بلغة الفقيه و المتفقه

سىعًيدو الٍخيدٍرًم ، عىنًالن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «لى يىجٍلًسي قػىوٍـه مىجٍلًسنا لى يىذٍكيريكفى الل وى ، كىلى ييصىلُّوفى فًيوً عى لىى الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، إًل كىافى عىلىيٍهًمٍ حىسٍرىةن ، كىإًفٍ دىخىليوا الٍجىن ةى يػىرىكٍفى الثػ وىابى »سنده صحيح. ثيم يىذٍكيري لىهيمي الد رٍسى عىلىى تىمىكُّثو كىتػيؤىدىةو ، مًنٍ غىيٍرً إًسٍرىاعو كىعىجىلىةو ، فػىعىنٍ عىائًشىةى قىالىتٍ: «كىافىرىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى لى يىسٍريدي الٍكىلىـى كىسىرٍدًكيمٍ ، كىلىكًنٍ كىافى إًذىا تىكىل مى تىكىل مى بًكىلىـو فىصٍلو يىحٍفىظيوي مىنٍ سىمًعىوي »ركل البخارم ك مسلم نحوه. كىإًفٍ كىافى الٍبػىيىافي يػىت ضًحي بًعًبىارىةو يػىغٍليبي الٍحىيىاءي ذىاكًرىىىا ، فػىعىلىى الٍفىقًيوً إًيرىاديىىا كىلى يىمٍنػىعيوي الٍحىيىاءي مًنػٍهىا ، فػىعىنٍ حيصىيٍنو الٍميزى نًي ، قىاؿى: قىاؿى عىلًيُّ بٍني أىبًي طىالًبو عىلىى الٍمًنٍبىرً: أىيػُّهىا الن اسي إًن ي سىمًعٍتي رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، يػىقيوؿي: «لى يػىقٍطىعي الص لىةى إًل الٍحىدىثي »لى أىسٍتىحٍيًكيمي مًم ا لى يىسٍتىحًي مًنٍوي رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى كىقىاؿى: كىالٍحىدىثي أىفٍ يػىفٍسيوى أىكٍ يىضٍرًطى .صح نحوه من طريق أبي ىريرة. .كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يىكيوفى مىا يىذٍكيريهي ميقٍتىصًدنا ، كىيػىتىجىن بي الإًٍطىالىةى ، لًئىل يػيؤىد مى إًلىى الض جىرً كىالٍمىلىلىةً ، فػىعىنٍ عىبٍدً الل وً ، قىاؿى: «كىافىرىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى يػىتىخىو لينىا بًالٍمىوٍعًظىةً فًي الٍْىي اـً ، كىرىاىًيىةى الس آمىةً عىلىيػٍنىا »متفق عليو. كىقىدٍ رىخ صى فًي الإًٍطىالىةً إًذىا دىعىا إًلىى ذىلًكى دىاعو :قىاؿى أىبيو زىيٍدو « :صىل ى بًنىارىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كى سىل مى الٍفىجٍرى ثيم صىعًدى الٍمًنٍبػىرى ، فىخىطىبػىنىا حىت ى حىضىرىتً الظُّهٍري نػىزىؿى فىصىل ى ، ثيم صىعًدى ، فىخىطىبػىنىا حىت ى حىضىرىتً الٍعىصٍري ، ثيم نػىزىؿى فىصىل ى ، ثيم صىعًدى الٍمًنٍبػىرى ، فىخىطىبػىنىا حىت ى غىرىبىتً الش مٍسي ، فىأىخٍبػىرى نىا بًمىا كىافى ، كىبًمىا ىيوى كىائًنه ، فىأىعٍلىمينىا أىحٍفىظينىا» ركاه مسلم .كىإًفٍ اقػٍتىضىى مىا يىذٍكيريهي تىشٍبًيوى الش يٍءً بًنىظًيرًهً لًيػىقٍرىبى الٍْىفػٍهىاـى عىلىى الٍميتػىعىل مًينى ، فػىعىلى ذىلًكى فػىعىن أىبً ي ىيرىيػٍرىةى أىن وي سىمًعى رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى قىاؿى: «لى تػىقيوـي الس اعىةي حىت ى تػيقىاتًليوا التػُّرٍؾى ، صًغىارى الٍْىعٍيينً ، حيمٍرى الٍويجيوهً ، ذيلٍفى الٍْنيفً ، كىأىف كيجيوىىهيمي الٍمىجىافُّ الٍميطٍرىقىةي »متفق عليوكىإًفٍ لىمٍ يػىفٍهىميوا إًل بً الت مٍثًيلً ، مىث لٍ لىهيمٍ فػى عىنٍ عىبٍدً الل وً ، قىاؿى : خىط لىنىا رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى خىط ان ميرىبػ عنا ، كىخىط كىسىطىوي ، كىخىط خيطيوطنا ىىكىذىا إًلىى جىنٍبً الٍخىط

، كىخىط خىطاا خىارًجنا ، فػىقىاؿى«أىتىدٍريكفى مىا ىىذىا؟»قػيلٍنىا: الل وي كىرىسيوليوي أىعٍلىمي ، قىاؿى «ىىذىا الإًٍنٍسىافي»لًلٍخىط ال ذًم فًي كىسىطً الٍخىط «كىىىذىا الٍْىجىلي ميحًيطه بًوً ، كىىىذًهً الٍْىعٍرىاضي ». لًلٍخيطيوطو ، «تػىنػٍهىشيوي ، إًف أىخٍطىأىهي ىىذىا نػىهىشىوي ىىذىا ، كىذىاؾى الٍْىمىلي لًلٍخىط الٍخىارًجً »ركاه مسلم فىإًذىا فػىرىغى أىعىادى مىا ذىكىرىهي ، لًييتٍقًنيوا حًفٍظىوي عىنٍوي فػى عىنٍ أىنىسو ، قىاؿى: كىافى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى «ييعًيدي الٍكىلًمىةى ثىلىثنا ، لًتػيعٍقىلى عىنٍوي »صحيح.كىأىسٍتىحًبُّ أىفٍ يػىقٍرىأى بػىعٍضيهيمٍ سيورىةن أىكٍ آيىاتو مًنى الٍقيرٍآفً ، قػىبٍلى تىدٍرًيسً الٍفًقٍوً أىكٍ بػىعٍدىهي ، فػىعىنٍ أىبًي نىضٍرىةى ، قىاؿى: «كىافى أىصٍحىابي رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى إًذىا اجٍتىمىعيوا تىذىاكىريكا الٍعًلٍمى ، كىقػىرىءيكا سيورىةن »سنده صحيحكىلٍيىخٍتًمً الٍفىقًيوي مىجٍلًسىوي بًمىا ركاه أىبو بػىرٍزىةى الٍْىسٍلىمىي ، قىاؿى: كىافى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى إًذىا جىلىسى فًي الٍمىجٍلًسً فىأىرىادى أىفٍ يػىقيوـى ، قىاؿى: «سيبٍحىانىكى الل هيم كىبًحىمٍدًؾى ، أىشٍهىدي أىفٍ لى إًلىوى إًل أىنٍتى ، أىسٍتػىغٍفًريؾى كىأىتيوبي إًلىيٍكى »قىاليوا: يىارىسيوؿى الل وً : إًن كى تػىقيوؿي كىلىمنا ، مىا كينٍتى تػىقيوليوي فً يمىا خىلى؟ قىاؿى: «ىىذىا كىف ارىةي مىا يىكيوفي فًي الٍمىجٍلًسً »حسن لغيره ثيم يػىعٍتىزًؿي ال ذًينى حىضىريكا الد رٍسى ، فػىيىتىذىاكىريكنىوي ، كىييعًيدي بػىعٍضيهيمٍ عىلىى بػىعٍضو فػى عىنٍ أىنىسً بٍنً مىالًكو ، قىاؿى: «كين ا نىكيوفي عًنٍدى الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، كىريب مىا كين ا نىحٍونا مًنٍ سًت ينى إًنٍسىاننا ، فػىييحىد ثػينىا رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، ثيم يػىقيوـي فػىنىتػىرىاجىعيوي بػىيػٍنػىنىا ، ىىذىا كىىىذىا كىىىذىا ، فػىنػىقيوـي ، كىكىأىن مىا قىدٍ زيرًعى فًي قػيلي وبًنىا»سنده ضعيف فىإًذىا أىتػٍقىنى كيلُّ كىاحًدو مًنػٍهيمي الد رٍسى ، كىحىفًظىوي ، فػىلٍيىكٍتيبٍوي ، كىيىكيوفي تػىعٍوًيليوي عىلىى حًفٍظًوً ، فىإًفً اضٍطىرىبى عىلىيٍوً شىيٍءه مًنٍ مىحٍفيوظًوً رىجىعى إًلىى كًتىابًوً فىاسٍتىثٍبىتىوي مًنٍوي كىلىيٍسى يػيثىب تي ا لٍحًفٍظى إًل دىكىاـي الٍميذىاكىرىةً بًالٍمىحٍفيوظً قىاؿى الزُّىٍرًم « :إًن مىا ييذٍىًبي الٍعًلٍمى الن سٍيىافي كىتػىرٍؾي الٍميذىاكىرىةً »حسن لغيره كىيػىنٍبىغًي لًلٍميتػىفىق وً أىفٍ يػيرىافًقى بػىعٍضى أىصٍحىابًوً ال ذًينى يىحٍ ضيريكفى مىعىوي لًسىمىاعً الد رٍسً فػىييذىاكًري كيلُّ كىاحًدو مًنػٍهيمىا صىاحًبىوي كىأىفٍضىلي الٍميذىاكىرىةً أىفٍ تىكيوفى لىيٍلن فػىقىدٍ كىافى جىمىاعىةه مًنى الس لىفً يػىفٍعىليوفى ذىلًكى .

