الانتصار للقرآن إسهام في التعقيد

نآ ر ا .. ـ ا م إ  عا وا ا . ي ج إ ن ، ذ ور ت رو وا ة ا ا فا ا د ا لو ا ت أ ا د ا ... ا نو نإ ل ا و د ا ذ ً ا ا ز . ا ا ت را ا ا نأ وا را ا ه نأ ر ، ا ا ا نآ ا ف . درا ي ا ا وا ا ا ة ا ترا ط إ ا وا ا نآ ا د ا وا . يذ و ط ا ا و ء ا إ ، ا وا . م وا ي ر ا نأ و )ق ا ( ا ه ن إ وا ط ا ر ثور ي ا ا دد ، ا ا ترا و ت ا . م ا ا نأ قا ا ا أ و ا ا إ ا نآ ١١٤٣ . و ا س ب ا إ ا ه Pedro El Venerable )١٠٩٦-١١٧٥(. ا ه و إ د ك ن ل ، إ راأ ا ح : " ا ة و ا وا نآ ا ا ل ا ا ا ا. نأ وا ا ،ح ا ة ا د ا ع ا ل ا ىدأ ر ، د ا إ و ا ةر ا ا و ، ذ إ

آ ا ت را ا و ا ا  ا ت . وا ثو و)س إ ( د١١٤٣ ، أ ن ا رد ا ا و ،ُ لوأ ت نآ ١١٤٣")١( . نآ ا ل ت درا ن ور ا أ ا نآ ا إ إو ت أ ا ، ا : ه و ا نآ ا ر اءا و ، و ، و و ، ا ه ... قا ا ا و م ت ز ا ا نآ . و ا فر ا ة دا)٢( م ا ا أ ا نآ ا . ت ث و ا تر و : م ا ءا ا ، وا ، وا ، ا١٩١٤ م ا و ١٩٢٤. و ا ا ل و و ه فر ا ة دا نأ ا و دار و ا فا إ ت أ . و أ نأ : ، ز و ،ل و و ، ن رد و... و اد ز إ ا أ ا . )١( قا ا ر . .ن ا ا رأو وا ا ت ار ا ا ، ا ،ك ن ، )،ن ، ا ى ا دار ٢ط ،٠٠٢١ (ص ،١٦-١٧. )٢( د و لو ا ا ث ا ا ت إ ة ذأ إ ء أ : ا )ل ، ك ( و ، أ)ة ا ( ا و ،) ر ا (. : The Encyclopaedia of Islam, prepared by a number of Leading Orientalists, (E. J. Brill, Leiden, 1986). V. I. p.V-VII.

نآ ر ا .. ـ ا م إ  نآ ا ةد ا ه Al-Kuran )١( . ا ل ا نآ ا و و و ا ا و ، ا ا ن اً و ً . ث أ و نآ ا فر ة دا ث نأ )٢( ا نآ ا ل أو و. تا و ءا ا تر ٠٠٢١ إ ٠٠٢٦ . فو ا و رس ص دس ا ا إ ، ا .تر وُ )٣( ا ا : ا ،نآ ا درا ،نآ ا و ، ا ل ا ، ا ء إ ،نآ ا ةءا ة و . ا ا م ا نأ ل . ا و آ ا ت را ا ل ا ب . ه ز نإ ش ا ا ء ا وز ، ا وا )١(Ibid p. 400-432. )٢( ا ا ه دا م Jane Dammen McAuliffe إ ا ا ن ري ا و ، ز أ )ن ( و ن رأ)ن ر ا (. أ ن ا نا و ا ا د . )٣( Encyclopaedia of the Qur_ān, Jane Dammen McAuliffe, (Brill, Leiden, 2001) V.1. p.i-xiii.

آ ا ت را ا و ا ا  ا ا و نآ وا م ا ه ار ي ا . ل و ، ا م إ ظ ا نآ ا أ نو وا ن ا . ف نأ ر ا إو ا أ ا و ، إ ر ر ا ا ك ا إو ، ا . ا و نآ ا ا .

نآ ر ا .. ـ ا م إ  ا ا نآ ر ا : و ور، ، ا نآ ا نآ ر ا ةد نإ ا ت إو د ةر ا ض ا ت َِ وا ا ور وا ا ع و ورِ . ا و ز ا ف ، ت و ةد ت ل ا نآ ا و ، . ا و ا نآ ا ت آ لوأ لو ن إو ، . ه ت ا؟ و ؟ وا ءا ا ل نأ آ ا ت را ر ت إ ا نآ ا ل ةر ا ت ا ،ى : ل و ، ا ا ت را ا ل و ،ثا ا ل ة ا ا ت را ا . ع و ، ل و عو ل . ا ل ة ل ا ا و ت ر ا م نأ ا ا . ١ -اﻟﱰاث ﳎﺎل و ، و ض ا ا ض أ تا آ ا ت را ا ثا نآ ا ا ل ا . إ ةر ا ر و نأ ا ثا ا ا

آ ا ت را ا و ا ا  آ ا ت را ا ثا و ، و و أ )نآ ا م و ا( . إ ا ه لو نأ إ أ ا . تا ا ه ا رادأ إو ُث إ ج ا ا . ا، ا ل ن ا ب نآ ا نآ ا م . ا ل )١( ا ر : »ب أ نآ ا ا : أ: و و . : "ل أ ن ا ل ر ت ت ت ر r نآ ا أ و« .ن ا رواه)٢( . ا ا ج ا ر ري ا نإ . ل اذ ل: » ا ل ر rنآ ا أ و «؟ ا لا ا ا ح وا ا ه : ا ز ا ة وr؟ ا ا إو ؟ ا ب ا: ي ا ب ا ا و ؛ و ندو )١( نآ ا م ن ا، ا ا ل ، ت را ا ، ا ا ا آ ا )،ةر ا ا ١٢٤٦(، ٤/ ١٠٤٤ و . )٢( ري، ا ي ا ج ا ا أ ، )ر ا ،ض ا ، و ا١٤١٩-١٩٩٨( ا ب ،ع ا ب ، .

نآ ر ا .. ـ ا م إ  س ا أ نإو ا، ا و ، ا ا ا أ ا ن ، ت ا اد أو ذ . ا ا ل و : وا ر ا ا نآ ا وا ضا وا و ا خ M y x } | { zL ا] ا: ٥[ رأو ً و آ)١( وأ آ ، ُ . ا ب ا: وردهأ و ، ندو و : أ ل : ، ب، أ ، ا إ إ ل ا: " ، ر و ، نآ ا ت أ أ ت أ و ، نآ ذ ")٢( . ل و : ةو د، ا أ ا أ ا ، ا : " ا ز أ اب ا ةر r )١( ا خوا ا ا ص ٢٧٤. ) ـ ا خوا ن س، ا ، ا ا ا إ )ط ،تو ، ا ١ ،١٤١٢-١٩٩١ (. )٢( م ا أ رواه داآو و نآ ا أ ، ، ا ا ا )ب، ا ، ا نو وا ف و ا ةوزار١٤١٥- ١٩٩٥ (، ا ،٢/١٤٦. و ا ل ر ا : "ل أ ا و و و أ اه د د ا نإ" )نآ ر ا ١/٠٤٨ (.

آ ا ت را ا و ا ا  ، آ إ ر ا ن ن ا")١( . ل و : كر ا إ ل زر د ا أ : أ ل : ةر ي اب ا؟ : آ و وأ آ و ا. ل : نإ إو ة ا ةر ل ا آ أ ن. ا آ و ؟ل : » ا ر وا ا ز اذإً وا ا «)٢( . ت وا ا ه ا ر ا ل اذ ؟ : نآ ذ؟ ذ أ ؟ و : ا ن ر ن ا ؟ن ا إ س ا ؟ ا نآ وا نآ ا م ض ا نإ، ،و ل إ ن ا ، يأ ا r إ ء ا ا ا د و ر و ، ا ق إ ا ت وا وا يأ ن ا . ا أر و ـ ا ه ُ" ـ " ، ا وا عر ا ا ا ر ا و" ". )١( أ رواهنآ ا ،٢/١٤٦ ه و ، ) ن ا (. )٢( أ رواهنآ ا ،٢/١٤٦-١٤٧. ء ن ا : " و و كر ا ده إ ".

