261 إنالضميّا المتَّصلا في (لا هُ )، يختفي تمامًا في الترجمة الت ُّرْكِيَّةِ، ويتحوَّلُ فيها إلى لااحِقاةٍ zu)، تُسمَّى هذه اللاحقةُ ضميًّا أبدًا في النحو التركيِِ ! كما أنَّ ثَاَّةا لااحِقاةٌ أخراى تنضمُّ إلى كلمةِ (الثورِ )، وهي ün)، بينما كلمةُ(الثور) مجرَّدةٌ مِنْ أايِِ لاحِقاةٍ في الصيغة العربيَّة، ولا تسمَّى هذه الكلمةُ (مبتدأ) في النحو التركيِِ ! 0) الضمائرُ المنفصلةُ في اللُّغةِ العربيَّةِ عادادُهاا إجمالاً: أحد عشر ضميًّا. وهي: أاناا، أانْتا، أانْتِ، أان ْتُماا، أان ْتُمْ، أان ْتنَُّ؛ هُوا، هِيا، هَُاا، هُمْ، هُنَّ . في هذا العددِ؛ ضميّانِ يُستاخْداماانِ للمذكَّرِ والمؤنثِ على السواء، وهَا : (أنتما، هَا). أمَّا اللُّغةُ الت ُّرْكِيَّةُ، فعددُ الضمائرِ فيها ستَّةٌ إجمالاً . وهذه ألفاظُها:ben، sen، o، biz، siz، onlar .هذه القِلَّةُ ناشئةٌ مِنْ انتفاءِ الفارْقِ بين المذكَّرِ والمؤنَّثِ في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ، ولِعدم مفهوم التثنيةِ فيها . 0) لا وجودا للضمائرِ الْمُتَّصِلاةِ في اللُّغة الت ُّرْكِيَّة، وإنما تَلُّ محلَّها أكثر من أربعين لاحقةً؛ بحسب الصيغةِ والصوت الأخيّ للكلمة. منها ما يتَّصلُ بالأسماء، ومنها ما يتصل بالأفعال. بينما الضمائر المتَّصلةُ في اللُّغةِ العربيَّةِ تسعةٌ . وهي: تَءُ المتكلِِمِ واحْداهُ (تُ )، ألفُ الإثنين ( ا)، واوُ جماعةِ الذُّكُورِ ( وا)، نونُ النسوةِ (ن)، ياءُ المخاطبةِ في صيغةِ الأمرِ للأُن ْثاى ( ي)، كافُ الخطابِ للذَّكارِ واالأُن ْثاى (تا، تِ )، هاءُ الغائبِ والغائبةِ ( ه، ها)، ياءُ المتكلِِمِ ( ي)، ناءُ المتكلِِمِين (نا). 1) ترتيبُ أجزاءِ الجملةِ الاسميَّةِ في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ لا يختلفُ عن ترتيبها في الجملة الاسميَّةِ العربيَّةِ (إذا كانتِ الجملةُ مؤلَّفاةً من لفظتين فحسبُ : المبتدأ özne، والخبر yüklem.) أمَّا إذا كانتْ أجزاءُ الجملةِ الاسميَّةِ أكثرا من كالِمات اينْ، يع : إذا كانا الخبرُ جملةً مُِْتادَّةً وليس مقصورًا على اسمٍ واحد؛ عندئذٍ يختلف ترتيبُ أجزاءِ الجملةِ الت ُّرْكِيَّةِ عن ترتيبها في الجملة العربيَّةِ اختلافًا كبيًّا. فقولك م ثلاً : Salon büyüktür. :القاعةُ كبيّةٌ، يتألَّفُ من كلمت : 0 )salon القاعةُ؛ büyüktür كبيّةٌ. وهذه جملةٌ اسميَّةٌ في كِلْتاا اللُّغتين، مؤلَّفةٌ من كلمتين: المبتدأِ والخبرِ . والجملتان متطابقتان من حيث ترتيبُ جُزئ ايْهِماا، إذ تبدأُ كلٌّ منهما بالمبتدأ وتنته ي بالخبر . فإنَّنا لا نلمس إشكالاً في مثل هذه الجملةِ البسيطةِ ما عدا فرقٍ واحدٍ، وهو : أنَّ القاعةا لفظٌ مؤنَّثٌ في اللُّغةِ
عدد الصفحات ٢٦١262 العربيَّةِ، وقد اقتضى أنْ يكونا خبرُهُ مؤن َّثًا أيضًا، وفقًا للقواعد . أمَّا ترجمتُها، فإنَِّا خاليةٌ من هذه الميِِزة وفقًا لطبيعة اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ . وأمَّا إذا كان الخبرُ جملةً مُفاصَّلاةً (كما لو كانت جملةً اسميَّةً أو فعليَّةً فيها جملٌ إعتراضيَّةٌ وعطوفٌ متسلسلةٌ )، فإنَّ ترتيبا الكلماتِ فيها تختلفُ اختلافًا رهيبًا عن ترتيبها في الجملةِ العربيَّةِ، يُربِك المترجما ويروِِعُهُ وي ُرْهِقُهُ، ويجعلُ صدراهُ ضيِِ قًا حرِجًا كأنمَّ ا يصعَّدُ في السماءِ، خاصَّةً إذا كانا يتولىَّ ترجمةً فوريَّةً فيها مسؤوليَّ ةٌ، كالترجمة بين رجالِ الدولةِ، والأكاديُيِِين، والتجَّار. وأما طريقةُ ترجمةِ الجملةِ الاسميَّةِ من الت ُّرْكِيَّةِ إلى العربيَّةِ (إذا كان خبرُها جملةً مُفاصَّلاةً )؛ فتُنقالُ الميتدأ أوَّلاً، ثُ ت ُن ْقالُ بقيَّةُ الكلماتِ من نِايةِ الجملةِ فصاعدًا باتجِِاه المُعاكسِ إلى آخرِ كلمةٍ تالِي المبتدأا . ولكن ليس في كلِِ الأحوال، يجبُ متابعةُ سلسلةِ الكلماتِ ف ُرااداى وباضطِِرادٍ وترتيبٍ، بل يتطلَّبُ الأمرُ أحياناً أن ي ات ْرُكا المترجمُ الكلمةا الَّتي قد جاءا دورُها، ف اي اتاخاطَّاهاا إلى ما بعدها (بحِا سا بِ الْاجةِ )، ثَُُّ يعودا إلى ما ت اراكاهُ آنفًا لِيُكْمِلا ترجمةا الجملةِ، وهكذا يتردَّ دُ بين سلسلةِ الألفاظِ ذاهااباً وإيااباً إلى أنْ ينتهيا من مهمَّتِهِ . وإليك مثالٌ لِترجمةِ جملةٍ اسميَّةٍ من الت ُّرْكِيَّةِ إلى العربيَّةِ : Zeyd، seyahatten üç ay sonra döndü. هذهِ ترجمةُ مفرداتِ الجملةِ السابقةِ (مع مراعاةِ ترتيبِ الكلماتِ في الجملةِ ال ت ُّرْكِيَّة مُت اقاطِِعاةً ): 0 )زيدٌ،4 )الرحلةِ،5 )مِنْ،2 )ثالااثاةِ،2 )شاهْرٍ،0 )بعدا،0 )عاادا. وهذه ترجمتُها إلى العربيَّةِ وفقا للترتيبِ السابق (مُت اراابِطاةً ): "زايْدُ الرِِحْلاةا مِنْ ثالااثاةِ شاهْرٍ ب اعْدا عاادا . إنَّ الغموضا الرهيبا الذي تتو ارى به هذه الترجمةُ لا يخفى على أحدٍ من أهلٍ اللُّغةِ، ولا ي ُرْضِي طاب ْعًا أايَّ مُت ارْجِمٍ، كما لا يفهمُهاا أايُّ مُُااطابٍ . فإنَّ المترجما إذنْ مضطرٌّ لا محالةا إلى تعديلٍ جذريٍِ لمثلِ هذهِ الصيغةِ الْمُعاقَّداةِ بِقاصاى سرعةٍ لتأخذ الجملةُ شكلاها الصحيحا في هذا الترتيبِ : "عاادا زايْدٌ مِنْ رِحْلاتِهِ ب اعْدا ثالااثةِ أشْهُرٍ ". يتَّضح من خلالِ هذا المثالِ أنَّ ترتيبا الكلماتِ في أثناءِ الترجمةِ من اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّة إلى اللُّغةِ العربيَّةِ (واباِلْعاكْسِ ) أمرٌ خطيٌّ ومهمَّةٌ لا يجوز أن يتولاَّها إلاَّ من كانا بارعًا في اللُّغتين على مستوًى واحدٍ، ومتخصِِصًا في فنِِ الترجمةِ، كما يتَّضح من المثال السابق أن عمليَّةا التعديلِ للجملةِ الخبريَّةِ أيضًا
عدد الصفحات ٢٦٢263 مسألةٌ مهمَّةٌ جِدًّا، تتطلَّبُ مهارةً فائقةً في قواعدِ اللُّغات . فعلى سبيلِ المثال : كلمةُ (شاهْر) في الجملةِ الت ُّرْكِيَّةِ السابقةِ، لا يجوز نقلُها إلى العربيَّة بصيغةِ الْمُفْرا دِ، بل يجب نقلُها بصيغة الجمع (أاشْهُر) للسبب المعروف في النحو العربيِِ . كما لا يجوز تأخيّ (مِنْ ) الابتدائيةِ عن كلمة (الرحلةِ )، مع أنَّ مُقاابِلاهاا (ten )قد جاءت مؤخَّراةً في الجملةِ الت ُّرْكِيَّة)ten(seyahat. 2) ي اتاماي َّزُ مفهومُ الخْابراِ اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّة بِلااحِقاةٍ في آخره، يختلف ضبطها في ثَانية أشكالٍ، وهي: Dır، dir، dur، tır، tir، tur، tür. كلُّ خبرٍ في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ ينتهي حتمًا بِحدى هذه اللاَّحِقااتِ، وفقًا لقوانينِ النحوِ التركيِِ، وتسمَّى هذه اللاَّحقةُ (كوشاج koşaç)، تدلُّ على معنَ الإِخْباارِ حقيقةً . نْو: su akıcı dır :المااءُ ساائِلٌ. وكلمة akıcı في القاموِ الت ُّرْكِيِِ وإنْ كانت دالَّةً على(السَّيالاانِ ) بدون لاحقةٍ في آخرها، لكنَّها لا تدلُّ (على الإِخْباارِ عن السَّيالاانِ ) في حقيقةِ الأمرِ، بل تُفيدُ بالأحراى معنَ قابليَّةِ السَّيالاانِ فحسب. وإنما تدلُّ على الإِخْباارِ عن فِعْلِ السَّيالاانِ بعد انضمامِ هذهِ اللاَّحقةِ في آخرِها بخلاف اللُّغاةِ العربيَّةِ . إنَّ الخبرا في اللُّغةِ العربيَّةِ خالٍ من مثلِ هذه اللاحقةِ، لكنْ مشتملٌ على معناهاا، فالإنسانُ العربيُِّ المثقَّفُ يُدركُ بالسليقةِ معنَ الإِخْباارِ فور تلقِِيهِ الخْاب ارا مباشرةً . 01) أغلبُ الجُمالِ في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ اسميَّةٌ عادةً، بينما يجبُ نقلُ هذه الجُْمالِ إلى العربيَّةِ في صِياغٍ فِعْلِيَّةٍ، تقتضِيهِ طبيعةُ اللُّغت اينِْ، وقوانينُ الترجمةِ . نْو: Hatice geldi .يجب تعريب هذه الجملة صيغةِ : "جااءاتْ خادِيجاةُ "، مع أنَّ صيغت ا هاا في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ : "خادِيجاةُ جااءاتْ ". لا ي ُقادَّمُ الفعلُ على الفاعِلِ في الجملةِ البسيطةِ دون ضرورةٍ مُلِحَّةٍ كما في المثالِ السابقِ، إلاَّ إذا كان المتكلِِمُ مهتامًّا بالفعلِ أكثر من فاعلِهِ في مثل قولك : Uyardım Ali’yi .أي ن اب َّهْتُ عالِ يًّا (بمعنَ عالِيَّا ن اب َّهْتُ ). يدلُّ هذا المثالُ على أنَّكا مهتمٌّ بِمر التنبيهِ أكثر من اهتمامِكا بشخصِ عليٍِ . أمَّا إذا قدَّما الناطق (الت ُّرْكِيُّ ) الفعلا على الفاعِلِ فإنه يريد بذلك أن يُلفِتا انتباها المخاطبِ إلى خطورة الفعل أو إلى عاجليَّتِهِ، كما في المثال السابق. 00) استخدما الأتراك الأبِديةا العربيَّةا منذ اعتناقِهِمْ للاسلامِ، أسوةً بالْفُرِِْ الذين أسلموا قبلا هم. إلاَّ أنَِّم تأخَّروا عن استخدامِ لُغاتِهِمْ في التدوين إلى ما بعدا ف اتْحِهِمْ للمنطقة الأناضوليَّةِ . ولمَّا كانت
عدد الصفحات ٢٦٣264 لغت ُهُم قاصرةً عن استي عابِ ما يتلقَّوْناهُ من مصطلحاتِ العلومِ (وهي كلُّها عربيَّةٌ يومئذٍ )، بدؤوا يقتبسون كلماتٍ من القاموِِ العربيِِِ لإثراءِ اللغةِ الت ُّرْكِيَّةِ وتطويرِهاا إلى مستوا ى الكفاائاةِ لنقلِ المعارفِ الإسلاميَّةِ بخاصَّةٍ . إلاَّ أنَّ هذا الاقتباِا كانا عشوائِيًّا نشأتْ منه أزماتٌ لغويَّةٌ معقَّدةٌ أفضتْ إلى تَريفٍ كثيٍّ من المفاهيم، كما قطعتِ الصلةا بين اللغةِ الت ُّرْكِيَّة وبين أصلِها، فاختزلت منها لغةً مستقلَّةً بحيث أصبحتْ لُغات اينِْ مُت اباايِن ات اينِْ أسفرتْ عنه مشاكلُ اجتماعيَّةٌ متعدِِدةُ الوجوهِ خاصَّةً في العهدِ الأخيِّ من الْكمِ العثمانِِِّ 200 .لأنَّ هذا الاقتباِا لم يكن على أساٍِ من التنسيقِ، ولا كانتْ هناك مراقبةٌ تقومُ بها سلطةٌ علميَّةٌ مسؤولةٌ . بل كلُّ مانْ أشكلا عليه التعريفُ بشيءٍ في اللُّغةِ الت ُّرْكِيَّةِ اقتبسا من القاموِِ العربيِِِ ما أعجبا هُ ، وضمَّ هُ إلى الت ُّرْكِيَّةِ بدون راوِيَّةٍ ليعبرِِا به عن ذالك الشيءِ وإنْ لم يكنْ موافقًا للغرضِ في حقيقةِ الأمر . 200 تَوِلت الطبقةُ الْاكمةُ(بما فيهم جميعُ الموظفين في اجهزة الدولة العثمانية) إلى فئةٍ متباينةٍ من المجتمع. كانت لهذه الطبقة لغةٌ خاصِةٌ (وهي اللغةُ العثمانيِةُ المتضافرةُ من كلماتٍ وترك يباتٍ ومصطلحاتٍ عربية وفارسيِةٍ )؛ وللشعبِ لغتُهُ الأصلِيَّةُ (اللغةُ الت ُّرْكِيَّة الأناضولِيَّةُ ). فلم يكن أحد من العامِةِ يفهمُ كلاما هذه الطبقةِ، كما لم يفهم الناُِ شيئًا من الصِياغِ الرسميِةِ (الواردةِ في المستندات الخاصِةِ بمصالْهم). لذا كانوا دائمًا بحاجةٍ إلى من ي ُت ارْجِمُ لهم القوانينا والقراراتِ الصادرةا بشئونِ قضاياهم وعلاقاتِِِمْ ونِزااعِهِمْ ... لم يستطعْ أحدٌ من العامِةِ أنْ يرفعا شكواهُ بمجرَّدِ نفسِهِ إلى مراكز الأمنِ والْماحااكِمِ، بل كلُّ شخصٍ عامِِيٍِ كان يلجأ إلى وسيطٍ لِمُتااب اعاةِ شؤونه لدى الجهات الرسميةِ، ذلك لأنِه يجهل اللغةا العثمانيِةِ ليس إلاِ .. فكان لهذه المشكلةِ أثرٌ غريبٌ في نفوِ المواطنين، جاعالاهُمْ يرون أنفساهم حقيّين من الطبقة الثانية أمام الموظِفين ورجالِ الدولةِ . يخاطبونِم بصفات خاصِةٍ على سبيل التوقيّ والإجلال، كقولهم: "أا ف انْدِيُِزْ " أي مولانا، أو خضرة الفلانّ، أو "ذااتِ عاالِينِزْ "، أو "ذااتِ عاالِيلارِي" (بصيغةِ الغائب احْترِاامًا لاهُ ) ونْو ذلك. كان الناُِ يتواضعون حتَّ لأدنى موظِفٍ ت اوااضُعا العبيد لسادِتِِِمْ، فلم يفطنوا أبدًا إلى انِم مواطنون أحرارٌ أصلاً . بل أصبحوا مع الزِمانِ يعتقدون أن مانْ يتكلِم باللغة العثمانيةِ إنمِا يفوق من لا يتكلمونِا، بموهبةٍ امتازوا بها، إذن يجب احترامهم! كانت اللغةُ العثمانيةُ في بداية أمرها مفهومةً إلى حدٍِ (يظهر ذلك من ف ارْماانااتِ السلاطينِ، وامُداوَّنااتِ الدَّوْلاةِ، واالْمُكاات ابااتِ ...). ولكنها تَوِلت في العهدِ الأخيِّ إلى لغةٍ معقِداةٍ لما تشتمل عليها من تركيباتٍ متسلسلةٍ متضافرةٍ من الكلمات العربيِة والفارسِيِةِ . كان الغرضُ في صياغةِ معظمِها إظهارُ المهارةِ الأدبيِةِ، والتمويه إلى أنِ الكاتبا أو المتكلِما له باعٌ ط ويلٌ في العلومِ والمعارِفِ، ذلك لإلقاءِ الهيبةِ والعظمة على السامعِ والقارِئِ، وكسبِ إعجابهما واغتباطهما . كانت العبارات تصاغُ أحياناً بِساليبا شيطانيِةٍ يسودهل ألوانٌ من المبالغةِ يتخلِلها تركيبااتٌ من قبيل الألغاز والأحاجي، يتفلسف فيها الفائلُ أو الكاتبُ بفنون من الزخرفةِ والمراوغةٍ واستعراضِ البلاغةِ، كعبارات سعيد النورسِيِِ و أمثاله الذين كانت حياتِم كلها منافسةٌ وعراكٌ وحسد في سبيل الشهرةٍ والاستيلاءِ على القلوب.