طَاػجَاءَػسِيػاضِطُذَاصَرَةِػبِاضِغِػِهِػضَغْضّا ػ عىنٍ أىبًي بىكٍرً بٍنً أىبًي ميوسىى: أىف أىبىاهي ، أىتىى عيمىرى بػىعٍدى الٍعًشىاءً الٍْخًرىةً ، فػىقىاؿى: «مىا جىاءى بًكى يىا أىبىا ميوسىى الس اعىةى؟ »قىاؿى: نػىتىذىاكىري الٍفًقٍوى ، قىاؿى: فىجىلىسٍنىا لىيٍلن طىوًيلن نػىتىذىاكىري ، قىاؿى أىبيو ميوسىى: الص لىةي ، فػىقىاؿى عيمىري: «إًن ا فًي صىلىةو »قىاؿى: فػىتىذىاكىرىا حىت ى كىافى قىرًيبنا مًنى الٍفىجٍر.سنده ضعيف. كى عىنٍ ميجىاىًدو ، قىاؿى: «لى بىأٍسى بًالس مىرً فًي الٍفًقٍوً » فيو ضعف كى عى نٍ فيضىيٍلو قىاؿى: «كىافى ابٍني شيبػٍريمىةى كىالٍميغًيرىةي كىالٍحىارًثي الٍعيكٍلًيُّ كىالٍقىعٍقىاعي بٍني يىزًيدى كىغىيػٍريىيمٍ يىسٍميريكفى فًي الٍفًقٍوً ، فػىريب مىا لىمٍ يػىقيوميوا حىت ى يىسٍمىعيوا الن دىاءى بًالٍفىجٍرً »سنده صحيح كىقىاؿى ابٍني الٍفىضٍلً: فػىريب مىا لىمٍ يػىقيوميوا إًلىى الن دىاءً بًالٍفىجٍرً . سَضِلُػتَدْرِغسِػاضِغِػِهِػسِيػاضِطَدَاجِدِ ػ عىنٍ أىبًي الٍْىحٍوىصً ، قىاؿى: «أىدٍرىكٍنىا الن اسى كىمىا مىجىالًسيهيمٍ إًلالٍمىسىاجًدي »سنده ضعيف. كى عىنً ابٍنً عيمىرى ، عىنً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى أىف جًبٍرًيلى قىاؿى: إًف الل وى تػىعىالىى يػىقيوؿي: «إًف خىيػٍرى الٍبًقىاعً الٍمىسىاجًدي ، كىشىر الٍبًقىاعً الٍْىسٍوىاؽي »حسن لغيره. كىأىسٍتىحًبُّ لًلٍفىقًيوً أىفٍ لى ييخًل بًعىقٍدً الٍحىلىقىةً فًي الٍمىسٍجًدً الٍجىا مًعً فًي أىي اـً الٍجيميعىاتً فػى عىنٍ عىمٍرًك بٍنً شيعىيٍبو ، عىنٍ أىبًيوً ، عىنٍ جىد هً «أىفالن بًي صى ل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى نػىهىى عىنً الش رىاءً كىالٍبػىيٍعً فًي الٍمىسٍجًدً ، كىأىفٍ يػينٍشىدى فًيوً ضىال ةه ، كىأىفٍ يػينٍشىدى

فًيوً شًعٍره ، كىنػىهىى عىنً الت حىلُّقً قػىبٍلى الص لىةً يػىوٍـى الٍجيميعىةً »سنده حسن قاؿ الخطيب: ىىذىا الٍحىدًيثي مىحٍميوؿه عىلىى أىفٍ تىكيوفى الٍحىلىقىةي بًقيرٍبً الإًٍمىاـً ، بًحىيٍثي يىشٍغىلي الٍكىلىـي فًيهىا عىنً اسٍتًمىاعً الٍخيطٍبىةً ، فىأىم ا إًذىا كىافى الٍمىسٍجًدي كىاسًعنا كىالٍحىلىقىةي بىعًيدىةن مًنى الإًٍمىاـً ، بًحىيٍثي لى ييدٍرً كيهىا صىوٍتيوي فىلى بىأٍسى بًذىلًكى ، كىقىدٍ رىأىيٍتي كىاف ةى شيييوخًنىا مًنى الٍفيقىهىاءً ، كىالٍميحىد ثًينى يػىفٍعىليونىوي ، كىجىاءى مًثػٍليوي عىنٍ عًد ةو مًنى الص حىابىةً كىالت ابًعًينى رىضًيى الل وي عىنػٍهيمٍ :قىاؿى ميعىاكًيىةي بٍني قػير ةى « :أىدٍرىكٍتي ثىلىثًينى مًنٍ أىصٍحىابً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى مًنٍ ميزىيػٍنىةى لىيٍسى مًنػٍهيمٍ إًل مىنٍ طىعىنى أىكٍ طيعًنى ، أىكٍ ضىرىبى أىكٍ ضيرًبى مىعى رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، إًذىا كىافى يػىوٍـي الٍجيميعىةً اغٍتى سىليوا ، كىلىبًسيوا مًنٍ صىالًحً ثًيىابًهًمٍ ، كىنىسىميوا مًنٍ طًيبً نًسىائًهًمٍ ، ثيم أىتػىوىا الٍجيميعىةى ، كىصىلُّوا رىكٍعىتػىيٍنً ، ثيم جىلىسيوا يػىبيثُّوفى الٍعًلٍمى كىالسُّن ةى حىت ى يىخٍريجى الإًٍمىاـي »سنده حسن إًلٍقىاءي الٍفىقًيوً الٍمىسىائًلى عىلىى أىصٍحىابًوً أىسٍتىحًبُّ أىفٍ يىخيص يػىوٍـى الٍجيميعىةً بًالٍميذىاكىرىةً لًْىصٍحىابًوً فًي الٍمىسٍجًدً الٍجىامًعً ، كىإًلٍقىاءً الٍمىسىائًلً عىلىيٍهًمٍ كىيىأٍميريىيمٍ بًالٍكىلىـً فًيهىا ، كىالٍمينىاظىرىةً عىلىيػٍهىا فػىعىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، قىاؿى: «لىقىدٍ رىأىيػٍتػينىا يىكٍثػيري لىغىطينىا كىمًرىاؤينىا عًنٍدى رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى »سنده ضعيف.كىإًفٍ كىافى فًي جيمٍلىةً الٍميتػىفىق هىةً حىدىثه أىكٍ صىبًيٌّ لىوي حًرٍصه عىلىى التػ عىلُّمً أىكٍ آنىسى الٍفىقًيوي مًنٍوي ذىكىاءن ، أىكٍ فًطٍنىةن ، فػىلٍيػيقٍبًلٍ عىلىيٍوً ، كىيى صٍرًؼً اىٍتًمىامىوي إًلىيٍوً كىإًذىا حىضىرى ىىذىا الص بًيُّ حىلىقىةى الن ظىرً ، فػىيػىنٍبىغًي لىوي أىفٍ ييصٍغًيى إًلىى كىلىـى الٍميتػىنىاظًرىيٍنً ، كىيىكيوفي مًنٍ جيمٍلىةً الص امًتًينى فػى عىنٍ عىبٍدً الل وً بٍنً عيمىرى بٍنً الٍخىط ابً ، قىاؿى: بػىيػٍنىا نىحٍني عًنٍدى رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى جيليوسه ، إًذٍ أيتًيى بًجيم ارو ، فػىقىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :إًف مًنى الش جىرً يػىعٍنًي شىجىرىةن لىهىا بػىرىكىةه كىبػىرىكىةً الر جيلً الٍميسٍلًمً »قىاؿى: فىظىنػىنٍتي أىن وي يػىعٍنًي الن خٍلىةى ، فىأىرىدٍتي أىفٍ أىقيوؿى ىًيى الن خٍلىةي ، ثيم أىلٍتىفًتي ، فىإًذىا أىنىا عىاشًري عىشٍرىةو أىنىا أىحٍدىثػيهيمٍ ، فىسىكىتُّ ، فػىقىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: «ىًيى الن خٍلىةي»متفق عليو. كىإًذىا عىلىتٍ مىنٍزًلىةي الٍحىدىثً فًي الٍفًقٍوً ، فػىيػىنٍبىغًي لًلٍفىقًيوً أىفٍ يىأٍذىفى لىوي فًي الٍكىلىـً مىعى

الٍميتىكىل مًينى ، كىيىجٍعىلىوي مًنٍ جيمٍلىةً الٍميتػىنىاظًرًينى:عىنٍ عيبػىيٍدً الل وً بٍنً عيتٍبىةى ، قىاؿى: قىاؿى لًي ابٍني عىب اسو: يىا ابٍنى عيتٍبىةى ، «تػىعىل مٍ آخًرى سيورىةو مًنى الٍقيرٍآفً أينٍزًلىتٍ؟ »قىاؿى: قػيلٍتي نػىعىمٍ إًذىا جىاءى نىصٍري الل وً كىالٍ فىتٍحي قىاؿى: «صىدىقٍتى» . كىإًذىا بػىلىغى الٍغيلىـي حىد الٍمينىاظىرىةً؛ فػىيػىنٍبىغًي أىفٍ لى يىكيف نػىفٍسىوي عىنً اسٍتًيفىاءً الٍحيج ةً عىلىى مىنٍ نى اظىرىهي ، كىإًفٍ كىافى شىيٍخنا فػىقىدٍ قىاؿى ميحىم دي بٍني سىل ـو الٍجيمىحًيُّ : كين ا فًي مىجٍلًسً أىبًي عيبػىيٍدىةى ، فػىرىأىل شىاباا يػىنٍبىسًطٍ عىلىى الٍمىشىايًخً ، فػىقىاؿى: «إًذىا قىل حىيىاءي الٍغيلىـً كىثػيرى عًلٍميوي ، كىفًي غىيٍرً الٍعًلٍمً لىمٍ يػيرٍجى خىيػٍريهي ».سند حسن كىإًذىا أىجىابى الٍمىسٍئيوؿي بًالص وىابً فػىعىلىى الٍفىقًيوً أىفٍ يػيعىر فىوي إًصىابػىتىوي ، كىيػيهىن يوً بًذىلًكى لًيػىزٍدىادى فًي الٍعًلٍمً رىغٍبىةن كىبًوً مىسىر ةن :عىنٍ أيبىي بٍنً كىعٍبو ، أىف الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى لىوي: «أىمُّ آيىةو مًنٍ كًتىابً الل وً أىعٍظىمي »قىاؿى: قػيلٍتي: الل وي كىرىسيوليوي أىعٍلىمي ، حىت ى أىعىادىىىا عىلىيٍوً ثىلىثن ا ثيم قػيلٍتي: الل وي لى إًلىوى إًل ىيوى الٍحىيُّ الٍقىيُّوـي قىاؿى فىضىرىبى صىدٍرًم ثيم قىاؿى: «لًيػىهٍنًكى الٍعًلٍمي أىبىا الٍمينٍذًرً »صحيح. كىكىذىا يىجًبي عىلىى الٍميتػىعىل مً الًعٍتًرىاؼي بًفىضٍلً الٍفى قًيوً ، كىالإًٍقػٍرىاري بًأىف الٍعًلٍمى مًنٍ جًهىتًوً اكٍتىسىبىوي ، كىعىنٍوي أىخىذىهي فػى عىنٍ أيبىي بٍنً كىعٍبو ، أىف الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى لىوي: «يىا أىبىا الٍمينٍذًرً ، إًن ي أيمًرٍتي بًعىرٍضً الٍقيرٍآفً عىلىيٍكى »فػىقىاؿى: يىا رىسيوؿى الل وً ، بًالل وً آمىنٍتى ، كىعىلىى يىدىيٍكى أىسٍلىمٍتي ، كىمًنٍكى تػىعىل مٍتي .صحيح بلفظ آخر. كىإًذىا أىخٍطىأى الٍمىسٍئيوؿي فًي الٍجىوىابً ، فػىعىلىى الٍفىقًيوً أىفٍ يػيعىل مىوي ذىلًكى ، لًيىأٍخيذى نػىفٍسى وي بًإًنػٍعىاـً الن ظىرً ، كىيػىتىحىف ظى مًنى التػ قٍصًيرً ، خىوٍؼى الز لىلً . كىيىجيوزي لًلٍفىقًيوً ميدىاعىبىةي مىنٍ أىخٍطىأى مًنٍ أىصٍحىابًوً لًييزًيلى عىنٍوي الٍخىجىلى بًذىلًكى :عىنٍ عىدًمٍّ ، قىاؿى : قػيلٍتي يىا رىسيوؿى الل وً أىرىأىيٍتى الٍخىيٍطى الٍْىبػٍيىضى مًنى الٍخىيٍطً الٍْىسٍوىدً ، أىىيمىا خىيٍطىافً؟ فىضىحًكى ، كىقىاؿى: «إًن كى لىعىرًيضي الٍقىفىا يىا ابٍنى حىاتًمو ، ىيوى بػىيىاضي النػ هىارً مًنٍ سىو ادً الل يٍلً »صحيح.كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يػيبػىي نى لًمىنٍ أىخٍطىأى خىطىأىهي فًي لًينو كىرًفٍقو ، مًنٍ غى يٍرً عينٍفو كىلى خىرٍؽو فػى عىنٍ ميعىاكًيىةى بٍنً الٍحىكىمً السُّلىمًي ، قىاؿى: بػىيػٍنىمىا أىنىا مىعي ، رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى فًي الص لىةً إًذٍ عىطىسى رىجيله مًنى الٍقىوٍـً ، فػىقيلٍتي: يػىرٍحىميكى الل وي ، قىاؿى: فىحىد قىنًي الٍقىوٍـي بًأىبٍصىارًىًمٍ ، فػىقيلٍتي: كىاثيكٍلى أيمىي اهي مىا لىكيمٍ

تػىنٍظيريكفى إًلىي ؟ فىضىرىبى الٍقىوٍـي بًأىيٍدًيهًمٍ عىلىى أىفٍخىاذًىًمٍ ، فػىلىم ا رىأىيػٍتػيهيمٍ ييسٍكيتيونًي لىكىأىن ي سىكىتُّ ، فػىلىم ا انٍصىرىؼى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، بًأىبًي كىأيم ي ، مىا رىأىيٍتي ميعىل منا قػىبػٍلىوي ، كىلى بػىعٍدىهي أىحٍسىنى تػىعٍلًيمنا مًنٍوي ، كىالل وً مىا ضىرىبىنًي ، كىلى كىهىرىنً ي كىلى سىب نًي ، قىاؿى: «إًف صىلىتػىنىا ىىذًهً لى يىصٍليحي فًيهىا شىيٍءه مًنٍ كىلىـً الن اسً ، إًن مىا ىًيى الت سٍبًيحي كىالت كٍبًيري ، كىتًلىكىةي الٍقيرٍآفً »ركاه مسلم.قىاؿى سيفٍيىافي بٍني عييػىيػٍنىةى: «كىافى ييسٍتىحىبُّ لًلٍعىالًمً إًذىا عىل مى أىفٍ لى يػيعىن فى ، كىإًذىا عيل مى أىفٍ لى يىأٍنىفى ». كىإًذىا سىأىؿى الٍفىقًيوى سىائًله عىنٍ مىسٍأىلىةو أيعٍجيوبىةو ، فىلى يػىنٍبىغًي لًلٍَىصٍحىابً أىفٍ يىضٍحىكيوا مًنٍوي فػى عىنٍ جىابًرً بٍنً عى بٍدً الل وً ، قىاؿى: جىاءى أىعٍرىابًيٌّ إًلىى رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فػىقىاؿى: يىا رىسيوؿى الل وً ، ثًيىابػينىا فًي الٍجىن ةً نػىنٍسًجيهىا بًأىيٍدًينىا؟ فىضىحًكى الٍقىوٍـي ، فػىقىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :مًم تىضٍحىكيوفى؟ مًنٍ جىاىًلو يىسٍأىؿي عىالًمنا؟ لى يىا أىعٍرىابًيُّ ، كىلىكًنػ هىا تىشىق قي عىنػٍ هىا ثًمىاري الٍجىن ةً »سنده حسن لغيره. كىيػىنٍبىغًي لًلٍميتػىعىل مًينى أىلى يػىريدُّكا عىلىى مىنٍ أىخٍطىأى بًحىضٍرىةً الٍعى الًمً ، كىيػىتػٍريكيوا الٍعىالًمى حىت ى يىكيوفى ىيوى ال ذًم يػىريدُّ عىلىيٍوً :قىاؿى عيبػىيٍدىةى: «لى تػىريدىف عىلىى أىحىدو خىطىأن فًي حىفٍلو ، فىإًن وي يىسٍتىفًيدي كىيػىت خًذيؾى عىديكاا ». كىأىم ا إًذىا أىخٍطىأى الٍفىقًيوي ، كىتػىبػىي نى لًصىاحًبًوً الٍْخًذً عىنٍوي خىطىؤيهي ، فىإًف الص احًبى يػىتػىلىط في فًي رىد هً عىلىيٍوً فػى عىنٍ سىعًيدً بٍنً عىبٍدً الر حٍمىنً بٍنً أىبػٍزىل ، عىنٍ أىبًيوً ، قىاؿى: صىل ى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍ وً كىسىل مى فػىتػىرىؾى آيىةن ، فػىلىم ا صىل ى ، قىاؿى: «أىفًي الٍقىوٍـً أيبىيُّ بٍني كىعٍبو؟ »فػىقىاؿى: يىا رىسيوؿى الل وً ، نيسًخىتٍ آيىةي كىذىا كىكىذىا ، أىـٍ نيس يتػىهىا ، قىاؿى: «بىلٍ نيس يتػيهىا».سنده صحيح تَظِبِغهُ ػاضِغَػِغهِػرَضَىػطَرَاتِبِػأَصْحَابِهِ ػ

