بلغة الفقيه و المتفقه

حىنًيفىةى: فًي الٍمىسٍجًدً حىلىقىةه يػىنٍظيريكفى فًي الٍفًقٍوً فػىقىاؿى «لىهيمٍ رىأٍسه؟»قىاليوا: لى ، قىاؿى: «لى يػىفٍقيوي ىىؤيلىءً أى بىدنا».كىقىاؿى عيبػىيٍدي الل وً بٍني عىمٍروك ، : كين ا عًنٍدى الٍْىعٍمىشً كىىيوى يىسٍأىؿي أىبىا حىنًيفىةى عىنٍ مىسىائًلى ، كىييجًيبيوي أىبيو حىنًيفىةى ، فػىيػىقيوؿي لىوي الٍْىعٍمىشي: مًنٍ أىيٍنى لىكى ىىذىا؟ فػىيػىقيوؿي: أىنٍتى حىد ثػٍتػىنىا عىنٍ إًبػٍرىاىًيمى بً كىذىا ، كىحىد ثػٍتػىنىا عىنً الش عٍبًي بًكىذىا ، قىاؿى: فىكىافى الٍْىعٍمىشي عًنٍدى ذىلًكى ، يػىقيوؿي: «يىا مىعٍشىرى الٍفيقىهىاءً أىنػٍتيمي الٍْىطًب اءي كىنىحٍني الص يىادًلىةي » . فىإًفٍ قىاؿى قىائًله: دىرٍسي الٍفًقٍوً إًن مىا يىكيوفي فًي الٍحىدىاثىةً كىزىمىافً الش بًيبىةً ، لًْىن وي يىحٍتىاجي إًلىى الٍميلىزىمىةً ، كىشًد ةً الص بٍرً عىلىيٍوً ، كىالٍميدىاكىمىةً ، كىلى يػىقٍدًري عىلىى ذىلًكى مىنٍ عىلىتٍ سًنُّوي ، كىلى يىطٍمىعي فًيوً مىنٍ مىضىى أىكٍثػىري عيميرًهً قًيلى: لىيٍسى مًم ا ذىكىرٍتي بًمىانًعو مًنٍ طىلىبًوً ، كىلْىىفٍ يػىلٍقىى الل وى طىالًبنا لًلٍعًلٍمً خىيػٍره مًنٍ أىفٍ يػىلٍقىاهي تىارًكنا لىوي ، زىاىًدنا فًيوً رىاغًبنا عىنٍوي قىاؿى الزُّبػىيػٍ ري بٍني بىك ارو : دىخىلى يػىوٍمنا مىنٍصيوري بٍني الٍمىهٍدًم عىلىى الٍمىأٍميوفً كىعًنٍدىهي جىمىاعىةه يػىتىكىل ميوفى فًي الٍفًقٍوً ، فػىقىاؿى: مىا عًنٍدىؾى فًيمىا يػىقيوؿى ىىؤيلىءً؟ قىاؿى: يىا أىمًيرى الٍ ميؤٍمًنًينى أىغٍفىليونىا فًي الٍحىدىاثىةً ، كىأىشٍغىلىنىا الط لىبي عًنٍدى الٍكًبىرً عىنً اكٍتًسىابً الٍْىدىبً قىاؿى: «لًمى لى تىطٍليبيوي الٍيػىوٍـى ، كىأىنٍتى فًي كًفىايىةو؟ »قىاؿى: أىكى يىحٍسيني بًمًثٍلًي طىلىبي الٍعًلٍمً؟ قىاؿى: «كىالل وً ، لًْىفٍ تىميوتى طىالًبنا لًلٍعًلٍمً خىيػٍره مًنٍ أىفٍ تىعًيشى قىانًعنا بًالٍجىهٍلً » قىاؿى: كىإًلىى مىتىى يىحٍسيني؟ قىاؿى «مىا حىسينىتٍ بًكى الٍحىيىاةي » كىعىنً الٍْىكٍزىاعًي ، قىاؿى: «إًن ي لْىيحًبُّ الش يٍخى يىطٍليبي الٍعًلٍمى ».كىقىاؿى حىم ادي بٍني زىيٍدو: «كىافى أىيُّوبي يىطٍليبي الٍعًلٍمى حىت ى مىاتى ». كىأىنىا أىذٍكيري كىيٍفى يػىنٍبىغًي أىفٍ يىكيوفى أىخٍذي الٍميتػىفىق وً الٍفًقٍوى ، كىتػىلىق يوً عىنً الٍميدىر سً كىالٍميذىاكىرىةً بًوً ، كىالٍ حًفٍظي لىوي ، كىمًقٍدىاري مىا يمٍكًنيوي حًفٍظيوي ، كىرًيىاضىتيوي نػىفٍسىوي ، كىإًجٍمىاميهىا خىوٍؼى الس آمىةً عىلىيػٍهىا ، كىاسٍتًعٍمىاليوي حيسٍنى الٍْىدىبً بًحىضٍرىةً الٍفىقًيوً كىأىصٍحىابًوً ، كىأىخٍلىؽً الٍفىقًيوً فًي تىدٍرًيسًوً ، كىمىا ييسٍتىحىبُّ لىوي ، كىييكٍرىهي مًنٍوي ، كىأيرىت بي ذىلًكى تػىرٍتًيبنا إًذىا اعٍتىمىدىهي طىالًبي الٍعًلٍمً سىه لى عىلىيٍوً مىنىالىوي ، كىكىافى عىلىى مىا يػىقٍصًديهي كىيػىبٍغًيوً عىوٍننا لىوي ، إًفٍ شىاءى الل وي تػىعىالىى.

بَابُ:ػإِخْضَاصِػاضظِّغَّظِػوَاضِػَصْدِػبِاضتَّغَػ هِػوَجْهَػاضضَّهِػرَزَّػوَجَلَّ ػ يػىنٍبىغًي لًمىنً ات سىعى كىقػٍتيوي كىأىصىح الل وي تػىعىالىى لىوي جًسٍمىوي ، كىحىب بى إًلىيٍوً الٍخيريكجى مًنٍ طىبػىقىةً الٍجىاىًلًينى ، كىأىلٍقىى فًي قػىلٍبًوً الٍعىزًيمىةى عىلىى التػ فىقُّوً فًي الد ينً ، أىفٍ يػىغٍتىنًمى الميبىادىرىةى إًلىى ذىلًكى ، خىوٍفنا مًنٍ حيديكثً أىمٍرو يػىقٍتىطًعيوي عىنٍوي ، كىتىجىدُّدى حىاؿو يىمٍنػىعيوي مًنٍوي ، فػىقىدٍ:قىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى لًرىجيلو كىىيوى يىعًظيوي: " اغٍتىنًمٍ خىمٍسنا قػىبٍلى خىمٍسو: شىبىابىكى قػىبٍلى ىىرىمًكى ، كىصًح تىكى قػىبٍلى سىقىمًكى ، كىغًنىاؾى قػىبٍلى فػىقٍرًؾى ، كىفػىرىاغىكى قػىبٍلى شيغٍلًكى ، كىحىيىاتىكى قػىبٍلى مىوٍتًكى " صحيح لغيره. كىلىيىسٍتػىعٍمًلً الٍجىد فًي أىمٍرًهً ، كىإًخٍلىصى النػ ي ةً فًي قىصٍدًهً ، كىالر غٍبى ةى إًلىى الل وً فًي أىفٍ يػىرٍزيقىوي عًلٍمنا يػيوىفػ قىوي فًيوً ، كىيىعًيذىهي مًنٍ عًلٍمو لى يػىنٍتىفًعي بًوً فعن أىبي ىيرىيػٍرىةى قىاؿى : كىافى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، يػىقيوؿي: " الل هيم إًن ي أىعيوذي بًكى مًنى الٍْىرٍبىعً: مًنٍ عًلٍمو لى يػىنػٍفىعي ، كىمًنٍ قػىلٍبو لى يىخٍشىعي كىمًنٍ نػىفٍسو لى تىشٍبىعي ، كىمًنٍ ديعىاءو لى ييسٍمىعي " صحيح لغيره. كىلٍيىحٍذىرٍ أىفٍ يىكيوفى قىصٍديهي فًيمىا طىلىبىوي الٍميجىادىلىةى بًوً ، كىالٍميمىارىاةى فًيوً ، كىصىرٍؼى الٍويجيوهً إًلىيٍوً ، كىأىخٍذى الإًٍعٍوىاضً عىلىيٍوً فػى عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :لى تػىعىل ميوا الٍعًلٍمى لًتيبىاىيوا بًوً الٍعيلىمىاءى ، أىكٍ لًتيمىاريكا بًوً السُّفىهىاءى ، أىكٍ لًتىصٍرًفيوا بًوً كيجيوهى الن اسً إًلىيٍكي مٍ ، فىمىنٍ فػىعىلى ذىلًكى فػىهيوى فًي الن ارً ، كىلىكًنٍ تػىعىل ميوهي لًوىجٍوً الل وً كىالد ارً الٍْخًرىةً »صحيح.ك عىنٍ وي قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :مىنٍ تػىعىل مى عًلٍمنا مًم ا يػىبٍتىغًي بًوً كىجٍوى الل وً لى يػىتػىعىل ميوي إًل لىييصًيبى بًوً عىرىضنا مًنى الدُّنػٍيىا لىمٍ يىجًدٍ عىرٍؼى الٍجىن ةً يػىوٍـى الٍقًيىامىةً »صحيح.

