المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السنة النبوية ودورها في تأسيس وترسيخ ثقافة التعايش في المجتمعات

عبد الخالق مهدي الهاتف

صفحة ١٠ من ١٣

123 ٝح٩ٓ٬ّ هي ٓزن ح٧ْٓ حُؼِٔ٤ش ٝحُٔ٘ظٔخص حُيُٝ٤ش اُ٠ اػ٬ٕ ٗيحء حُِْٔ حُؼخُٔ٢ حُ٘خَٓ ، ٝطؤط٢ َٗ٣ؼش ح٧ٖٓ ٝحُٔ٬ّ ك٢ هُٞٚ طؼخُ٠(ٔ): ﭽ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﮲ ﮳ ﮴ ﮵ ﮶ ﮷ ﮸ ﮹ ﮺ ﮻ ﮼ ﭼ(ٕ)، ٝح٧كخى٣غ حُظخُ٤ش طٟٞق حُز٘ي٣ٖ: (ٗٔ، ٘ٔ): ٝ٫ ٣وظَ ٓئٖٓ ٓئٓ٘خ ك٢ ًخكَ، ٝ٫ ٣َٜ٘ ًخكَ ػِ٠ ٓئٖٓ. ٝإٔ ًٓش حُِٔٔٔ٤ٖ ٝحكيس، ٣ـ٤َ ػِ٤ْٜ أىٗخْٛ، ٝإٔ حُٔئٓ٘٤ٖ رؼ٠ْٜ ٓٞحُ٢ رؼٞ ىٕٝ حُ٘خّ. كؼٖ ػزيالله رٖ ػَٔٝ رٖ حُؼخٙ، هخٍ: هخٍ ٍٍٓٞ الله  :(٫ ٣وظَ ٓئٖٓ رٌخكَ، ٝ٫ ًٝ ػٜي ك٢ ػٜيٙ)(3)، ػٖ ػِ٢  إٔ ٍٍٓٞ الله  هخٍ: (حُٔئٕٓ٘ٞ طٌخكؤ ىٓخإْٛ، ْٝٛ ٣ي ػِ٠ ٖٓ ٓٞحْٛ، ٣ٔؼ٠ رٌٓظْٜ أىٗخْٛ، أ٫ ٫ ٣وظَ ٓئٖٓ رٌخكَ، ٝ٫ ًٝ ػٜي ك٢ ػٜيٙ)(ٗ). ػٖ ه٤ْ رٖ ػزخىس - ٍٟ٢ الله ػٜ٘ٔخ(5)- هخٍ: ىهِض أٗخ ٝح٧ٗظَ(6) ػِ٠ ػِ٢ رٖ أر٢ ١خُذ  ٣ّٞ حُـَٔ، كوِض: َٛ ػٜي اُ٤ي ٍٍٓٞ الله  ػٜيح ىٕٝ حُؼخٓش؟ كوخٍ: ٫، ا٫ ٌٛح ٝأهَؽ ٖٓ هَحد ٓ٤لٚ كبًح ك٤ٜخ: (حُٔئٕٓ٘ٞ طظٌخكؤ ىٓخإْٛ، ٝ٣ٔؼ٠ رٌٓظْٜ أىٗخْٛ، ْٝٛ ٣ي ػِ٠ ٖٓ ٓٞحْٛ، ٫ ٣وظَ ٓئٖٓ رٌخكَ ٝ٫ ًٝ ػٜي ك٢ ػٜيٙ) ٌٛح كي٣غ ٛل٤ق ػِ٠ َٗ١ حُ٘٤و٤ٖ ُْٝ ٣وَؿخٙ(7)، ٝٝحكوٚ ح٩ٓخّ حٌُٛز٢. ػٖ ػزيالله رٖ ٓٔؼٞى  ، هخٍ: هخٍ حُ٘ز٢  :(أٍٝ ٓخ ٣و٠٠ ر٤ٖ حُ٘خّ ك٢ حُيٓخء)(8)، أ١ ك٢ ح٧َٓ حُٔظؼِن رخُيٓخء ٝك٤ٚ ػظْ أَٓ حُوظَ ٧ٕ ح٫رظيحء اٗٔخ ٣وغ رخ٧ْٛ(3). (ٔ) ٗلٞ طؤٓ٤ْ ٓزخىة حُِْٔ ح٫ؿظٔخػ٢ ٝحُظؼخ٣ٖ حُي٣٘٢، ٓوخٍ ٍٓ٘٘ٞ ك٢ ٓـِش ًظخد حُ٘يٝس حُؼخُٔ٤ش حُؼخٓ٘ش، حُِْٔ حُٔيٗ٢ ك٢ حُٔ٘ش حُ٘زٞ٣ش ٝٓوٞٓخطٚ ٝأرؼخىٙ حُل٠خٍ٣ش، ًِ٤ش حُيٍحٓخص ح٩ ٓ٬ٓ٤ش رير٢، حرَ٣َ 7،حُـِء حُؼخٗ٢، (3) (ٕ) ٍٓٞس حُزوَس: آ٣ش: 1. (ٖ) هَّؿٚ ح٩ٓخّ أكٔي ك٢ ٓٔ٘يٙ، رخد: ٓٔ٘ي ػزي الله رٖ ػَٔ رٖ حُؼخٙ، (ٔٔ/ٖٕٗ)، كي٣غ ٍهْ: 7، ٝهخٍ حُِ٣ِؼ٢: ٛل٤ق ػِ٠ َٗ١ حُ٘٤و٤ٖ، ٛذ حَُح٣ش ٧كخى٣غ حُٜيح٣ش ٓغ كخٗ٤ظٚ رـ٤ش ح٧ُٔؼ٢ ك٢ طوَ٣ؾ حُِ٣ِؼ٢، (ٖ/ٗ). (ٗ) هَّؿٚ ح٩ٓخّ أكٔي ك٢ ٓٔ٘يٙ، رخد: ٓٔ٘ي ػِ٢ رٖ أر٢ ١خُذ  ،ٕ/1)، كي٣غ ٍهْٔ، هخٍ حُِ٣ِؼ٢: آ٘خىٙ كٖٔ، ٜٗذ حَُح٣ش ٧كخى٣غ حُٜيح٣ش ٓغ كخٗ٤ظٚ رـ٤ش ح٧ُٔؼ٢ ك٢ طوَ٣ؾ حُِ٣ِؼ٢، ُِِ٣ِؼ٢، (ٗ/ٖٖ٘). (٘) ٛٞ: ه٤ْ رٖ ٓؼي رٖ ػزخىس رٖ ىُ٤ْ ح٧ٜٗخٍ١، ًخٕ ٣لَٔ ٍح٣ش ح٧ٜٗخٍ ٓغ حُ٘ز٢  ، ٝك٢ حُزوخٍ١ أٗٚ ًخٕ ر٤ٖ ٣ي١ حُ٘ز٢  رُِٔ٘ش حَُ٘١٢ ٖٓ ح٧ٓ٤َ، ٝٛلذ ػِ٤خ ك٢ ه٬كظٚ، كخٓظؼِٔٚ ػِ٠ َٜٓ ٓ٘ش ٖٙ - 7 ٛـ، طٞك٠ رخُٔي٣٘ش ك٢ آهَ ه٬كش ٓؼخٝ٣ش، حٗظَ: طخٍ٣ن ىٓ٘ن، حرٖ ػٔخًَ، (3/ٓٓٗ). (ٙ) ٛٞ: َٜٓ رٖ ٓؼي رٖ ٓخُي رٖ هخُي ح٧ٜٗخٍ١ حُوٍِؿ٢ حُٔخػي١ أرٞ حُؼزخّ ُٚ ٝ٧ر٤ٚ ٛلزش ٍٜٓ٘ٞ ٓخص ٓ٘ش ػٔخٕ ٝػٔخٗ٤ٖ ٝه٤َ رؼيٛخ ٝهي ؿخُ حُٔخثش ، طوَ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٔ/7.) (7 )هَّؿٚ، حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: طلٔ٤َ حُوَإٓ ، رخد: (ٖٝٓ ٣وظَ ٓئٓ٘خ ٓظؼٔيح كـِحإٙ ؿْٜ٘) ٍٓٞس حُ٘ٔخء: آ٣ش: ٖ، (3/ٕ)، كي٣غ ٍهْ: ٗٙ. (1) حَُٔؿغ حُٔخرن ٗلٔٚ، ًظخد حُي٣خص، (3/ٕ)، كي٣غ ٍهْ:ٗٙ. (3) كظق حُزخٍ١ َٗف ٛل٤ق حُزوخٍ١، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٕٔ/13.)

عدد الصفحات ١٤١

124 كوي ؿَِع ح٩ٓ٬ّ ٖٓ ػوٞرش حُوظَ ٝٓلي حُيٓخء حُلَحّ ، ٌَُ ر٘٢ حُزَ٘، ٣ٔظٞ١ ك٢ ًُي حُِْٔٔ ٝؿ٤َ حُِْٔٔ. كَٓش حُٔي٣٘ش حٍُٔ٘ٞس ٝك٠ِٜخ ًٔخ ًًٌَ ك٢ حُز٘ي (3) حًٌٍُٔٞ ك٢ حُٜل٤لش كؼ٘يٓخ طَى ٗز٢ الله ارَحٛ٤ْ  ُٝؿظٚ ٛخؿَ ٝحرٜ٘خ حُُٞ٤ي آٔخػ٤َ  ك٢ٝحىٍ ؿ٤َ ً١ ٍُع رٌٔش حٌَُٔٓش، ىػخ الله رخُزًَش ٌُٔش حٌَُٔس هخٍ الله  : ﭽﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﭼ(ٔ)،‌فقد‌طالب‌رسول‌الله‌ ‌ من‌ربه‌‌البركة‌‌للمدٌنة‌وتحرٌم‌المدٌنة ػٖ أر٢ َٛ٣َس  أٗٚ هخٍ: ًخٕ حُ٘خّ اًح ٍأٝح أٍٝ حُؼَٔ ؿخءٝح رٚ اُ٠ حُ٘ز٢  ، كبًح أهٌٙ ٍٍٓٞ الله  ، هخٍ: (حُِْٜ رخٍى ُ٘خ ك٢ ػَٔٗخ، ٝرخٍى ُ٘خ ك٢ ٓي٣٘ظ٘خ، ٝرخٍى ُ٘خ ك٢ ٛخػ٘خ، ٝرخٍى ُ٘خ ك٢ ُٓيَِّٗخ، حُِْٜ إ ارَحٛ٤ْ ػزيى ٝهِ٤ِي ٝٗز٤ي، ٝاٗ٢ ػزيى ٝٗز٤ي، ٝاٗٚ ىػخى ٌُٔش، ٝاٗ٢ أىػٞى ُِٔي٣٘ش رٔؼَ ٓخ ىػخى ٌُٔش، ٝٓؼِٚ ٓؼٚ)، هخٍ: ػْ ٣يػٞ أٛـَ ُٝ٤ي ُٚ ك٤ؼط٤ٚ ًُي حُؼَٔ(ٕ). ػٖ أْٗ  ػٖ حُ٘ز٢ ، هخٍ: (حُِْٜ حؿؼَ رخُٔي٣٘ش ٟؼل٢ ٓخ ؿؼِض رٌٔش ٖٓ حُزًَش)، طخرؼٚ ػؼٔخٕ رٖ ػَٔ، ػٖ ٣ْٞٗ(ٖ). ٝهي ًًَص حُٜل٤لش كَٓش حُٔي٣٘ش ( ٝإٔ ٣ؼَد كَحّ ؿٞكٜخ ٧َٛ ٛـٌٙ حُٜل٤لش). ٝح٧كخى٣غ ح٧ط٤ش طئًي ٓخ ؿخء ك٢ ٌٛ حُز٘ي: ػٖ أْٗ  ػٖ حُ٘ز٢  هخٍ: (حُٔي٣٘ش كَّ ٖٓ ًٌح اُ٠ ًٌح، ٫ ٣وطغ ٗـَٛخ، ٝ٫ ٣ليع ك٤ٜخ كيع، ٖٓ أكيع كيػخً كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله ٝحُٔ٬ثٌش ٝحُ٘خّ أؿٔؼ٤ٖ)(4). ٝأَٛ حُظلَ٣ْ إٔ ٫ ٣وطغ ٗـَٛخ، ٝ٫ ٣وظَ ١٤َٛخ، كبًح ًخٕ ٌٛح ٛٞ حُلٌْ ك٢ حُ٘ـَ ٝحُط٤َ كٔخ رخُي ك٢ ح٧ٓٞحٍ ٝح٧ٗلْ كٌٜٙ حُٜل٤لش كيىص ٓؼخُْ حُيُٝش: أٓش ٝحكيس، ٝاهِ٤ْ ٛٞ حُٔي٣٘ش، ِٝٓطش كخًٔش ٣َؿغ اُ٤ٜخ ٝطلٌْ رٔخ أٍِٗ الله، إ حُٔي٣٘ش ًخٗض ريح٣ش اهِ٤ْ حُيُٝش ح٩ٓ٬ٓ٤ش ٝٗوطش ح٫ٗط٬م، ًَِٝٓ حُيحثَس حُظ٢ ًخٕ ح٩هِ٤ْ ٣ظٔغ ٜٓ٘خ كظ٠ ٣٠غ كيح ُِو٬هَ ٝح٫ٟطَحرخص ٝ٣ٔٞىٙ حُِْٔ ٝح٧ٖٓ حُؼخّ(5). (ٔ) ٍٓٞس: أرَحٛ٤ْ، آ٣ش: 7. (ٕ) هَّؿٚ ِْٓٔ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُلؾ، رخد: ك٠َ حُٔي٣٘ش، ٝىػخء حُ٘ز٢  ك٤ٜخ رخُزًَش، (ٕ/ٓٓٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٖ. (ٖ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: ك٠خثَ حُٔي٣٘ش، رخد: حُٔي٣٘ش ط٘ل٢ حُوزغ، (ٖ/ٕٓ)، كي٣غ ٍهْ: ٘. (ٗ) حَُٔؿغ حُٔخرن ٗلٔش، ًظخد: ك٠خثَ حُٔي٣٘ش، رخد: كَحّ حُٔي٣٘ش، (ٖٓ/ٕٓ)، كي٣غ ٍهْ: 7. (٘) حُِّٔ٤َس حُّ٘زٞ٣ش ػَُٝ ٝهخثغ َٝطلِ٤َ أكيَحع، ػَِ٢ ٓلٔي ٓلٔي حَُّٜ٬َّر٢، (ٔ/ٖٖٔ).

عدد الصفحات ١٤٢

125 ػٖ أر٢ َٛ٣َس  إٔ حُ٘ز٢  هخٍ: (كَّ ٓخ ر٤ٖ ٫رظ٢(1) حُٔي٣٘ش ػِ٠ ُٔخٗ٢)، هخٍ: ٝأط٠ حُ٘ز٢  ر٘٢ كخٍػش(2)، كوخٍ: أٍحًْ ٣خ ر٘٢ كخٍػش هي هَؿظْ ٖٓ حُلَّ، ػْ حُظلض، كوخٍ: (رَ أٗظْ ك٤ٚ)(ٖ). ػٖ ارَحٛ٤ْ حُظ٤ٔ٢ ػٖ أر٤ٚ هخٍ: هطز٘خ ػِ٢ رٖ أر٢ ١خُذ  كوخٍ: ٖٓ ُػْ إٔ ػ٘يٗخ ٗ٤جخً ٗوَإٙ ا٫ ًظخد الله ٌٝٛٙ حُٜل٤لش، هخٍ: ٝٛل٤لش ٓؼِوش ك٢ هَحد ٓ٤لٚ كوي ًٌد، ك٤ٜخ أٓ٘خٕ ح٩رَ، ٝأٗ٤خء ٖٓ حُـَحكخص، ٝك٤ٜخ هخٍ حُ٘ز٢  :(حُٔي٣٘ش كَّ ٓخ ر٤ٖ ػ٤َ اُ٠ ػٍٞ، كٖٔ أكيع ك٤ٜخ كيػخً ، أٝ آٟٝ ٓليػخً ، كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله ٝحُٔ٬ثٌش ٝحُ٘خّ أؿٔؼ٤ٖ، ٫ ٣وزَ الله ٓ٘ٚ ٣ّٞ حُو٤خٓش َٛكخً ، ٝ٫ ػي٫ً ، ًٝٓش حُِٔٔٔ٤ٖ ٝحكيس ٣ٔؼ٠ رٜخ أىٗخْٛ، ٖٝٓ حىػ٠ اُ٠ ؿ٤َ أر٤ٚ، أٝ حٗظٔ٠ اُ٠ ؿ٤َ ٓٞحُ٤ٚ، كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله ٝحُٔ٬ثٌش ٝحُ٘خّ أؿٔؼ٤ٖ، ٫ ٣وزَ الله ٓ٘ٚ ٣ّٞ حُو٤خٓش َٛكخ، ٝ٫ ػي٫)(4). ٝهي أٍٝى ح٩ٓخّ حُ٘ٞٝ١ ػِ٤ٚ ٍكٔٚ الله ك٢ َٗف حُلي٣غ ك٤غ ًًَ: حَُٔحى رخٌُٓش ٛ٘خ: ح٧ٓخٕ ٓؼ٘خٙ إٔ أٓخٕ حُِٔٔٔ٤ٖ ٌُِخكَ ٛل٤ق كبًح أٓ٘ٚ رٚ أكي حُِٔٔٔ٤ٖ كَّ ػِ٠ ؿ٤َٙ حُظؼَٝ ُٚ ٓخ ىحّ ك٢ أٓخٕ حُِْٔٔ، ُٝ٨ٓخٕ َٗٝ١ ٓؼَٝكش ٝهُٞٚ  : ٣ٔؼ٠ رٜخ أىٗخْٛ ك٤ٚ ى٫ُش ٌُٔٛذ حُ٘خكؼ٢ ٝٓٞحكو٤ٚ إٔ أٓخٕ حَُٔأس ٝحُؼزي ٛل٤ق، ٧ٜٗٔخ أىٗ٠ ٖٓ حًٌٍُٞ ح٧كَحٍ، هُٞٚ  (ٖٝٓ حىػ٠ اُ٠ ؿ٤َ أر٤ٚ أٝ حٗظٔ٠ اُ٠ ؿ٤َ ٓٞحُ٤ٚ كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله ٝحُٔ٬ثٌش ٝحُ٘خّ أؿٔؼ٤ٖ) ٌٛح َٛ٣ق ك٢ ؿِع طلَ٣ْ حٗظٔخء ح٩ٗٔخٕ اُ٠ ؿ٤َ أر٤ٚ أٝ حٗظٔخء حُؼظ٤ن اُ٠ ٝ٫ء ؿ٤َ ٓٞحُ٤ٚ ُٔخ ك٤ٚ ٖٓ ًلَ حُ٘ؼٔش، ٝط٠٤٤غ كوٞم ح٩ٍع ٝحُٞ٫ء ٝحُؼوَ ٝؿ٤َ ًُي ٓغ ٓخ ك٤ٚ ٖٓ هط٤ؼش حَُكْ ٝحُؼوٞم هُٞٚ ِٛ٠ الله ػِ٤ٚ ِْٝٓ (كٖٔ أهلَ ِٓٔٔخ كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله) ٓؼ٘خٙ: ٖٓ ٗوٞ أٓخٕ ِْٓٔ كظؼَٝ ٌُخكَ أٓ٘ٚ ِْٓٔ هخٍ أَٛ حُِـش ٣وخٍ أهلَص(5). (ٔ) ٛ٢: كَطخٕ طٌظ٘لخٜٗخ ،طؼ٘٤ش ٫رش ٝٛ٢ حُلََّس ٝٛ٢: ح٧ٍٝ ًحص حُلـخٍس حُٔٞىحء، حٗظَ: ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (ٔ/ٙٗ). (ٕ) هز٤ِش ٖٓ ح٧ّٝ، كَس ر٘٢ كخٍػش، آهَ كَس حُٔي٣٘ش حَُ٘ه٤ش ك٤ٖ طٌٛذ ر٤ٖ ٝحى١ ه٘خس ٝحُٔي٣٘ش، حٗظَ: ٓؼـْ حُٔؼخُْ حُــَحك٤ش ك٢ حُٔ٤َس حُ٘زٞ٣ش، ػخطن رٖ ؿ٤غ رٖ ُٝ٣َ رٖ ُح٣َ رٖ كٔٞى رٖ ػط٤ش رٖ ٛخُق حُز٬ى١ حُلَر٢، (حُٔظٞك٠: ٖٔٗٔٛـ)، ىحٍ ٌٓش َُِ٘٘ ٝحُظُٞ٣غ، ٌٓش حٌَُٔٓش، ١ٔ، ٕٓٗٔ ٛـ، ٕ ّ، (ٔ/٘). (ٖ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: ك٠خثَ حُٔي٣٘ش، رخد: كَٓش حُٔي٣٘ش، (ٕ/ٕٓ) كي٣غ ٍهْ: 3. (ٗ) هَّؿٚ ح٩ٓخّ ِْٓٔ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُؼظن، رخد: طُٞ٢ حُؼظ٤ن ؿ٤َ ٓٞحُ٤ش، ( ٔ/7)، كي٣غ ٍهْ ٓ. (٘) إٌّٙاض ششغ صؽ١ػ ِغٍُ تٓ اٌؽعاض، ٧ر٢ ًَُ٣خ ٓل٤٢ حُي٣ٖ ٣ل٤٠ رٖ َٗف حُ٘ٞٝ١، (حُٔظٞك٠: ٙٛـ)، ىحٍ اك٤خء حُظَحع حُؼَر٢، ر٤َٝص، ١ٖ، ٕٛـ، (3/ٗٗٔ).

عدد الصفحات ١٤٣

126 ػٖ أْٗ ، ػٖ حُ٘ز٢  ، هخٍ: (حُٔي٣٘ش كَّ ٖٓ ًٌح اُ٠ ًٌح، ٫ ٣وطغ ٗـَٛخ، ٝ٫ ٣ليع ك٤ٜخ كيع، ٖٓ أكيع كيػخ كؼِ٤ٚ ُؼ٘ش الله ٝحُٔ٬ثٌش ٝحُ٘خّ أؿٔؼ٤ٖ )(ٔ). ػٖ أر٢ َٛ٣َس ، هخٍ: (كَّ ٍٍٓٞ الله  ٓخ ر٤ٖ ٫رظ٢ حُٔي٣٘ش)، هخٍ أرٞ َٛ٣َس: (كِٞ ٝؿيص حُظزخء ٓخ ر٤ٖ ٫رظ٤ٜخ ٓخ ًػَطٜخ)، ٝؿؼَ حػ٘٢ ػَ٘ ٓ٤٬ كٍٞ حُٔي٣٘ش كٔ٠(ٕ). ٝهي ؿٔغ أرٞ ٓؼ٤ي حُٔل٠َ رٖ ٓلٔي رٖ ارَحٛ٤ْ رٖ ٓل٠َ رٖ ٓؼ٤ي رٖ ػخَٓ رٖ َٗحك٤َ حُ٘ؼز٢ حٌُٞك٢ ػْ حُـ٘ي١ حُٔوَة (حُٔظٞك٠: 1ٛـ)، أكخى٣غ ك٠خثَ حُٔي٣٘ش حٍُٔ٘ٞس ػِ٠ ٛخكزٜخ أ ك٠َ حُٜ٬س ٝحطْ حُظِٔ٤ْ، ٝأؿِذ ح٧كخى٣غ حُظ٢ ٍٝى ص ك٢ ًظخر ٚ، (ك٠خثَ حُٔي٣٘ش حٍُٔ٘ٞس) ٝػيىٛخ(71) كي٣ؼخً طٞحكن ٓخ ًًَٙ رؼٞ ر٘ٞى ٛل٤لش حُٔي٣٘ش. ِغؤٌٚ١ح اٌذفاع اٌّشرشن ػٓ اٌٛغٓ (اٌّذ٠ٕح إٌّٛسج): ُوي ٝكَّيص «ٝػ٤وش» حُٔي٣٘ش ر٤ٖ أَٛ ح٧ى٣خٕ ٝح٧ؿ٘خّ، ٝؿؼِظْٜ ؿٔ٤ؼخً ٓٞح١٘٤ٖ ٌِٓل٤ٖ رخُيكخع ػٖ ٝ١ْٜ٘ حُٔي٣٘ش حٍُٔ٘ٞس (٣ؼَد) أٓخّ أ١ حػظيحء ٣لخؿت حُٔي٣٘ش ٖٓ هزخثَ حُؼَد أٝ أ١ ػيٝ آهَ، كخُز٘ٞى ٍهْ (ٕٗ ٝ7 ٝ1 ٝٗٗ ٝ٘ٗ) ط٘ٚ َٛحكش ػِ٠ طلَٔ أَٛ (حُٜل٤لش) ٓٔئُٝ٤ش حُيكخع ػٖ حُٔي٣٘ش، ٝطئًي ػِ٠ طٞك٤ي حُٔٞهق حُٔ٤خٓ٢ حُيكخػ٢ حُيحهِ٢ ٟي أ١ ػيٝحٕ هخٍؿ٢(ٖ). كل٢ ؿِٝس ح٧كِحد أٍَٓ ٍٍٓٞ الله  حُٜلخر٢ٓؼي رٖ ٓؼخً  اُ٠ ر٘٢ هَ٣ظٚ ُِظؤًي ٖٓ أْٜٗ ٫ُحُٞح ػِ٠ ػٜيْٛ ٓغ حٍَُٓٞ الله  ك٢ حُيكخع ػٖ حُٔي٣٘ش ًٔخ ٜٗش ر٘ٞى حُٞػ٤وش حُ٘زٞ٣ش، ًٝخٕ ٓزذ ؿِٝس ر٘٢ هَ٣٠ٚ: أْٜٗ هخٗٞح ػٜي ٍٍٓٞ الله  ٝطلخُلٞحٓغ هَ٣ٖ ٟي أَٛ حُٔي٣٘ش، ٌٝٛح طؤً٤ي ُٔخ ؿخء ك٢ ر٘ٞى ٝػ٤وش حُٔي٣٘ش ر٤ٖ ٍٍٓٞ الله  ، ٝر٤ٖ ٣ٜٞى حُٔي٣٘ش ًٔخ ك٢ حُز٘ي (1 :) (ٝإٔ حُ٤ٜٞى ٣٘لوٕٞ ٓغ حُٔئٓ٘٤ٖ ٓخ ىحٓٞح ٓلخٍر٤ٖ )، كٌ٤ق ٝهي هخٗٞح ػٜي ٍٍٓٞ الله . ٗٔظوِٚ ٓٔخ ٓزن ٓخ ًًَ حُ٘٤ن ٓلٔي حُـِحُ٢ ػٖ حُٞػ٤وش ك٤غ ٣وٍٞ: ٌٛٙ حُٞػ٤وش ط٘طن رَؿزش حُِٔٔٔ٤ٖ ك٢ حُظؼخٕٝ حُوخُٚ ٓغ ٣ٜٞى حُٔي٣٘ش؛ َُ٘٘ حٌُٔ٤٘ش ك٢ ٍرٞػٜخ، ٝحُ٠َد ػِ٠ أ٣ي١ حُؼخى٣ٖ ٝٓيرَ١ حُلظٖ أ٣خ ًخٕ ى٣ْٜ٘. (ٔ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: ك٠خثَ حُٔي٣٘ش، رخد: كَّ حُٔي٣٘ش، (ٖ/ٕٓ)، كي٣غ ٍهْ: 7. (ٕ) هَّؿٚ ِْٓٔ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُلؾ، رخد: ك٠َ حُٔي٣٘ش، ٝىػخء حُ٘ز٢  ك٤ٜخ رخُزًَش، (ٕ/ٓٓٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٕ. (ٖ) رظَٜف ٖٓ ًظخد، ٔشٛء اٌفىش اٌغ١اعٟ الإعلاِٟ ِٓ خلاي ٚش١مح اٌّذ٠ٕح، ٓلٔي ٜٓي١ ْٗٔ حُي٣ٖ، (ٖٓٔ).

عدد الصفحات ١٤٤

127 ٝهي ٜٗض رٟٞٞف ػِ٠ إٔ كَ٣ش حُي٣ٖ ٌٓلُٞش، كِ٤ْ ٛ٘خى أىٗ٠ طلٌ٤َ ك٢ ٓلخٍرش ١خثلش أٝ اًَحٙ ٓٔظ٠ؼق؛ رَ طٌخطلض حُؼزخٍحص ك٢ ٌٛٙ حُٔؼخٛيس ػِ٠ َٜٗس حُٔظِّٞ، ٝكٔخ٣ش حُـخٍ، ٍٝػخ٣ش حُلوٞم(ٔ). رٔـ٤ت ٍٍٓٞ الله  اُ٠ حُٔي٣٘ش ػَٔ ػِ٠ ٟٝغ ا١خٍ هخٗٞٗ٢ ٣٘ظْ حُؼ٬هخص ر٤ٖ ٌٓخٕ حُٔي٣٘ش، (حُِٔٔٔ٤ٖ ك٤ٔخ ر٤ْٜ٘، ٝػ٬هخص حُِٔٔٔ٤ٖ ٓغ ؿ٤َ حُِٔٔٔ٤ٖ ٖٓ حُ٤ٜٞى ٝروخ٣خ حًَُٔ٘٤ٖ)، ًُٝي ػِ٠ أٓ خّ ٖٓ حُِْٔ ٝحُظؼخ٣ٖ ر٤ٖ ؿٔ٤غ ٌٓٞٗخص ٓـظٔغ حُٔي٣٘ش ٓٔ٢ رٞػ٤وش حُٔي٣٘ش(حُٜل٤لش). (ٔ) كوٚ حُٔ٤َس، ٓلٔي حُـِحُ٢ حُٔوخ، (حُٔظٞك٠: ٙٔٗٔٛـ)، ىحٍ حُوِْ، ىٓ٘ن، ١ٔ، 7ٛـ.

عدد الصفحات ١٤٥

128 اٌّثؽس اٌصأٟ: الأتؼاد الإٔغأ١ح فٟ ِؼا٘ذاخ اٌشعٛي : ٝك٤ٚ: ٓطخُزخٕ: اٌّطٍة الأٚي: صٍػ اٌؽذ٠ثح. اٌّطٍة اٌصأٟ: اٌمثٛي تا٢خش ٚاٌرفاٚض ِؼٗ.

عدد الصفحات ١٤٦

129 اٌّطٍة الأٚي: صٍػ اٌؽذ٠ثح. ُوي ٓؼّ ََ ِٛق حُلي٣ز٤ش كيػًخ ٜٓٔخً ك٢ ك٤خس حُِٔٔٔ٤ٖ، ٝٓ٘ؼطلخً ؿي٣يحً، ُٝٔخ ٣ٔؼّ ُِٚ ٖٓ رُ ؼيٍ ك٠خٍ١ ٝاٗٔخٗ٢ ؿ٤َ ٓٔزٞم ٝ٫ ِٓلٞم، ٝهي كَٔ ٌٛح حُِٜق ٝح٧كيحع حُظ٢ أكخ١ض رٚ حٌُؼ٤ََ ٖٓ ح٧كٌخّ حُٔظؼِوش رخُـٜخى ك٢ ٓز٤َ الله، ٝح٫طلخه٤خص ٝحُٔؼخٛيحص حُظ٢ أرَٜٓخ ٍٍٓٞ الله  ٓغ ؿ٤َ حُِٔٔٔ٤ٖ، ٝأػطخْٛ ىًٍٝٓخ ك٢ حُظؼخ٣ٖ ٝحُوزٍٞ رخ٥هَ, ٝطوَ٣َ ٓزيأ حُظلخٝٝ ُلَ حُِ٘حػخص، ٝٓخٍّ كٖ حُؼ٬هخص حُيُٝ٤ش رل٤غ ٣ـِذ ُٔـظٔؼٚ حُٔ٘خكغ ٝ٣يٍحً ػ٘ٚ ح٧هطخٍ، ٝهي أٍٝىص ًظذ حُٔليػ٤ٖ ٝأَٛ حُٔ٤َ ػيس ٍٝح٣خص ُـِٝس حُلي٣زش (ِٛق حُلي٣زش) رَٝح٣خص ٓظؼيىس: ٓزذ حُـِٝس: إ حُٔزذ ك٢ هَٝؽ حُِٔٔٔ٤ٖ ٌُٜٙ حُـِٝس ٍإ٣خ ٍآٛخ حُ٘ز٢  هز٤َ هَٝؿٚ، ِٝٓوٜٜخ: إٔ ٍٍٓٞ الله  ٍأٟ أٗٚ ىهَ حُز٤ض ٛٞ ٝأٛلخرٚ ٝ١خكٞح رٚ، ٝكِن رؼ٠ْٜ ٝهَٜ رؼ٠ْٜ ح٥هَ، ٝأهزَ أٛلخرٚ رٌُي كخٓظزَ٘ٝح، ك٤ٖ كخٍٝ ػَٔ حرٖ حُوطخد  ٍٍٓٞ روُٞٚ: هِض: أُٝ٤ْ ً٘ض طليػ٘خ أٗخ ٓ٘ؤط٢ حُز٤ض ك٘طٞف رٚ؟ هخٍ  ( :رِ٠، كؤهزَطي أٗخ ٗؤط٤ٚ حُؼخّ)، هخٍ: هِض: ٫، هخٍ  ( :كبٗي آط٤ٚ ٝٓطٞف رٚ)(1)، كخُٔوٜٞى إٔ ٓزذ حُـِٝس ٛ٢: حَُإ٣خ حُظ٢ رَْ٘ٛ رٜخ ٍٍٓٞ الله  ًٔخ ك٢ هُٞٚ طؼخُ٠ﭽ ﮰ ﮱ ﮲ ﮳ ﮴ ﮵ ﮶ ﮷ ﮸ ﮹ ﮺ ﮻ ﮼ ﮽ ﮾ ﮿ ﯀ ﯁ ﯂ ﯃ ﯄ ﯅ ﯆ ﯇ ﯈ ﯉ ﯊ ﯋ ﯌ ﯍ﭼ(2)‌.‌ ٣وٍٞ حرٖ حٓلخم ك٢ حُٔـخُ١ؿِٝس حُلي٣ز٤ش ٝهي ًخٗض ك٢ ً١ حُوؼيس ٓ٘ش ٓض ٖٓ حُٜـَس ر٬ ه٬ف(3)، رٔؼ٘٠ أٜٗخ ٝهؼض رؼي ؿِٝس ح٧كِحد ٝحُِٕٔٔٔٞ ك٢ أهٟٞ هٞطْٜ، هخٍ حُ٘ز٢ :رؼي ؿِٝس ح٧كِحد ٝحٗيكخٍ حًَُٔ٘٤ٖ ػٖ ٜٓخؿٔش حُٔي٣٘ش : (ح٥ٕ ٗـِْٝٛ ٝ٫ ٣ـِٝٗ٘خ، ٗلٖ ٗٔ٤َ اُ٤ْٜ)(4)،ًٝخٕ ػيى حُٔؼظَٔ٣ٖ ٓٓٗٔٛلخر٢ ػٖ ػَٔٝ ػٖ ؿخرَ هخٍ: (ً٘خ ٣ّٞ حُلي٣ز٤ش أُلخ ٝأٍرغ ٓخثش)(5). (ٔ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ ٖٓ كي٣غ ٓطