محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث مدينة العلم

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 764 - 2- يحى بن مع(1): قال: "ما ا ا الحدي بشي ". (2) ومر سئل عنه فأنكره جدا . (3) وي ثاليرة قال: " ا ا دي ر ليس له أصل ". (4) 3- أحمد بن نكل: فقنىد أنكنىر انى ا الحنىنىدي فقنىال عننىدما سنىئل عنىنىن انى ا الحنىدي "منىنىا سمعننىا بهنى ا"(5)،وي رواينىنىة قنىال "قنىكاح الله أبنىنىا الصنىلت" أ ي روايتنىه لهنىنى ا الحدي (6). 4- محيد بنإسماعيل الكخار : قال: "منكر، ليس له وجه صميح" (7). 5- أبو اتم محيد بن إدريس : قال: " أصل له"(1). (1) ااتلف قول ابن مع ي ا ا الحدي فير ضعفه ريا انا، ومر صممه ريا سيأتي. (2) تاريخ ب داد 11/50 . (3) تاريخ ب داد 11/49 . (4) المنتخب من علل الخلال1 /208، سإا ص ابن اونيد رقم 51 . (5) تاريخ ب داد 11 /49 . (6) الموضوعاص بن اووز1 /354 . (7) المقاصد الحسنة ص170، فيض القدير3/47 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 765 - 6- أبو عيسى محيد بن عيسى الترم: قال: "ا ا دي لريب منكر" (2). 7- أبو جعفر محيد بن عكد الله الح رمي . مُط : قال أبو جعفر: "لم يرو ا ا الحنىدي عنىن أبي معاوينىة منىن اليرقنىاص أ د، أارجه أبو الصلت فك بوه"(3). 8- أبو جعفر العقيلي: قال: "و يصح ي ا ا الم دي " (4). 9- ابن كان: قنىنىنىنىنىال: "وانىنىنىنىنى ا نىنىنىنىنىي أصنىنىنىنىنىل لنىنىنىنىنىه منىنىنىنىنىن نىنىنىنىنىدي ابنىنىنىنىنىن عكنىنىنىنىنىاه، و مجاانىنىد، و الأعينىنىش ، و أبنىنىو معاوينىنىة نىنىد بنىنىه ، ورنىنىل منىنىن نىنىد بهنىنى ا الم ف ماا سرقه من أبي الصلت " (5). 10- ابن عد: قنىنىنىنىنىال: "وانىنىنىنىنى ا الحنىنىنىنىنىدي يعنىنىنىنىنىرف بنىنىنىنىنىأبي الصنىنىنىنىنىلت الهنىنىنىنىنىرو ، عنىنىنىنىنىن أبي (1) رشف الخفا 1 /235 . (2) السنن6 /82 . (3) تاريخ ب داد 7/182 . (4) تاريخ ب داد 3 /150، ال عفا للعقيلي3/149 . (5) المجرو2 /151 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 766 - معاوية، سرقه منه أحمد بن سلية ا ا ، ومعه جماعة ضعفا "(1). وقنىنىال ي موضنىنى آانىنىر: وانىنى ا الحنىنىدي أعلنىنىم أارجنىنىه أ نىنىد عنىنىن عيسنىنىنىى بنىنىنىن ينىنىنىونس لنىنىنىا عيرينىنىنىان بنىنىنىن عكنىنىنىد الله، وانىنىنى ا الحنىنىنىدي ي اويلنىنىنىة مع ل عن الأعيش، ويرو عن أبي معاوية، ويروينىه عنىن أبي معاوينىة أبنىو الصلت الهرو ، وقد سرقه من أبي الصلت جماعة ضعفا " (2). وقال ي موض ثال: "وا ا دي منكر موضوع " (3). 11- أبو الفتح الأزد : قال: " يصح ي ا ا الكا ي "(4). 