دعوى فهم القرآن في ضوء مناهج العلوم الإنسانية الغربية منطلقاتها وحقيقتها وآفاقها

آ ا ت را ا و ا ا  ا")١( . ا ا ؛ "ة " ء ا ة ا آ ا ت را ا ، ا" " ا ة دا ا رو أ ا زاد ذ ،ت ا درا ل ؛ ن ر ي ا م ا نأ نأ ا درا ي وا أ) رو ( ي ا م ا ا و نآ ا إ د . ه و" ا" ة ا ، ا ا ر ا ر آ ا و ا س نو و ن ا )١ ( ا" ة ا ت را ا " د ـ Claude Gilliot ةد "نآ " ـ ا ة ا Encyclopeadia Universalis Corpus6 P547. ed 1990. Paris. أ ؛ ا وز ي ا ق ا ا م ت ا و م ا اد إ أ ، ا ء ا ا ر أ "نآ ا فر ة دا " ف أ ة، ت و ، أرا دورArabica ـ ةإدار " ا ت ا ة ا Bulletin Critique des Annales Islamologiques ن ا ر ا و ذ زاد ة، "ن و ا ن ا " M.E.D.E.O ر م ا ا ة ، ا وا ب ا ا ا ن اد و ض ر ب و ا ة ا .

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ةرا ا ا ص و ا ا نأ يأ ، ا ل و ص ا ه رس ا؛ إذا أ ء ا ه ،ت درا ا ء نآ ا أ " ا ا " وذ ،ر وا ن ا ا ا ا ا أ ا ذ " ا " آ ا را ا د ا ا ة ا" ا ت را ا م "؟؟؟ ر ر إ ء ا ا نإ آ ا و ء ا ا " د ا ا " ن ا ِ أ ا و ، إ يد وُْ ى د ا ع إ ن ا ا ه نآ ا ن وا ت را ا ل د ا اص ا و نآ و م . ء أ م أ ن رود أ ة "م وا و ا ق ا ت را ا ا " ا ن ر ٦١ ٩١٧٦ ا م" ا ت را وا أور ا" در ء ا ق ا ا ل ور ا :" نأ رأ و ا ا ء ا و ر ا را ا ه وإذال، ا را ا ور ا ر نأ إ ى ا ترا ا ي ر ر إ ود ا أ إ ا ه نا و ، أور ل ر ور ا ل ا ا

آ ا ت را ا و ا ا  ل نأ و ا ا ه ن ر و ا ثا ا ا ا نوأ ، ور ا ل ا و أورَِ ُ ةرا ا ص و وا ا أ ي ا ")١( . اﻟﺜﺎﲏ اﳌﻄﻠﺐ اﻟﺪﻋﻮى ﳍﺬه اﳌﻨﻬﺠﻴﺔ اﻟﺪﻋﺎﻣﺎت ة د ا أ نأ ه أ ق ا م م م ا ه ن ا م ا نآ ا ع إ و وا ن د ا ر : را و ا أ و، ا ا ت ا ا ة ا ا ت ا و ا)٢( أ ، )١ ( ن رود ب ة ا ت "م ا ذ " la fascination de l'Islam p120 Ed Maspero Paris 1980. )٢ ( و ا Anthropology ـ ا ا "وس أ" و ن إ و" " و ، ا و و ا "ن ا " ا ن ا ر ا ر ع ا م ا و ، ت ا ى نو ا ا ا وا ا أو ا ت ور ا ... ا ت درا ا ا ر و ، ==

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ا ا ةد ا ر ا أور ت ا م ، ا ةرا ا ت ا ا ت ا ا ر ا إ ر ا و ، " ت ا " و و ا رس نأ ط وأ ا و " ر ا ". ةرا ا ت إ ت ور ا ت ا دا و او ا ه وا" ا"، ع إ ا ر وا ،ء ا نآ ا و ا اy - - " ا " ا ر ا إ أ أ ى ا ر ا ور ا ا . ا أ ا ا ا د إ وَ ن ل ب ا ا ا و ي ا ا ع ا نأ ) و ا( ا ت آ ا آ ا ا و ر ذ أ و ، ا) ا ا هرا د ( م ا ر ٩١٧٨ م -ةر و - " آ ا وا ذ أ ا ج إ")١() ٩٦ (. == د ـ وس ٢٩٠٠ ةر نأ إ ن ي ا م ا وا ا أ درا ا ي ج إ د ه ي ا ا . )١ ( L. Gasmi; Narrativité et production du sens dans le texte Coranique;le récit De Josef. Thèse 3 cycle Paris 3; 1978

آ ا ت را ا و ا ا  ن ا ا ا ء ل أ ر وا " و ا ا " ت آ ا و و ر تدا ا م وا ا ا ت أدى م ا ا إ م ا و ا و و ، ت أ ا ا ذ ا أو ا ا ز أ - إ ةر ا ا - أ ع " نآ ا تدا ا ت ا ا ا " نأ إ وا ة ا ةد - - د ا ةذ ؛ و ا ا نآ ا ن ر ي وا د ا إ ي ا ا إ د ؟؟ )١( . ق ا م ا م ا ا ع ا أ "ن د ا ر "ا ر ا ن وإذا ، ا م ، ا ا أ ن د ا إ أ إذا ن د وا " ةد ا " نآ ا ص و ؛ ا ب ا ا ه أ نو ا ن ا ن نأ ة، ا نو و ، ا ن د ا ن ا ا ر أ ا ن ا ا و اr )١ ( ا: ع. ت را وا ث ا ، ا آ ا ت را ا ،س د ا آ ٦ا ص ٨٣١-٩٣١ . ع تو ا ا ه درا أ وا : "Du texte de la récitation au canon دور Arabica Avril 2000 pp194-229

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ا اس و نآ ا ر ر ، ن َََُ م ا ـ ن "ن د ا ر " ا غ ن ور ا هر . م ا ا نآ ا ا و"ه " ةوا ا ا وا ا ا ى أو ا و ، ا د إ ود ب ا أ ر ا ق ا نأ إ ةر ا ا ر وا ي ا هرا وا "ن ا ")١( ا ج ا ، و ا ا ذ س ا اس وا ، ا ا ن ي ا در ا " ر أMythique " ن ا ا ر ، ا ن وس ا ا لو ا ا " ي ا ا ةروا ر " )٢( . ،ا و لأو نأ إ ةر ا " ت د" )١ ( ا ر ع " و ا آ أر ةارد ا ت و ا ة ا ةر : وو " ن أر فا إ ٣٨٩١ أ ،م ن هرا ا ع " ل م ا م ا و وا و ا ي ا " م ف ا ٨٩١٧ و م ا . )٢ (C.Gilliot Portrait "Mythique" d Ibn Abas in Arabica T32; fas2 ;1985 pp 127-184.

آ ا ت را ا و ا ا  ـ ذ أ ا م ا نآ ا ع إ ) ر ا ( م ت وذ ن أر ٩١٧٠ م نآ ز ة ا ، ا د أ م ٨٩١٢ ا ر ب م " تاءا نآ ")١() ٧٣ (ى ا ه ا ت ا أ ، ن أر د ا ا ا و ا م ا ءرا ا ا ، ا ت ا دار د دد ذ م نأ ندو ا د . اﻟﺜﺎﻟﺚ اﳌﻄﻠﺐ اﻟﻐﺮﺑﻴﺔ اﳉﺎﻣﻌﺔ ﺧﺎرج اﻟﺪﻋﻮى ﻫﺬه ساﻧﻌﻜﺎ ا م ا نآ ا ع إ ى ن ر أ ا ا س ا ت ث : و ا: ترأ" ا ا" آ ا رس ا ل . وا: نآ ا ا نا أ ى ا ه ت ا ا . وا: ءراآ ا ه ر ةذ ك ا أو د ا . )١ (M. Arkoun; Lectures du Coran pp1-26 ed Maisonneuve et larose ; Paris 1982

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ا ا و ا ا تر ل ا ن ا ت ا ، أ م ٣٨٩١ م"١٥× ٢١ -" ي ا ا ن ا إ ةر إ يد ا وا ا ا ن وا - م م ا ا أ، ء و - - ا ا ا ور ا ا ر ا ى ا ه دأ ، و و ا ا ن و ، ت ن أر هذ أ)١( )٧٤(، ت و" ا ا" ء و و ا ا ا ت ا آ . ة ا ع ا ا دا ا ا أ م إ ن ي ا وا ، ا ا ت نآ ا " ا م ا"، ء و ا نآ ل ا ا و ا د ا ا ل و" ءا " )٢(. )١ ( ا"ا ت را ا ق آ آ " د ا ٥ در ا ا ٣٨٩١ن ر ت و م . )٢ ( إ ا آ ا ا ، و ـ ا ه ت ذ أ ا ة ا ا ا ا ، ١ا٤٨١ ه ا وا ،ـ د ب ةءا ا . و ا ا ، آ ا ا ، ا ا ١٤١٣ة ا م ا دار ـ .

