تلخيص كتاب المعرفة في الإسلام مصادرها ومجالاتها للدكتور عبدالله القرني

  ١ -ن كدرا ا ا ؛ ط ا ا ا ، إو ذ ن ةور ا كدرا ا ا ا وا . ٢ -ن ا ا . ٣ -ن ا م ا ا . ٤ -ن س ا ا ل ت ا . ه و ا ت ا ب ا ، و ن ت ا ا و .

   س ا ة ع ا ت ا ا ر ء ا ت كدرا ا ا. وا ي ا كدرا ا يور ا ت ا نأ س ا ة و وا ت ا ا ر ا ، م س ا ا ر ا د ده و ء وا ا س ا . كدرا ا س ا ة ر طو ا كدرا ا ا ، إو د اء ا س ا وا ا ر ا س ذا ا، ن س ا ة . ذاإو ن دراإ ت ا ا ً نأ ف ت ا ل ا ا ، س ا ه و ذا،إو م ن ا إى ا كدراإ ل ؛ ن كدرا ا ا ا ة . كدراإو ء ا إنو ن و ً س ه و ، ن س ا ء ا ً إ ذاإ ا ي ا ر ء ا ه و. د كرا ا ء ً ً و ً ً ، و د و ر ا ا . و ز ك ا نأ كدرا ا ا م نأ ن ً ا ر ا ء ن سا ا ، وأ ذاإ أ ا سا ا درا اك ا ً. و د و ا ا ر ا ق ،ء

 نأ كدرا ا ا إ ت ا ، و ل ا د و ء أ د و وا دراإ .  م كدرا ا ا ء ت ا ا ء ا ا ا ر ا إ ا ، ت ا ، ر ء س ا. و ه ت ا ا ا ا ر ا إ ا و سا ا ر، و ت ا وا ا . و ا سا ا و ا كدرا ا ا ، و نأ ا نأ ض سا أ ة ا ا ا ، إو ن ا ر ا ي ا ا ، وذ نأ سا ا ذاإ نأ ن نأ ق اب ا وا إ ، إو ض ا أ ف ، ن ً ا . وأ و أ ا ة نأ . ذاإو نأ سا ا ل ا ا ة ا ا م ذ نأ ن سا ا ً ، ا ا ،نوأ ا إ ض ل م . ك ا ا ا ا، وا ذ ل ا ن سا ا ق ، وأ م ا كدرا ا ا ا ذ،إ نأ ا ذاإ أ سا ا ل ا نأ ن كدرا ا ا ل ا )١( . و ذ ك ا أ ة ا سا ا ، وه ذ و أ أ. نأ ن ا ً م سا ا ، إو نأ ن )١ ( ا: ات تر د ،)٧٢ (،ل ا وا ، ا ا)٨٤ . (

 ا ا ا ا ت كدرا ا ا. ا ا م سا ا ح كدرا ا ا ا ،ن ذ طو سا ا و أ ة ا ، مز ل سا ا ل و ل م . وأ ض ا ا س ا ، ر ا ا سا ا. ن ٍ ا ا جر ا ، أ وا ت أو ا ءا .  ة س ا نأ ر ذاإ ، ا كدرا ا ا ذ م وأ ر ا ا وا ، ا ء وا د و د ء ا كر نأ أ ذ م ً دراإ ، ا كدرا ا ع ر ا ا ا ن ، م دراإ و ده و ا كدرا ا ا ء وا ده و دراإ م . د و ن ء وا د و نأ ة ، ا كدرا ا ط و ت ا د و ، نأ ا وا ا كدرا ا ط و ذا . م و ةور كدراإ ء ا و د نأ ن دراإ ا ً ن تا ا ر ا ء وا فو ا ؛ وا ن دراإ ء م نأ ن دراإ ء ًا ور ً ا، و ن دراإ ء ج إ ل ا ، و ن درا اك ل ا ، نأ كر ء ا أو ر د و ا، و م ن ا ةور . ا و ا ا كدرا ا ا ء ل أ فر ا ا و ا ت ا أو تا ا)١( . و ة ح و ه ا ا و ج إ ن و )١ ( ا: ا ا ، م ا)٥١٦ (، ا وا ، يو ا)٠٢٢ . (