عدد الصفحات ٢٦٤أو الكاتبُ بفنون من الزخرفةِ والمراوغةٍ واستعراضِ البلاغةِ، كعبارات سعيد النورسِيِِ و أمثاله الذين كانت حياتِم كلها منافسةٌ وعراكٌ وحسد في سبيل الشهرةٍ والاستيلاءِ على القلوب. من هذه العبارات (على سبيل المثال)، تجدون فيما يلي مقطعًا مُقْت اباسًا من كتابٍ طُبِعا ونُشِ را في أواخر أيام الدولة العثمانية . يشكو الناشر الثانّ في مقدمته من سوءِ تصرِفِ الناشرِ الأوِلِ . إلاَّ أنَّ صاحبا المقدمةِ يخاطبُ ق ُرَّائاهُ بصيغةٍ لا يكادُ يفهمها شخصٌ من الأتراك إلاَّ بمساعدةِ من يترجم له هذه المقدِمةا إلى اللغة ال ت ُّرْكِيَّة! وإنَّ هذا لا شايْءٌ عُجااب! إليكم المقطعُ الْمُقْت اباسُ (باللغة العثمانية، دون أيِِ تصرُّفٍ فيه، أو أيِِ تصحيحٍ للأخطاءِ النحويِةِ واللُّغويِةِ الواردةِ فيها ) مع ترجمتها إلى اللغة الت ُّرْكِيَّة الأناضوليِةِ، على أنِ المقارنةا بين الْماتنِْ الْمُقْت اباسِ وات ارْجمااتِ هِ لا يُكن أنْ يقوما بها إلاَّ من يُتقِنُ اللُّغتين حاقَّ الإتقاانِ، وقليلٌ مِا هم اليوما . إليكم أوِلاً : المقطعُ الْمُقْت اباسُ (باللغة الغثمانية): "حيفا كه أدباي مسلمينك عند الغربيون مايهء فخر ومباهاتلري بولنان بويله بر أثر بهين وديوان كزينك طبع ونشري بعض نا أهل طابعلرك دست جهالت بيوستلرنه دوشوب شيّازهء نظم وإنتطامي برهم، ورباعيات وغزللري موي سرزنكي كب بيجيده ودرهم أولوب استفادكاه أرباب شعر وإنشادن دور، وبيشكاه مطالعهء عرفاي بلاغت انتمادن مهجور قالوب نقل محافل أدبا ومجالس عرفا بولنان أغلب أشعار آبداري، طابعك لئامت طبعنه فدا وأنداختهء زير دستكاه نسيان أوله رق محو هبا أولمشدر." (ديوان الْافظ الشيّازي، مطبعة أختر. إسطنبول-0110) وهذه ترجمة المقطع السابق إلى اللغة الت ُّرْكِيَّة الآناضولية بالْروف اللاتينية: «Ne yazık ki bütün Müslüman ediplerin batılılara karşı gurur ve üstünlük duygularının temeli olan böyle güzel bir eser ve seçkin bir şiir kitabının basım ve yayımı, bazı iş bilmez yayıncıların bilgisizlikle özdeş olmuş ellerine düşüp kitabın dirlik ve dü zeni bozularak birbirine karışmış, rubai ve gazelleri zenci saçı gibi birbirine dolaşıp perişan olmuş şiir ve yazı sanatı ustalarının düşünce alanının dışına terk edilmiş, ediplerin ve bilginlerin toplantılarında ancak alıp verilen pek parlak şiirleri basımcı nın kötü zevklerine kurban ve unutkanlık tezgahına fırlatılıp atılarak ziyan olmuştur.»
عدد الصفحات ٢٦٤265 دامتْ هذه العشوائيَّةُ في الاقتباِِ عاب ْرا القرون، وهكذا حُشِياتْ اللغةُ الت ُّرْكِيَّةُ بآلافٍ من الكلماتِ العربيَّةِ 201 201 يشيّ أحد الباحث(سيفان نيشانيان) في كلمةٍ رمزيَّةٍ له، يقول: "إنَّ اللغةا الت ُّرْكِيَّةا تغذَّتْ من مائةٍ وعشرين لساناً على مدى ثلاثةِ آلافِ سنين، وأخذتْ من هذه اللُّغااتِ قرابةا اث ْن اتياْ عاشْراةا ألفِ كلمةٍ ". لعل هذه الإقتباسات، معظمها كان من اللغة العربية. وأمَّا مجموعُ الكلماتِ العربيَّةِ التي نُقِلاتْ إلى الت ُّرْكيَّةِ، - سواءٌ المحرَّفاةُ منها والمستعمالاةُ على الوجهِ الصحيحِ - فقد جمعناها على سبيلِ الْصرِ فيما يلي. وهذه قائمةٌ بالكلماتِ التي اقتبسها الأتراك على مدى تَريخهم من اللغةِ العربيةِ فحسب ، عدا ما أخذوا من بقية اللغات: A: aba, abbas, abdal, abdülaziz, abdülbaki, abdülbari, abdulcebbar, abdülcelil, abdülfettah, abdülgaffar, abdülgafur, abdülha kim, abdülhamit, abdülkadir, abdülkerim, abdullah, abdüllatif, abdülmecit, abdülmelik, abdurrahim, a bdurrahman, abdürrezzak, abdüsselâm, abdülvahap, abdülvahit, abes, abide, ablak, abullabut, abraş, abus, abuzer, acaba, acayip, acele, acem, acemi, ac ep, acil, aciz, aclân, acur, acuze, acz, adalet, adam, adap, add, adem, adese, adet, âdet, âdeta, adî, âdi l, adl, âdilâne, adlî, adliye, adnan, af, afakî, afet, afif, afiyet, afyon, ağyar, ah, ahali, ahar, ahbap, ahdî, ahfat, ahi, ahir, ahiren, ahit, ahize, ahkâ m, ahlâk, ahlâkî, ahmak, ahmet, ahret, ahşa, ahşap, ahval, ahzu-kabz, aidat, aidiyet, aile, ailevî, ait, akait, akamet, akap, akar, akaret, akıbet, akıl, akif, akide, akik, akil, akim, akis, akit, aklıselim, aklî, akraba, akran, akrep, aksiseda, aksülamel, aktar, (attar), aktariye, (attariyye), akvam, âla, Alaettin, alâka, alelacele, alelhusus, alelumum, alelusul, alem, âlem, alenen, alenî, aleniyet, alet, alevî, aleyh, aleykümselâm, (aleykumusselâm), ali, âlî, alîl, âlim, alimallah, Allah, allâme, âmâ, ama, aman, amber, amca, amel, amele, amelî, ameliyat, ameliye, amenna, amentü, âmil, amin, amir, amme, amut, amudî, an, anane, anasır, anî, anzarot, ar, araba, âraz, arazi, arbede, ardiye, arıza, arızî, ârî, arif, arife, ariyet, ariza, arsa, arş, aruz, asa, asabî, asalet, asaleten, asap, as garî, ashap, asıl, âsım, asır, asi, asil, aslı, asker, askeri, asker iye, asla, aslen, aslî, aşâr, âşık, aşk, aşiret, aşure, atâ, atalet, atfen, atıf, atıl, âtî, atik, atlas, avam, avane, avarız, avdet, avret, ayan, âyan, ayar, âyet, ayıp, ayn, aynen, aynî, ayniyat, ayniyet, ayşe, ayyar, ayyaş, ayyuk, aza, azamet, azamî, azap, azil, azim, azimet, aziz, azmi; B: babıalî, badana, badema, badire, bahaettin, bahar, bahir, bahis, bakaya, baki, bakiye, baki, bakir, bakire, bakkal, bakkal iye, bakla, bakliyat, balgam, baliğ, bamya, bap, bariz, barut, basiret, basit, basri, basur, b asübadelmevt, batıl, batın, battal, battaniye, bayat, bayezit, bayır, bayi, baytar, bazen, bazı, bedel, beden, bedevî, bedia, bedrettin, bedri, beis, bedriye, behçet, behiç , behice, behiyye, behlül, beka, bekir, belâ, belâgat, belde, belediye, beleş, beraa t, berat, bereket, berrak, besim, besime, besmele, beşer, beşir, beşire, beşuş, bevvap, beyan, beyaz, beyit, beyn, beynelmilel, beytülmâl, beyza, bez, bezir, bezzaz, bızır, biat, bid’ at,