ييسٍتىحىبُّ لًلٍفىقًيوً أىفٍ يػينىب وى عىلىى مىرىاتًبً أىصٍحىابًوً فًي الٍعًلٍمً ، كىيىذٍكيرى فىضٍلىهيمٍ ، كىيػيبػىي نى مىقىادًيرىىيمٍ ، لًيػىفٍريغى الن اسي فًي النػ وىازًؿً بػىعٍدىهي إًلىيٍهًمٍ ، كىيىأٍخيذيكا عىنػٍهيمٍ فػى عىنٍ حيذىيػٍفىةى ، قىاؿى: كين ا عًنٍدى الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فػىقىاؿى: «إًن ي لى أىدٍرًم قىدٍرى بػىقىائًي فًيكيمٍ ، فىاقػٍتيديكا بًالل ذىيٍنً مًنٍ بػىعٍدًم كىأىشىارى إًلىى أىبًي بىكٍرو كىعيمىرى كىتىمىس كيوا بًعىهٍدً عىم ارو ، كىمىا حىد ثىكيمي ابٍني مىسٍعيودو فىصىد قي وهي » حسن.كى عىنٍ أىنىسو ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :أىرٍحىمي أيم تًي أىبيو بىكٍرو ، كىأىشىدُّىىا فًي دًينً الل وً عيمىري ، كىأىصٍدىقػيهىا حىيىاءن عيثٍمىافي ، كىأىفػٍرىضيهيمٍ زىيٍده ، كىأىقػٍرىأيىيمٍ أيبىيٌّ ، كىأىعٍلىميهي مٍ بًالٍحىلىؿً كىالٍحىرىاـً ميعىاذه ، كىإًف لًكيل أيم ةو أىمًيننا ، كىإًف أىمًينى ىىذًهً الٍْيم ةً أىبيو عيبػىيٍدىةى بٍني الٍجىر احً »سنده صحيح كىإًذىا بىافى لًلٍفىقًيوً نػىفىاذي أىحىدً أىصٍحى ابًوً فًي الٍعًلٍمً كىحيسٍني بىصًيرىتًوً بًالٍفًقٍوً ، جىازى لىوي تىخٍصًيصيوي ديكنػىهيمٍ كىأىثػىرىتيوي عىلىيٍهًمٍ: قىاؿى عىلًيُّ بٍني أىبًي طىالًبو: «كىافى لًي سىاعىةه مًنى الس حىرً آتًي فًيهىا رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فىإًذىا لىمٍ يىكينٍ فًي صىلىةو أىذًفى لًي ، كىإًذىا كىافى فًي صىلىةو سىب حى ، فىكىافى ذىلًكى لىوي إًذٍنيوي »في سنده ضعف.فىإًذىا بػىلىغى الٍميتػىعىل مي ىىذًهً الٍمىنٍزًلىةى مًنى الٍفىقًيوً فػىلٍيػىغٍتىنًمٍ أىكٍقىاتىوي ، كىلٍيىحٍرًصٍ عىلىى الًسٍتًفىادىةً مًنٍوي ، كىخىاص ةن فًي حىاؿً فػىرىاغًوً ، كىأىكٍقىاتً خىلىوىاتًوً مىعىوي. فػى عىنٍ عىمٍرًك بٍنً عىبىسىةى السُّلىمًي ، قىاؿى: رىغًبٍتي عىنٍ دًينً ، قػىوٍمًي فًي الٍجىاىًلًي ةً فىذىكىرى قًص ةى إًسٍلىمًوً إًلىى أىفٍ قىاؿى: فىمىكىثٍتي فًي أىىٍلًي حىت ى بػىلىغىنًي أىف رىسي وؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى قىدٍ أىتىى الٍمىدًينىةى ، كىظىهىرى بًهىا ، فىأىتػىيٍتيوي ، فػىقيلٍتي: يىا رىسيوؿى الل وً ، ىىلٍ تػىعٍرًفينًي؟ قىاؿى: «نػىعىمٍ ، أىنٍتى السُّلىمًيُّ ال ذًم أىتىانًي بًمىك ةى »فىسىأىلىنًي عىنٍ كىذىا كىذىا ، فػىقيلٍتي لىوي: كىذىا كىكىذىا ، فىاغٍتػىنىمٍتي ذىلًكى الٍمىجٍلًسى ، كىعىرىفٍتي أىن وي لى يىكيوفي الد ىٍري أىفػٍرىغى قػىلٍبنا مًنٍوي فًي ذىلًكى الٍمىجٍلًسً ، فػىقيلٍتي: يىا نىبًي الل وً ، عىل مٍنًي مً م ا عىلًمٍتى كىجىهًلٍتي ، كىمىا يػىنػٍفىعينًي كىلى يىضيرُّؾى " أصل الحديث صحيح . كىيػىنٍبىغًي أىفٍ ييلىطًفى الٍفىقًيوى إًذىا سىأىلىوي كىييحٍسًنى خًطىابىوي ، كىإًفٍ فىدىاهي بًأىبػىوىيٍوً فىلى بىأٍسى بًذىلًكى فػى عىنٍ أىبًي ذىرٍّ ، قىاؿى : انػٍتػىهىيٍتي إًلىى رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى كىىيوى فًي ظًل الٍكىعٍبىةً ، كىىيوى يػىقيوؿي: «ىيمي الٍْىخٍسىريكفى كىرىب الٍكىعٍبىةً »قىاؿى: فىجىلىسٍتي

كىأىنىا مىهٍميوـه ، قىاؿى: فػىقيلٍتي لىعىل وي نػىزىؿى فًي شىيٍءو ، قىاؿى: ثيم لىمٍ يىصٍبًرٍ ، قىاؿى: فػىقيلٍتي مىنٍ أيكلىئًكى فًدىاؾى أىبًي كىأيم ي؟ قىاؿى: " ىيمي الٍْىكٍثػىريكفى أىمٍوىالن إًل مىنٍ قىاؿى: ىىكىذىا كىىىكىذىا كىىىكىذىا ، عىنٍ يىمًينًوً كىشًمىالًوً كىبػىيٍنى يىدىيٍوً كىكىرىاءىهي كىقىلًيله مىا ىيمٍ " متفق عليو. كىلٍيىتىحىي نٍ أىفٍ يى سٍأىلىوي عًنٍدى طًيبً نػىفٍسًوً فػى عىنً ابٍنً عىب اسو ، قىاؿى: " كىجىدٍتي أىكٍثػىرى حىدًيثً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى عًنٍدى ىىذىا الٍحىي مًنى الٍْىنٍصىارً ، فىإًفٍ كينٍتي لْىتًي أىحىدىىيمٍ ، فػىيػيقىاؿي لًي: ىيوى نىائًمه ، فػىلىوٍ شًئٍتي أىفٍ ييوقىظى لًي ، فىأىدىعىوي حىت ى يىخٍريجى لًيىسٍتىطًيبى بًذىلًكى حىدًيثيوي " .سنده حسن كىلٍيىت قً سيؤىالىوي عًنٍدى الٍغىضىبً ، فػىعىنٍ أىبًي ميوسىى ، قىاؿى: سيئًلى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عى لىيٍوً كىسىل مى عىنٍ أىشٍيىاءى كىرًىىهىا ، فػىلىم ا أىكٍثػىرى عىلىيٍوً غىضًبى ، ثيم قىاؿى لًلن اسً: «سىليونًي عىم ا شًئٍتيمٍ »فػىقىاؿى رىجيله: مىنٍ أىبًي؟ ، قىاؿى: أىبيوؾى حيذىافىةي ، فػىقىاـى آخىري فػىقىاؿى: مىنٍ أىبًي يىا رىسيوؿى الل وً ؟ فػىقىاؿى: «أىبيوؾى سىالًمه مىوٍلىى شىيٍبىةى »فػىلىم ا رىأىل عيمىري مىا فًي كىجٍوً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى مًنى الٍغىضىبً ، قىاؿى: يىا رىسيوؿى الل وً ، إًن ا نػىتيوبي إًلىى الل وً .متفق عليو. كىكىذىلًكى لى يىسٍأىليوي حًينى يىشٍتىد فػىرىحيوي ، لًْىن وي فًي تًلٍكى الٍحىاؿً يػىتػىغىيػ ري فػىهٍميوي كىىىكىذىا إًذىا رىآهي ييحىد ثي نػىفٍسىوي بًشىيٍءو ، أىكٍ كىافى مىشٍغيوؿى الٍقىلٍبً ، فػىلٍيىصٍدًؼٍ عىنٍ سيؤىالًوً فًي تً لٍكً الٍحىاؿً . كىيػىنٍبىغًي أىفٍ لى يىمٍنػىعىوي الٍحىيىاءي مًنى السُّؤىاؿً عىنٍ أىمٍرو نػىزىؿى بًوً ، فىإًفٍ غىلىبى عىلىيٍوً الٍحىيى اءي كىاحٍتىشىمى مًنٍ سيؤىاؿً الٍفىقًيوً ، أىلٍقىى مى سٍأىلىتىوي إًلىى مىنٍ يىأٍنىسي بًوً كىيػىنٍبىسًطي عىلىيٍوً لًيىسٍأىؿى الٍفىقًيوى عىنػٍهىا كىييخٍبًرىهي بًحيكٍمًهىا فػى عىنٍ عيرٍكىةى: أىف عىلًي بٍنى أىبًي طىالًبو ، قىاؿى لًلٍمًقٍدىادً صىاحًبً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: اسٍتػىفٍتً لًي رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فػىلىوٍلى أىف ابػٍنىتىوى عًنٍدًم لىسٍتػىفٍتػىيٍتيوي فًي الر جيلً إًذىا دىنىا مًنى الٍمىرٍأىةً ، كىلىمٍ يىمىس هىا فىأىمٍذىل ، كىلىمٍ يىمٍلًكٍ ذىاؾى؟ فىسىأىلىوي الٍمًقٍدىادي ، فػىقىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :إًذىا دىنىا أىحىديكيمٍ مًنى امٍرىأىتًوً كىلىمٍ يىمىس هىا كىلىمٍ يىمٍلًكٍ ذىاؾى ، فػىلٍيػىغٍسًلٍ ذىكىرىهي كىأينػٍثػىيػىيٍوً ، ثيم لًيىتػىوىض أٍ كىلٍييصىل ».صحيح كىالٍْىكٍلىى: أىفٍ يىكيوفى ىيوى الس ائًلي لًلٍفىقًيوً عىنً الٍْيميورً ال تًي تيصٍلًحي دًينىوي ، فػىقىدٍ: قىاؿى