 ك ا ، ا نأ ن ء د و جر ا ، و وا ا إ ، ا اد ًأو نأ دراإ ا ء ا ا ،ن ر د ت درا ن وا ةار وا أو ةود ا و ا، : و نأ ه ت ا ا و درا ا ، و ، و كر ا إّ ه ت ا ، و ذ دراإ ، ا ر ذ ا ا و ، أ نأ ل د و ء أ وا ر دراإ د دراإ ت ا ا ، ذاإ ن ت إ د و ا ا ر ا ً ل ا ،ن و ل ا ً ت إ د و وا ر دراإ . أ و ا نأ دراإ ا ت ا ا ،نوأ ر ا ا ا ن ا ء ا ج ع ا ، م ذ نأ ء ا و ا ، د و ت ا ا ندو نأ د و ء دراإ ا ،ن كدراإ ء ا نأ ج ن ا كر ء ا سا ا ، نأ ن ا ء ا ا إ ، إو كدرا ا ء ت ا ةر ذ ء ه و . ذاإو ن درإ ا ت ا ا ء أ كر ء ا دراإً ا ً م، ن إ ا ء ا و ا ذإ ة وا ن ن ، إو ر ت ةد ا د و وا؟ ء ا و ا و ل و ةر ا ذ،إ أ م كدرا ا ت ا ا ، ل ا و ء ا أ ن ء ا ر دراإً ا ً. و ا ك ا م ن إ ت إ د و ء ا ، وأ ذاإ كدرا ا ا إ ل ا .

 و ا ك ا كدرا ا ا ء ن أ ت إ د و ء ا ل ا. و نأ ل ا ع ت إ د ا ا ا ء مز ا يور ا اء و ا ، ذاإ أ ت ا دا ًو ً ء ا ، ر كدرا ا ت ا و ، نأ ن ت إ ء ا ، كدرا ا ا و ل ا . ذاإو ن نأ دراإ ا ت ا ا ء نأ ت ا و كدرا ر َُ و كدرا ةد ، نأ ا ت ا ندو نأ ن ر ،ن إ ن ء أو أو ار و ذ دإ را . م ذ نأ د و ت ا دراإ ، نأ ن ر إ و د و دراإ. ا و أ يور إ ل ا . ك ا ن ت إ ت ا ا ر و ت إ نأ دا ًو ر ً ً دراإ. ن و إن د و ر )١(. و ا ا نأ ت ا ا ن ةد إ ر ، كدرا ا ذا د، ت ا نأ ن ًذا . م و ذ نأ ن ت ا د و ؛ ذ نأ ن ةد ندو نأ ن ر ا، و ف ا أ مز د ا كدرا وا. وا نأ ا ا ور وا د و ء ا دراإو نأ ن د و ً درا ، ن ء ا ر ً إ و د ، نأ ن دا ً ندو نأ ن ؛ ر ً ن د و ء ا )١ ( ا: ا وا ا ، ز اد )٧٠ . (

 ر و ا ر ً أو كر ، دراإ ده و و ، و م ذ نأ ن ا ا د س ا ا ا ، ن ا ق و ا ا إ ذ ب أ ه ا يد ا ا)١. (ذإ ا ا ا ا كدرا ا ي وا ط ا ا ا ، و ا ا ا ا م أ ا ور ا وا ه، ا و م ا ا. ك ا ا ا ور ا د و ء ا دراإو ، ا د و و ً درا ذا،إو ء ا ط د و - و ر - د و ، و ا ر إ ا ا ا ء . ل وا ا ي ا ا نأ د و ء ا ذاإ ن و ً درا م أ د و إ دراإ ، نأ م دراإ. ا و ن ّ . و لو ك ا ا ه ا ور ا و د و ء ا ر ، و ا ر ذ إ ل ا ن د و ء ا طو درا ، م م دراإ أ ن ةد ذ،إ نأ ن ،ن د و ء ا و ً ا ، و ا ء ل ، نأ ن د و ء ا ا ً ً ذا،إو ن د و ء ا ا ً نأ ن و أ ر . وا نأ ذ إ ر و ا ن د و ء ا و ً درا ، و و رادإ ة و د ا ً ًوا ذ،إ نأ س أ نأ د و ا"ء طو درا ، نأ د و م دراإ ، نأ د و أ )١ ( ا: ا د ا ا ،يرود ،١٣-٢٣.

 و درا و . نأ د و دراإ م أ د م دراإ ا، و ر ة د ا ، إو أ ن د و ً دراإ ا، و ن د و ء ا دراإ . إن ل ا ار ا د و ء ا ر م أ أ ، نأ ن د و ، إو نأ ن ذا د و جر . ن ن د و ا ر ، و أ نأ ن دراإ و ً د ء ا ، ن د و ً ر ،إنو ن د و ًذا ا ق وا ق ذ،إ م ذاإ ء د و أ د و د و ا . ا و از ل ة د ا)١( . و ا تر د ر كدرا ا ا ا ،نوأ ن إ ر ة ا ةور د و ء ا ، وا ًأ نأ ا ي ا ةور س ا د ء ا ن س ا د و ً رادإ. تر د ا ه ةور ا ا ا نأ ن ء د و ،ن م ا - ل تر د - ق ا ي ا ا د )٢( . م نأ ن ةور د و ء ا - ا و تر د ر و - نأ ن ا سا وأو نأ إ ء ، نأ كدرا ا ا ك و ا . ا و و ق ا ًأ ،ن تر د م ن إ نأ ا د )١ ( ا: ر ا ا م، ،)١٦٨. ( )٢ ( ا: ا وا ا ، ز اد )٢٠١ . (

 ء ا ، ا نأ ن إ م ا ق ذ ضر و ذ ن ؛ ر أ ا ا ء ا كر أ و سا أ ا ق ضر ً ، ا ل ا إ ا و . نأ إ ا ق س ا ن دا و ء ًً إ ، و أ و ء ا د ا نأ إو . ا و ا إ م ي ا أ ا ا ا ء و كدرا ا ا سا ا ر ا ا ، نأ ا سا ا ا ؟ ! وا إ أ ر ن ن ء د و ،ن أدر كدراإ ل سا ا ذ. وا نأ ذ ي ا أدر ن ا نأ أدر . نوأ د ا ار د و ء ا د و إ ه ا ر ت ا ، أ د و )١( . أ ا ا ك إ ذاإ كدرا ا ا ء ا ً ل ا د و. و ذ ت إ د و ة اكر ا ء وا ر ا تا ، ا ت ا د ل ا د و ؛ء ا ن ء ا ذاإ ر دراإً ا ً نأ ن د و ً ت ا ؛ ا ن ذ ل ا ء ا و ا ، وانا نأ ن ، ل ا ء ا ط ا. إ نأ ل د و ء ا ءا ا ،ن ة ا ا إ ل دراإ ت ا ،ن ذ ا ء ا و ا ،نوأ دراإ إ ت ا ، زو ت إو د و ء و ر )٢( . )١ ( ا: ا ا د، ، أ وأ ،)٥١٨. ( )٢ ( ا: ا ا ا ،)أ. ج. آ (،)٨٣-٨٤. (

 أ ذ م ور و ا ء ا دراإ ن ذاإًًو : أو :م ن إ ا د و ء ا. و ا د ا ا و ا ك ، و م ذ ت . :م ن إ ل ا د و ء ا ،ن و ؛ ذ نأ كدرا ا ا ور ن د ن ا ن ذاإ ء ً . ا و و ا ن ؛ ل ا ت ور ا ت ت ر ل ا ، نأ ن ا ، ن ا د دراإ ر و. و ن ل ا ت ور ا م ا ل ا ذ،إ م نأ ل ل ، و ا ل ا ً. ذاإو إن ت ا ور ا ، ت ا ا م نأ ت ا ور ا . ا و دور . ل ا د و ء ا ًأ ل ا دراإ إ ت ا ه، و ا ا ك ، و إنو ن ه ر ل ا م ن إ ت إ ا ا ر ا ً. وذ أ ذاإ ن ل ا د و ء ا ً ا ء ا و ا ، نأ كر إّ ت ا ا ، نأ ل د دراإ ت ا د و وا كر ؛ء ن ت ا ا نأ ا ء ا ا ت ا ، نأ ل د و ء ا ط ا . نأ مز ا ت ا ا ء وا ة ا م ا درا ؛ء ن ا مز إ ن أ ر ، نأ ل د و ء ا ءا ا . ا و أن ل ا د ا ا ا ء ،ءا إن ا ء ر ة ا، و ا ي ا أو، إن ء ا ر دراإ ا ا، و ك ا .