آ ا ت را ا و ا ا  ن ى ا ه ر ا ا ا أ د تو ا وا ، ة ا ه ة ا ر ء تو ر را وأ ، " ا ا ةر ا "ء ئر ا أ نأ أر و ، ا ن ، ء أ و را و - و - ا ا ا ءا ا ، إ ف و ن ع ة ا ا ه " ا ت را ا " ه ذ م ا . نآ ا ع إ ى د أ م ا إ ا وأ ا ا جر ا م ا : ١- ي ا ا إ ا و ك ن ا ت ا ت ا ت را ى ا ر ذ ء ا ث ا ت ا ن ب، ى ا ه ك ،ط ر ا . ٢- نآ ا ع إ ى د نأ ا ا ه ا- - إ إ" " ور ا ر ق وإ ا ا ا . ٣- ق ء نوإ ى ا ه نأ" ا ة " نأ إ ا ا ا نأ ا ا ا - و ص ا ا - ى

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ـ " ع ا " ي ا ء ا ، إ ن ز ا م ا ل ق و"... : و و :با ا - وا نإ -ةد و ن و ، أ ا ا ق إذا ،ور و با ا")١( . )١ (ص ا ، ا م ا٥٣ أ ، ا ار ةر ، .

آ ا ت را ا و ا ا  اﻟﺮاﺑﻊ اﳌﺒﺤﺚ آﻓﺎﻗﻬﺎ وﺑﻴﺎن وآﺛﺎرﻫﺎ اﻟﺪﻋﻮى ﻫﺬه ﻢﺗﻘﻮﻳ ع ا ا رس ا ا لأو و ا ود ا م " ا ت را ا وا " ه ا وا م ا أور ت ا م ا ذ ع ا نأ ذ ، أ ى ا ا ا ز ا ن ر ا ن وا ا و ا ا ل ؛ درا و د و دو آ إ لر م ٩١٧٣ ا م" ا ت را وا ا " ا ود و " د ا ت را ا"و" ت را ا ر وا ا " ا ق ا ي ا ل )١(، ا و ء ا ا ت ا ا أو ا ا نآ ا ن ر - أو - د ا ص ا درا ه أ و د ا ا ا ا و ، ا أ ذ - - ر ا ر ا وا ا ا )١ ( Cahen et C.Pellat; Les Etudes Arabes et Islamiques;in Journal Asiatique C. Fas 1-4 ; 1973 p 93. ٢٦٢: n

ا ا م ا ء نآ ا ى د  درا و ، ن ي ا ا ا ء ا إ ا ت ا . ا م ا نآ ا ع إ ى د تء را وا "عو " أ ر - ضا ا - د أ و ، ء ز ا ذ ب ا ا ت را ا ب ا و ه )١( . ت آ ف وا ى ا ه ن و ت ا إ و ةود را ا ن ا و ا ذ ر ا ، أو ن ر ر أ : ١- ة ا ه - إ- ا . ٢- نآ ا ا ةا ط أو أ. ٣- ا إ ا ر ا آ ن . )١ ( ا ا ذ إ ا ة د ا Les Etudes Arabes et Islamiques;in Journal Asiatique; n 262 …p107.

آ ا ت را ا و ا ا  اﻷول اﳌﻄﻠﺐ اﳌﻨﻬﺞ ﻬﺔﺟ ﻣﻦ اﻟﺪﻋﻮى ﻢﺗﻘﻮﻳ ا ل وا هد ا ي ا ا را ا ا ن نأ و ، أ ا إ ل ا أ و ءا ا ا عو ع ا ا ا ا ءا و أو أ ه س وأ ،ه أو ا ا ا وا ء إ و ارس ا ا ةد ا ا راآ أو ا أ أو ا ا " ا ت أ" ا ا )١( . ، ا أ كر نآ ا ر فر وا نأ ار ا ت ا ا ءورا لو ا ا هر أو هد ا ا م ا ، روا ا آة و نآ ا ا ، ا وا وا او أ . ر ا أو نآ ا و وأ ه ا ف ا ر أ و ، م ا ا ، ا أو ر ا ه ن و ي ا ا كإدرا )١ (د ا ا ا ، ا ت أ ، ر ٦١٣د م ٢٠٠٥م .

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ا ا و ا ا ب و ط وا U : M ¨ © ª « ¬ ® L  . ا م ا أو نآ ا ع إ ى ود ا و أ " ةءا Lecture "نآ ، ا ةءا ا و -هر إ ي ا ي ا م - " ا ج إ ةد إ " و" ا د تاءا ا د " و و ؛ أ ت ا إ ى ا ه : • ب "نآ ا ةءا ةد إRelectures du Coran ك ك ـ ــ ٩٩١٥م . • ب "نآ ا:ةءا د Le Coran guide de lecture رو ـ ـ أر ــ ٢م٦٠٠ . • نا درا"نآ ا أ Comment lire le Coran " ـ ن أر ــ ٢م٠١٠ . م ا ا ء أ م ا ف وِّ نآ وا وى أ ا و ، ه ت ا درا ا ا ه ةر ا .. ، ذا ةءا –ا ر ا ا – ه ا إ . ـ وار ، د ا ت را ا ل ا " ا Théorie du texte " ن و ، ا ا ر ا

آ ا ت را ا و ا ا  ، ا د ا ا ا ا ا ه أ م ل اد ا ا ا و ِّ: تر ن روRolan Bartes ــ ٠٨٩١ م ل :"... تء ) ا ( د إ)ئر ا ( را ا ي ا ، دا ا ا ا ةءا ا يأ د وا د إ ا ا و أ د ةءا ا ه وا؛ة ةءا ع وا ن " )١( . ا ةءا ا نأ ا ا إ ي إ ل ا ا م ا و ا ي ا د ا ا ذ و س ا و ج إ ةءا ا نإ ،ءا وا ةءا ا ا ا ه ن ا وأ ، ا ذا ب ر ـو ...) ٢( . ه و"ةءا ا" ف ب ا نأ ر اد )١ (R. Barthes; "Texte (théorie de)" ; in Encyclopeadia Universalis Tome 22; pp370-374 )٢ ( ةءا ا ه درا ا: د . ـ ةد ا ٢٦٠٠ ـ م : - د ا ا ا ، ا ا ا٢٣٢م م٨٩٩١ . - د ا ا ا ة، ا ا ا٢٧٢م ٢م١٠٠ . - ا ، ـ ـ ا جو دا ا ٢٨٩ م ٢٣٠٠ ض و ،م ص ا ل ـ ا ا ةءا ا ه ت ار ا ا ه ا ا .

ا ا م ا ء نآ ا ى د  ونآ ا وا ذا ، و ن ذ ة ا وأ نآ ا ي و ل ا ر وأ تدا وا ، ام ا و ن ا ن ا إ ا و أ ن إ " ا ا"، ـ ن ر ا ن و" آ ا ا ر ")١( . اﻟﺜﺎﲏ اﳌﻄﻠﺐ اﻟﻘﺮآن ﻋﻦ ﻒﻟﻴﺄاﻟﺘ ﻫﻮاة طأوﺳﺎ ﰲ اﻟﺪﻋﻮى ﻫﺬه أﺛﺮ و اد ا م ا نآ ا ع إ إ ة ا " " نآ ا ت آ ر ا ةءا وا و، ن ز ا ذ ا و ا و ، ا ت ا ـ " ر نآ ا" أ د ار ي)٢( . ت ا دار ةءا ا ه تد و - - ءرا ل ا إ م ة ا وا ،ن ا ا )١ ( ا : د . ص ـ ا ا حرو ، ا ٨١٤-٨٨١ ا ، ا٢٩٠٠ء ا ار ا ا ا ا ،م . )٢ ( أر ص ه ا إ ا ن م ا و ا ل أ ..م ،٦٨٩١ نا م " ر ا ا ا ".