12- الدارقط : قال "الحدي م طر ، لا ثابت"(5). واعتبر الدارقطني رل من أارجه عنىن أبي معاوينىة سنىارقاً لنىه منىن أبي الصلت(6). (1) الكامل1 /193 . (2) الكامل6 /302 . (3) الكامل1/316 . (4) الكداية والنهاية7/369 . (5) العلل3 /247 ووق ي المرقا لليلا علي القار رقم 6096 ط/ دار الفكر، النقل عن الدارقطني أنه قال: (ثابت) واو للط صوابه (لا ثابت) والسقط من الناسخ أو الطاب . (6) الموضوعاص بن اووز1 /355 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 767 - وقنىنىال: (قينىنىل: إن أبنىنىا الصنىنىلت وضنىنىعه علنىنىى أبي معاوينىنىة، وسنىنىرقه مننىنىه جماعنىنىة فمنىنىنىدثوا بنىنىه عنىنىنىن أبي معاوينىنىنىة، منىنىنهم: عينىنىنىر بنىنىنىن إسماعينىنىل بنىنىنىن مجالنىنىنىد ومحينىنىد بنىنىن جعفنىنىر ورجنىنىل رنىنى ا منىنىن أانىنىل الشنىنىام ، نىنىدا بنىنىه عنىنىن اشنىنىام عن أبي معاوية، و دا به يخ لأال النىر دجنىال، يقنىال لنىه: محينىد بنىن يوسف بن يعقو ، دا به عن يخ له مجهنىول عنىن أبي عكينىد القاسنىم بن سلام عن أبي معاوية)(1). 13- ابن اا: قال: " دي ليس له أصل"(2). 14- ابن طاار المقدسي: كم على الحدي بالوض (3). 15- ابن العر: قال: "باطل" وبميرله قال القرطبي (4). 16- أبو سعدالسيعاني: قنىنىال: "وانىنى ا نىنىي أصنىنىل لنىنىه، لنىنىيس منىنىن نىنىدي ابنىنىن عكنىنىاه و مجااد و الأعيش و أبو معاوية د به ، ورل من نىد بهنى ا المنى (1 )تعليقاصالدارقطني على المجرو ص 179 . (2) تاريخ أسما ال عفا ص 123 . (3) فتح المل العلي ص51 . (4 )أ كام القران 3 /86، تفسا القرط 9/336 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 768 - ف ماا سرقه من أ الصلت ا ا، وانقلب إسناده" (1). 17- ابن اووز: قال: "ا ا دي يصح من جمي الوجوه ، أصل له"(2). 18- أبو فص عير بن علي القيوي: ف نه ذرنىره ي جملنىة الأ ادينى النىنىنىتي اسنىنىنىتنكراا علنىنىنىى (المصنىنىنىابيح) للك نىنىنىو وقنىنىنىال : "لرينىنىنىب يعنىنىنىرف عنىنىنىن أ نىنىنىد منىنىنىن اليرقنىنىنىاص إ عنىنىنىن نىنىنىري ، وسنىنىنىنده م نىنىنىطر ) ونقنىنىنىل المناو عنه أنه كم على ا ا الحدي بالوض (3). 19- النوو: قال: "باطل" (4). 20- ابن دقيق العيد: قال: "ا ا الحدي لم ييركتوه، وقيل: إنه باطل (5). 21- يخ الإِسلام ابن تييية : قنىنىنىنىنىال: "انىنىنىنىنى ا نىنىنىنىنىدي ضنىنىنىنىنىعيف، بنىنىنىنىنىل موضنىنىنىنىنىوع عننىنىنىنىنىد أانىنىنىنىنىل المعرفنىنىنىنىنىة (1) الأنسا13/404 . (2) الموضوعاص1 /349 . (3 )أجوبة المصابيح للمافظ ابن ر93،فيض القدير 3 /46 . (4) ته يب الأسما للنوو1/348 . (5) المقاصد الحسنة ص170 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 769 - بالحدي، لكن قد أارجه الترم ولاه، وم ا ا فهو ر " (1). 22- أبو عكد الله ال ا: قال: "موضوع" (2). 23- العلاأي: قال: "ي إسناده ضعف" (3). 24- ابن الملقن: قال: "منكر"(4). 25- الهييريي: قنىنىال: "أارجنىنىه الطنىنىبراني وفينىنىه عكنىنىد السنىنىلام بنىنىن صنىنىا الهنىنىرو وانىنىو ضعيف"(5). 26- الحافظ تقي الدين الفاسي قال: " دي منكر"(6). (1) الفتاوى18 /377، أ ادي القصاص ص62 . (2) تلخيص المستدرك 3 /126، موضوعاص المستدرك ص 4، مييان ا عتدال 1 /415 . (3) إجمال الصمابة ي أقوال الصمابة ص55 . (4) المجالس للسفا2/167 . (5) مجي اليواأد9/114 . (6) العقد اليري5/272 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 770 - 27- ابن رالهيتيي والدالو والألوسي الحفيد: فقنىنىنىد ذرنىنىنىره ابنىنىنىن نىنىنىر ي الصنىنىنىواعق واليواجنىنىنىر(1) وقنىنىنىال: "مطعنىنىنىون فينىنىه"، ورنىنى ا قنىنىال العلامنىنىة نىنىاه النىنىدالو والألوسنىنىي الحفينىنىد رينىنىا ي مختصنىنىر التمفة(2). 28- السيد ر يد رضا : قال: "ليس له رواية صميمة و سنة" (3). 29- عكد الرحمن بن يحى العليي : قال: "رنت من قكل أميل إلى اعتقاد قو ا ا الخنىبر، نىتى تدبرتنىه فالحاصل أن الخبر أن ثكت عنىن أبي معاوينىة، لم ييركنىت عنىن الأعينىش، ولنىو ثكنىنىت عنىنىن الأعينىنىش، فنىنىلا ييركنىنىت عنىنىن مجاانىنىد، وأن المنىنىروى عنىنىن نىنىري ، ييركنىنىنىنىت عننىنىنىنىه، ولنىنىنىنىو ثكنىنىنىنىت لم يتمصنىنىنىنىل مننىنىنىنىه علنىنىنىنىى نىنىنىنىي ، لتنىنىنىنىدليس نىنىنىنىري واطئه ، وا ضطرا ال يوثق منه على ي . وي اللآ طرق أارى ، قد ب سقوطها"(4). 30- تقي الدين ا: فقال: "وا ته ل ل بالحدي ال عيف"(1). (1) 1/86 . (2) ص165 . (3) رساأل السنة والشيعة ص 121، المنار31/290 . (4) تعليقه على الفواأد المجيوعة ص349 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 771 - 31- ناصر الدين الألكا: قنىنىنىال موضنىنىنىوع – إلى أن قنىنىنىال- وجملنىنىنىة القنىنىنىول؛ أن نىنىنىدي الترجمنىنىنىة لنىنىيس ي أسنىنىانيده منىنىا تقنىنىوم بنىنىه الح نىنىنىة، بنىنىل رلهنىنىا ضنىنىعيفة، وبع نىنىها أ نىنىنىد ضعفا من بعض(2). ثانياا: الذين صححوه أو حسنوه: 1- ابن مع: قال: "او صميح" (3). 2- محيد بن جرير الط : قال: "وا ا ابر صميح سنده"(4). 3- أبو عكد الله الحارم النيسابور: قال: "صميح الإسناد"(5). 4- أبو محيد السيرقند: أارجنىنىنىنىنىنىنىه ي رتابنىنىنىنىنىنىنىه المسنىنىنىنىنىنىنىند (بحنىنىنىنىنىنىنىر الأسنىنىنىنىنىنىنىانيد) النىنىنىنىنىنىنى التنىنىنىنىنىنىنىيم فينىنىنىنىنىنىنىه (1) الهدية الهادية ص136 . (2) ضعيف اوام الص ا(ح 1313)، ال عيفة (ح2955) . (3) تاريخ ب داد 11/50 . (4) ته يب الآثار مسند علي ص104 . (5) مستدرك الحارم 3/137 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 772 - الصمة(1). 5- الك و ومحب الدين الطبر : فقنىنىنىنىنىنىنىنىد سنىنىنىنىنىنىنىنىنىنه الأول ي (المصنىنىنىنىنىنىنىنىنىابيح)(2)،وأقنىنىنىنىنىنىنىنىنىره امنىنىنىنىنىنىنىنىنىب الطنىنىنىنىنىنىنىنىنىبر ي (ال ااأر)(3). 6- العلاأي: قنىنىنىنىال: "ولم ينىنىنىنىأص رنىنىنىنىل منىنىنىنىن تكلنىنىنىنىم ي انىنىنىنى ا الحنىنىنىنىدي وجنىنىنىنىيم بوضنىنىنىنىعه بجوا عن ا ه الرواياص الصميمة" وار طرقه وتتك الكنىلام ي رواتهنىا متعقكنىنىنىاً منىنىنىن كنىنىنىم علينىنىنىه بنىنىنىالكطلان ثم قطنىنىنى بحسنىنىنىنه فقنىنىنىال: "والحاصنىنىنىل أن الحنىنىنىدي ينتهنىنىنىي بم ينىنىنىوع طريقنىنىنىي أبي معاوينىنىنىة و نىنىنىري إلى درجنىنىنىة الحسنىنىنىن امته به، و يكنىون ضنىعيفاً ف نىلاً عنىن أن يكنىون موضنىوعاً ، ولم أجنىد لمنىن ذرنىنىره ي الموضنىنىوعاص طعننىنىاً منىنىإثراً ي انىنى ين السنىنىندين، وبنىنىالله التوفينىنىق"(4)، علياً أنه سكق وضعف الحدي ريا تقدم بيانه. 7- ابن ر العسق: قنىنىنىنىال: "انىنىنىنى ا الحنىنىنىنىدي لنىنىنىنىه طنىنىنىنىرق ريرنىنىنىنىا ي مسنىنىنىنىتدرك الحنىنىنىنىارم ، أقنىنىنىنىل (1) فتح المل العلي ص35 . (2) مصابيح السنة4/174 . (3) ذااأر العقبى ص77 . (4) النقد الصريح للعلاأي 54/55،اللآ المصنوعة ي الأ ادي الموضوعة 1/306 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 773 - أ والها أن يكون للمدي أصل"(1). وقنىنىال أي نىنىا: "الحنىنىدي منىنىن قسنىنىم الحسنىنىن، يرتقنىنىي إلى الصنىنىمة ، و ينمط إلى الك " (2). 8- السخاو: قنىنىنىنىال- بعنىنىنىنىد ذرنىنىنىنىره لطنىنىنىنىرق الحنىنىنىنىدي -: "وباويلنىنىنىنىة فكلهنىنىنىنىا ضنىنىنىنىعيفة، وألفاظ أريرراا رريكة ، وأ سنها دي ابن عكاه، بل او سن"(3). 9- السيوطي: قنىنىال - بعنىنىد ذرنىنىره لقنىنىول ابنىنىن نىنىر السنىنىابق : " الحنىنىدي منىنىن قسنىنىم الحسنىنىنىنىنىن"-: " رننىنىنىنىنىت أجينىنىنىنىنىب بهنىنىنىنىنى ا اونىنىنىنىنىوا دانىنىنىنىنىراً ، إلى أن وقفنىنىنىنىنىت علنىنىنىنىنىى تصميح ابن جرينىر لحنىدي علنىي ي تهنى يب الآثنىار، منى تصنىميح الحنىارم لحنىنىدي ابنىنىن عكنىنىاه، فاسنىنىتخرص الله ، وجيمنىنىت بارتقنىنىا الحنىنىدي منىنىن مرتكنىنىة الحسن إلى مرتكة الصمة ، والله أعلم"(4). 10- الصالحي: صو تحسينه ي سكل الهدى(5). (1) لسان المييان 2/123 . (2) اللآ المصنوعة ي الأ ادي الموضوعة1/306 . (3) المقاصد الحسنة ص170 . (4) رني العيال 13 /149 . (5) 1/509 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 774 - 11- ابن ر الهيتيي: قال بعد أن ذرر الحدي : " فهو دي سن"(1). 12- النىيُناو: قال: " واو سن باعتكار طر قه صميح و ضعيف "(2). 13- اليرقا : صو تحسينه ي رح الموااب (3). 14- المظهر: قال: " أارجه الترم بسند صميح"(4). 15- الشورا : ف نه ذرر ي (الفواأد المجيوعنىة)، رنىلام الحنىافظ ي تحسنىينه ثم قنىال: " او الصوا "(5). 16- الألوسي اود المفسر: كاه عنه فيده ي (صب الع ا ) وأنه مال إلى تقويته(6). (1) الفتاوى الحدييرية ص192 . (2) التيسا بشرح اوام الص ا 1/377 . (3) 4/215 . (4) تفسا المظهر5/76 . (5) ص349 . (6) ص246 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 775 - 17- ال يار: قال: "بل الحدي صميح ي صمته، بنىل انىو أصنىح منىن ريرا من الأ ادي التي كينىوا بصنىمتها رينىا أوضنىمت ذلنى ي جنىي مفنىنىرد سميتنىنىه: فنىنىتح الملنىنى العلنىنىي بصنىنىمة نىنىدي بنىنىا مديننىنىة العلنىنىم علنىنىي، واو مطكوع فارج إليه تر ما يكهه ااطرك ويسر ناارك "(1). وريا تنىرى فالعلينىا ي انى ا الحنىدي علنىى طنىري نقنىيض ، وأريرنىرام علنىنىنىى وااأنىنىنىنىه الشنىنىنىديد نىنىنىنىتى أطلقنىنىنىوا علينىنىنىنىه الكنىنىنى والوضنىنىنىنى ، وأقلهنىنىنىم منىنىنىنىن سنىنه أو صنىنىممه، والصنىنىوا أننىنىه منكنىر معنىنىل با ضنىنىطرا رينىنىا اهنىنىر من استقصا طرقه وتتك ال رواته ، والله أعلم. ثالثاا : عبار مُوهمة : لأبي زرعنىنىنىنىنىة رَ لِ يَنىنىنىنىنىة مُ وهمنىنىنىنىنىة ينىنىنىنىنى قنىنىنىنىنىال: نىنىنىنىنىدي أبي معاوينىنىنىنىنىة عنىنىنىنىنىن الأعيش عن مجاانىد عنىن ابنىن عكنىاه "أننىا مديننىة الحكينىة وعلنىي بابهنىا" رنىم من الق قد افت موا فيه(2). وقنىنىنىنىنىنىد منىنىنىنىنىنىال ابنىنىنىنىنىنىن عا نىنىنىنىنىنىور إلى أنهنىنىنىنىنىنىا طعنىنىنىنىنىنىن ي الحنىنىنىنىنىنىدي وراوينىنىنىنىنىنىه أ الصنىنىنىلت، ومنىنىنىال ال ينىنىنىار إلى أننىنىنىه للنىنىنىو سنىنىنىككه تحامنىنىنىل امنىنىنىدث علنىنىنىى النىنىنىروا الشيعة لروايتهم أ ادي ف األ آل الكييت، نىتى لينىيوا منىن نىد بهنىا ريا يظهر من عكار أبي زرعة . (1 ) المداوى لعلل اوام الص ا3/70 . (2) تاريخ ب داد 11/205 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 776 - وال يظهرأن رلية أبي زرعة تحتيل ثلاثة وجوه : أحدهما: أنها ف مت ال لا منىن الشنىيعة ممنىن روى انى ا الحنىدي المنكر وأصر عليه ريا انىو نىال أبي الصنىلت ، لأننىه رنىان يتظنىاار بالتشنىي تنىنىار ، ويتقنىنىر للعكاسنىنىي تنىنىار أانىنىرى وانىنىم اصنىنىوم العلوينىنىة ، نىنىتى جنىنىالس المأمون ونادمه وناار بشر المريسي بح رته ، فه ا الحدي ف مه.! الثااااني: وتحتينىنىنىل رلينىنىنىة أبي زرعنىنىنىة أن النواصنىنىنىب راووزجنىنىنىاني ونحنىنىنىوه ممنىنىن ينىنىك ض أمنىنىا المنىنىإمن علينىنىا رنىنى ل افت نىنىموا بهنىنى ا الحنىنىدي ، منىنىن جهنىنىة ا نىنىتهاره علنىنىى ضنىنىعفه ، والنواصنىنىب ينىنىيع هم نىنىهر ميرلنىنىه فاننىنىدفعوا لإنكنىنىاره ب لنىنىنىو والقنىنىنىدح فنىنىنىيين يروينىنىنىه بنىنىنىلا فهنىنىنىم أو نظنىنىنىر، بنىنىنىل بممنىنىنىض العصنىنىنىكية