عدد الصفحات ٢٦٥bereket, berrak, besim, besime, besmele, beşer, beşir, beşire, beşuş, bevvap, beyan, beyaz, beyit, beyn, beynelmilel, beytülmâl, beyza, bez, bezir, bezzaz, bızır, biat, bid’ at, bidayet, bihakkın, bilahare, bilâistisna, bilakaydüşart, bilakis, bil cümle, bilâvasıta, bilfarz, bilfiil, bilhassa, billahi, bililtizam, billur, bilmukabele, bilumum, bilvasıta, bilvesile, bina, binaen, binaenaley, bismillah, bittabi, bizatihi, bizzat, bornoz, b udala, buhar buhran, buhur, buhurumeryem, bukalemun, bulûğ, burak, burç, burhan, buşra, butlan, buut, bühtan, büluğ, bünyan, bünye, C: cafer, caiz, cadde, cahide, cahit, camia, casus, cazibe, cazip, cebbar, ceberut, cebir, cebren, cebrî, cedit, cefa, ceffel kalem, cehalet, cehil, cehit, cehrî, celâdet, celâl, celep, c ellât, celse, cemaat, cemal, cemalettin, cem’an, cemil, cemile, cemiyet, cemre, cenah, cenap, cenaze, cenubî, cenup, cephe, cep, cerahat, cerrah, cerrahî, cesamet, cesaret, cesim, cesur, cetvel, cevaben, cevabî, cevap, cevat, cevaz, cevelân, cevdet, cevir , ceviz, cevval, ceza, cezir, cezmi, cidar, cidal, cidden, ciddi, ciddiyet, cihat, cihaz, cihet, cilâ, cildiye, cilt, cin, cinaî, cinas, cinayet, cinnet, cinsî, cinsiyet, cisim, cismanî, civar, coğrafya, cudi, cuma, cumhur, cumhuriyet, cumhurreisi, cüppe, cühelâ, cülûs, cümle, cümleten, cümudiyet, cüneyt, cünup, cüret, cüruf, cürüm, cüsse, cüz, cüzam, cüz’î, çeyiz, çul (cull), D: dâhi, dahil, dahilî, dahiliye, dahl, daima, daimî, daire, dakik, dakika, deha, dalâlet, darbe, darbımesel, darbuka, darp, darülaceze, darulfünun, dava, davul (tıbl), def, defaten, defin, define, deha, dehalet, dehşet, delâlet, delil, derece, dereke , ders, derz, desise, dessas, deva, devam, deveran, devir, devlet, devre, devren, devrî, devriye, deyyus, dibace, dimağ, din, dinî, diyanet, diyar, diyarbakır, dolap, dua, duhul, dumur, dübür, dükkân, düldül, dünya, dünyevî, düriye, düstur, E: ebat, ebedî, ebediyyen, ebediyet, ebeveyn, ebleh, ecdat, ecel, ecinni, ecir, ecnebi, eda, edat, edebî, edebiyat, edep, ede vat, edibe, edip, ednâ, edvar, efdal, efkâr, efkârıumumiye, efrat, ehemmiyet, ehil, ehlî, ehliyet, ehven, ekalliyet, ekmel, ekrem, ekser, ekseriyet, elan, elvan, elem, elbette, elbise, elbistan, elhasıl, elifba, emanet, emare, emaret, emel, emin, emine, emir, eml âk, emniyet, emraz, emsal, emtia, emval, ender, enkaz, enes, enfiye, enis, enver, erbap, erzak, erzincan, erzurum, esami, esaret, esas, esasen, esasî, esat, esbap, esef, eser, esham, esir, esma, esmer, esna, esra, esrar, esvap, eşkâl, eşkıya, eşhas, eşraf, eşre f, eşya, ethem, etraf, evham, eviye, evkaf, evlâ, evleviyyet, evliya, evrak, evsaf, evvel, evvelâ, evveliyat, ey, eylül, eymen, eytam, eyvallah, eyyam, eza, ezel, ezelî, eziyet, F: faal, faaliyet, fahiş, fahişe, fahrettin, fahrî, fahriye, fahrünnisa, faik, fail, faiz, fakih, fakir, fal, falan, fani, fi lan, faraş, faraza, farazî, fare, fariğ, farika, fariza, fark, faruk, farz, fatma, fasıl, fasıla, fasih, fasit, fatih, fayda, fazıl , fazilet, fecaat, feci, fecir, feda, fedaî, fehamet, fehim, fehmi, fehva, fek, felâh, felç, felek, fellâh, felsefe, felsefî, fen, fena, fennî, feragat, ferağ, fer ah, feraset,
عدد الصفحات ٢٦٥, fazilet, fecaat, feci, fecir, feda, fedaî, fehamet, fehim, fehmi, fehva, fek, felâh, felç, felek, fellâh, felsefe, felsefî, fen, fena, fennî, feragat, ferağ, fer ah, feraset, ferç, fert, ferdî, fer’î, ferih-fahur, feriha, ferik, ferit, fersah, ferdî, ferid, fethi, fethiye, fethullah, fesahat, fesat, fesih, fethiye, fetih, fetret, fettan, fetva, fevc, feveran, fevk, fevkalade, fevrî, fevzi, fevziye, feyezan, feyiz, feyza, feyzullah, feza, fezleke, fıkra, fırka, fırsat, fısk, fıskiye, fıtık, fıtrat, fıtrî, f idye, fikret, fiil, fiilen, fiilî, filiyat, fikir, fikrî, fikren, fikriyat, fil, filân, firak, firar, firkat, firkateyn, fistan, fitil, fitnat, fitne, fitre, fiyat, filhakika, fuzulî, fücceten, fücur, fütur, G: gabavet, gabi, gaddar, gafil, gaflet, gafur , gaile, gaip, gaita, galat, galebe, galeyan, galibiyet, galip, galiz, gammaz, ganimet, garaz, garip, gark, garp, gaseyan, gasil, gasp, gaybubet, gaye, gayret, gayrı, gayur, gaza, gazel, gazeliyyat, gazi, gazve, g ıyaben, gıyabî, gıyap, gıybet, gıyasettin, gudde, gufran, gurbet, gurup, gurur, gusül, H: habaset, habbe, haber, habibe, habip, habis, hacamat, hacet, hacim, hacir, haciz, had, hadde, hademe, hâdî, hadim, hadise ,hafakan (afagan), hafif, hafiye, hafriyat, hail, hain, haiz, hak, hakaret, hakem, h akeza, hakikat, hakiki, hakim, hakimiyet, hakir, hakkaniyet, hakkı, hal, hala, hâlâ, halâs, hale, halef, halel, halen, halet, halhal, haliç, halife, halim, halime, halis, hal ise, halide, halit, halk, halka, hallaç, halt, haluk, halvet, hamail, hamakat, hamal, hamam, hamaset, hamasî, hamdi, hamdullah, hamil, hamile, hamiş, hamit, hamiyet, hamle, hamule, hamur, hamza, hançer, hançere, hanife, hap, harabat, harabe, haraç, haram, haramî, harap, hararet, harbe, harbiye, harç, hardal, hareket, harem, harf, harfiy yen, haricen, haricî, hariciye, hariç, harika, harikulade, haris,
عدد الصفحات ٢٦٥266 harnup, harp, hars, has, hasan, hasankeyf, hasar, hasat, hasmî, hasenat, haset, hâsıl, hâsıla, hâsılât, hasır, hasibe, hasis, hasiyet, haslet, hasret, hassa, hassasiyet, hassaten, haşa, haşa rat, haşere, haşim, haşhaş, haşim, haşin, haşir, haşiş, haşiye, haşmet, hat, hata, hatır, hatıra, hatırat, hatice, hatip, hatta, hattat, hava, havale, havarî, havas, havsala, havuz, havya, havza, haya, hayal, hayalî, hayat, haydar, hayır, hayran, hayrat, hayrettin, hayri, hayriye, hayrullah, hayrünnisa, haysiyet, hayvan, hayvanat, hayvanî, haz, hazakat, hazf, hazım, hazır, hazin, hazine, haziran, hazire, hazne, hazret, heba, hece, hedef, heder, hediye, hekim, hel â, helâk, helâl, helecan, helezon, helva, h endese, hendesî, hesabî, hesap, heybet, heyecan, heyelân, heyet, heyhat, heykel, heyulâ, hezel, hezeyan, hizmet, hezimet, hınzır, hırs, hıyar, hiyanet, hızır, hibe hicap, hiciv, hicret, hicri, hidayet, hiddet, hikâye, hikmet, hikmetullah, hilâf, hilâl, hi le, hilkat, hilkaten, himaye, himmet, his, hisar, hu, hububat, hudut, hukuk, hukuki, hulasa, hulasaten, hulul, hulus, humar, humma, hurafe, huri, hurç, hurufat, huruç, husul, husumet, hususi, hususiyet, husye, hutbe, huzme, huzur , hüccet, hücre, hücum, hük men, hükmî, hükümet, hüküm, hülle, hüsna, hür, hürmet, hürmeten, hürriyet, hüsamettin, hüseyin, hüseynî, hüsnü, hüsnühat, hüsna, hüsün, hüsran, hüviyet, hüzün, I – İ: ırk, ırz, ıslah, ıslahat, ısrar, ıstılah, ıstırap, ıtır, ıtriyyat, ıttıla, iade, iaşe, ibadet, ibare, ibaret, ibate, iblâğ, ibra, ibraz, ibre, ibret, ibrik, icabet, icap, icar, icazet, icmal, icra, icraat, idadi, idam, idame, idare, idareten, idarî, iddia, idman, idra k, ifa, ifade, iffet, iflah, iflas, ifna, ifrat, ifraz, ifrazat, ifrit, ifs at, ifşa, ifşaat, iftar, iftariye, iftihar, iftira, ihale, ihanet, ihata, ihbar, ihbariye, ihdas, ihlâl, ihlâs, ihraç, ihraz, ihsan, ihsas, ihtar, ihtida, ihtifal, ihtikâr, ihtilâç, ihtilâf, ihtilâl, ihtilâm, ihtilât , ihtimal, ihtimam, ihtira, ihtiram, iht iras, ihtisar, ihtisas, ihtiyar, ihtiyat, ihtiyaten, ihtiyati, ihtizaz, ihram, ihya, ihzar, ihzari, ikame, ikamet, ikaz, ikbal, ikdam, iklim, ikmal, ikna, ikrah, ikram, ikramiye, ikrar, ikaz, iksir, iktibas, iktidar, iktifa, iktisadî, iktisadiyat , iktisap, iktisat, iktiza, ilaç, ilâh, ilâhe, ilâhî, ilâhiyat, ilâm, ilâmaşaallah, ilân, ilânen, ilânihaye, ilâveli, ilelebet, ilga, il hak, ilham, ikrah, ille, illet, ilmî, ilmiye, ilmuhaber, iltibas, iltica, iltifat, iltihak, iltihap, iltimas, iltizam, ima, imal, imalât, imale, imame, imar, imaret, imbisat, imdat, imha, imkân, imtihan, imtina, imtisal, imtiyaz, imtizaç, imza, inat, inayet, indî, indifa, infaz, infial, infilâk, infisah, inha, inhidam, inhilâl, inhina, inhisar, inhitat, inikâs, inikat, inkâr, inkıbaz , inkılâp, inkıraz, inkıta, inkıyat, inkisar, inkişaf, insaf, insan, insicam, insiyak, inşa, inşirah, intaç, intak, intan, intanî, intaniye, intibah, intibak, intihar, int ikal, intikam, intisap, intişar, intizar, inzal, inzibat, inzimam, inziva, iptal, iptida, iptidaî, iptilâ, irade, iradî, irap, irat, irca, irfan, irs, irsal, irsen,
عدد الصفحات ٢٦٦intihar, int ikal, intikam, intisap, intişar, intizar, inzal, inzibat, inzimam, inziva, iptal, iptida, iptidaî, iptilâ, irade, iradî, irap, irat, irca, irfan, irs, irsal, irsen, irsî, irşat, irtibat, irtica, irticaî, irticalen, irtifa, irtifak, irtihal, irtikâp, irtişa, isabet, isale, ishal, isim, iskâ n, islahiye, ismen, ismet, isnat, ispat, istiap, is tiare, istibdat, istical, isticar, isticvap, istida, istidat, istidlâl, istifa, istifade, istifham, istifra, istifsar, istiğn a, isitğrak, istihale, istihbarat, istihdaf, istihdam, istihfaf, istihkak, istihkâm, istihkar, istihlâk, istihrac, istihsal, ist ihza, istika, istikamet, istikbal, istikra, istikrah, istikrar, istikraz, istikşaf, istifa, istimal, istimdat, istimlâk, istinabe, istinade n, istinaf, istinat, istinkâf, istinsah, istintak, istirahat, istirdat, istirham, istiskal, istismar, istisna, istisnaî, istişare, istitrat, istizan, isyan, işaret, işba, işgal, işret, iştah, iştial, iştigal, iştikak, iştirak, iştiyak, ita, itaat, itfa, ithaf, ithal, ithalât, itham, itibar, itibaren, itibarî, itidal, itikat, itilâf, itimat, itina, itiraf, itiraz, itiyat, it izar, itlâf, ittirat, ittifak, ittihaz, ivaz, izabe, izaç, izafe, izafet, izafeten, izafiyet, izah, izahat, izale, izan, izaz, izdiham, izdivaç, izhar, izin, izmihlâl, izzet, izzettin; K: kabahat, kabız, kabiliyet, kabir, kabul, kâbus, kabzımal, kadeh, k ademe, kader, kadayıf, kadı, kadife, kadim, kadir, kadri, kadriye, kafes, kâfi, kâfir, kafiye, kâfûr, kahır, kâhil, kâhin, kahkaha, kahpe, kahve, kaide, kakûle, kail, kaim, kâin, kâin at, kalben, kalbî, kale, kalem, kalevî, kalıp, kalleş, kalp, kalubelâ, k âmil, kâmilen, kamus, kanaat, kandil, kani, kantar, kanun, kanunen, karabet, karar, kari, kariha, karine, karnabit, kasa, kasap, kasavet, kâse, kasım, kasıt, kaside, kasten, kastî, kas vet, kâaşif, katar, kati, kâtibe, kâtibiadl, katil, kâtip, katiyen, katiyet, katran, katre, kavas, kavat, kavi, kavis, kavim, kavmî, kavmiyet, kayıp, kaza, kazaen, kazasker, kâzım, kaziyye, kazurat, kebap, keder, kefalet, kefe, kefen, kefere, kefil, kefiye, kehanet, k elâm, kemal, kerahet, keramet, kerem, kerhen, kerih, kerim, kerime, kesafet, kesat, kesif, kesir, kerrake, kesre, kesret, keşif, kaşşaf, ketum, ketumiyet, kevser, keyfî, keyfiyet, keza, kezzap, kıdem, kılıf, kına, kınnap, kıraat, kırmızı, kısas, kısmen, kısmet, kısmî, kıssa, kıstas, kıta, kıvam, kıyam, kıyamet, kıyas, kıyamet, kibar, kibir, kibrit, kimya, kimyevî, kinaye, kira, kitabe, kispet, kitabet, kitabî, kitap, kubbe, kubur, kudret, kudüm, kûfî, kule, kumar, kumaş, kurban, kurna, kusur, kudbettin, kutsî, kutsiyet, kutu p, kuvvet kuyudat, külfet, küllî, külliyat, külliyet, külliyen, künh, küre, kürevî, kürsü, küsur, küsurat, künye, L: lâdin, lâdinî, lâfzî, lâğıv, lâhavle, lâhika, lâhin, lâhit, lâhmacun, lâhût, lâhûtî, lâhza, lâkap, lâkaydî, lâkayt, lâklak a, lâklakiyat, lâlettayin, lâmi, lamia, lânet, lâteşbih, lâtif, lâtife, laubalî, lâyemut, lâyık, lâyıha, lâzım, leh, lehçe, lehim, leman, letafet, levazım, levha, leylâ, leylek, leylî, lezzet, libas, lif, lisan, liva, liyakat, lûtî, lugat, lütfen, lütfiye, lütfü, lütuf, lüzum,