بَابُػاضتَّغَػُّهِػسِيػاضِحَدَاثَظِػوَزَطَنِػاضذَّبِغبَظِ ػ عىنٍ قىابيوسى بٍنً أىبًي ظىبػٍيىافى ، قىاؿى: صىل يػٍنىا يػىوٍمنا خىلٍفى أىبًي ظىبػٍيىافى صىلىةى الٍْيكلىى ، كىنىحٍني شىبىابه كيلُّنىا مًنى الٍحىي إًل الٍميؤىذ فى فىإًن وي شىيٍخه ، فػىلىم ا أىفٍ سىل مى الٍتػىفىتى إً لىيػٍنىا ، ثيم جىعىلى يىسٍأىؿي الش اب مىنٍ أىنٍتى ، فػىلىم ا سىأىلىهيمٍ ، قىاؿى: «إًن وي لىمٍ يػيبػٍعىثٍ نىبًيٌّ إًل كىىيوى شىابٌّ ، كىلىمٍ يػيؤٍتى الٍعًلٍمى خىيػٍره مًنٍوي كىىيوى شىابٌّ »فيو ضعف. كى قىاؿى ىًشىاـي بٍني عيرٍكىةى : كىافى أىبًي يػىقيوؿي « :إًن ا كين ا أىصىاغًرى قػىوٍـو ثيم نىحٍني الٍيػىوٍـى كًبىاره ، كىإًن كيمي الٍيػىوٍـى أىصىاغًري كىسىتىكيونيوفى كًبىارنا ، فػىتػىعىل ميوا الٍعًلٍمى تىسيوديكا بًوً قػىوٍمىكيمٍ كىيىحٍتىاجيوفى إًلىيٍكيمٍ ».صحيح قاؿ الخطيب: التػ فىقُّوي فًي زىمىنً الش بًيبىةً كىإًقػٍبىاؿً الٍعيميرً ، كىالت مىكُّني مًنٍوي بًقًل ةً الٍْىشٍغىاؿً ، كىكىمىاؿً الذ ىٍنً كىرىاحىةً الٍقىرًيحىةً يػىرٍسيخي فًي الٍقىلٍبً ، كىيػىثٍبيتي ، كىيػىتىمىك ني ، كىيىسٍتىحٍكًمي ، فػىيىحٍصيلي الًنٍتًفىاعي بًوً كىالٍبػىرىكىةي ، إًذىا صىحًبىوي مًنى الل وً حيسٍني ا لتػ وٍفًيقً كىإًذىا أيىٍمًلى إًلىى حىالىةً الٍكًبىرً الٍميغًيرىةً لًلٍَىخٍلىؽً ، الن اقًصىةً لًلٍْلىتً .عىنً الٍحىسىنً الٍبىصٍرًم ، قىاؿى: «التػ عىلُّمي فًي الص غىرً كىالنػ قٍشً فًي الٍحىجىرً »سنده حسن .ك عىنٍ مىعٍمىرو ، قىاؿى: «جىالىسٍتي قػىتىادىةى كىأىنىا ابٍني أىرٍبىعى عىشٍرىةى سىنىةن ، فىمىا سىمًعٍتي مًنٍوي ، شىيٍئنا ، كىأىنىا فًي ، ذىلًكى الس ن إًل كىكىأىن وي مىكٍتيوبه فًي صىدٍرًم » رجالو ثقات عدا الْنطاكي لم يذكر فيو جرحا ككل تعديل. كىيػىنٍبىغًي لًلٍميتػىفىق وً أىفٍ يػىقٍطىعى الٍعىلىئًقى ، كىيىطٍرىحى الش وىاغًلى ، فىإًنػ هىا مىوىانًعي عىنٍ حًفٍظً الٍعًلٍمً ، كىقػىوىاطًعي عىنٍ دىرٍسً الٍفىقًيوً . بَابُػحَذْفِػاضِطُتَغَػِّهِػاضِطَضَائِقَ ػ

كىافى بػىعٍضي الٍفىلىسًفىةً لى يػىعٍلىمي أىحىدنا يػىتػىعىل قي بًشىيٍءو مًنى الدُّنػٍيىا ، كىيػىقيوؿي: الٍعً لٍمي أىجىلُّ مًنٍ أىفٍ ييشٍتىغًلى عىنٍوي بًغىيٍرًهً : قىاؿى مىلًيحي بٍني كىكًيعو : سىمًعٍتي رىجيلن ، يىسٍأىؿي أىبىا حىنًيفىةى: بًمى ييسٍتػىعىافي عىلىى الٍفًقٍوً حىت ى ييحٍفىظى ، قىاؿى: «بًجىمٍعً الٍهىم»قىاؿى: قػيلٍتي: كىبًمى ييسٍتػىعىافي عىلىى حىذٍؼً ا لٍعىلىئًقً قىاؿى: «بًأىخٍذً الش يٍءً عًنٍدى الٍحىاجىةً كىلى تىزًدٍ ». كىعىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، أىن وي كىافى يػىقيوؿي: " إًف الن اسى يػىقيوليوفى أىكٍثػىرى أىبيو ىيرىيػٍرىةى ، كىإًن ي كينٍتي أىلٍزىـي رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى بًشًبىعً بىطٍنًي حًينى لى آكيلي الٍخىمًيرى ، كىلى أىلٍبىسى الٍحىبًيرى ، كىلى يىخٍديمينًي فيلىفه كىفيلىنىةي ، كىكينٍتي أيلٍصًقي قػىلٍبًي أىكٍ قىاؿى: بى طٍنًي بًالٍحىصىى مًنى الٍجيوعً".ركاه البخارم. قًيلى: لى يػىتػىعىل مي الٍعًلٍمى إًل أىحىدو رىجيلىيٍنً: إًم ا غىنًيٌّ غىنًيٌّ ، كىإًم ا فىقًيره فىقًيره ، فػىقىاؿى بػىعٍضيهيمٍ: أىنىا لًلٍفىقًيرً الٍفىقًيرً أىرٍجىى مًن ي لًلٍغىنًي الٍغىنًي فػى عىنٍ مىالًكً بٍنً أىنىسو ، قىاؿى: «لى يػىبػٍليغي أىحىده مًنٍ ىىذىا الٍعًلٍمً مىا ييرًيدي حىت ى يىضير بًوً الٍفىقٍري ، كىيػيؤٍثًريهي عىلىى كيل شىيٍءو »سنده صحيحكقىاؿى الر بًيعي بٍنى سيلىيٍمىافى ، يػىقيوؿي: سىمًعٍتي الش افًعًي ، يػىقيوؿي: " يىحٍتىاجي طىالًبي الٍعًلٍمً إًلىى ثىلىثً خًصىاؿو: أىك ليهىا: طيوؿي الٍعيميرً ، كىالث انًيىةي: سىعىةي الٍيىدً ، كى الث الًثىةي الذ كىاءي "سنده صحيح. قاؿ الخطيب: أىمىا طيوؿي الٍعيميرً ، فىإًن مىا قىصىدى بًوً: دىكىاـى الٍميلىزىمىةً لًلٍعًلٍمً ، كىأىرىادى بًسىعىةً الٍيىدً: أىفٍ لى يىشٍتىغًلى بًالًحٍتًرى اؼً ، كىطىلىبً الت كىسُّبً ، فىإًذىا اسٍتػىعٍمىلى الٍقىنىاعىةى أىغٍنىتٍوي عى نٍ كىثًيرو مًنٍ ذىلًكى فػى عىنٍ جىابًرو ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: «الٍقىنىاعىةي مىاؿه لى يػىنػٍفىدي »فيو ضعف.كىإًذىا رىزىقىوي الل وي تػىعىالىى الذ كىاءى فػىهيوى أىمىارىةي سىعىادىتًوً ، كىسيرٍعىةي بػيليوغًوً إًلىى بػيغٍيىتًوً قىاؿى الٍْىصٍمىعًيُّ ،: سىمًعٍتي أىبىا عىبٍدً الل وً: ميحىم دى بٍنى إًدٍرًيسى الش افًعًي ، يػىقيوؿي: «الط بٍعي أىرٍضه ، كىالٍعًلٍمي بىذٍرىةه ، كىلى يىكيوفي الٍعًلٍمي إًل بًالط لىبً ، فىإًذىا كىافى الط بٍعي قىابًلن ، زىكىا رًيعي الٍعًلٍمً ، كىتػىفىر عىتٍ مىعىانًيوً » قاؿ الخطيب: كىالٍبىلىدىةي دىاءه عىسًيره بػيرٍؤيهي ، عىظًيمه ضىرُّهي . ق قىاؿى عىبٍدي الل وً بٍني الٍميعٍتػىز : «كىمىا لى يػينٍبًتي الٍمىطىري الٍكىثًيري الص خٍرى ، كىذىلًكى لى يػىنػٍفىعي الٍبىلًيدى كىثػٍرىةي التػ عٍلًيمً ».

