تلخيص كتاب المعرفة في الإسلام مصادرها ومجالاتها للدكتور عبدالله القرني

 أ ره يور د ا ، نأ ن ر ا ل ا ا ً ، ل إ ي يور ، ل ا ذ . ا راد ا ة ا ء ا وأ ، وَ َ ُ ذ ا ار وا ده ن ن ا نأ ن ا ً ، رادإو نأ اد ا ، و ت ا إ ن اده ا ، نأ ةراد ا ه و اد ا ا ع، و نأ ةراد ا اد ه ندو نأ ن اد ا )١ . ( و م ا نأ ا ة ا ا راد ا ةور ا ار وا ده ذ،إ نأ ةرادإ ا إ ،ن ة ا راد ا دا د و ا ا ، ة ا ا ا ام ا ا وا ل ا ه .  ا ي ا د ا ا ة نأ ن إ ق ا ه و ،نوأ ى ا ا دار وا ذ ةور ا، و د ص ا ا ، تورد ص ا ا نأ ن إ ،نوأ ة ا نأ ء ا ا ا ر ا ذ. و ر د ص ا ا ا ا ، ء ا ، ذ إ ل ا ن ة ا ا ، و ار ا د ا ،إنو ة ا د ل ا ن ا ل ا. ذ نو آ إ ل ا ن ة ا ا ا ا ر ا ، ن ا ً ذاإ ر ا نأ ن ً أو، ا ً ذإ ر ا نأ ن ا ً. و ا ن ة ا )١ ( ا: ضر ا ءدر ، ا)٨/٤٦٤ . (

 ًأ ، إو ن ا نأ . ن و ا ه ا ، اد إ ا ا ا ص ا . ١ - r" د ة ا"..)١( ا، و ا ة ت د ا ا : نأ ق ا ل نأ ة ع ا ، r د ا ي ا ة ا ، إو أراد ا ، و أراد r د ا ي ا د ا ا د ،ن ل ا ا دا ً ا اع ا ، و ذ إ ذاإ ت ة ا ا ، و: نأ ا r ذ ا وا وا ة ا ا، و ل نأ اد ا م ا . ٢ - : M ² ± °¯ ® ¬ « ª © ¨§ ¦ ¥ ¤ ¿ ¾ ½ ¼ » º ¹ ¸ ¶ µ´ ³L ]وم ا/ ٠٣[ ، وو ا: نأ ا ا ن ا ن نأ ذ ة ا ا ا س ا . ٣ - :M A @ ? > = < ; : 9 8 7 6 S R Q P O N M L K J IH GF E DC BL ]فا ا / ١٧٢[ . و ا نأ ا أ أ دمآ أ أ ،ر وأ وا أ وا و ً نأ ا د ا س ا ً ، نأ ر ،ن ا أ د ا ، ن ه ا ن و ء ا ك ا ذ ، ك ا إ ر اد ره وا . )١ (ير ا أ - ا ب ) ٩٥٣١ (،) ٣١٨٥ (، و - ر ا ب ) ٢٦٥٨ (،ي وا -ر ا ب ) ٣١٢٨ (، ا داود وأ) ٤٧٤١. (

  ذ ا ا إ نأ ة ا ا ، إو د ا ،ندو نأ ن ا ك ا ، ن ا ي ءا ا)١( ، ن ا ت ا ا و ،ف ذاإ ة ا ن ن ًوا ء ا ا . وذ نأ ا ا ي ا ة ، وأ ا ذا، م ا ي ا نأ ن ة ا م ، ذ ز ً ا. و د ا ا ا : ١ -نأ ا ة ا ا ، :M r q p o sL ] / ١[ ،M ¦ ¥ ¤ £ ¢ ¡L ] / ٢٢[ . ا و ؛ ن ر إ ا r ن د ة ا اد د ا ي ا ، إو اد ا ي ا ء ا م ا ، ا ا ره ا ص ا نأ ة . ٢ -نأ ا نأ ً د و ، ً ل ا أو ن إ أو، أو ر إ . ا و ؛ن س أ ا نأ ا نأ ً إ ه ا ذاإ نأ ة ا م ا نأ ن ا ً د و ا، و أ ا ا وا ة ا م إو ذ ذاإ ذا، مز ا ل ا نأ ة ا ا ا . ٣ - ن ل ا وا ء ، ا أو ن ا أو أ ، ا ا ا أ ، و ن نو . )١ ( ا: ا ، ا ا)١٨/٦٨ - ٧٠ . (

 ا و ل ا ا ، نأ ء ا ة ا ه نأ ن ا ا ً د و ، ً ن ً ر ا ، ن ً◌ا َ ره إ ن ا ا ، ل ا ا م ذ ، إ ل نأ ة ا ا ، وأ د د و ، إ ة ا ء ا ا ا، ذ u أ أراد ا ا م إ م ة ا ، نأ ء ا ة ا م ا ً طو ، أ نأ نأ ا و.  ذ ء ا إ نأ د ا ة ا ر ا ا نأ د ره ا ن إ أو ، د ا را ً ن ا ، و را ً ا. و ا ء ن ا ندو ا ، ي ن ر ا ، و ل ق إ را ، و ادز ن ن ا ن إ و ن ً د و ، ن ا نأ ن ً أو ا ً ، ن ً أو ا ً نأ . ه و نأ ة ا ةءا ا ، وا ئ ا ، ل ": د أه ا ا ةو ا ةد وا إ)١(. وا نأ ت ا إ و ر ا ا و ل إ ة ا ، نأ ن ة ً ت ا ، إو ن ا ةد يأ )٢( . و د ا ا ا ا ل ا : )١ ( ا: ا ، ا ا)١٨/٧٩ ،٨٣ . ( )٢ ( ا: ضر ا ءدر ، ا)٨/٣٧٨ . (

 ١ -نأ ا أ س ا ً أ أ ر أ أ دمآ ، أ ةد ا ا : ًو ، وأ أ ء ا ا : ً ، M Å Ä Ã Â Á À ¿ ÆL ]لآ نا /٨٣[، M Î Í Ì Ë Ê É È Ç Æ ÐÏL ]فا ا /٩٢-٠٣[ . و ل آ د ا نأ ا ر ن إ ا ، و ا ، أ أ ن ا وا أ ا ر ا دمآ ل آ د ا ، أ M Ã Â Á À ¿ ...L ل ع و ذ ل أ ا ر ا دمآ ،نوأ أ و ، إو ل أ أ ا ا ضر وا ت ر، وا ع م إ إ ، و م إ أو ، ا ً ، وا ر ، أ M È Ç ÆL ل ر ا ، إو ل ا ،إنو د ر ا ل نأ ر د ن ا وا أ ر ا دمآ ، إو ن ، و ن ر ا ن وا ا. ي وا ل ق إ م ر ا ن ا و آ أو ه أ ا أ ،نأ ذ ا، و أ م ةور . ٢ -نأ د ا ن را ً ا د و ل ) : ر ا ،ل u : أو ر نأ ا ا و ر ا ، ه أ ه و أ()١( . ا و ا ا ق إ ، ا ه ذ ا ًأ نأ ل أ ا ا ، ا إ نا ا ا هآر ا r . )١ ( أ - ر ا ب ) ٢٦٦٢ (، داود وأ) ٤٧٣١. (

 وأ ذ نأ د ا نأ ة ا ،ن ت ً ، ن نأ رو ا ، ر نأ و أ نأ ندو ر ا أ أ ن نأ ا ، ن نأ ذ ، أ ن نأ إ ر ا و ، أ و ، د ر ا . ا ل وr : أ ل ةد ا أ) ر أو ( .. ا نأ ا و ن إ أو ا ا ،ن و د ل وا. ٣ - ا م ن ن م ا ر ا و ، ن م . ا و د ق إ ، و " ا ً " ، أ ن ا ً نأ أو نأ و ، إو د ا أ ر و نأ ن ا ً ا، و ضر نأ ن را ً ا ،ن ل ا ر ا ن ، وأ ن ا ً )١( .  ذ ا ف ا ا إ ل ا ن ا ، وأ إ كر ل ا و ل ا ا ه و ،ن فر ا ا ج إ ل وا ، إو ن ا ة وا ، ا و ن إ ل ا د و ا ه و ،ن فر ا ا إنو ور إ أ ن و ةور ا ت ا ا ا إ ، و ت ا ور ال أو ا إ ر إ ةور ا ا . ف وا ا ه ا إ إ ا )١ ( ا: ضر ا ءدر ، ا) ٨/٢٤٨ . (