عدد الصفحات ٢٦٦a, lâzım, leh, lehçe, lehim, leman, letafet, levazım, levha, leylâ, leylek, leylî, lezzet, libas, lif, lisan, liva, liyakat, lûtî, lugat, lütfen, lütfiye, lütfü, lütuf, lüzum, M: maada, maalesef, maarif, maa ş, maazallah, mabad, mabed, mabeyn, mabude, mabut, macide, macit, macun, madde, maddeten, maddi, maddiyat, madem, maden, madenî, madun, mafevk, mafsal, mağara, mağaza, mağdur, mağduriyet, mağfiret, mağfur, mağlubiyet, mağlup, mağmum, mağribî, mağrip, mağru r, mağşuş, mahal, mahalle, mahallî, maharet, mahbup, mahcubiyet, mahcup, mahcur, mahcuz, mahdum, mahdut, mahfaza, mahfil, mahfuz, mahir, mahiyet, mahkeme, mahkûkât, mahkûm, mahkûmiyet, mahlas, mahlep, mahlûk, mahlûkât, mahlûl, mahlût, mahmut, mahmudiye, ma hmul, mahmur, mahpus, mahreç, mahrek, mahrem, mahremiyet, mahrukat, mahrum, mahrumiyet, mahrutî, mahsuben, mahsul, mahsulât, mahsun, mahsup, mahsur, mahsus, mahşer, mahşerî, mahut, mahviyet, mazhar, mahzen, mahzun, mahzur, mail, maişet, maiyet, makabil, makale, makam, makara, makas, makat, makber, makbul, makbuz, maksat, maksure, maktu, maktul, makul, makule, makûs, mal, malayani, malî, malik, maliye, maliyet, malûm, malûmat, malzeme, mamafih, mamelek, mamul, mamulât, mamur, mamure, manâ, manen, manevî, man eviyat, mangal, mani, mania, mansur, mantık, mantıken, mantıkî, manzara, manzum, manzume, maraz, marazî, marifet, mariz, maruf, maruz, maruzat, masal, masarif, maskara, maslahat, maslak, masnuat, masraf, mastar, mastara, mastur, masum, masumiyet, masun, ma suniyet, maşallah, maşer, maşlah, maşrapa, maşrık, maşuk, matah, matara, matbaa, matbu, matbuat, matem, matkap, matla, matlup, matrah, matrak, matuf, matuh, maval, mavera, mavi, (semavî) mavna, mayi, mazarrat, mazbata, mazbut, mazeret, mazhar, mazhariyet, mazi, mazlum, mazmun, maznun, mazruf, mazur, meal, mealen, mebde, meblağ, mebni, mebus, mebzul, mebzuliyet, mecal, mecaz, mecazen, mecazî, mecbur, mecbure, mecburen, mecburî, mecburiyet, meccanen, meccanî, mecelle, mecidiye, mecit, meclis, meclup, mecmu, mecmua, mecnun, mecra, mecruh, meczup, meçhul, meçhulat, medar, meddah, meddücezir, medenî, medeniyet, medet, medlul, medrese, mefahir, mefharet, mefhum, mefkûre, meflûç, mefruşat, mefsuh, meftun, meful, mehabet, mehaz, mehdi, mehil, mekân, mekkâre, mehdi , mehmet (muhammed) meksefe, mektep, mektup, melâl, melanet, melce, meleke, melfuf, melik, melike, mel’un, memat, memba, memduh, memleha, memleket, memlûk, memnuiyet, memnun, memnuniyet, memur, memure, memurin, memuriyet, men, mendil, menfaat, menfez, menf i, menfur, menhus, meni, menkıbe, menkul, menkuş, mensubiyet, mensucat, mensup, mensur, menşe, menzil, merak, meram, merasim, meratip, merbut, merbutiyet, marcan, merci, merhaba, merhale, merhamet, merhem, merhum, merhume, merih, mer’iyet, merkep, merkez, merkezî, merkeziyet, merkup, mermi, mersiye, mertebe, merve, mesafe, mesaha, mesai, mesamat, mesane, mescit, mesel, meselâ, mesele, meserret, mesih, mesire, mesken, meskûkât, meskûn, meskût,
عدد الصفحات ٢٦٦267 meslek, meslekî, mesmu, mesnevi, mesrur, mestur, mesture, mesudiy e, mesul, mesuliyet, mesut, meşakkat, meşale, meşgale, meşgul, meşguliyet, meşher, meşhur, meşkûk, meşrep, meşru, meşrubat, meşruhat, meşruta, meşruten, meşrut, meşrutiyet, meş’um, meşveret, meta, metanet, metfun, methal, methiye, metin, metrûk, metrûkât, mevcudiyet, mevcut, mevdu, mevduat, mevhum, mevki, mevkuf, mevkute, mevlâ, mevlevî, mevlit, mevsim, mevsuk, mevta, mevut, mevi, mevziî, mevzu, mevzuat, mevzun, mevzuubahis, meyil, meymenet, meyus, meyyal, meyyit, mezalim, mezar, mezat, mezbaha, mezbele, me zhep, meziyet, mezkûr, mezraa, mezru, mezun, mezuniyet, mıknatıs, mıntıka, mısra, mızrak, mızrap, mide, midevî, miftah, miğfer, mihenk, mihnet, mihrak, mihver, mikâp, miktar, mikyas, milâdî, minare, minkale, minnet, minval, miraç, miras, misafir, misak, mi sal, misk, miskin, mithat, miyar, mizah, mizahî, mizan, muaccel, muadele, muadelet, muadil, muaf, muafiyet, muahede, muaheze, muahhar, muallâ, muallak, muallel, muallim, muallime, muamelât, muamma, muammer, muannit, muarefe, muariz, muasır, muaşeret, muatt al, muavenet, muavin, muayene, muayyen, muazzam, muazzep, muazzez, mubassır, mubayaa, mucip, mucit, mucize, mudi, mufassal, mugaddi, mugalata, muganni, muganniye, mugayir, muğber, muğlâk, muhabbet, muhabere, muhabir, muhaceret, muhacim, muhacir, muhafaza, muhafız, muhakeme, muhakkak, muhalefet, muhalif, muhallebi, muhammed, muhammen, muhammes, muhammin, muharebe, muharip, muharrem, muharrer, muharrik, muharrir, muhasamat, muhasara, muhasebat, muhasebe, muhasip, muhassala, muhatap, muhatara, muhavere, muhavv ile, muhayyel, muhayyer, muhayyile, muhbir, muhip, muhit, muhkem, muhlis, muhrip, muhsin, muhsine, muhtaç, muhtar, muhtariyet, muhtasar, muhtekir, muhtelif, muhtelit, muhtemel, muhtemelen, muhterem, muhterif, muhteris, muhteşem, muhteva, muhtevî, muhteviya t, muhtıra, muhzır, muin, mukabele, mukabil, mukaddem, mukaddema, mukaddeme, mukadder, mukadderat, mukaddes, mukaddesat, mukaffa, mukallit, mukannen, mukarenet, mukarrer, mukarrerat, mukataa, mukavele, mukavemet, mukavim, mukavva, mukavves, mukayese, mukay yet, mukayyit, mukim, muktebes, muktedir, muktesit, munis, muntazam, muntazaman, muntazır, munzam, murabaha, murabaa, murabıt, muradiye, murafaa, murahhas, murakabe, murakıp, murat, musahabe, musahhih, musahip, musakka, musalla, musallat, musibet, muska, musluk, mustafa, muta, mutaassıp, mutabakat, mutabık, mutaf, mutantan, mutariza, mutasarrıf, mutasavver, mutasavvıf, mutat, mutatabbip, mutavaat, mutavassıt, mutazarrır, muteber, mutedil, mutekit, mutemet, mutena, muteriz, mutfak, muti, mutlak, muz, muzaffe r, muzip, mübadele, mübadil, mübahase, mübalağa, mübarek, mübareze, mübaşeret, mübaşir, mübayenet, müberra, mübrem, mücadele, mücahit, mücavir, mücbir, mücehhez, mücellit, mücerret, mücerrep, mücessem, mücevher, mücevherat, mücmel, mücrim, müçtehit, müdafa a, müdahale, müdahil, müdana, müdara, müdavi, müdavim, müddei, müddeialeyh, müddeiumumi, müddet, müdebbir, müdekkik, müdellel, müderris, müdevven, müdevvenat, müdevver, müdire, müdrik, müdrir, müdür, müdüriyet, müebbet, müeddep, müellif, müemmen, müennes, müesses,
عدد الصفحات ٢٦٧, müddet, müdebbir, müdekkik, müdellel, müderris, müdevven, müdevvenat, müdevver, müdire, müdrik, müdrir, müdür, müdüriyet, müebbet, müeddep, müellif, müemmen, müennes, müesses, müessif, müessir, müessis, müeyyide, müezzin, müfessir, müfettiş, müflis, müfredat, müfret, müfreze, müfrit, müfsit, müftehi r, müfteri, müftü, mühendis, müheyya, mühim, mühimmat, mühlet, mühmel, mühtedî, mükâfat, mükâleme, mükellef, mükellefiyet, mükemmel, mükemmeliyet, mükerrer, mükeyyifat, mükremin, mükrim, müktesebat, müktesep, mülahaza, mülahazat, mülahham, mülakat, mülâki, mülâyemet, mülâyim, mülâzım, mülemma, mülevves, müleyyin, mülga, mülhak, mülhakat, mülhem, mülhit, mülk, mülkî, mülkiye, mülkiyet, mülteci, mültefit, mümanaat, mümarese, mümasil, mümbit, mümessil, mümeyyiz, mümin, mümkün, mümtaz, münacat, münadi, münafık, münakalât, münakale, münakasa, münakaşa, münasebet, münasip, münavebe, münazara, müncer, mündemiç, münderecat, münebbih, müneccim, münekkit, münevver, münferiden, münferit, münfesih, münhal, münhasır, münhasıran, münir, münire, münkariz, münkir, münşeat, münşi, müntahabat, müntahip, müntehir, müntesip, münteşir, münzevi, müphem, müphemiyet, müptedi, müptelâ, müptezel, müraca at, müradif, mürai, mürailik, mürebbi, mürebbiye, müreccah, müreffeh, mürekkep, mürettebat, mürettip, mürit, mürşit, mürteci, mürtekip, mürteza, mürur, müruruzaman, mürüvvet, müsaade, müsabaka, müsabık, müsademe, müsadere, müsait, müsamaha, müsamere, müsav at, müsavî, müsebbip, müeccel, müseddes, müsekkin, müsellem, müselles, müsemma, müshil, müskirat, müslim, müspet, müsrif, müstacel, müstaceliyet, müstafi, müstağni, müstahak, müstahdem, müstahkem, müstahsil, müstahzar, müstahzarat, müstait, müstakar, müstakbel, müstakil, müstamel, müstantik, müstear, müstebit, müstecir, müstefit, müstehcen, müstehlik, müstehzi, müstemleke, müsteniden, müstenit, müstenkif, müstensih, müsterih, müstesna, müsteşar, müsteşrik, müstevî, müstevlî, müstezat, müsvedde, müşabehet, m üşabih, müşahede, müşahhas, müşahit, müşareket, müşarünileyh, müşavere, müşavir, müşekkel, müşerref, müşevveş, müşevvik, müşir, müşfik, müşkül, müşkülât, müşküle, müştak, müşteki, müştemilât, müşterek, müştereken, müşteri, mütalaa, mütareke, müteaddit, müt eahhit, müteakiben, müteakip, müteallik, müteammim, mütearife, mütebahhir, mütebaki, mütebasbıs, mütebessim, mütecanis, mütecasir, mütecaviz, mütecessis, mütedair, mütedavil, mütedeyyin, müteessif, müteessir, mütefekkir, müteferrik, müteferrika, mütegallib e, mütehakkim, mütehammil, müteharrik, mütehassıs, mütehassis, mütehavvil, mütehayyir, mütehevvir, müteheyyiç, mütekabil, mütekabiliyet, mütekait, mütekâmil, mütekebbir, mütekellim, mütemadi, mütemadiyen, mütemayil, mütemmim, mütenakıs, mütenasip, mütenavi p, mütenazır, mütenekkir, mütenekkiren, mütenevvi, müteradif, müterakim, mütercem, mütercim, mütereddit, mütenasip, müteselli, müteselsil, müteşebbis, müteşekkil, müteşekki,r mütevakkıf, mütevazı, müteveccih, mütevccihen, müteveffa, mütevehhim, mütevekkil, mütevelli, mütevellit, müteverrim, müteyakkız, müthiş, müttefik, müttefikan, müttehiden, müttehit, müvekkil, müverrih, müvesvis, müvezzi, müyesser, müzaheret,
عدد الصفحات ٢٦٧ehhim, mütevekkil, mütevelli, mütevellit, müteverrim, müteyakkız, müthiş, müttefik, müttefikan, müttehiden, müttehit, müvekkil, müverrih, müvesvis, müvezzi, müyesser, müzaheret, müzahir, müzahrefat, müzakerat, müzakere, müzayaka, müzayede, müzekker, müzeyyen, müzevvir, müzmin, N: naaş, naat, nabız, naci, naciye, nadim, nadir, nadirat, nadiren, nafaka, nafi, nafia, nafiye, nafiz, nağme, nahit, nahide, nahiye, nail, naim, naime, naip, nakarat, nakden, nakdî, nakıs, nakış, nakil, nakit, nakkare, nakkaş, naklen, naklî, nakliyat , nakliye, nakzen, nal, nalın, nar, (ateş) nas, nasp nasır, nasihat, nasip, nasranî, naşir, natıka, natır, natuk, nazar, nazaran, nazarî , nazariyat, nazariye, nazım, nâzım, nazmiye, nazır, nazil, nazire, nebahat, nebat, nebatat, nebatî, nebze, necaset, nec at, necati, necdet, necip, necibe, necmettin, necmi, nevlâ, nedamet, nedbe, nedim, nedime, nedret, nefaset, nefer, nefes, nefha, nefir, nefis, nefise, n efret, nefsani, neharî, nehir, nekahet, nekbet, nema, nesep, nesibe, nesim, nesime, neşe, neşet, neşide, neşir, neşren, neşriyat, neşvünema, netice, nevazil, nevale, nezaret, nezih, nezihe, nezir, nezle, nısfiye, nısıf, nida, nifak, nihaî, nihayet, nikâh, nikap, nimet, nisaî, nisaiye, nisap, nispet, nispeten, nisyan, nişadır, niyabet, niyet, niza, nizam, niz amî, nizamiye, numan, nur, nuranî, nurettin, nuri, nuriye, nurullah, nüfus, nüfuz, nükhet, nükte, nüsha, nüve, nüzûl, O-Ö: osman, ömer, özür; R: rabıta, rabia, radde, rafızî, rağbet, rağmen, rahat, rahibe, rahim, rahîm, rahime, rahip, rahman, rahmanî, r ahmet, rakam, rakım, raks, (rakıs) rakip, rakkas, rakkase, ramak, ramazan, raptiye, rasat, rasim, rayiç, rayiha, razı, raziye, reaya, recaî, recep , recim, reddiye, redif, refah, refahiye, refakat, refik, refika, rehavet, rehin, rehine, reis, reisicumhur, rekabet, rekâket, remil, remiz, remzi, resen, resim, resmen, resmî, resmiyet, ressam, resul, reşat, reşadiye, reşide, reşit, ret, revaç, revak, revakiye, revnak, re y, reyhan, rezalet, reze, rezene, rezil, rifat, rika, rıdvan, rıza, rızk, riayet, rica, rical , ricat, rikkat, risale, rivayet, riya, riyaset, riyazet, riyazî, riyaziye, rubaî, ruh, ruhanî, ruhban, ruhen, ruhî, ruhiyat, ruhsat, ruhsatiye, rumuz, rutubet, rücu, rüçhan, rukiye, rüknetti n, rükün, rüsum, rüsumat, rüşt, rüştiye, rüştü, rüşvet, rütbe, rüya, rüyet, rayiç, revnak,
عدد الصفحات ٢٦٧268 S: saadet, saat, sabah, sabahattin, sabık, sabıka, sabır, sabi, sabiha, sabit, sabri, sabun, sac, sacide, sadaka, sadakat, sa adet, sadık, sadır, sadme, sadrazam, saf, safa, safahat, safari, saffet, safha, safir, safiyet, safiyye , safra, safran, safsata, saha, sahaf, sahan, sahavet, sahi, sahibe, sahih, sahil, sahip, sahne, sahra, sahur, saik, saika, saim, saime, sair, sait, sakar, sakat, sakatat, sâki, sakil, sakim, sakin, sakene, salabet, salah, salahiyet, salep, salih, salik, salim, salimen, salise, salisen, samimi, samur, sanat, sanayi, sandal, sandalye, sanem, saniye, saraç, sarî, sarih, sathî, satıh, satır, savlet, sayfa, sayfiye, sayha, saykal, sebat, sebeb iyet, sebep, sebil, seciye, seda, sedat, sedef, sedir, sefa, sefalet , sefaret, sefer, seferî, sefih, sefil, sefine, sefir, sefire, seher, sehven, sekene, sekte, sel, selâm, selâmet, selâmî, selâset, selâtin, selef, selika, selim, selime, selis, selma, selp, selva, selma, selman, semaî, semavî, semen, semih, semiha, semt, s ena, senet, senevî, seracettin, seretan, seri, serserî, servet, setre, setriavret, sevap, sevda, seviye, sevk, sevkiyat, seyahat, seyelân, seyfettin, seyfi, seyfullah, seyir, seyis, seyit, seyitgazi, seylâp, sıfır, sıhhat, sıhhî, sıhhiye, sınaî, sınıf, sıd dık, sıdkı, sihir, sikke, silâh, sima, simsar, simya, sinan, sirayet, sirkat, sof, somak, somaki, sual, suat, süikast, sukut, sulh, sulp, sulta, sultan, sultanî, sunî, suphi, sur, surat, suret, sureta, sübut, sübyan, süflî, süheyl, süheyla, süh unet, sükun, sükunet, sükût, sülâle, sülük, sülüs, sümbül, sünnet, sünnî, sürahi, süreyya, sürfe, sürur, sürurî; Ş: şaban, şafak, şahadet, şahap, şahıs, şahika, şahit, şahne, şahsen, şahsi, şahsiyet, şaibe, şair, şak, şakayık, şaki, şakir , şakul, şakulî, şalvar, şamil, şan, şarabî, şarap, şark, şarkî, şarkiyat, şart, şaşaa, şahsiyet, şavk, şayi, şayia, şeamet, şebabet, şebek, şebeke, şecaat, şecere, şeci, şeddadî, şedde, şedit, şefaat, şeffaf, şefik, şefika, şefkat, şehevî, şehit, şehriye, şehevanî, şehvet, şek, şekavet, şeker, şekil, şeklen, şeklî, şekva, şelâle, şemail, şamata, şemsettin, şemsî, şemsiye, şenaat, şer, şerafettin, şerait, şerar e, şerbet, şerc, şeref, şerefe, şerefiye, şerh, şerha, şer’î, şeriat, şerif, şerik, şerir, şerit, şetaret, şetim, şevk, şevket, şey, şeyh, şeytan, şeytanet, şeytanî, şiar, şiddet, şifa, şifahen, şifahî, şifre, şikâyet, şimal, şimalî, şimalen, şirk, şirket, şirret, şiryan, şua, şuayp, şubat, şube, şuhut, şule, şura, şuur, şüheda, şükran, şükür, şükrü, şümul, şüphe, şüreka, şüyu, T: taaccüp, taaddüt, taafün, taahhüt, taalluk, taam, taammüden, taammüm, taammüt, taannüt, taarruz, taassup, taayyün, taayyüş , tababet, tabak, tabaka, tabasbus, tabi, tabiat, tabii, taallukat, tabiiyet, tabut, tabya, tacettin, tacil, tacir, taciz, taç, tadil, tadilât, tafra, tafsil, tafsilât, tegaddî, tegallüp, tegayyür, tağşiş, tağyir, taha, tahaccür, tahaffuz, tahakkuk, tahakküm, tahammül, tahammür, taharri, tahassür, tahassüs, tahattur, tahavvül, tahayyül, tahdit, tahfif, tahin, tahkik, tahkikat, tahkim, tahkimat, tahkir,
عدد الصفحات ٢٦٨, tahaffuz, tahakkuk, tahakküm, tahammül, tahammür, taharri, tahassür, tahassüs, tahattur, tahavvül, tahayyül, tahdit, tahfif, tahin, tahkik, tahkikat, tahkim, tahkimat, tahkir, tahkiye, tahlil, tahlilî, tahlis, tahlisiye, tahliye, tahmil, tahmin, tahminen, tahminî, tahmis, tahnit, tahribat, tahrif, ta hrifat, tahrik, tahrikat, tahrip, tahrir, tahrirat, tahriren, tahrir, tahriş, tahsil, tahsilât, tahsis, tahsisa t, tahşiye, tahvil, tahvilât, taife, takaddüm, takallüs, takarrür, takat, takaza, takbih, takdim, takdir, takdis, takibat, takiben, takip, takiyye, takke, taklidî, taklit, takriben, takribî, takrir, takriz, taksim, taksimat, taksir, taksirat, taksit, takti r, takvim, takviye, takyit, talak, talebe, talep, talha, talî, talih, talik, talim, talimat, talip, taltif, tam, tamah, tamam, tamamen, tambur, tamburî, tamim, tamir, tamirat, tanassur, tandır, t antana, tanzifat, tanzim, tanzimat, tanzir, taraf, tarafeyn, taravet, taraz, tarh, tarık, tarif, tarife, tarih, tarihî, tarik, tarikat, tariz, tasallut, tasavvuf, tasavvufî, tasavvur, tasdik, tasfiye, tashih, tasnif, tasrif, tasrih, tasvip, tasvir, tasvirî, tatbik, tatbikat, tatbikî, tatil, tatmin, tavassut, tavattu n, tavazzuh, tavır, taviz, tavsif, tavsiye, tavus, tavzif, tavzih, tay, tayfa, tayin, tayyar, tayyare, tayyip, tazim, tazimat, tazip, taziye, taziz, tazmin, tazminat, tazyik, teadül, teaddüt, teakup, teali, teamül, tearuz, teati, tebaa, tebahh ür, tebarüz, tebcil, tebdil, tebeddül, tebeddülât, tebellüğ, tebellür, teberru, teberrüken, tebessüm, tebeşir, tebeyyün, tebligat, tebliğ, tebrik, tebriye, tebşir, tebyiz, tecahül, tecanüs, tecavüz, tecdit, teceddüt, tecelli, tecemmu, tecennün, tecessüs, tecezzi, tecil , tecrit, tecrübe, tecrübî, tecvit, tecviz, tecziye, techil, teçhizat, tedafüî, tedahül, tedaî, tedarik, tedavî, tedavül, tedbir, teden nî, tedfin, tedhiş, tedip, tediye, tedricen, tedricî, tedrisat, tedvin, tedvir, teeddüp, teehhül, teehhür, teemmül, teenni, teessüf, teessür, teessüs, teeyyüt, tef, tefahür, tefavüt, tefcir, tefehhüm, tefekkür, tefenni, teferruat, teferrüç, teferrüt, tefessüh, tefevvuk, tefey yüz, tefhim, tefrik, tefrika, tefriş, tefrit, tefsir, teftiş, tefviz, tegafül, teganni, tehacüm, tehalük, tehcir, tehdit, tehevvür, teheyyüç, tehir, tehlike, tehzil, tekabül, tekâlif, tekâmül, tekâsüf, tekâsül, tekaüdiye, tekaüt, tekebbür, tekeffül, tekellüf, tekellüm, tekemmül, tek ekrrür, tekevvün, tekfin, tekfir, tekit, tekke, teklif, tekmil, tekrar, te krir, teksif, teksir, tekvin, tekzip, telaffuz, telâfi, telâki, telâkki, telaş, telef, telefat, telhis, telif, tel’in, telkih, telkin, tellâk, tellâl, tellâliye, temadi, temaruz, temas, temayül, tembih, te mcit, temenna, temenni, temerküz, temerrüt, temettü , temevvüç, temeyyüz, temin, teminat, temkin, temlik, temmuz, temrin, temsil, temyiz, tenafür, tenakuz, tenasüh, tenasül, tenasüp, tenazur, teneffüs, tenevvu, tenevvür, tenezzüh, tenezzül, tenkiye, tenkil, tenkis, tenkit, tennure, tensip, tenvir, tenvirat, tenzih, tenzil, tenzilât, tephir, terakki, terbi, terbiye, terbiyevi, tercih, tercihen, tercüman, tercüme,
عدد الصفحات ٢٦٨