بَابُػاخْتِغَارِػاضِغُػَؼَاءِػاضَّذِغنَػغُتَطَضَّمُػطِظِؼُمْ ػ يػىنٍبىغًي لًلٍميتػىعىل مً أىفٍ يػىقٍصًدى مًنى الٍفيقىهىاءً مىنً اشٍتيهًرى بًالد يىانىةً ، كىعيرًؼى بًالس تٍرً كى الص يىانىةً .فػىقىدٍ قىاؿى ميحىم دي بٍني سًيرًينى: « إًفىىذىا الٍعًلٍمى دًينه فىانٍظيريكا عىم نٍ تىأٍخيذيكنىوي »سنده صحيح كىيىكيوفي قىدٍ كىسىمى نػىفٍسىوي بًآدىابً الٍعًلٍمً ، مًنى اسٍتًعٍمىاؿً: الص بٍرً كىالٍحًلٍمً ، كىالتػ وىاضيعً لًلط الًبًينى كىالر فٍقً بًالٍميتػىعىل مًينى ، كىلًينً الٍجىانًبً ، كىميدىارىاةً الص احًبً ، كىقػىوٍؿً الٍحىق كىالن صًيحىةً لًلٍخىلٍقً ، كىغىيٍرً ذىلًكى مًنى الٍْىكٍصىاؼً الٍحىمًيدىةً ، كىالنػُّعيوتً الٍجىمًيلىةً .كىيىكيوفي قىدٍ أىخىذى فًقٍهىوي مًنٍ أىفػٍوىاهً الٍعيلىمى اءً ، لى مًنى الصُّحيفً ، فػى عىنٍ سيلىيٍمىافى ابٍنى ميوسىى ، قىاؿى: «لى تػىقٍرىءيكا الٍقيرٍآفى عىلىى الٍميصىح فًينى ، كىلى تىأٍخيذيكا الٍعًلٍمى مًنى الص حىفًي ينى »سنده صحيح كىقىاؿى أىبيو زيرٍعىةى: لى يػيفٍتًي الن اسى صىحىفًيٌّ ، كىلى يػيقٍرًئػيهيمٍ ميصٍحىفًيٌّ كى قىاؿى عىبٍدي الل وً بٍني أىحٍمىدى بٍنً حىنٍبىلو ، قىاؿى: سىأىلٍتي أىبًي عىنو الر جيلً ، تىكيوفي عًنٍدىهي الٍكيتيبي الٍميصىنػ فىةي ، فًيهىا قػىوٍؿي رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى كىاخٍتًلىؼي الص حىابىةً كىالت ابًعًينى ، كىلىيٍسى لًلر جيلً بىصىره بًالٍحىدًيثً الض عًيفً الٍمىتػٍريكؾً ، كىلى بًالإًٍسٍنىادً الٍقىوًم مًنى الض عًيفً ، فػىيىجيوزي لىوي أىفٍ يػىعٍمىلى بًمىا شىاءى ، كىيػىتىخىيػ رى مىا أىحىب مًنػٍ هىا ، يػيفٍتًي بًوً ، كىيػىعٍمىلي بًوً؟ قىاؿى: «لى يػىعٍمىلي حىت ى يىسٍأىؿى مىا يػيؤٍخىذي بًوً مًنػٍهىا ، فػىيىكيوفي يػىعٍمىلي عىلىى أىمٍرو صىحًيحو ، يىسٍأىؿي عىنٍ ذىلًكى أىىٍلى الٍعًلٍمً »كىيىكيوفي حىاليوي فًي مىعٍرًفىتًوً بًالٍفًقٍوً ظىاىًرىةن ، كىفًي الًعٍتً نىاءً بًوً كىصىرٍؼً الًىٍتًمىاـً إًلىيٍوً مىعٍليومىةن :قاؿ مىالًكي بٍنى أىنىسو: " إًف ىىذىا الٍعًلٍمى دًينه فىانٍظيريكا عىم نٍ تىأٍخيذيكفى دًينىكيمٍ ، لىقىدٍ أىدٍرىكٍتي سىبٍعًينى مًم نٍ يػىقيوؿي: قىاؿى فيلىفه ، قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلى يٍوً كىسىل مى عًنٍدى الٍْىسىاطًينً ، كىأىشىارى إًلىى مىسٍجًدً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، فىمىا أىخىذٍتي عىنػٍهيمٍ شىيٍئنا ، كىإًف أىحىدىىيمٍ لىوٍ أيؤٍتيمًنى عىلىى مىاؿو لىكىافى

بًوً أىمًيننا لًْىنػ هيمٍ لىمٍ يىكيونيوا مًنٍ أىىٍلً ىىذىا الش أٍفً ، كىيػىقٍدًـي عىلىيػٍنىا ميحىم دي بٍني ميسٍلًمً بٍنً عيبػىيٍدً الل وً بٍنً عىبٍدً الل وً بٍنً شًهىابو فػىيػيزٍدىحىمي عىلىى بىابًوً " سنده صحيح. بَابُػتَطْظِغمِػاضِطُتَغَػِّهِػاضِغَػِغهَػوَعَغْبَتِهِػإِغَّاهُػوَتَوَاضُطِهِػضَهُ ػ عن عيبػىيٍد بٍنً حينػىيٍنو ، أىن وي سىمًعى عىبٍدى الل وً بٍنى عىب اسو ، قىاؿى: «مىكىثٍتي سىنىةن كىأىنىا أيرًيدي ، أىفٍ أىسٍأىؿى ، عيمىرى بٍنى الٍخىط ابً عىنٍ آيىةو ، فىلى أىسٍتىطًيعي أىفٍ أىسٍأىلىوي ، ىىيٍبىةن ».صحيح قاؿ أىبو بىكٍرو ميحىم دى بٍنى عىلًيٍّ الٍْىدٍفىوًمُّ الن حٍوًمُّ: " إًذىا تػىعىل مى الإًٍنٍسىافي مًنى الٍعىالًمً ، كىاسٍتػىفىادى مًنٍوي الٍفىوىائًدى ، فػىهيوى لىوي عىبٍده ، قىاؿى الل وي تػىعىالىى [َٔ] ، ميت بًعنا لىوي ، فىجىعىلىوي الل وي فػىتىاهي لًذىلًكىكى جاء عن عىلًيٌ بٍنً أىبًي طىالًبو: " مًنٍ حىق الٍعىالًمً: أىفٍ لى ، تيكٍثًرى عىلىيٍوً السُّؤىاؿى ، كىلى تػيعىن تيوي فًي الٍجىوىابً ، كىلى تيلًحُّ عىلىيٍوً إًذىا كىسًلى ، كىلى تىأٍخيذي بًثػىوٍبًوً إًذىا نػىهىضى ، كىلى تػيفٍشًي لىوي سًراا ، كىلى تػىغٍتىابي عًنٍدىهي أىحىدن ا ، كىأىفٍ تىجٍلًسى أىمىامىوي ، كىإًذىا أىتػىيٍتىوي خىصىصٍتىوي بًالت حًي ةً ، كىسىل مٍتى عىلىى الٍقىوٍـً عىام ةن ، كىأىفٍ تىحٍفىظى سًر هي كىمىغًيبىوي مىا حىفًظى أىمٍرى الل وً ، فىإًن مىا الٍعىالًمي بًمىنٍزًلىةً الن خٍلىةً تػىنٍتىظًري مىتى ى يىسٍقيطي عى لىيٍكى مًنػٍهىا شىيٍءه ، كىالٍعىالًمي أىفٍضىلي مًنى الص ائًمً الٍقىائًمً الٍغىازًم فًي سىبًيلً الل وً ، كىإًذىا مىاتى الٍعىالًمي شىيػ عىوي سىبػٍعىةه كىسىبػٍعيوفى أىلٍفنا مًنٍ ميقىر بًي الس مىاءً ، كىإًذىا مىاتى الٍعىالًمي انػٍثػىلىمى بًمىوٍتًوً فًي الإًٍسٍ لىـً ثػيلٍمىةه لى تيسىدُّ إًلىى يػىوٍـً الٍقًيىامىةً " .سنده ضعيف. بَابُ:ػتَرْتِغبِػأَحْوَالِػاضِطُبْتَدِئِػبِاضتَّغَػُّهِ ػ

يػىنٍبىغًي لًلٍميبٍتىدًئً إًذىا حىضىرى مىجٍلًسى التػ فىقُّوً ، أىفٍ يػىقٍرىبى مًنى الٍفىقًيوً ، حىت ى يىكيوفى بًحىيٍثي لى يىخٍفىى عى نٍوي شىيٍءه مًم ا يػىقيوليوي ، كىيىصٍميتى كىييصٍغًيى إًلىى كىلىمًوً : قىاؿى أىبو عىمٍري ك بٍنى الٍعىلىءً : " أىك ؿي الٍعًلٍمً: الص مٍتي ، كىالث انًي: حيسٍني الًسٍتًمىاعً ، كىالث الًثي: حيسٍني السُّؤىاؿً ، كىالر ابًعي: حيسٍني الٍحًفٍظً ، كىالٍخىامًسي : نىشٍريهي عًنٍدى أىىٍلًوً " ييلىزًـي حيضيورى الٍمىجٍلًسً ، كىاسٍتًمىاعى الد رٍسً ، فىإًذىا مىضىى لىوي بػيرٍىىةه فًي الٍحيضيورً كىأىنًسى بًمىا سىمًعىوي ، سىأىؿى الٍفىقًيوى أىفٍ ييمٍلًيى عىلىيٍوً مًنٍ أىك ؿً الٍكًتىابً شىيٍئنا ، كىيىكٍتيبي مىا ييمٍلً يوي ، ثيم يػىعٍتىزًؿي كىيػىنٍظيري فًيوً ، فىإًذىا فىهًمىوي انٍصىرىؼى كىطىالىعىوي ، كىكىر رى ميطىالىعىتىوي حىت ى يػىعٍليقى بًحًفٍظًوً ، ثيم ييعًيديهي عىلىى نػىفٍسًوً ، يػيتٍقًنيوي ، فىإًذىا حىضىرى الٍمىجٍلًسى بػىعٍدي سىأىؿى الٍفىقًيوى أىفي يىسٍتىمًعىوي مًنٍ وي ، كىيىذٍكيرىهي لىوي مًنٍ حًفٍظًوً ، ثيم يىسٍأىؿي الٍفىقًيوى إًمٍلىءن مىا بػىعٍدىهي ، كىيىصٍنىعي فًيوً كىصىنًيعًوً فًيمىا تػىقىد ـى :قىاؿى يىزًيدي بٍني مىوٍىىبو: سىمًعٍتي ضىمٍرىةى ، يػىقيوؿي: " الٍعىقٍلي: الٍحًفٍظي ، كىاللُّبُّ: الٍفىهٍمي ، كىالٍحًلٍمي: الص بػٍري " كى عىنٍ حيصىيٍنو ، قىاؿى: " جىاءىتً امٍرىأىةه إًلىى حىلىقىةً أىبًي حىنًيفىةى ، كىكىافى يىطٍليبي الٍكىلىـى ، فىسىأىلىتٍوي عىنٍ مىسٍأىلىةو ، لىوي كىلًْىصٍحىابًوً ، فػىلىمٍ ييحٍسًنيوا فًيهىا شىيٍئنا مًنى الٍجىوىابً ،فىانٍصىرىفٍتي إًلىى حىم ادً بٍنً أىبًي سيلىيٍمىافى ، فىسىأىلٍتيوي فىأىجىابػىهىا ، فػىرىجىعٍتي إًلىيٍوً ، فػىقىالىتٍ: غىر رٍتيميونًي ، سىمًعٍتي كىلىمىكيمٍ ، فػىلىمٍ تيحٍسًنيوا شىيٍئنا ، فػىقى اـى أىبيو حىنًيفىةى فىأىتىى حىم ادنا ، فػىقىاؿى لىوي: مىا جىاءى بًكى؟ قىاؿى: أىطٍليبي الٍفًقٍوى قىاؿى: تػىعىل مٍ كيل يػىوٍـو ثىلىثى مىسىائًلى كىلى تىزًدٍ عىلىيػٍهىا شىيٍئنا حىت ى يػىت فًقى لىكى شىيٍءه مًنى الٍعًلٍمً فػىفىعىلى ، كىلىزًـى الٍحىلىقىةى حىت ى فىقًوى ، فىكىافى الن اسي ييشًيريكفى إًلىيٍوً بًالٍْىصىابًعً " كىيػىنٍبىغًي لىوي أىفٍ يػىتىثىب تى فًي الٍْىخٍذً كىلى ييكٍثًري ، بىلٍ يىأٍخيذي قىلًيلن قىلًيلن ، حىسٍبى مىا يىحٍتىمًليوي حًفٍظيوي ، كىيػىقٍرىبي مًنٍ فػىهٍمًوً ، فىإًف الل وى تػىعىالىى يػىقي وؿي ال ذًينى كىفىريكا لىوٍلى نػيز ؿى عىلىيٍوً الٍقيرٍآفي جيمٍلىةن كىاحًدىةن كىذىلًكى لًنيثىب تى بًوً فػيؤىادىؾى كىرىتػ لٍنىاهي تػىرٍتًيلنِّ] كىعىنٍ جىابًرو ، قىاؿى: قى اؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :إًف ىىذىا الد ينى مىتًينه ، فىأىكٍغًلٍ فًيوً بًرًفٍقو ، كىلى تػيبػىغ ضٍ إًلىى نػىفٍسًكى عًبىادىةى الل وً ، فىإًف الٍمينٍبىت لى أىرٍضنا قىطىعى

كىلىظىهٍرنا أىبػٍقىى».فيو ضعف. كىلى يػىنٍبىغًي أىفى يىسٍتػىفٍهًمى مًنى الٍفىقًيوً حيكٍمى الٍفىصٍلً ال ذًم يىذٍكيريهي لىوي قػىبٍلى أىفٍ يػيتىم مى الٍفىقًيوي ذًكٍرىهي ، فػىريب مىا كىقىعى لىوي الٍبػىيىافي عًنٍدى انٍتًهىاءً الٍكىلىـً ، قىاؿى الل وي تػىعىالىى تػىعٍجىلٍ بًالٍقيرٍآفً مًنٍ قػىبٍلً أىفٍ يػيقٍضىى إًلىيٍكى كىحٍييوي ُُْ] الٍفىقًيوً ، كىلىمٍ يىبًنٍ لىوي الٍحيكٍمي سىأىلىوي عىنٍوي حًينىئًذو ، فىإًف شًفىاءى الٍعًي السُّؤىاؿي فػى عىنٍ أىنىسو ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :انٍصيرٍ أىخىاؾى ظىالًمنا أىكٍ مىظٍليومنا » قىاليوا: يىا رىسيوؿى الل وً ىىذىا أىنٍصيريهي مىظٍليومنا ، فىكىيٍفى أىنٍصيريهي ظىالًمنا؟ قىاؿى «تىأٍخيذي فػىوٍؽى يىدىيٍوً »ركاه البخارم كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يػيرىاعًيى مىا يىحٍفىظيوي ، كىيىسٍتػىعٍرًضى جىمًيعىوي كيل مىا مىضىتٍ لىوي ميد ةه ، كىلى يػىغٍفيلي ذىلًكى ، فػىقىدٍ كىافى بػىعٍضي الٍعيلىمىاءً إًذىا عىل مى إًنٍسىاننا مىسٍأىلىةن مًنى الٍعً لٍمً ، سىأىلىوي عىنػٍهىا بػىعٍدى ميد ةو ، فىإًفٍ كىجىدىهي قىدٍ حىفًظىهىا عىلًمى أىن وي ميحًبٌّ لًلٍعًلٍمً ، فىأىقػٍبىلى عىلىيٍوً كىزىادىهي كىإًفٍ لىمٍ يػىرىهي قىدٍ حىفًظىهىا كىقىاؿى لىوي الٍميتػىعىل مي: كينٍتي قىدٍ حىفًظٍتػيهىا فىأينٍسًيتػيهىا أىكٍ قىاؿى: كىتى بٍتػيهىا فىأىضىعٍتػيهىا أىعٍرىضى عىنٍوي كىلىمٍ يػيعىل مٍوي، كىيػىنٍبىغًي أىل يىسٍأىؿى الٍفىقًيوي أىفٍ يىذٍكيرى لىوي شىيٍئنا إًل كىمىعىوي سىلىمىةي الط بٍعً كىفػىرىاغي الٍقىلٍبً، كىكىمىاؿى الٍفىهٍمً، لْىىن وي إًذىا حىضىرىهي نىاعًسنا أىكٍ مىغٍميومنا، أىكٍ مىشٍغيوؿى الٍقىلٍبً، أىكٍ قىدٍ بىطًرى فػىرىحنا، أىكش امٍتىلَىى غىضىبنا لىمٍ يػىقٍبىلٍ قػىلٍبيوي مىا سىمًعى كىإًفٍ ريد دى عىلىيٍوً الش يٍءي كيكير رى، فىإًفٍ فىهًمى لىمٍ يػىثٍبيتٍ فًي قػىلٍبًوً مىا فىهًمىوي حىت ى يػىنٍسىاهي، كىإًفً اسٍتػىعٍجىمى قػىلٍبيوي عىنً الٍفىهٍمً، كىافى ذىلًكى دىاعًيىةن لًلٍفىقًيوً إًل ى الض جىرً كىلًلٍميتػىعىل مً إًلىى الٍمىلىلً، كىكيل مىا ذىكىرٍتي أىن وي يػىلٍزىـي الٍميتػىعى ل مى افٍتًقىاديهي مًنٍ نًفٍسًوً، فىإًف عىلىى الٍفىقًيوً مًثػٍلىوي إًل أىف الٍميتػىعىل مى يىحٍتىاجي مًنٍ ذى لًكى إًلىى أىكٍثػىرى مًم ا يىحٍتىاجي إًلىيٍوً الٍفىقًيوي ، لًْىن وي ييرًيدي أىفٍ يىسٍمىعى مىا لىمٍ يىكينٍ سىمًعىوي مًنٍ قػىبٍلي ، فػىييرًيدي أىفٍ يػىتػىعىر فىوي ، كىأىفٍ يػىتىحىف ظىوي ، كىالٍفىقًيوي فىهًمه لًمىا ييرًيدي أىفٍ يػيلٍقًيىوي حىافًظه لًمىا يػىقٍصًدي أىفٍ يىحٍكًيوً ، فىإًذىا كىافى الٍفىقًيوي مًنى الٍحًفٍظً كىالٍمىعٍرًفىةً عىلىى مىا ذىكىرٍتي كىيػىلٍزىميوي مًنى افٍتًقىادً نػىفٍسًوً مىا كىصىفٍتي ، كىالٍميتػىعىل مي ييرًيدي أىفٍ يػيلٍقًيى إًلىى قػىلٍبًوً مىا لى يػىعٍرًفيوي ، كىقػىلٍبيوي نىافًره عىنٍوي ، كىنػىفٍ سيوي تىسٍتىثٍقًلي التػ عىبى ، كىالإًٍكٍبىابى عىلىى الط لىبً فػىهيوى يىحٍتىاجي مًنٍ فػىرىاغً الٍقىلٍبً إًلىى أىكٍثػىرى مًم ا يىحٍتىاجي إًلىيٍوً الٍفىقًيوي ، كىييحٍتىاجي إًلىى صىبٍرو شىدًيدو عىلىى الًسٍتًذٍكىارً كىالتػ رٍدًيدً :قىاؿى

إًبػٍرىاىًيمى بٍنى سىي ارو الن ظ اـى : " الٍعًلٍمي: شىيٍءه لى يػيعٍطًيكى بػىعٍضىوي حىت ى تػيعٍطًيىوي كيل كى ، كىأىنٍتى إًذىا أىعٍطىيٍتىوي كيل كى ، مًنٍ إًعٍطىائًوً الٍبػىعٍضى عىلىى خىطىرو " كى قىاؿى يىحٍيىى بٍني أىبًي كىثًيرو: «لى ييسٍتىطىاعي طىلىبي الٍعًلٍمً بًرىاحىةً الٍجًسٍمً »صحيح. بَابُػاضِػَوْلِػسِيػاضتَّحَغُّظِػوَأَوْشَاتِهِػوَإِصْضَاحِػطَاػغَطْرِضُػطِنْػرِضَضِهِػ وَآسَاتِهِ ػ اعٍلىمٍ أىف لًلٍحًفٍظً سىاعىاتو ، يػىنٍبىغًي لًمىنٍ أىرىادى الت حىفُّظى أىفٍ يػيرىاعًيػىهىا كىلًلٍحًفٍظً أىمىاكًني يػىنٍبىغًي لًلٍميتىحىف ظً أىفٍ يػىلٍزىمىهىا فىأىجٍوىدي الٍْىكٍقىاتً: الٍْىسٍحىاري ، ثيم بػىعٍدىىىا كىقٍتي انٍتًصىاؼً النػ هىارً ، كىبػىعٍدىىىا الٍغىدىكىاتي ديكفى الٍعىشًي اتً ، كىحًفٍظي الل يٍلً أىصٍلىحي مًنٍ حًفٍظً النػ هىارً قًيلى لًبػىعٍضًهًمٍ: بًمى أىدٍرىكٍتى الٍعًلٍمى؟ فػىقىاؿى: بًا لٍمًصٍبىاحً ، كىالٍجيليوسً إًلىى الص بىاحً كىقًيلى لًْخىرى ، فػىقىاؿى: بًالس فىرً ، كىالس هىرً ، كىالٍبيكيورً فًي الس حىرً . كىأىجٍوىدي أىمىاكًنً الٍحًفٍظً: الٍغيرىؼي ديكفى السُّفٍلً ، كىكيلُّ مىوٍضًعو بػىعيدى مًم ا يػيلٍهًي ، كىخىلى الٍقىلٍبي فًيوً مًم ا يػيقٍرًعيوي فػىييشٍغًليوي ، أىكٍ يػىغٍلًبي عىلىيٍوً فػىيىمٍنػىعيوي ، كىلىيٍسى بًالٍمىحٍميودً أىفٍ يػىتىحىف ظى الر جيلي بًحىضٍرىةً الن بىاتً كىالٍخيضٍرىةً ، كىلى عىلىى شيطيوطً الٍْىنػٍهىارً كىلى عىلىى قػىوىارًعً الطُّريؽً ، فػىلىيٍسى يػىعٍدًـي فًي ىىذًهً الٍمى وىاضًعً غىالًبنا مىا يىمٍنىعي مًنٍ خيليو الٍقىلٍبً كىصىفىاءً الس ر كىأىكٍقىاتي الٍجيوعً أىحٍمىدي لًلت حىفُّظً مًنٍ أىكٍقىاتً الش بىعً كىيػىنٍبىغًي لًلٍميتىحىف ظً أىفٍ يػىتػىفىق دى مًنٍ نػىفٍسًوً حىاؿى الٍجيوعً ، فىإًفُّ بػىعٍضى الن اسً إًذىا أىصىابىوي شًد ةي الٍجيوعً كىالٍتًهىابيوي لىمٍ يىحٍفىظٍ ، فػىلٍييطٍفًئٍ ذىلًكى عىنٍ نػىفٍسًوً بًالش يٍءً الٍخىفًيفً الٍيىسًيرً كىمىص الرُّم افً كىمىا أىشٍبىوى ذىلًكى ، كىلى ييكٍثًري الٍْىكٍلى :قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى : " مىا مىلَىى آدىمًيٌّ كًعىاءن شىراا مًنٍ بىطٍنو ، حىسٍبي ابٍنً آدىـى أىكٍلىته ييقًمٍنى صيلٍبىوي ، فىإًفٍ كىافى لى مىحىالىةى: فػىثػيليثنا طىعىامنا ، كىثػيليثنا شىرىابنا ، كىثػيليثنا لًنػىفىسًوً " سنده صحيح. كىلٍيىتػىعىاىىدٍ نػىفٍسىوي بًإًخٍرىاجً الد ـً فعىنً ابٍنً عيمىرى ، قىاؿى ، قىاؿى: إًن وي قىدٍ تػىبػىي غى بًي الد ـي ،

فىالٍتىمًسٍ لًي حىج امنا كى اجٍعىلٍوي رىفًيقنا إًفً اسٍتىطىعٍتى ، كىلى تىجٍعىلٍوي شىيٍخنا كىبًيرنا ، كىلى صىبًياا صىغًيرنا ، فىإًن ي سىمًعٍتي الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، يػىقيوؿي: «الٍحًجىامىةي عىلىى الر يقً أىمٍثىلي ، كىفًيوً شًفىاءه كىبػىرىكىةه ، كىىيوى يىزًيدي فًي الٍعىقٍلً كىفًي الٍحًفٍظً »حسن لغيره. إًفٍ كىافى لىوي عىادىةه بًشيرٍبً الٍمىطٍبيوخً مًنى الد كىاءً ، فىلى يػىقٍطىعي عىادىتىوي :عىنٍ عىبٍدً الل وً ، رىفػىعىوي ، قىاؿى: «إًف الل وى لىمٍ يػينٍزًؿٍ دىاءن إًل أىنػٍزىؿى لىوي شًفىاءن فػىتىدىاكىكٍا »سنده صحيح كىمًنٍ أىنػٍفىعً مىا اسٍتػيعٍمًلى إًصٍلىحي الٍغًذىاءً ، كىاجٍتًنىابي الٍْىطٍعًمىةً الر دًيئىةً ، كىتػىنٍقًيى ةي الط بٍعً مًنى الٍْىخٍلىطً الٍميفٍسًدىةً كىقىدٍ جىاءى فًي الٍحىمًي ةً أىثػىره عىنً الن بًي صى ل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ،فىمىنٍ رىاعىى مىا رىسىمٍتي لىوي مًنٍ إًصٍلىحً الٍغًذىاءً ، كىتػىنٍقًيىةً الط بٍعً ، كىفػىر غى قػىلٍبىوي ، لىمٍ يىكىدٍ يىسٍمى عي شىيٍئنا إًل سىهيلى عىلىيٍوً حًفٍظيوي ، إًفٍ شىاءى الل وي تػىعىالىى . بَابُ:ػذِصْرِػطِػِدَارِػطَاػغَحْغَظُهُػاضِطُتَغَػِّهُ ػ اعٍلىمٍ أىف الٍقىلٍبى جىارًحىةه مًنى الٍجىوىارًحً ، تىحٍتىمًلي أىشٍيىاءى ، كىتػىعٍجًزي عىنٍ أىشٍيىاءى ، كىالٍجًسٍمً ال ذًم يىحٍتىمًلي بػىعٍضى الن اسً أىفٍ يىحٍمًلى مًائػىتىيٍ رًطٍلو ، كىمًنػٍهيمٍ مىنٍ يػىعٍجىزي عىنٍ عًشٍرًينى رًطٍلن ، كىكىذىلًكى مًنػٍهيمٍ مىنٍ يىمٍشًي فػىرىاسًخى فًي يػىوٍـو ، لى يػيعٍجًزيهي ، كىمًنػٍهيمٍ مىنٍ يىمٍشًي بػىعٍضى مًيلو ، فػىيىضيرُّ ذىلًكى بًوً ، كىمًنػٍهيمٍ مىنٍ يىأٍكيلي مًنى الط عىاـً أىرٍطىالن ، كىمًنػٍهيمٍ مىنٍ يػيتٍخًميوي الر طٍلي فىمىا ديكنىوي ، فىكىذىلًكى الٍقىلٍبي مًنى الن اسً مىنٍ يىحٍفىظي عىشٍرى كىرىقىاتو فًي سىاعىةو ، كىمًنػٍهيمٍ مىنٍ لى يىحٍفىظي نًصٍفى صىفٍحىةو فًي أىي اـو ، فىإًذىا ذىىىبى ال ذًم مًقٍدىاري حًفٍظًوً نًصٍفي صىفٍحىةو يػىريكـه أىفٍ يىحٍفىظى عىشٍرى كىرىقىاتو تىشىبػُّهنا بًغىيٍرًهً لىحًقىوي الٍمىلىلي ، كىأىدٍرىكىوي الض جىري ، كىنىسًيى مىا حىفًظى ، كىلىمٍ يػىنٍتىفًعٍ بًمىا سىمًعى فػىلٍيػىقٍتىصًرٍ كيلُّ امٍرًئو مًنٍ نػىفٍسًوً عىلىى مًقٍدىارو يػىبػٍقىى فًيوً مىا لى يىسٍتػىفٍرًغي كيل نىشىاطًوً ، فىإًف ذىلًكى أعوفي لىوي عىلىى التػ عىلُّمً مًنى الذ ىٍنً الٍجىي دً كىالٍميعىل مي الٍحىاذًؽي .كىلى يػىنٍبىغًي أىفٍ ييمٍرًجى نػىفٍسىوي فًيمىا يىسٍتػىفٍرًغي مىجٍهيودىهي ، كىلٍيػىعٍلىمٍ أىن وي إًفٍ فػىعى لى ذىلًكى فػىتػىعىل مى فًي يػىوٍـو

ضًعٍفى مىا يىحٍتىمًلي أىضىر بًوً فًي الٍعىاقًبىةً ، لًْىن وي إًذىا تػىعىل مى الٍكىثًيرى ال ذًم لى طىاقىةى لىوي بًوً ، كىإًفٍ تػىهىي أى لىوي فًي يػىوٍمًوً ذىلًكى أىفٍ يىضٍبًطىوي ، كىظىن أىن وي يىحٍفىظيوي ، فىإًن وي إً ذىا عىادى مًنٍ غىدو كىتػىعىل مى نىسًيى مىا كىافى تػىعىل مىوي أىك لن ، كىثػىقيلىتٍ عىلىيٍوً إًعىادىتيوي ، كىكىافى بًمىنٍزًلىةً رىجيلو حىمىلى فًي يػىوٍمًوً مىا لى ييطًيقيوي فىأىثػ رى ذىلًكى فًي جًسٍمًوً ثيم عىادى مًنٍ غىدو ، فىحىمىلى مىا ييطًيقيوي فىأىثػ رى ذىلًكى فًي جًسٍمًوً ، كىكىذىلًكى إًذىا فػىعىلى فًي الٍيػىوٍـً الث الًثً ، كىييصًيبيوي الٍمىرىضي كىىيوى لى ييشٍعًري كىيىديؿُّ عىلىى مىا ذىكىرٍتيوي: أىف الر جيلى يىأٍكيلي مًنى الط عىاـً مىا يػىرىل أىن وي يىحٍتىمًليوي فًي يػىوٍمًوً مًم ا يىزًيدي فًيوً عىلىى قىدٍرً عىادىتًوً ، فػىيػىعٍقيبيوي ذىلًكى ضىعٍفنا فًي مىعًدىتًوً ، فىإًذىا أىكىلى فًي الٍيػىوٍـً الث انًي قىدٍرى مىا كىافى يىأٍكيليوي أىعٍقىبىوي لًبىاقًي الط عىاـً الٍميتػىقىد ـً فًي مىعًدىتًوً تيخٍمىةن فػىيػىنٍبىغًي لًلٍميتػىعىل مً أىفٍ ييشٍفًقى عىلىى نػىفٍسًوً مًنٍ تىحٍمًيلًهىا فػىوٍؽى طىاقىتًهىا ، كىيػىقٍتىصًرى مًنى التػ عٍلًيمً عىلىى مىا يػيبٍقًي عىلىيٍوً حًفٍظيوي ، كىيػىثٍبيتي فًي قػىلٍبًوً كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يىجٍعىلى لًنػىفٍسًوً مًقٍدىارنا ، كيل مىا بػىلىغىوي كىقىفى كىقػٍفىةن أىي امنا لى ييرًيدي تػىعىلُّمن ا ، فىإًف ذىلًكى بًمىنٍزًلىةً الٍبػينػٍيىافً: أىلى تػىرىل أىف مىنٍ أىرىادى أىفٍ يىسٍتىجًيدى البًنىاءن ، بػىنىاهي أىذٍريعنا يىسًيرىةن ، ثيم تػىرىكىوي حىت ى يىسٍتىقًر ، ثيم يػىبٍنًي فػىوٍقىوي ، كىلىوٍ بػىنىى الٍبًنىاءى كيل وي فًي يػىوٍـو كىاحًدو لىمٍ يىكي نٍ بًال ذًم ييسٍتىجىادي ، كىريب مىا انػٍهىدىـى بًسيرٍعىةو ،كىإًفٍ بىقًيى كىافى غىيػٍرى ميحٍكىمو ، فىكىذىلًكى الٍميتػىعىل مي يػىنٍبىغًي أىفٍ يىجٍعىلى لًنػىفٍسًوً حىداا ، كيل مىا انػٍتػىهىى إًلىيٍوً كىقىفى عًنٍدىهي ، حىت ى يىسٍتىقًر مىا فًي قػىلٍبًوً ، كىيي رًيحى بًتًلٍكى الٍوىقػٍفىةً نػىفٍسىوي ، فىإًذىا اشٍتػىهىى التػ عىلُّمى بًنىشىاطو عىادى إًلىيٍوً ، كىإًفً اشٍتػىهىاهي بًغىيٍرً نىشىاطو لىمٍ يػىعٍرًضٍ لىوي ، فىإًن وي قىدٍ يىشٍتىهًي الإًٍنٍسىافي ، لًمىا كىافى نىظًيره لىوي ييحًبُّ أىفٍ يػىعٍليوى عىلىيٍوً ، كىيػىرىل مًنٍ نػىفٍسًوً الًقٍتًدىارى ، كىلىيٍسى لىوي فًي الط بٍعً نىشىاطه ، فىلى يػىثٍبيتي مىا يػىتػىعىل ميوي فًي قػىلٍبًوً ، كىإًذىا اشٍتيهًرى مىعى نىشىاطو يىكيوفي فًيوً ثػىبٍته فًي قػىلٍبًوً مىا يىسٍمىعيوي كىحىفًظىوي ، فىإًذىا أىكىلى ضىر هي كىلىمٍ يىسٍتىمٍرًهً ، كى إًذىا اشٍتػىهىى كىالٍمىعًدىةي نىقًي ةه ، اسٍتىمٍرىأى مىا أىكىلى كىبىافى عىلىى جًسٍمًوً :عىنٍ عىائًشىةى ، قىالىتٍ: كىانىتٍ عًنٍدًم امٍرىأىةه ، فىدىخىلى عىلىي الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى فػىقىاؿى: «مىنٍ ىىذًهً؟»فػىقيلٍتي: فيلىنىةي ، لى تػىنى اـي الل يٍلى ، تىذٍكيري مًنٍ صىلىتًهىا ، فػىقىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: «مىوٍ عىلىيٍكيمٍ مىا تيطًيقيوفى ، فػىوىالل وً لى يىمىلُّ الل وي حىت ى تىمىلُّوا »ركاه البخارم ك مسلم كىيىسٍتىصٍلًحي الٍميتػىعىل مي نػىفٍسىوي

بًبػىعٍضً الٍْىمٍرً مًنٍ أىخٍذًهً نىصًيبنا مًنى الد عىةً كىالر احىةً كىالل ذىةً فىإًف ذىلًكى يػىعٍقيبيوي مىنػٍفىعىةه بػىيػ نىةه فعى نٍ قىسىامىةى بٍنً زيىىيٍرو قىاؿى: «رىك حيوا الٍقيليوبى تىعًي الذ كٍرى »سنده صحيح. بَابُ:ػذِصْرِػأَخْضَاقِػاضِغَػِغهِػوَآدَابِهِػوَطَاػ غَضِزَطُهُػادْتِطْطَاضُهُػطَدَػ تَضَاطِغذِهِػوَأَصْحَابِهِ ػ يػىلٍزىـي الٍفىقًيوى أىفٍ يػىتىخىيػ رى مًنى الٍْىخٍلىؽً أىجٍمىلىهىا ، كىمًنى الٍْدىابً أىفٍضىلًهىا ، فػىييسٍتػىعٍمىلي ذىلًكى مىعى الٍبىعًيدً كىالٍقىرًيبً ، كىالٍْىجٍنىبًي كىالن سًيبً ، كىيػىتىجىن بي طىرىائًقى الٍجيه اؿً ، كىخىلىئًقى الٍعىوىاـً كىالٍْىرىذىاؿى فعىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، أىف رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «أىكٍمىلي الٍميؤٍمًنًينى إًيمىاننا ، أىحٍسىنػيهيمٍ خيليقنا»كىقىاؿىرىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: بيعًثٍتي لًْيتىم مى صىالًحى الٍْىخٍلىؽً .سنده حسن. كى عىنٍ أىبًي ثػىعٍلىبىةى الٍخيشىنًي ، أىف رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «إًف أىحىب كيمٍ إًلىى الل وً ، كىأىقػٍرىبىكيمٍ إًلىى أىحىاسًنًكيمٍ أىخٍلى قنا ، كىإًف أىبػٍغىضىكيمٍ إًلىي ، كىأىبػٍعىدىكيمٍ مًن ي مىسىاكًئيكيمٍ أىخٍلىقنا ، الثػ رٍثىاريكفى الٍميتىشىد قيوفى الٍميتػىفىيٍهًقيوفى »حسن لغيره. حُدْنُػطُجَاضَدَظِػاضِغَػِغهِػضِطَنْػجَاضَدَهُ ػ عىنٍ سًمىاؾً بٍنً حىرٍبو ، قىاؿى: قػيلٍتي لًجىابًرً بٍنً سى ميرىةى: أىكينٍتى تيجىالًسي الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى قىاؿى: نػىعىمٍ كىافى «طىوًيلى الص مٍتً ، قىلًيلى الض حًكً ، كىكىافى أىصٍحىابيوي ريب مىا تػىنىاشىديكا عًنٍدىهي الٍْىشٍعىارى ، كىالش يٍءى مًنٍ أيميورًىًمٍ ، فػىيىضٍحىكيوفى ، كىريب مىا تػى بىس مى

صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى»رجالو ثقات . كى عىنٍ عىبٍدً الل وً بٍنً أىبًي ميلىيٍكىةى ، قىاؿى: قًيلى لًبٍنً عىب اسو: مىنٍ أىكٍرىـي الن اسً؟ قىاؿى: «جىلًيسًي ال ذًم يػىتىخىط ى الن اسى حىت ى يىجٍلًسى إًلىي ، لىوً اسٍتىطىعٍتي أىفٍ لى يػىقىعى الذُّبىابي عىلىى كىجٍهًوً لىفىعىلٍتي »حسن لغيره. كى قىاؿى كىىٍبه: «إًذىا كينٍتى جىالًسنا فػىرىأىيٍتى أىخنا لىكى ميقٍبًلن إًلىيٍكى ، كىلى مىوٍضًعى لىوي عًنٍدىؾى يىسىعيوي فًي مىجٍلًسًكى ، فىأىكٍسًعٍ لىوي ، كىإًفٍ لىمٍ يىكينٍ عًنٍدىؾى سىعىةه ، كىأىرىدٍ تى احٍتىمىالىوي ، فىاسٍتىأٍذًفٍ جىلًيسىكى كىميجىاكًرىؾى فًي مىجٍلًسًكى ، كىمىنٍ أىكٍسىعى لىكى فًي مىجٍلًسًوً فىاقػٍبػىلٍوي ، فىإًف ذىلًكى إًكٍرىاـه لىكى ، فىإًذىا كينٍتى فًي مىجٍلًسً رىجيلو فىأىرىدٍتى إًكٍرىاـى رىجيلو بًمىكىافو فىلى تػىفٍعىلٍ ذىلًكى ، فىإً ف رىب الٍمىجٍلًسً أىكٍلىى بًذىلًكى ، كىمىنٍ دىخىلٍتى عىلىيٍوً مىنٍزًلىوي ، أىكٍ أىتػىيٍتى مىجٍلًسىوي ، فىأىكٍمىأى إًلىى مىكىافو فىلى تػىعٍديهي ». ادْتِطْطَاضُهُػاضتَّوَاضُدَػوَضِغنَػاضِجَاظِبِػوَضُطِفَػاضِصَضَامِ ػ عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، عىنً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «اطٍليبيوا الٍعًلٍمى ، كىاطٍليبيوا مىعى الٍعًلٍمى الس كًينىةى كىالٍحًلٍمى ، لًينيوا لًمىنٍ تػيعىل ميوفى ، كىلًمىنٍ تػىعىل ميوفى مًنٍوي ، كىلى تىكيونيوا مًنٍ جىبىابًرىةً الٍعيلىمىاءً ، فػىيػىغٍلًبي عًلٍمىكي مٍ جىهٍليكيمٍ »سنده ضعيف جدا. كى عن عىبٍدً الص مىدً بٍنً يىزًيدى ، قىاؿى: سىمًعٍتي الٍفيضىيٍلى بٍنى عًيىاضو ، يػىقيوؿي: «إًف الل وى تػىعىالىى ييحًبُّ الٍعىالًمى الٍميتػىوىاضًعى كىيػيبٍغًضي الٍعىالًمى الٍجىب ارى ، كىمىنٍ تػىوىاضىعى لًل وً كىر ثىوي الل وي الٍحًكٍمىةى »سنده صحيح كىيػىنٍبىغًي لىوي أىفٍ يػيعىو دى لًسىانىوي لًينى الٍخًطىابً ، كىالٍميلىطىفىةً فًي السُّؤىاؿً كىالٍجىوىابً ، كىيػىعيمُّ بًذىلًكى جىمًيعى الٍْيم ةً مًنى الٍميسٍلًمًينى ، كىأىىٍلً الذ م ة فعىنٍ أىبً ي سًنىافو ، قىاؿى: قػيلٍتي لًسىعًيدً بٍنً جيبػىيٍرو: الٍمىجيوسًيُّ يػيوىل ينًي مًنٍ نػىفٍسًوً كىييسىل مي عىلىي أىفىأىريدُّ عىلىيٍوً؟ فػىقىاؿى سىعًيده: سىأىلٍتي ابٍنى عىب اسو عىنٍ نىحٍوً ذىلًكى ، فػىقىاؿى: «لىوٍ قىاؿى لًي فًرٍعىوٍفي خىيػٍرنا لىرىدىدٍتي عىلىيٍ وً ».صحيح

ادْتِػِبَاضُهُػاضِطُتَغَػِّؼَظَػبِاضتَّرْحِغبِػبِؼِمْػوَإِظِؼَارِػاضِبِذِرِػضَؼُمْ ػ قىاؿى أىبيو ىى اريكفى الٍعىبٍدًمُّ : كين ا إًذىا أىتػىيػٍنىا أىبىا سىعًيدو ، يػىقيوؿي: مىرٍحىبنا بًوىصًي ةً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، إًف رىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «إًن كيمٍ سىتػىفٍتىحيوفى الٍبًلىدى ، فػىيىأٍتًيىكيمٍ غًلٍمىافه حىدًيثى ةه أىسٍنىانػيهيمٍ يػىتػىفىق هيوفى فًي الد ينً ، فىإًذىا جىاءيككيمٍ فىأىكٍسًعيوا لىهيمٍ فًي الٍمىجٍلًسً ، كىأىفٍهًميوىيمي الٍحىدًيثى »سنده ضعيف جدا. كىلًميتػىفىق هىةً الٍعىجىمً مًزٍيىةه عىلىى مىنٍ سًوىاىيمٍ ، لًذًكٍرً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى إًي اىيمٍ فػى عىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى : قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :لىوٍ كىافى الد يني ميعىل قنا بًالثػُّرىي ا تػىنىاكىليوي رًجىاؿه مًنى الٍفيرٍسً »متفق عليو. قىاؿى جىرًيري بٍنى عىبٍدً الل وً الٍبىجىلًي رضي الله عنو« :مىا رىآنًيرىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى قىطُّ إًل تػىبىس مى فًي كىجٍهًي»سنده صحيح. كىيػىنٍبىغًي لًلٍفىقًيوً أىفٍ يػىتىأىل فى الٍ ميتػىفىق هىةى بًالٍمىعيونىةً لىهيمٍ عىلىى حىسٍبً إًمٍكىانًوً كىالًنٍبًسىاطً إًلىيٍهًمٍ كىالت خىلُّقً مىعىهيمٍ :فػى عىنٍ أىبًي جىمٍرىةى ، قىاؿى: كينٍتي أىقػٍعيدي مىعى ابٍنً عىب اسو ، فىكىافى ييجٍلًسينًي مىعىوي عىلىى سىرًيرًهً ، فػىقىاؿى لًي: «أىقًمٍ عًنٍدًمحىت ى أىجٍعىلى لىكى سىهٍمنا مًنٍ مىالًي»سنده صحيح. كىخًدٍمىةي الٍفىقًيوً أىصٍحىابىوي بًنػىفٍسًوً مًم ا ييصىف ي مًنػٍهيمي الٍمىوىد ةى كىيػيلٍقًي فًي قػيليوبًهًمٍ لىوي الٍمىحىب ةى كى قىاؿى ميحىم دي بٍني الٍقىاسًمً بٍنً خىل دو : " قًيلى لًرىجيلو: بًمى سىد تى قػىوٍمىكى؟ ، قىاؿى: مىا سىد تػيهيمٍ حىت ى صًرٍتى عىبٍدنا لىهيمٍ " . كى عىنً الٍْىعٍمىشً ، قىاؿى: قىاؿى لًي ميجىاىًده: «لىوٍ كينٍتي أيطًيقي الٍمىشٍيى لًجًئٍتيكى »صحيح. كىالٍميسٍتىحىبُّ أىفٍ ييخىاطًبى مىنٍ خىاطىبى مًنػٍهيمٍ بًكينػٍيىتًوً ديكفى اسٍمًوً فػى عىنٍ عىائًشىةى ، قىالىتٍ: كىافى رىسيوؿي ا لل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى «ييكىن ي أىصٍحىابىوي إًكٍرىامنا لىهيمٍ ،

كىتىسٍنًيىةن لًْيميورًىًمٍ ، كىاسٍتًلىنىةن لًقيليوبًهًمٍ »فيو ضعف. كىيػىنٍبىغًي أىفٍ يػىتػىفىق دىىيمٍ كىيىسٍأىؿى عىم نٍ غىابى مًنػٍهيمٍ :قىاؿى ميحىم دي بٍني عيمىرى : كىافى ابٍني أىبًي ذًئٍبو إًذىا جىلىسى إًلىيٍوً رىجيله فىافػٍتػىقىدىهي سىأىؿى أىىٍلى الٍمىجٍلًسً مىا فػىعىلى صىاحًبيكيمٍ؟ فىإًفٍ قىاليوا: مىا نىدٍرًم؟ قىاؿى: «أىيٍنى مىنٍزًليوي؟»فىإًفٍ قىاليوا: لى نىدٍرًم ضىجًرى عىلىيٍهًمٍ ، كىقىاؿى: «لًْىم شىيٍءو تىصٍليحيوفى؟ يىجٍلًسي إًلىيٍكيمٍ رىجيله ، لى تىدٍريكفى أىيٍنى مىنٍزًليوي ، إًذىا اعٍتىل لىمٍ تػىعيوديكهي ، كىإًفٍ كىانىتٍ لىوي حىاجىةه لىمٍ تيعًينيوهي »فىإًفٍعىرىفيوا مىنٍزًلىوي ، قىاؿى: «قيوميوا بًنىا إًلىيٍوً حىت ى نىأٍتًيىوي فًي مىنٍزًلًوً فػىنيسىل بًوً كىنػىعيوديهي».فيو متركؾ. بَابُػآدَابِػاضتَّدْرِغسِ ػ إًذىا أىرىادى الٍفىقًيوي الٍخيريكجى إًلىى أىصٍحىابًوً لًيىذٍكيرى لىهيمٍ ديريكسىهيمٍ فػىيػىنٍبىغًي لىوي أىفٍ يػىتػىفىق دى حىالىوي قػىبٍلى خيريكجًوً ، فىإًفٍ كىافى جىائًعنا أىصىابى مًنى الط عىاـً مىا ييسٍكًني عىنٍوي فػىوٍرىةي الٍجيوعً فػى عىنً ابٍنً عيمىرى ، قىاؿى: قىاؿى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى: «إًذىا كىافى أىحىديكيمٍ عىلىى الط عىاـً فىلى يىجٍعىلي عىنٍوي حىت ى يػىقٍضًيى حىاجىتىوي مًنٍوي كىإًفٍ أيقًيمىتً الص لىةي »متفق عليو. كىإًفٍ كىافى حىاقًننا قىضىى حىاجىتىوي ، فػىعىنٍ عىبٍدً الل وً بٍنً الٍْىرٍقىمً ، عى نً الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «إًذىا حىضىرىتً الص لىةي كىأىرىادى الر جيلي الٍخىلىءى ، بىدىأى بًالٍخىلىءً »صحيح كىإًفٍ كىافى نىاعًسنا لًْىمٍرو أىسٍهىرىهي ، أىخ رى تىدٍرًيسىوي فًي تًلٍكى الٍحىاؿً ، كىأىخىذى حىظ وي مًنٍ نػىوٍمًوً ، فػىعىنٍ عىائًشىةى: أىف الن بًي صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، قىاؿى: «إًذىا نػىعىسى أىحىديكيمٍ فًي الص لىةً فػىلٍيػىرٍقيدٍ حىت ى يىذٍىىبى عىنٍوي النػ وٍـي ، فىإًف أىحىدىكيمٍ إًذىا صىل ى كىىيوى نىاعًسه لىعىل وي يىذٍىىبي لىيىسٍتػىغٍفًرى فػىيىسيب نػىفٍسىوي ».متفق عليو. كىلى يىخٍريجي إًل طىي بى النػ فٍسً ، فىارًغى الٍقىلٍبً مًنٍ كيل مىا يىشٍغىلي الس ر ، فىإًذىا صىارى إًلىى مىجٍلًسًوً ، كىاجٍتىمىعى إًلىيٍوً أىصٍحىابيوي ، فىلى يىخٍليو مًنٍ أى فٍ يىكيوفي عىادىتيوي أىفٍ يىذٍكيرى

لًلٍجىمىاعىةً ديريكسنا ميخٍتىلًفىةن ، لًكيل طىائًفىةو مًنػٍهيمٍ دىرٍسنا ، أىكٍ يىذٍكيري لًجىمًيعًهًمٍ دىرٍسنا كىاحًدنا ىيمٍ فًيوً ميشٍتىرًكيوفى ، كىعىلىى اخٍتًيىارًهً ميت فًقيوفى فىإًفٍ كىانىتٍ ديريكسيهيمٍ ميخٍتىلًفىةن ، قىدًـى مىنٍ كىافى الس بٍقي لىوي فػى عىنٍ عيبىادىةى بٍنً الص امًتً ، قىاؿى: صىل ى بًنىا رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى فػىتىخىط ى إًلىيٍوً رىجيلىفً: رىجيله مًنى الٍْىنٍصىارً ، كىرىجيله مًنٍ ثىقًيفو فػىبىدىرىهي الٍْىنٍصىارًمُّ ، فػىوىقىفى الثػ قىفًيُّ فًي حىدًيثًوً ، فػىقىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :إًف الٍْىنٍصىارًم قىدٍ سىبػىقىكى »فػىقىاؿى الٍْىنٍصىارً مُّ: يىا رىسيوؿى الل وً ، ىيوى فًي حىلٍّ لىعىل وي أىعٍجىلي مًن ي.سنده ضعيف. فىإًفٍ كىافى الٍْىصٍحىابي فًي الس بٍقً ميتىسىاكًينى ، قىد ـى ذىا الس ن مًنػٍهيمٍ كىمىا س في حىدًيثً سى هٍلً بٍنً أىبًي حىثٍمىةى ، كرىافًعً بٍنً خىدًيجو . كىإًفٍ كىافى مىا يىذٍكيريهي دىرٍسنا كىاحًدنا لًجىمًيعًهًمٍ ، فىإًن وي يىأٍميريىيمٍ بًأىفٍ يػىتىحىل قيوا ، كىيىجٍلًسى فًي كىسٍطًهًمٍ بًحىيٍثي يػى بػٍريزي كىجٍهيوي لًكيل هًمٍ فػى عىنٍ أىبًي سىعًيدو الٍخيدٍرًم ، قىاؿى: «جىلىسٍتي مىعى عًصىابىةو مًنٍ ضيعىفىاءً الٍميهىاجًرًينى ، إًف بػىعٍضىنىا لىيىسٍتىتًري بًبػىعٍضو مًنى الٍعيرٍمً ، كىقىارًئه يػىقٍرىأي عىلىيػٍنىا ، فػىنىحٍني نىسٍتىمًعي إًلىى كًتىابً الل وً ، إًذٍ جىاءى رىسيوؿي الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى فىجىلىسى كىسٍطىنىا لًيػىعٍدًؿى نػىفٍسىوي بًنىا ، ثيم أىشىارى بًيىدًهً ، فىاسٍتىدىارىتً الٍحىلىقىةي كىبػىرىزىتٍ كيجيوىيهيمٍ لىوي ».رجالو ثقات كىمىنٍ كىافى أىكٍثػىرىىيمٍ عًلٍمنا ، كىأىسٍرىعىهيمٍ فػىهٍمنا ، فىإًن وي يػيقىر بيوي ، كىييدٍنًيوً ، كىيىجٍعىليوي مًم ا يىلًيوً ، فػىعىنٍ أىبًي مىسٍعيودو الٍْىنٍصىارًم ، عىنٍ رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى : «لًيىلًنًي مًنٍكيمٍ أيكليو الٍْىحٍلىـً كىالنػُّهىى ، ثيم ال ذًينى يػىليونػىهيمٍ ، ثيم ال ذًينى يػىليونػىهيمٍ »ركاه مسلم . كىإًذىا جىلىسيوا حىوٍلىوي فػىلٍيىسٍتػىعٍمًليوا الٍوىقىارى كىالص مٍتى ، فػىعىنٍ أيسىامىةى بٍنً شىرًيكو ، قىاؿى: «أىتػىيٍتيرىسيوؿى الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى كىأىصٍحىابيوي حىوٍلىوي كىأىف عىلىى ريءٍكسًهًمي الط يػٍري »صحيح.كىلٍيىكينٍ أىك ؿى مىا يػىفٍتىتًحي بًوً الٍكىلىـى بػىعٍدى الت سٍمًيىةً: الٍحىمٍدي لًل وً ، فػىعىنٍ أىبًي ىيرىيػٍرىةى ، قىاؿى: قىاؿى الن بًيُّ صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى « :كيلُّ أىمٍرو ذًم بىاؿو لى يػيبٍدىأي فًيوً بًالٍحىمٍدً لًل وً أىقٍطىعي »سنده ضعيف. ثيم يػيتٍبًعي ذىلًكى بً ذًكٍرً رىسيوؿً الل وً صىل ى اللهي عىلىيٍوً كىسىل مى ، كىالص لىةً عىلىيٍوً ، فػى عىنٍ أىبًي