نآ ر ا .. ـ ا م إ  ن و ، وا و ت وا ا م و اد إ ة ان ل . و ا نآ ا ت وا ا إ ةور اً و و ً ، ن نأ وً إ ا ، ا آ ا ؤ ا ر إ . ةد وا ا نآ ا ل ب ا ي ا ا نإ ن وا. دا ا ا ا نأ إ ةر ا ر وً نأ ن ً ا ه و ل ا و ، ا ة ا ت وا آ ج وا ،ةو ا ندو آ د ا ر أ ً ً . ر ا ا ا ل ا : » ا م ل إ ةو ا ... أ ا نأ ا ةو ا ،نآ ا ا ا و ، ا م ن ؛ا ا وً ا نأ آ ف ، ا؟!! ت ا ه ل ا و ل ؟ ا: ؟ ن وا ا م ز و ل وا ا : " ا ت "؟ إ ل إ «)١( . ا ر ا ا ر ي ا ه ا و ل : »وع ا ف م ا وأ ب ا ت آ ا )١( ةو ا عا ن ةو ا قذو ري، ا ا ا ، )لآ ، ، ا م وا ثا ا٠٠٢٧ ( ص١٢ .

آ ا ت را ا و ا ا  ن ء أنأ ن ا ا ب : أ إ آ ا نأ د ا ر أ نأو ، ا ، ا ا و نآ ا - ذ- أ ب... ا ا ا ةءا ا أ ا وا - - إ ت آ ةو أ ندو إو أ ... د، آ ر أ وه ذ و نآ لا إ ا ز و د آ ر و«)١( . ا ا ر ا إ ر أ ا وً ه ل و ت وا ا ع ا و ، : " ل ا و وا إ د آ ر أ ت وا ا ه نأ ذ ت إ دو و ا أ إ نأ و ، ا آ ذ إ وأ ، أ زا نآ ًا أ ً و م ")٢( . ل ا و : نآ ا م ا إ ا نإ او ا و ا ثا ا. ك ن وا فا وا ا ا ن ا ن اذإو وأ إ و ،ن ا ذ ن ا نآ ا م ... د إ نإو )١( ،نآ ا م ، ا )و ، ا دار ط ،ت١٦ ، ١٩٨٥ (ص ،٢٦٥ . )٢( نآ ر ا ، ا ،٢/٢٤٩-٤٣٠ .

نآ ر ا .. ـ ا م إ  ةور و ا ل ن نآ ا م ي آ س ا ، ا ا وا آ أ . ٢-اﻻ اﻟﺪراﺳﺎت ﳎﺎل اﻟﻜﺮﻳﻢ ﻟﻠﻘﺮآن ﺳﺘﴩاﻗﻴﺔ ر ا ت ا ل ا ا نآ . وا إ يأور ا قا ا ،ا أ ا جر و . نإ ا ض ا ا ا نآ ا ا ت را ا س ا ت و ا . و ت و أ ء ا ، ا ، : أ ع و ،نآ ا و ،نآ ا و ، آ ا تاءا وا ،نآ ا نآ ا . أوﻻ:اﻟﻘﺮآن أﺻﻞ ا أر و ،نآ ا ا ن ا دور Theodor Noldeke )١٨٦٣-١٩٣٠ ( لو ا ء ا نآ ا ر )١( ل ذو ،نآ ا أ م ا ا: ةد ا نآ ا ءا أ أو ؛ وا ة . ا نأ ى r" ، ا أ ك ا ا ا ، إ ده ا و ،ء ا ا ة )١( نآ ا ر ، جر ، دور ،)ط ،تو ١ ،٤٠٠٢( ص١- ٢٣٢ .

آ ا ت را ا و ا ا  ي ا ا ت ة ا ه ا أ ذ ؛ك إ را و إ ةر ه أ. م ا م ي ا ا ا ا ا و")١( . و ا نآ ا ر نأ د إ ئر ا أr ا و عوا دره ام ا ا و و ، ... در ا ه ؟ ا ر ا نأ د ، ا ء و ، ا ا ه و ن ا د ا ت ا . ر ا م أ إ ر . نأ ر " أ نأ وم أ تاذ ،ضو وا ا ا ،نآ ا ء ا دي . ذ ندو ا أ")٢( . ا اره د ا د ا نأ دا ا ا ةد ة أ ا ب ن ا و ا ة وr ا نددو ا و ، . ا در أ أ نأ r ا ا تدا ا . نأ إ ذ د و نأ ا تا ا . ل و ل ا ا ة ا ر اr وأ . )١( ص ٥-٦ . )٢( ص ٧ .

نآ ر ا .. ـ ا م إ  نأ ر ي ا ا نأ إ ئر ا، و ا " نا و اr اد . إ أ أ أ ذ ا ه ")١(. ﺛﺎﻧﻴﺎ:اﻟﻘﺮآﻧﻴﺔ اﻟﻘﺮاءات ـ ن ا ا "ةءا ا")٢( أ دور لو )٣( ا ا ل آ ا تاءا ا ع : - أ ) ،تاءا ا ، ا ا در، ا ت وا ا ...( - اتاءا وا ءا . -تاءا ا . ،نآ ي ا ا ل ا ة نأ ى ب ا آ ا ا درا إ م، ا د ي ا . و ا ن ذُ" ا ت ن ا إ ن رأ ا أ ود ،ن ا ه ا ء ... نأ ا ا دو ل أ ي ا ر ا ا ت ا ح ...")٤(، نأ إ ئر )١( ص ١٩ . )٢( و ،نآ ا ر ب ا ء ا جر ا ا نا "نآ ا ر " أ . )٣( ص ٥٥٥-٦٧٦ . )٤( ص ٥٥٨-٥٥٩ .

آ ا ت را ا و ا ا  ب ا ا ر ا تاءا ا ة أ ر يأ ،ن ل ن س ة إ ي ا ا ا ر زد ا . ا ا نإ - - ا ف ، : ر ا ذ و ، دا از ا . نأ ى و " ، ل إ ل ا ندو ر ا ا ا ا در ر ا ا فو ا ...")١( ا إ ر ا ا و و تاذ تاءا ا ي ا ي ا ا ا ا . س إ ق ا أIgnaz Goldziher) 1850- 1921 ( ب ا ا ا آ ا تاءا ا )٢( نا ذو ، " ا و ا")٣( ن ، . و ، ا ا ئر ا ذ إ در لوأ و )١( ص ٧٥٨ . )٢( ا ا ،تاءا ا ع : يد ا ق ا د ا آ ا اتءا ا )٢ط، ١٢٤٣-٢٠٠٢ (. )٣( ا ا ا ر، ا ا ، ، )،أ ا دار ط ،تو ٥ ،١٩٩٢(ص ،٣-٧٢ .

نآ ر ا .. ـ ا م إ  ا ا و ا وا ، ض ا ةد "تاءا ا " و إ ، ز ، آ ا تاءا ا نأ ا نآ ا ه و . ا ق ا ا و ر . آ ا ا إ نأ أ ا ور . ل ا إ ا و: " ا ، ب ا ا د ً ً م ، وأ ل أ ،ت ا م و اب ا ةر ا ه او ر م أ نآ ا ")١(. اب ا ا ؟ و ، ا نآ ك ن نأ وأ ن ن ا ت ا س ه ، ا . ونآ ا تاءا ت ا ا ا ا د إ ا " د م ا م ي ا ، ا ا ق ا ط ا ف ، وأ ا ا ط ا د و ، ")٢( . ا رد و أو ، إ ذ: M s r q p ~ } | { z y x w v u tL ]فا ا: )١( ص ٤ . )٢( ص ٨ .

آ ا ت را ا و ا ا  ٤٨[ واؤ ءا ا نإ ل و ،)نو ( )نو َُ ِْ ََْ (. ا و ر ا جذ ا ا ب ا ر ا : " ة ا ا نأ د ا و ةءا ا")١( . ًد ا س ،ً و ر ،ءا ا و اءا ه ً ز ةءا و ءا ب و ، أ ن ا ز نأ د ت روا رد ً د ا ا و rلء ، ة و ة إ: " ءا و نذإ )د ا (ر ا ا ، ز ةءا ءورا ،ة ا"؟ ً ا ،تاءا ا ر ا أ ر و " و ا ووا نأ س ا ى ءا ن ا ر ")٢(. دا ق وً ا ا ت ذ ر ا تاءا ك نأ ئر ا و ، أر ل ا تاءا أr . روا اده إ و أ ا ن ا م أ ا ، و ا ا ب أ ،ح ل ا ذ ا r ل ، ا ل ن إ ل ح أ ا : " ن ً ) (ل ، : " )١( ص ٩ ) ا (. )٢( ص ٤٨ .