ميجىاىًدو « :لى يػىتػىعىل مي الٍعًلٍمى جىب اره كىلى ميسٍتىكٍبًره كىلى ميسٍتىحٍيو ».كىعىنٍ سىعًيدً بٍنً الٍميسىي بً ، قىاؿى: جىاءى أىبيو ميوسىى إًلىى عىائًشىةى فػىقىاؿى: إًن ي أيرًيدي أىفٍ أىسٍأىلىكى ، كىأىنىا أىسٍتىحًي ، قىالىتٍ: لى تىسٍتىحًي فىإًن مىا أىنىا أيمُّكى ، قىاؿى: الر جيلي ييجىامًعي فىلى يػينٍزًؿي؟ قىالىتٍ: عىلىى الٍخىبًيرً سىقىطٍتى ، سىمًعٍتي رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، يػىقيوؿي: «إًذىا قػىعىدى بػىيٍنى شيعىبًهىا الٍْىرٍبىعً ، ثيم أىلٍزىؽى الٍخًتىافى بًالٍخًتىافً ، فػىقىدٍ كىجىبى الٍغيسٍلي »سنده حسن لغيره. كى قىاؿى الٍْىعٍمىشي « :سىلٍ سيؤىاؿى الٍْىحٍمىقً ، كىاحٍفىظٍ حًفٍظى الٍْىكٍيىاسً »سنده حسن كىيػىنٍبىغًي أىفٍ تىكيوفى ميسىاءىلىتيوي عىم ا يىكٍثػيري نػىفٍعيوي كىييقًلُّ الٍميسىاءىلىةى عى نً الٍعيضىلً كىالٍْيغٍليوطىاتً فػىعىنٍ كر ادو ، قىاؿى: كى تىبى ميعىاكًيىةي بٍني أىبًي سيفٍيىافى إًلىى الٍميغًيرىةً: اكٍتيبٍ إًلىي بًشىيٍءو سىمًعٍتىوي مًنٍ رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فىكىتىبى إًلىيٍوً: أىن وي كىافى «يػىنػٍهىى عىنٍ قًيلى كىقىاؿى ، كىكىثػٍرىةً السُّؤىاؿً ، كىإًضىاعىةً الٍمىاؿً ».متفق عليو كىإًذىا أىجىابىوي الٍفىقًيوي عىنٍ مىسٍأىلىةو جىازى أىفٍ يىسٍتػىفٍهًمىوي عىنٍ جىوىابًوً ، أىقىالىوي عىنٍ أىثىرو ، أىكٍ عىنٍ رىأٍمو فػى عىنٍ شىقًيقو ، قىاؿى: لىب ى عىبٍدي الل وً عىلىى الص فىا كىقىاؿى: يىا لًسىافي ، قيلٍ خىيػٍرنا تػىغٍنىمٍ ، أىكٍ أىصٍميتٍ تىسٍلىمٍ ، مًنٍ قػىبٍلً أىفٍ تػىنٍدىـى ، فىقًيلى لىوي: يىا أىبىا عىبٍدً الر حٍمىنً ، ىىذىا شىيٍءه أىنٍتى تػىقيوليوي ، أىكٍ شىيٍءه سىمًعٍتىوي؟ قىاؿى: لى بىلٍ شىيٍءه سىمًعٍتىوي ، سىمًعٍتي رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى يػىقيوؿي: «إًف أىكٍثػىرى خىطىايىا ابٍنً آدىـى فًي لًسىانًوً» سنده حسن.كى عىنً ابٍنً أىبًي عىم ارو ، قىاؿى: سىأىلٍتي جىابًرى بٍنى عىبٍدً الل وً ، عىنً الض بيعً ، أىصىيٍده ىًيى؟ فػىقىاؿى: «نػىعىمٍ»فػىقيلٍتي: أىتػيؤٍكىلي؟ فػىقىاؿى«نػىعىمٍ» ، فػىقيلٍتي: سىمًعٍتىوي مًنٍرىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى؟ قىاؿى: «نػىعىمٍ». سنده صحيح كىيىحًقُّ عىلىى الٍفىقًيوً إًذىا فػىعىلى فًعٍلن مًنٍ عًل ةو أىفٍ ييخٍبًرى بًهىا الٍْىتػٍبىاعى فعن أىنىس بٍنً مىالًكو ، قىاؿى: عىطىسى عًنٍدى الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى رىجيلىفً ، فىشىم تى أىكي فىسىم تى أىحىدىىيمىا ، كىلىمٍ ييشىم تً الٍْخىرى أىكٍ لىمٍ ييسىم تً الٍْخىرى ، قىاؿى: «إًف ىىذىا حىمًدى الل وى ، فىشىم تُّوي كىىىذىا لىمٍ يىحٍمىدً الل وى ، فػىلىمٍ أيشىم تٍوي »متفق عليو.كى عىنٍ عىبٍدً الل وً بٍنً دًينىارو: أىن وي سىمًعى ابٍنى عيمىرى ، كىصىل ى رىجيله إًلىى جىنٍبًوً ، فػىلىم ا جىلىسى الر جيلي فًي أىرٍبىعو تػىرىب عى كىثػىنىى رًجٍلىيٍوً ، فػىلىم ا انٍصىرىؼى عىبٍدي الل وً عىابى ذىلًكى عىلىيٍوً ، فػىقىاؿى الر جيلي: إًن كى تػىفٍعىلي

ذىلًكى؟ فػىقىاؿى ابٍني عيمىرى « :إًن ي أىشٍتىكًي»صحيح. كىإًذىا اسٍتػىفٍهىمى الٍميتػىعىل مي الٍفىقًيوي فىأىفػٍهىمىوي ، ثيم عىادى فىاسٍتػىفٍهىمىوي ، جىازى لًلٍفىقًيوً أىفٍ يىزًيدىه، فػى عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى: أىف رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى رىأىل رىجيلن يىسيوؽي بىدىنىةن ، فػىقىاؿى لىوي: «ارٍكىبػٍهىا»قىاؿى: يىا رىسيوؿى الل وً إًنػ هىا بىدىنىةه ، قىاؿى: «ارٍكىبػٍهىا ، كىيػٍلىكى»فًي الث انً يىةً أىكً الث الًثىةً .متفق عليو فىإًفٍ رىاجىعىوي بػىعٍدى ذىلًكى ، فػىلىوي أىفٍ يىأٍخيذىهي بًلًسىانًوً . قاؿ الخطيب: كىكىثػٍرىةي الٍمي رىاجىعىةً تػيغىيػ ري الط بىاعى . كى ييسٍتىحىبُّ لًلٍفىقًيوً الر فٍقي ، كىالٍميدىارىاةي كىالًحٍتًمىاؿي فػى عىنٍ ميحىم دً ابٍ نً الٍحىنىفًي ةً ، قىاؿى: " لىيٍسى بًحىكًيمو مىنٍ لىمٍ يػيعىاشًرٍ بًالٍمىعٍريكؼً مىنٍ لى يىجًدي مًنٍ ميعىاشىرًتًوً بيداا ، حىت ى يىجٍعىلى الل وي لىوي فػىرٍجنا ، أىكٍ قىاؿى: مىخٍرىجنا " . كىيىجًبي عىلىى الٍميتػىفىق وً تػىرٍؾي الٍميرىاجىعىةً ، كىإًسٍقىاطي الٍميمىارىاةً كىالص بػٍري عىلىى مىا يىرًدي مًنى الٍفىقًيوً فػى عىنٍ أيبىي بٍنً كىعٍبو ، قىاؿى: كىافى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى إًذىا دىعىا لًْىحىدو بىدىأى بًنػىفٍسًوً ، فىذىكىرى ذىاتى يػىوٍـو ميوسىى عىلىيٍوً الس لىـي ، فػىقىاؿى: " رىحٍمىةي الل وً عىلىى ميوسىى ، لىوٍ أىن وي صىبػىرى لًصىاحًبًوً لىرىأىل الٍعىجىبى الٍعىاجًبى ، كىلىكًن وي ، قىاؿى سىأىلٍتيكى عىنٍ شىيٍءو بػىعٍدىىىا فىلى تيصىاحًبٍنًي قىدٍ بػىلىغٍتى مًنٍ لىدين ي عيذٍرن ا ٕٔ].فيو السبيعي كىو مدلس ك قد عنعن عىنٍ مىيٍميوفً بٍنً مًهٍرىافى ، قىاؿى: «لى تيمىارً عىالًمنا كىلى جىاىًلن ، فىإًن كى إًفٍ مىارىيٍتى عىالًمنا خىزىفى عىنٍكى ، كىإًفٍ مىارىيٍتى جىاىًلن حىشىنى بًصىدٍرًؾى ».سنده صحيح بَابً:ػاضِػَوْلُػسِغطَنْػتَصَدَّىػضِغَتَاوَىػاضِطَاطَّظِػوَطَاػغَظِبَعِيػأَنْػغَصُونَػ رَضَغْهِػطِنَػاضِؾَوْصَافِػوَغَدْتَطْطِضَهُػطِنَػاضِؾَخْضَاقِػوَاضِؽدَابِ ػ عىنٍ عىبٍدً الل وً بٍنً عىمٍروك ، قىاؿى: قىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :إًف الل وى تػىعىالىى لى يػىنٍزًعي الٍعًلٍمى مًنٍ صيديكرً الن اسً بػىعٍدى أىفٍ يػيعىل مىهيمٍ إًي اهي كىلىكًن ذىىىابىوي قػىبٍضي الٍعيلىمىاءً ،