علنىنىنىى علي رضي الله عنه ، فافت موا. الثالاااااث: أن ممنىنىنىنىن افت نىنىنىنىنىح برواينىنىنىنىنىة انىنىنىنىنى ا الحنىنىنىنىنىدي أي نىنىنىنىنىا قنىنىنىنىنىوم منىنىنىنىنىن ال نىنىنىنىعفا سنىنىنىنىرقوا انىنىنىنى ا الحنىنىنىنىدي منىنىنىنىن أبي الصنىنىنىنىلت وادعنىنىنىنىوا سماعنىنىنىنىه منىنىنىنىن أبي معاوينىنىنىة ومتابعنىنىنىة أبي الصنىنىنىلت فينىنىنىنىه، ميرنىنىنىل عينىنىنىر بنىنىنىنىن إسماعينىنىنىل، وقنىنىنىد أانىنىنىنىر الخطينىنىنىب(1) عنىنىنىن سنىنىنىعيد بنىنىنىن عينىنىنىرو قنىنىنىال: قنىنىنىال أبنىنىنىو زرعنىنىنىة : أتيننىنىنىا نىنىنىيخا بك نىنىداد يقنىنىال لنىنىه عينىنىر بنىنىن إسماعينىنىنىل بنىنىن مجالنىنىد، فنىنىأار إليننىنىا رراسنىنىة لأبينىنىنىه فيهنىنىا أ ادينىنى جينىنىاد عنىنىن مجالنىنىد وبينىنىان والننىنىاه، فكننىنىا نكتنىنىب إلى العصنىنىر فيقنىنىرأ عليننىنىا ، فلينىنىا أردننىنىا أن نقنىنىوم قنىنىال: نىنىدثنا أبنىنىو معاوينىنىة عنىنىن الأعينىنىش به ا الحدي ، –يعني دي مدينة العلم- فقلت له: و رنىل انى ا بمنىر . (1) تاريخ ب داد 11/205 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 777 - فأتينىنىت يحنىنىنىى بنىنىنىن معنىنىنى فنىنىنى ررص ذلنىنىنى لنىنىنىه فقنىنىنىال: قنىنىنىل لنىنىنىه ينىنىنىا عنىنىنىدو الله إمانىنىنىا رتكت أنت عن أبي معاوية بك داد. فيتى روى او ا ا الحدي بك داد؟ المطلب الثالث: النظر في دعوى أن المحدثين يجرحون الراوي بالعصبية بد من وقفة للنظنىر ي دعنىوى أن النقنىاد يجر نىون النىراو بنىالهوى والعصنىنىكية، فنىنى ن ال ينىنىار رام توثينىنىق أبي الصنىنىلت ونفنىنىي التهينىنىة عننىنىه برميهنىنىا علنىنىنىنىى علينىنىنىنىا اونىنىنىنىرح والتعنىنىنىنىديل ، فعقنىنىنىنىد فصنىنىنىنىلا سنىنىنىنىاق فينىنىنىنىه طرفنىنىنىنىا منىنىنىنىن رنىنىنىنىلام امدث ي بعض الروا و سييا الشيعة ، وقصد بنىه إثكنىاص أن منىنهم منىن يجرح الراو لأجل ااتلافه معه ي الم اب (1). وسنىنىاقوقنىنىاأ ونصوصنىنىا لإثكنىنىاص رأينىنىه منهنىنىا : أن منىنىنهم منىنىن طعنىنىن ي راو رآه يكنىنىنىول قاأينىنىنىا ، وآانىنىنىر رأى منىنىنىن يررنىنىنىب برذوننىنىنىا فطعنىنىنىن فينىنىنىه ، أو سمعنىنىنىه يستي ال نا ، أو ران يصمب الشيعة ، ولا ذل مما ذرره . ولنىنىيعلم أن منىنىن ف نىنىل الله و فظنىنىه لهنىنى ا النىنىدين الحنينىنىف أن جعنىنىل فنىنىيهم أأينىة ونقنىادا ينىنىدققون ي النقنىا والقطينىا، ويتكصنىنىرون ي فنىظ آثنىار نكنىنىيهم أتم التكصنىنىا، ويتعنىنىوذون بنىنىالله منىنىن الهنىنىوى والتقصنىنىا، ويتكلينىنىون ي مراتنىنىب الرجنىنىال وتقرير أ والهم من الصدق والك والقو وال عف أ سن تقرير (2). (1) فتح المل ص163 وما بعداا (2) لسان المييان 1/5 .