 ا إ ،ة ا ، ل ا ن إ وأ ف ذ . ل ا وا أ ا وا ا ن ا وأو ا ، و ذ ن ا إنو ا ا ا . ل و ا ا ع ر ا ، نأ ا ، وأ ب إ ، و ا ر ذ ه ا نأ ا و ور م نأ ب ا ،ن فر ا ور ا ا ، إو ز و ً ور ً ك ا ذا، م نأ ن ا ، ا نأ ن ور ذا،إو ور م نأ ن ن . و ة ا م ا ر ا ب وا ا إ أ وا ا ا ، و ل ا ب ا ا . و ة ا ر ا ، و ه ر ل ا ل أ د ا وأ د نأ ا ا ، وأ ا م نأ ن ا دا ل أ ا ، و ه وا ، ً ل ا ، إو ن ا ا ندو نأ ن ا يأ أ . أ ب إ ا ا ،ن ا ن ب ا ، ة ا ،ن و إن ا وا ع ، ا ا نأ ن ع ا أ ب ا نأ إ ا. ى ود ع ا ب و ا ا ، ء ا ع ا ف ذ ا، وا ل م ا ا )ق أ ا لو ا ل م ا د ()١( . )١ (ا ير ، ،) ١ / ٧٠. (

 م و ب إ ا ا د ص ا ذ ، أ ا ا r ، و ن ا ا ا ف )١(. إن أ ا ب إ ا ،ل ا د ا أ د و ا... ): د ا د و ،ا إو ورد ا و ك ا) ت أ نأ أ س ا ا إ إ ا(، M Þ Ý Ü á à ßL ] / ٩١[ ا و اع ا ا و ا ا و ك ا()٢( . )١ ( ا: ضر ا ءدر ، ا)٨/٧٠٦ . ( )٢( ا: م ا ام ا ، ،) ٣٢١- ٤٢١ ( ءدر ا و ضر ا) ٧/٩٣٦-٣٠٤ (

   نأ ن ل ت ذا ة وا. ن وا نأ ة و ا ، أ ق وا ا ، ل ق و د ة ا . و لد ع ا نأ ن ً ذا ، نأ ن ً ة . أ لد نأ ن ً ذا ، نأ ن ا ً ة . وا وا ً با ا ، ا ا .  ل ا ت ل ا ا ، ا أو ت ا ا ة ا . س وأ و ل ا وا ا ا ر ا ا وا ، ن ً ً ل ا ،ن و ً ً ة ا. ة وا ن ز ل ا ر إ أو ة ، و ن ه ل ا أو ا ا ا ق . و ن ا ة وا ة ل ا لا ن ل ا

 ، و ل ا ة ب، ذ أو، ح و ا. ا ا أو ا م م ا ل ، إو ة ا أو أ ، ن إنولا ا ة )١( .  إن ت إ ا وا ا ا ةور ا ا أو . ة ن ً ، ن وا ا ً . أو ل ا و ة أو ن نأ ا ذا ت ل إ ة . أو ق ن و ل ا ذا ة ا ق ن أ أ م ً . ل ا ة ا د ذاإو ا ن نأ م ور وةور و ل ا ا ا ت .  ا ةور ا ا ا وا ا ت إ نأ ا ا ص ا. أ ا نأ ن ا د إ ا ، د نأ ا أ ،ن ا وا ا آ أو ً آ إ إ أو ا ا. و د ا ت إ ا وا ا ا ورود ع ا ، :M ®¬ « ª © ¨ §L ]فا ا /٢٨[ . ن ا ا ل ا ، ، و ا ا ا ذ ا ، أ ا أ ء ن ا أ ا و ا. و : M c b a ` _ ^ ]\ [ ZL ]ءا ا /٢٣[ ، د نأ ا و ا ا ا ة ا ا ف و ا ا نو ا نوأ ذ . )١ ( ا: ا د ا ، ا)٤٢٤ . (

 و ت إ ا م ا و إ ت ا ا ، نأ ً إ و ةد ، و أ ةراد ا ن ةراد ا ن ةد أو ، أ ا ةرادإ ةد ن د إ ا ، و م ا ، و ا م أ ا وا ا ا ل ، و وا ا نأ تء ا ا ءودر ا س .  ل ا ا وا إ ةور ا ا د ص ا ا ، ء ا ا ةور وا ا ا : ن ن ا ق ت ال ا ل ، وا م، و ا ا س أ ا وا نأ ل ا ة ل ا و ا)١( . ا ص ا د وأ وا ا : ة ص د ذ ، : ١ - : M ? > = < ; : 9 8L ] ا/٧-٨[ . إ م وا س ا ي وا ا ن ً ه، و م إ ا س ندو س أ ا ى ا. و أ أ ن ا اه و ر ً وا د ة ا ا، و نأ ن ة ا ةدر ا ا ا وا . ٢ـ :M » º ¹ ¸ ¶ µ ´ ³ ² ± Ä Ã Â Á À¿ ¾ ½ ¼L ] ا/١٢[ . )١ ( ا : ءدرضر ا ، ا)٨/٥٤٦ (، ا جار و ، ا ا)١/٠٣٢ . (