فػىيىت خًذي الن اسى ريءيكسنا جيه الن ، فػىيىسٍأىليوفى فػىيػىقيوليوفى بًغىيٍرً عًلٍمو ، فػىييضًلُّوفى كىيىضًلُّوفى »متفق عليو كى عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، عىنً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى قىاؿى: «يىكيوفي فًي آخًرً الز مىافً ريءيكسنا جيه اؿه يػيفٍتيوفى الن اسى بًرىأٍيًهًمٍ ، فػىيىضًلُّوفى كىييضًلُّوفى »سنده ضعيف جدا.كى عى نٍ عىبٍدً الل وً بٍنً عىمٍروك قىاؿى: «ييوشًكي أىفٍ تىظٍهىرى الش يىاطًيني ، مًم ا أىكٍثىقى سيلىيٍمىافي يػيفىق هيوفى الن اسى ».سنده ضعيف قاؿ الخطيب: يػىنٍبىغًي لإًًمىاـً الٍمي سٍلًمًينى أىفٍ يػىتىصىف حى أىحٍوىاؿى الٍميفٍتًينى ، فىمىنٍ كىافى يىصٍليحي لًلٍفىتػٍوىل أىقػىر هي عىلىيػٍهىا ، كىمىنٍ لىمٍ يىكينٍ مًنٍ أىىٍلًهىا مىنػىعىوي مًنػٍهىا ، كىتػىقىد ـى إًلىيٍوً بًأىفٍ لى يػىتػىعىر ضى لىهىا كىأىكٍعىدىهي بًالٍعيقيوبىةً ، إًفٍ لىمٍ يػىنٍ تىوً عىنػٍهىا كىقىدٍ كىافى الٍخيلىفىاءي مًنٍ بىنًي أيمىي ةى يػينىص بيوفى لًلٍفىتػٍوىل بًمىك ةى فًي أىي اـً الٍمىوٍسًمً قػىوٍمنا ييعًينيونػىهيمٍ ، كىيىأٍميريكفى بًأىفٍ لى ييسٍتػىفٍتىى غىيػٍريىيمٍ كىالط رًيقي لًلًٍْمىاـً إًلىى مىعٍرًفىةً حىاؿً مىنٍ ييرًيدي نى صٍبىوي لًلٍفىتػٍوىل أىفٍ يىسٍأىؿى عىنٍوي أىىٍلى الٍعًلٍمً فًي كىقٍتًوً ، كىالٍمىشٍهيورًينى مًنٍ فػيقىهىاءً عىصٍرًهً ، كىيػيعىو ؿي عىلىى مىا ييخٍبًريكنىوي مًنٍ أىمٍرًهً .قاؿ مىالًكي بٍنى أىنىسو: «مىا أىفػٍتػىيٍتي حىت ى شىهًدى لًي سىبػٍعيوفى أىن ي أىىٍله لًذىلًكى ».سنده صحيح طَاػجَاءَػطِنَػاضِوَرِغدِػضِطَنْػأَسِتَىػوَضَغْسَػعُوَػطِنْػأَعْلِػاضِغَتْوَى ػ عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :مىنٍ تػىقىو ؿى عىلىي مىا لىمٍ أىقيلٍ ، فػىلٍيىتىبػىو أٍ مىقٍعىدىهي مًنى الن ارً ، كىمىنً اسٍتىشىارىهي أىخيوهي الٍميسٍلًمي ، فىأىشىارى عىلىيٍوً بًغىيٍرً ريشٍدو فػىقىدٍ خىانىوي ، كىمىنٍ أىفػٍ تىى بًفيتػٍيىا بًغىيٍرً ثػىبٍتو ، فىإًن مىا إًثٍميوي عىلىى مىنٍ أىفػٍتىاهي »حسن لغيره.كى عىنً ابٍنً عىب اسو ، أىن وي قىاؿى: «مىنٍ أىفػٍتىى الناسى بًفيتػٍيىا يػىعٍمىى عىنػٍهىا فىإًن مىا إًثٍميهىا عىلىيٍوً ».صحيح كفي سند المصنف ضعف

بَابُػذِصْرِػذُرُوطِػطَنْػغَصْضُحُػضِضِغَتْوَى ػ أىك ؿي أىكٍصىاؼً الٍميفٍتًي ال ذًم يػىلٍزىـي قػىبيوؿي فػىتػٍوىاهي: أىفٍ يىكيوفى بىالًغنا عاقلن عىدٍلن ثًقىةن ، كىسىوىاءن كىافى حيراا أىكٍ عىبٍدنا ، فىإًف الٍحير ي ةى لىيٍسىتٍ شىرٍطنا فًي صًح ةً الٍفىتػٍوىل ثيم يىكيوفي عىالًمنا بًالٍْىحٍكىاـً الش رٍ عًي ةً ، كىأيصيوؿي الٍْىحٍكىاـً فًي الش رٍعً أىرٍبػىعىةه: أىحىديىىا: الٍعًلٍمي بًكًتىابً الل وً ، ميحٍكىمنا كىميتىشىابًهنا ، كىعيميومنا كىخيصيوصنا ، كىميجٍمىلن كىميفىس رنا ، كىنىاسًخنا كىمىنٍسيوخنا كىالث انًي: الٍعًلٍمي بًسين ةً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى الث ابًتىةً مًنٍ أىقػٍوىالًوً كىأىفػٍعىالًوً ، كىطيريؽً مىجًيئًهىا فًي التػ وىاتيرً كىالٍْحىادً ، كىالص ح ةً كىالٍفىسىادً ، كىمىا كىافى مًنػٍهىا عىلىى سىبىبو أىكٍ إًطٍلىؽو كىالث الًثي: الٍعًلٍمي بًأىقىاكًيلً الس لىفً فًيمىا أى جٍمىعيوا عىلىيٍوً ، كىاخٍتػىلىفيوا فًيوً ،لًيىت بًعً الإًٍجٍمىاعى ، كىيىجٍتىهًدٍ فًي الر أٍمً مىعى الًخٍتًلىؼً كىالر ابًعي: الٍعًلٍمي بًالٍقًيىاسً الٍميوجًبً ، لًرىد الٍفيريكعً الٍمىسٍكيوتً عىنػٍهىا إًلىى الٍْيصيوؿً الٍمىنٍطيوؽً بًهىا ، كىالٍميجٍمىعً عىلىيػٍهىا ، حىت ى يىجًدى الٍميفٍتًي طىرًيقنا إًلىى الٍعًلٍمً بًأىحٍكىاـً النػ وىازًؿً ، كىتىمٍيًيزً الٍحىق مًنى الٍبىاطًلً ، فػىهىذىا مىا لى مىنٍديكحىةي لىلٍميفٍتًي عىنٍوي ، كىلى يىجيوزي لىوي الإًٍخٍلىؿي بًشىيٍءو مًنٍوي . قاؿ الخطيب: كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يىكيوفى: قىوًم الًسٍتًنٍبىاطً جىي دى الٍميلىحىظىةً ، رىصًينى الٍفًكٍرً ، صىحًيحى الًعٍتًبىارً ، صىاحًبى أىنىاةو كىتػيؤىدىةو ، كىأىخنا اسٍتىثٍبىاتو ، كىتػىرٍؾً عىجىلى ةو ، بىصًيرنا بًمىا فًيوً الٍمىصٍلىحىةه ، مىسٍتػىوٍقًفنا بًالٍميشىاكىرىةً ، حىافًظنا لًدًينًوً ، ميشٍفًقنا عىلىى أىىٍلً مًل تًوً ، ميوىاظًبنا عىلىى ميريكءىتًوً ، حىرًيصنا عىلىى اسٍتًطىابىةً مىأٍكىلًوً ، فىإًف ذىلًكى أىك ؿي أىسٍبىابً التػ وٍفًيقً ، ميتػىوى ر عنا عىنً الشُّبػيهىاتً ، صىادًفنا عىنٍ فىاسًدً الت أٍكًيلىتً ، صىلًيبنا فًي الٍحىق ، دىائًمي الًشٍتًغىاؿً بًمىعىادًفً الٍفىتػٍوىل ، كىطيريؽً الًجٍتًهىادً ، كىلى يىكيوفي مًم نٍ غىلىبىتٍ عىلىيٍوً الٍغىفٍلىةي ، كىاعٍتػىوىرىهي دىكىاـي الس هىرً ، كىلى مىوٍصيوفنا بًقًل ةً الض بٍطً ، مىنػٍعيوتنا بًنػىقٍصً الٍفىهٍمً ، مىعٍريكفنا بًالًخٍتًلىؿً ، ييجًيبي بًمىا لى يىسٍنىحي لىوي ، كىيػيفٍتًي بًمىا يىخٍفىى عىلىيٍوً ، كىتىجيوزي فػىتىاكىل أىىٍلً الٍْىىٍوىاءً ، كىمىنٍ لىمٍ تيخٍرًجٍوي بًدٍعىتيوي إًلىى فًسٍقو ، فى أىم ا الشُّرىاةي كىالر افًضىةي ال ذًينى يىشٍتًميوفى الص حىابىةى ، كىيىسيبُّوفى الس لىفى الص الًحى ، فىإًف فػىتىاكًيهيمٍ مىرٍذيكلىةه ،

كىأىقىاكًيليهيمٍ غىيػٍري مىقٍبيولىةو كىفًي مىعٍرًفىةً مىنٍ يىصٍليحي أىفٍ يػيفٍتًيى تػىنٍبًيوه عىلىى مىنٍ لى تىجيوزي فػىتػٍوىاهي كىاعٍلىمٍ أىف الٍعيليوـى كيل هىا أىبىازًيري الٍفًقٍوً ، كىلىيٍسى ديكفى الٍفًقٍوً عًلٍمه إًل كىصىاحًبيوي يىحٍتىاجي إًلىى ديكفً مىا يىحٍتىاجي إًلىيٍوً الٍفىقًيوي ، لًْىف الٍفىقًيوى يىحٍتىاجي أىفٍ يػىتػىعىل قى بًطىرىؼو مًنٍ مىعٍرًفىةً كيل شى يٍءو مًنٍ أيميورً الدُّنػٍيىا كىالٍْخًرىةً ، كىإًلىى مىعٍرًفىةً الٍجىد كىالٍهىزٍؿً ، كىالٍخًلىؼً كىالض د ، كىالنػ فٍعً كىالض ر ، كىأيميورً الن اسً الٍجىارًيىةً بػىيػٍنػىهيمٍ ، كىالٍعىادىاتً الٍمىعٍريكفىةً مًنػٍهيمٍ فىمًنٍ شىرٍطً الٍميفٍتًي الن ظىري فًي جىمًيعً مىا ذىكىرٍنىاهي كىلىنٍ ييدٍرًؾى ذىلًكى إًل بًميلىقىاةً الر جىاؿً ، كىالًجٍتًمىاعً مًنٍ أىىٍلً الن حىلً كىالٍمىقىالىتً الٍميخٍتىلًفىةً ، كىميسىاءىلىتًهًمٍ ، كىكىثػٍرىةً الٍميذىاكىرىةً لىهيمٍ ، كىجىمٍعً الٍكيتيبً ، كىدىرٍسًهىا ، كىدىكىاـً ميطىالىعىتًهىا كىالد لًيلي عىلىى مىا ذىكىرٍنىاهي أىف الل وى تػىعىالىى لىم ا أىرىادى إًعٍلىـى الٍخىلٍقً أىف مىا أىتىى بًوً نىبًيػُّنىا صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى مًنى الٍقىصىصً ، كىالٍْىخٍبىارً الٍمىاضًيىةً ، كىالس يىرً الٍميتػىقىد مىةً ميعٍجًزه أىعٍلىمىهيمٍ أىن وي لى يػيعٍرىؼي بًلًقىاءً الر جىاؿً ، كىدًرىاسىةً الٍكيتيبً ، كىخىط وً بًيىمًينًوً ، لًييصىد ؽى قػىوٍليوي إًن وي إًعٍلىـه مًنى الل وً ، فىدىؿ عىلىى أىف مىحٍصيوؿى ذىلًكى فًي الٍعىادىةً بًالٍميلىقىاةً ، كىالٍبىحٍثً كىالد رٍسً ، كىكيجيوديهي بًخًلىؼً ذىلًكى خىرٍؽي عىادىةو صىارى بًوً ميعٍجًزنا ، كىلىوٍ لىمٍ يىكينٍ ذىلًكى كىذىلًكى لىمٍ يى كينٍ لًنػىفٍيًهىا عىنٍوي مىعٍننى. طَاػجَاءَػسِيػوَرَعِػاضِطُغِتِيػوَتَحَغُّظُهُ ػ عىنٍ أىنىسً بٍنً مىالًكو ، قىاؿى: قىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :مًنٍ فًقٍوً الر جيلً قًل ةي الٍكىلىـً فًيمىا لى يػىعٍنًيوً » كىعىنٍ عىلًي بٍنً أىبًي طىالًبو ، أىن وي ، قىاؿى: «أىلى أينػىب ئيكيمٍ بًالٍفىقًيوً حىق الٍفىقًيوً؟ مىنٍ لىمٍ يػيقىن طً الن اسى مًنٍ رىحٍمىةً الل وً ، كىلىمٍ يػيرىخ صٍ لىهيمٍ فًي مىعىاصًي الل وً ، كىلىمٍ يػيؤىم نػٍهيمٍ مىكٍرى الل وً ، كىلىمٍ يػىتػٍريؾً الٍقيرٍآفى إًلىى غىيٍرًهً ، كىلى خىيػٍرى فًي عًبىادىةو لىيٍسى فًيهىا تػىفىقُّوه ، كىلى خىيػٍرى فًي فًقٍوو لىيٍسى فًيوً تػىفىهُّمه ، كىلى خىيػٍرى فًي قًرىاءىةو لىيٍسى فًيهى ا تىدىبػُّره ».حسن لغيره كى قىاؿى ميطىر ؼي بٍني عىبٍدً الل وً : كىافى مىالًكي بٍني أىنىسو يػىعٍمىلي فًي نػىفٍسًوً بًمىا لى يػيلٍزًميوي

الن اسي ، كىلى يػيفٍتًيهًمٍ بًوً ، كىيػىقيوؿي «لى يىكيوفي الٍعىالًمي عىالًمنا حىت ى يػىعٍمىلى فًي خىاص ةً نػىفٍسًوً بًمىا لى يػيلٍزًميوي الن اسى كىلى يػيفٍتًيهًمٍ بًوً ، بًمىا لىوٍ تػىرىكىوي لىمٍ يىكينٍ عىلىيٍوً فًيوً إًثٍمه »سنده صحيح كى قىاؿى مىطىره الٍ وىر اؽي ،: سىأىلٍتي الٍحىسىنى عىنٍ مىسٍأىلىةو ، فػىقىاؿى فًيهىا ، فػىقيلٍتي: يىا أىبىا سىعًيدو: يىأٍبىى عىلىيٍكى الٍفيقىهىاءي كىييخىالًفيونىكى ، فػىقىاؿى: " ثىكًلىتٍكى أيمُّكى مىطىري ، كىىىلٍ رىأىيٍتى فىقًيهنا قىطُّ؟ كىىىلٍ تىدٍرًم مىا الٍفىقًيوي؟ الٍفىقًيوي : الٍوىرًعي الز اىًدي ال ذًم لى يىسٍخىري بًمىنٍ أىسٍفىلى مًنٍوي ، كىلى يػىهٍمًزي مىنٍ فػىوٍقىوي ، كىلى يىأٍخيذي عىلىى عًلٍمو عىل مىوي الل وي حيطىامنا ".سنده حسن. ارْتِطَادُػاضِطُغِتِيػرَضَىػاضِصِتَابِػوَاضدُّظَّظِ ػ عىنٍ أىبًي نىضٍرىةى ، قىاؿى: قىدًـى أىبيو سىلىمىةى كىىيوى ابٍني عىبٍدً الر حٍمىنً فػىنػىزىؿى دىارى أىبًي بىشًيرو ، فىأىتػىيٍتي الٍحىسىنى ، فػىقيلٍتي: إًف أىبىا سىلىمىةى قىدًـى كىىيوى قىاضًي الٍمىدًينىةً كىفىقًيهيهيمي ، انٍطىلىقٍ بًنىا إًلىيٍوً ، فىأىتػىيػٍنىاهي ، فػىلىم ا رىأىل الٍحىسىنى ، قىاؿى: مىنٍ أىنٍتى؟ قىاؿى: أىنىا الٍحىسىني بٍني أىبًي الٍحىسىنً ، قىاؿى: " مىا كىافى بًهىذىا الٍمًصٍرً أىحىده أىحىبُّ إًلىي أىفٍ أىلٍقىاهي مًنٍكى ، كىذىلًكى أىن وي بػىلىغىنًي أىن كى تػيفٍتًي الن اسى ، فىات قً الل وى يىا حىسىني ، كىأىفٍتً الن اسى بًمىا أى قيوؿي لىكى: أىفٍتًهًمٍ بًشىيٍءو مًنى الٍقيرٍآفً قىدٍ عىلًمٍتىوي ، أىكٍ سين ةو مىاضًيىةو قىدٍ سىنػ هىا الص الًحيوفى كىالٍخيلىفىاءي ، كىانٍظيرٍ رىأٍيىكى ال ذًم ىيوى رىأٍييكى فىأىلٍقًوً " . سنده صحيح. قاؿ الخطيب: كىلىنٍ يػىقٍدًرى الٍميفٍتًي عىلىى ىىذىا إًل أىفٍ يىكيوفى قىدٍ أىكٍثػىرى مًنٍ كًتىابً الٍْىثىرً ، كىسىمىاعً الٍحىدًيثً . كى قىاؿى الٍحىسىني بٍني إًسٍمىاعًيلى ،: قًيلى لًْىبًي عىبٍدً الل وً أىحٍمىدى بٍنً ميحىم دً بٍنً حىنٍبىلو ، كىأىنىا أىسٍمىعي: " يىا أىبىا عىبٍدً الل وً: كىمٍ يىكٍفًي الر جيلى مًنى الٍحىدًيثً حىت ى ييمٍكًنىوي أىفٍ يػيفٍتًيى؟ يىكٍفًيوً مًائىةي أىلٍفو؟ ، قىاؿى: لى ، قًيلى: مًائػىتىا أىلٍفو؟ قىاؿى: لى ، قًيلى: ثىلىثيمًائىةً