   ر ا ا إ نأ ت كدرا ا ا ، إو نأ ت ن را ً ًا . ا ا ر ا ر ا ا س ا ا كدرا ، ر د و وا جر ا ، ر د و وا جر ا ، م ر دراإ ا ة ا ا. وأ ر ا ا ر سا ا ، و ذ ت ا م، و ا د س أ ةور ا ا . م و ر ا ا ت ر ا ا ، و ، ء ا د ا جر ا ، ن ا ةر ء ا. ا ا ن در ، د ا ا ء ا و ا ر ا ةد ا ا ا إ ةر ده ا ا. ر ن ا ة أو، ً ً أو، ا ً ً ،كر ر ا د د ا . و ا ت ا ا ا كدرا ا و . وذ نأ كدرا ا ث ت إ ، و د و ت ا جر ا ، س وا ، ا ر و. ا كدرا ا أ را نأ و سا ا ت ا ا ء ا جر ا إ ا ، وأ ر ء ا ه و ، ةور كدرا ا

 ا ر ا ا. ه و ر ا ا ا ف ا، و ن ك ا ا ا سا ا و د ا ا ا ء ا ا ر ا ا و كدرا ا ا . وأ ر ا ا ا ا ت م و ر ا ا ر ك ا ت ا. ر وا ا يور د و و ر ا. ن و ذ أ ذاإ را ا ء جر ا د ، ر ء ا دا ً ، ذاإ ء ا ةد سا ا ة وا ا ر . ذاإو ن ر ور ً ا س ا نأ ن ر ا ا ور ً ذ،إ إ كدرا ا ترا ا ا .  ا ا ت ا ت د ا جر ا. و إ ا أ ت ا جر ا وا إ رد ك ا ا ، وأ ء . ل ء ا نأ ء ت ت أ ن ء ا ا، و أ ذاإ نأ ا ا ، أ د ا ك ا ق ل ا . ذاإو ن د و ت ا إ م ت إ ت ا ،ن ر ا ت ا إ م ًأ ر ت ا. ا د و ت ا جر ا و س أ را ا ي ا م ا ، و نأ ا ن و ً ء ا إ ذاإ ر ا ا .  ن ن ا ا ل ا ت ا د و ر ا ا ، نأ ا ر ا نوأ إ د، و م إو ال

 ي ا ر ا ا ندو د و . ن و نأ ت ا ت ا وا ا ا ا نأ ا . ن ذ ت ا ت ، و ر ت أم ر ، ذ ن أ إ ل ا ن ت دا ًو ً ت ا. و ا ا ، وأ أر إ ل ا ن ت ا ر ت . ا أ ءا ا وأر ن أ و ي ا ا ًوا ك ا ن د ا ا ء ج إ ل ا ، نأ ور ة ، نأ ل ً نأ ج إ ل ا. درا نأ ء أ يور ، نأ إ د ء ا يور ًأ. ن ء ا و د ا اك ا وا ا ا إ ، و إ ت جر ا ، وو ا ا أ د ا ت إ نأ ء إ ةور ا ا ا ا دراإ ا ا ،ن ك ا ن ةور ،ا ن ا ا ، نأ ل ن . ن نأ ن ل ا ر ً ةور ا ا ا و ا ا ا ء ا ذ،إ ط ف ا ل ك ا إ . و م ا ا ل ا ت ت جر ا ن ط ت ا ء ا. ذإ و ا ا ه ا إ ا ك ا أو، د ا إ ر ط ؛ف ا إن وا ا ا ا ردوا د نأ ء ن رد ةدر ب ا. و ن نأ ا إن ا ا ور ا، و ك ا أ ه ا ن ء ،ن وا أ ذ ا ت ور .  ا ا ا ت ت ا ا ء ًار

 ا ً ، إن ا ء ا و ا ا ا د و د ك ا د ت ا جر ا. و أ ك ا ء ا ا وا أ ً ن إ ، و ذ أ ا ) : ا ء نأ ن إ ر ً إو ً ،ن ن ر ً إ ،إنو ن ً أ ذاإً د ف أ ()١(. ك وا ن ن ا ء ا ، إو ا ذ ام ا ن ء ا نأ ف ً ، إوّ ن ر إ ء ا ا م م ن إ . م و ر إ ا نأ ا ء ذاإ ن ا ا نأ ف ،ن ان م نأ . ل ا ن ا ا د و ء ا ا د ك ا و ا ة ا ، ا ا ا ا ة ًأ ء ا ا و ال ،ىد إ ل ا د ت ا جر ا ، ا ا نأ ا إ م كدراإ ت ا ا ا، م أ ةور ا ت إ ء ا و . ن أ ت ا ت ا ا ت ا ر ا ندو ت ا ا ،ن ء ا ه د س ا ، إو ت ر ا. ذإ إن د و ت ا ا ً ا إو ح أ . وو ذ ل إ و :نأ ء ا ذاإ د ا ر ا ت إو س ،ت ا كدراإ ا ًو نأ ف ء ا ، أ ر و و؟ ل :إن ء ا إنو ت إ نأ ت ا ّ )١ ( ن ا ح ، ر ، يو ا ر ا ،)١٧٦-١٧٧. (

 ا ر ا ا ن دراإ ا ت . ا و ا ،نوأ دا ًو ً د و ه ة ا ، وأ د و ا ) ا ، ءورا ء ا تدا تا ن و ، ار إً إ ن ا ، ذاإ أدر ح أ ا سا ت ا ، ذ وا ن ()١( . ا و ي ا ن أ ا ى أ ا ا ر ا ، و نأ د ك ا ؛ نأ ه د ا ا دراإو ،نوأ ذ أ ا اء كدراإ . و ذ ل ك ا م ا ؛ ً نأ ا ت ء ا . إ ذ أر أ ا و ن أ ل ا س أ ا لو و ا ل ا د ت ا اجر ل وا ا كدراإ ء ا ا. و ر ت ا ا ت ، ر ل و. ء ا ً ر ا ا ،ل و إن ء ا م ا ا إنو ن ً ا أ اد أ ا ا ن و . أ ل إن ه ا ا و ة ، وأ م ء ا و ا ء ا كدرا ا ا ا ت . ء و طا ا ا ر ء ا ، د ه ه . و ن س أ ا أو ا ا ه ء ا أو، ه أو، ذا ، و ه ً. و ا ً ء ا ندو . و ق ّ ت ء ا ا ا و ا. ا ا إ ذا ، وذا ة . ا إ ر و )١ ( ا ا ر م، ،)٧٤. (

 ز . ط وا ا ي ا ر ء ا ا ا ندو ا إنو ؛ ز ر ء ا . و ا ا أر ق إ ا) ع ا ( م ا ا ك ا وا ا. ا و ع ا ا ل ا ا اب )١( ا، و أراده أر . ا وا ا ا ت ا وا واقو إ ز ، إنو ا ن ا . ا إ : أ نأ ر ء ا إّ ذاإ ر ذا ًأو . :نأ ء ا ج ا ذا إ ة ا ،ن اد ا ن ا ، ء آ ً ،ن ادا ً ًأو ً . :نأ ا ا ر ذا دا ًو ًو )٢( . ق ا لو ا د نأ ا ا م ر ا ا ،س وأ ا ق ا أ ن ا و د ا. ا و ا ء ا ده وو جر ا ، ا د جر ا ء ا س ا ، ا إن ا ا ء إً ر ت ا ةد ا ر ت ،إنو د اد أ . و ه اد ص ا ت ا ا ا ا ة ا ، ن ا إ ء د ا جر ا ، ق ء ا ده وو س ا ، )١ ( ا : ي ا ا و ا )٢٣ . ( )٢ ( ا: ت وا ترا ا ، ا ح ، د ن ر ا )١/٢٥١. (