 ا ا ء وا وأ،ن ذ ً ا ، و ، وا ً ، ة ، ل ا وا ، ا ةور ا نأ ا ا ، و د ن ا . و نأ أ م ت ا وا نأ ن ة ا ا ، وذ نأ ا د ب ا ادا و ة و دراإ . و ة ا ا وا ، و ا ت ا ا ا ا ا أو ، و ا ا ذ ة أد ، و ةد ، و أد: نأ ا إن ا وا ذاإ ذا ، وا ض ، م م ض ا ض ا، و ل أ)١( . ا و ا ؛ أ ، و ا م ض ا ض ، ن م ا ر ا ا ةور ، ل : ةرادإو ز ، و ذ ذا،إو س أ ل ا )٢( . و و اا أ نأ ا : إن إ م ع ا ا م ا ا)٣( . او ل ا ؛ن ل ا و وا ،نوأ ا إ ن أو ا ة وا ا، و أ نأ ا ذ . )١ ( ا: م ا ل أ م ا ، ي ا)١/٦٤ . ( )٢ ( ا: ا د ا ، ا)١٢٤ . ( )٣ ( ا: ام ا ، ا)٩٣ . (

   ا ئد اد ا ا ا ا ق ا ا ر ا ب ا و، و ا ئد ا ،ت و ا أو ، ا ئد ا أو ،ت ا ا ل ور ا ، ا ة ا ا و ، إ ل ا ا ة ، و إ ج ، ل ا س أ . ن ور ن نأ ذاإو ل ا ،ن ا ل ا ي ، و ن د إ د ر و ة ا ، وذ نأ ا ا نأ ور ت إ ل ا نأ إ ت إ ، إو م ا ا . نأ ن ت ا ا ق ا ذا ، ج إ د ، إو ور ،ضو وا أ م ذ ور ا ا . و ئد ا و ا ا ي ا ة ا ن د ي ا ة ا ، ن د ذ ف فر ا ا ا إ ن ً ا . ذاإو أ ن ا مز ا ًأو ، و ا ً. مز ا ، أ مز ا ن م ا ةور نأ كدرا ا

 ا د ة ا ا ذ،إ د إ و ئد ا و ا ا ا ي ا ة ا ا و نأ ا ة ا ندو ئد ا و ا. ذإ نأ ن ة ا ا ندو نأ و ئد ا ز ا سا ا ، نأ ن ئد ا إ و و - و ة ا ا - . أ ب ا ة ا ا ئد وا و ا ،ن ة ا ا ق ئد ا ا ، نأ ل ئد ا ؤر ة أو، كدراإ ي د ذ ، و ذ نأ ن ا ق نأ ذ ا .  أ ن ا ئد ا ا ، ر إو ر إ ، و : ١ -نأ ا ر ئد ا . ٢ -نأ د ة ا . ١ - ا ا ئد ا ر أ ن نأ ا ر ا وا ،نو و نأ ا ن أ ا ، و ا ا نأ ا نأ ن ر ئد ا ا ا ؛ذإ ا .  )١(  أ ذاإ ر أ إ رأ نأ ة ةر ع ا . )١ ( ا: م د ، ز)١٢١ . (

 و ا ل ا ؛ د ى د ؛ و ل ا اع ا ، و ن ا ل ا نأ ئد ا ا ، و: ا ، اد وا : نأ ئد ا ا م أ د ندو د ، ةور وا اد، وا : نأ ا ن و ل ا .  نأ ا م ة م ا ، و ن ا ذ نأ ئد ا نأ ن إو ف ى ا ا . وا أ ضر ل ا ئد ا ا و طا ا كدرا ا ا ؛ن د ا د د و ة ا د، وا ة إ إ د ا و ء وا ا ،كدرا سا ا ط د ا ا ئد د و ة ا . ٢ - وأ ق ئد ا و ا ا ، ذاإ ا نأ ن ا ر نأ ا إن ا ا، و ا ةور ا ، و وا ر إ ا نأ إ در ا . و د ن وم نأ ن ئد ا و ا ور ا، و .

    