محاكمة الغماري وابن عاشور في حديث "مدينة العلم"، د. أحمد بن علي الحندودي الغامدي - 778 - ف ن نقاد عليا الحدي الشري ف أو النقنىد والتمرينىر رنىانوا منىن أ نىد الننىنىنىاه رصنىنىنىا علنىنىنىى انىنىنى ا النىنىنىدين ، ومنىنىنىن أريرنىنىنىرام لنىنىنىا علنىنىنىى سنىنىنىنة نكيننىنىنىا محينىنىنىد صنىنىنىلى الله علينىنىنىه وسنىنىنىلم، لنىنىنى ا فقنىنىنىد أفننىنىنىوا الأعينىنىنىار ي رتابنىنىنىة الأ اينىنىنى وجمعهنىنىنىا ونقنىنىداا لتييينىنىي منىنىا صنىنىح عينىنىا لم يصنىنىح منىنىن سنىنىنة رسنىنىولنا الكنىنىر ابت نىنىا مرضنىنىا الله وذبا للك عن رسولنا فكانت أ كامهم علنىى النىروا والمروينىاص تخ نى لمعايا نقدية منصفة تحابي أ دا بعيد عن الهوى والعصكية. وا ا ال ذرنىره ال ينىار صنىميح ي بع نىه، فنى ن منىن النقنىاد منىن تعصنىنىنىب لرأينىنىنىه فطعنىنىنىن ي روا بم نىنىنىرد مخنىنىنىالفتهم م اكنىنىنىه ، ميرنىنىنىل أبي إسنىنىنىماق اووزجنىنىنىنىاني ف ننىنىنىنىه نىنىنىنىديد التمامنىنىنىنىل علنىنىنىنىى روا الشنىنىنىنىيعة الكنىنىنىنىوفي ل لنىنىنىنىوه ي النصنىنىب، لكنىنىن انىنى ا لنىنىيس مطنىنىردا وإمانىنىا انىنىو ي أعينىنىان معنىنىروف ، فهنىنىو قلينىنىل منىنىنىن جهنىنىنىة، ولم يلتفنىنىنىت إلينىنىنىه النقنىنىنىاد و عولنىنىنىوا علينىنىنىه ، بنىنىنىل صنىنىنىر وا بنىنىنىرده وأن الطعن يقكل إذا ح أنه لعداو أو م اب. وله ا لم يقكلوا جرح اووزجاني ي الكوفي إذا انفرد بنىه ، و قكلنىوا رنىنىلام النسنىنىاأي ي أحمنىنىد بنىنىن صنىنىا المصنىنىر الحنىنىافظ منىنىن ينىنى تكنىنى لهنىنىم وجهه ، و قكلوا رلام ابن مع ي الشافعي ولا ذل . وانىنىنىنى ا لنىنىنىنىا موجنىنىنىنىود ي أبي الصنىنىنىنىلت ، لأن منىنىنىنىن تكلنىنىنىنىم فينىنىنىنىه لم يقد نىنىنىنىه لأجنىنىنىل منىنىنى اب و عنىنىنىداو ، ومنىنىنىن اننىنىنىا اعنىنىنىترض ابنىنىنىن عا نىنىنىور ي (تحقيقاتنىنىنىه)(1) على ال يار بأنهم طعنوه طعنا عييقا ، وفنىيهم منىن رمنىي بالتشنىي رالنىدارقطني (1) ص84 .

مجلة الجامعة الإسلامية للعلوم الشرعية– العدد 188 – الجزء الأول - 779 - ف نه ر أبا الصلت فييرل ا ا يقال إنه جر ه لأجل العصكية . ! وقنىنىد علنىنىم أن أانىنىل الحنىنىدي يتنىنىدينون بجنىنىرح النىنىراو حماينىنىة للمنىنىدي تى ران فيهم من تكلم ي أبيه ميرل علي بن المديني فقدسئل عنىن أبينىه فقنىنىال: "اسنىنىألوا لنىنىا ، فقنىنىالوا: سنىنىألناك، فنىنىأطرق ثم رفنىنى رأسنىنىه وقنىنىال: انىنى ا او الدين، أبي ضعيف"(1). وا تهر تك يب أبي داود بنه(2)،وميرله الكالننىد ف ننىه نهنىى عنىن الكتابنىنىة عنىنىن ولنىنىده ونهنىنىى ولنىنىده أن يكتنىنىب الحنىنىدي عنىنىن أبينىنىه. ! (3)،وقنىنىال عكة: "لو ابيت أ دا ابيت اشام بن سان، ران اتنىني ولكننىه لم يكن يحفظ"(4). والنىنىتيس أبنىنىان بنىنىنأبي عينىنىاش منىنىن حمنىنىاد بنىنىن زينىنىد أن يشنىنىف لنىنىه عننىنىد نىنىنىعكة رنىنىنىي يكنىنىنىف عنىنىنىن جر نىنىنىه ، فقنىنىنىال نىنىنىعكة: " يحنىنىنىل الكنىنىنىف عننىنىنىه لأننىنىنىه دين"!(5)،وقال زيد بن أبي أنيسة لعكيد بن عيرو : " تحد عنىن أانىي يحى بن أبي أنيسة ف نه ر ا "(6). (1) المجرو2/15 . (2) الكامل4/118 . (3) سإا ص السهيي للدارقط 132 . (4) الكامل1/151 . (5) ضعفا العقيلي1/39 . (6) اورح والتعديل 2/289 .