أىلٍفو؟ قىاؿى: لى ، قًيلى: أىرٍبػىعيمًائىةً أىلٍفو؟ قىاؿى: لى ، قًيلى: خىمٍسيمًائىةً أىلٍفو؟ قىاؿى أىرٍجيو ".فيو ضعف. ذِصْرُػطَاػغَضِزَمُػاضِؿِطَامَػأَنْػغَغِرِضَػضِضِغُػَؼَاءِػوَطَنْػظَصَّبَ ػظَغِدَهُػضِضِغَتْوَىػ طِنَػاضرؼزْقِػوَاضِطَطَاءِ ػ لى يىسيوغي لًلٍميفٍتًي أىفٍ يىأٍخيذى الٍْيجٍرىةى مًنٍ أىعٍيىافً مىنٍ يػيفٍتًيوً ، كىعىلىى الإًٍمىاـً أىفٍ يػىفٍرًضى لًمىنٍ نىص بى نػىفٍسىوي لًتىدٍرًيسً الٍفًقٍوً كىالٍفىتػٍوىل فًي الٍْىحٍكىاـً ، مىا يػيغٍنًيوً عىنً الًحٍتًرىاؼً كىالت كىسُّبً ، كىيىجٍعىلي ذىلًكى فًي بػىيٍتً مىاؿً الٍميسٍلًمًينى فىإًفٍ لىمٍ يىكينٍ ىينىاؾى بػىيٍتي مىاؿو ، أىكٍ لىمٍ يػىفٍرًضً الإًٍمىاـي لًلٍميفٍتًي شىيٍئنا ، كىاجٍتىمىعى أىىٍلي بػىلىدو عىلىى أىفٍ يىجٍعىليوا لىوي مًنٍ أىمٍوىالًهًمٍ رً زٍقنا ، لًيىتػىفىر غى لًفىتىاكًيهًمٍ ، كىجىوىابىاتً نػىوىازًلًهًمٍ ، سىاغى ذىلًكى :قىاؿى ابٍني أىبًي مىرٍيىمى : كىتىبى عيمىري بٍني عىبٍدً الٍعىزًيزً إًلىى كىالًي حًمٍصى: «انٍظيرٍ إًلىى الٍقىوٍـً ال ذًينى نىص بيوا أىنػٍفيسىهيمٍ لًلٍفًقٍوً كىحىبىسيوىىا فًي الٍمىسٍجًدً عىنٍ طىلىبً الدُّنػٍيىا ، فىأىعٍطً كيل رىجيلو مًنػٍهيمٍ مًائىةى دًينىارو يىسٍتىعًينيوفى بًهىا عىلىى مىا ىيمٍ عىلىيٍوً مًنٍ بػىيٍتً مىاؿً الٍميسٍلًمًينى ، حًينى يىأٍتًيىكى كًتىابًي ىىذىا ، فىإًف خىيػٍرى الٍخىيٍرً أىعٍجىليوي ، كىالس لىـي عىلىيٍ كى »قىاؿى: فىكىافى عىمٍريك بٍني قػىيٍسو ، كىأىسىدي بٍني كىدىاعىةى فًيمىنٍ أىخىذىىىا؟ فػىقىاؿى: يىزًيدي: نػىعىمٍ .سنده ضعيف. بَابُػاضزَّجْرِػرَنِػاضتَّدَرُّعِػإِضَىػاضِغَتْوَىػطَخَاسَظَػاضزَّضَلِ ػ

قىاؿى الل وي تػىبىارىؾى كىتػىعىالىى إًل لىدىيٍوً رىقًيبه عىتًيده ُٖ] كىكىانىتً الص حىابىةي رًضٍوىافي الل وً عىلىيٍهًمٍ ، لى تىكىادي تػيفٍتًي إًل فًيمىا نػىزىؿى ثًقىةن مًنػٍهيمٍ بًأىف الل وى تػىعىالىى يػيوىف قي عًنٍدى نػيزيكؿً الٍحىادًثىةً لًلٍجىوىابً عىنػٍهىا ، كىكىافى كيلُّ كىا حًدو مًنػٍهيمٍ يػىوىدُّ أىف صىاحًبىوي كىفىاهي الٍفىتػٍوىل فػى عىنً الٍبػىرىاءً ، قىاؿى: «لىقىدٍ رىأىيٍتي ثىلىثىمًائىةو مًنٍ أىىٍلً بىدٍرو مىا مًنػٍهيمٍ مًنٍ أىحىدو إًل كىىيوى ييحًبُّ أىفٍ يىكٍفًيىوي صىاحًبيوي الٍفىتػٍوىل »سنده صحيح .قىاؿى إًسٍ حىاؽي بٍني رىاىى وىيٍو: قىاؿى ابٍني عييػىيػٍنىةى: «أىعٍلىمي الن اسً بًالٍفىتػٍوىل أىسٍكىتػيهيمٍ فًيوً ، كىأىجٍهىلي الن اسً بًالٍفىتػٍوىل أىنٍطىقيهيمٍ فًيوً ».سنده صحيح قاؿ الخطيب: كىقىل مىنٍ حىرىصى عىلىى الٍفىتػٍوىل ، كىسىابىقى إًلىيػٍهىا ، كىثىابػىرى عىلىيػٍهىا إًل قىل تػى وٍفًيقيوي ، كىاضٍطىرىبى فًي أىمٍرًهً ، كىإًذىا كىافى كىارًىنا لًذىلًكى غىيػٍرى ميخٍتىارو لىوي ، مىا كىجىدى مىنٍديكحىةن عىنٍوي ، كىقىدىرى أىفٍ ييحًيلى بًالٍْىمٍرً فًيوً عىلىى غىيٍرًهً ، كىانىتً الٍمىعيونىةي لىوي مًنى الل وً أىكٍثػىرى ، كىالص لىحي فًي فػىتػٍوى اهي كىجىوىابًوً أىغٍلىبى .كىقىدٍ قىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى لًعىبٍدً الر حٍمىنً بٍنً سىميرىةى: «يىا عىبٍدى الر حٍمىنً لى تىسٍأىؿً الإًٍمىارىةى ، فىإًن كى إًفٍ أيعٍطًيتػىهىا عىنٍ مىسٍأىلىةو كيكًلٍتى إًلىيػٍهىا ، كىإًفٍ أيعٍطًيتػىهىا عىنٍ غىيٍرً مىسٍأىلىةو أيعًنٍتى عىلىيػٍهىا »متفق عليو فىإًفٍ قىاؿى قىائًله: فػىقىدٍ قى اؿى عىلًيُّ بٍني أىبًي طىالًبو: سىليونًي قػىبٍلى أىفٍ تػىفٍقًديكنًي؟ قًيلى لىوي: الٍخىبػىري عىنٍوي بًذىلًكى مىعٍريكؼه ...كىإًن مىا كىافى يػىقيوؿي ىىذىا الٍقىوٍؿى كىقىدً انػٍتػىهىى الٍْىمٍري إًلىيٍوً ، كىتػىعىيػ نىتً الٍفىتػٍوىل عىلىيٍوً ، كىانػٍقىرىضىتً الٍفيقىهىا ءي مًنى الص حىابىةً سًوىاهي ، كىحىصىلى فًي جىمٍعً أىكٍثىرًىًمٍ عىام ةن ، كىلىوٍلى ذىاؾى مىا بيلًيى بًوً ، أىلى تػىرىل أى ن وي لىمٍ يػىقيلٍ ىىذىا فًي عىهٍدً أىبًي بىكٍرو ، كىلى فًي عىهٍدً عيمىرى ، لًْىن وي قىدٍ كىافى فًي ذىلًكى الٍوىقٍتً جىمىاعىةه يىكٍ فيوفى أىمٍرى الٍفىتػٍوىل ثيم مًنٍ أىيٍنى بػىعٍدى عىلًيٍّ مًثػٍليوي ، حىت ى يػىقيوؿى ىىذىا الٍقىوٍؿ .قىاؿى ميحىم دي بٍني الٍميثػىن ى : سىمًعٍتي بًشٍرنا يػىعٍنًي ابٍنى الٍحىارًثً ، يػىقيوؿي: «مىنٍ أىحىب أىفٍ ييسٍأىؿى ، فػىلىيٍسى بًأىىٍلو أىفٍ ييسٍأىؿى »سنده صحيح.كى عىنٍ عىطىاءً بٍنً الس ائًبً ، قىاؿى: «أىدٍرىكٍتي أىقػٍوىامنا إًفٍ كىافى أىحىديىيمٍ لىييسٍأىؿي عىنً الش يٍءً ، فػىيىتىكىل مي كىإًن وي لًيػىرٍعىدي » سنده صحيح. قاؿ الخطيب: كىيى حًقُّ لًلٍميفٍتًي أىفٍ يىكيوفى كىذىلًكى ، كىقىدٍ جىعىلىوي الس ائًلي الٍحيج ةى لىوي عًنٍدى الل وً ، كىقػىل دىهي فًيمىا قىاؿى ، كىصىارى إًلىى فػىتػٍوىاهي مًنٍ غىيٍرً ميطىالىبىةو بًبػيرٍىىافو كىلى ميبىاحىثىةو عىنٍ دىلًيلو ، بىلٍ سىل مى لىوي ، كىانػٍقىادى إً لىيٍوً ، إًف ىىذىا لىمىقىاـه خىطىره ، كىطىرًيقه كىعًره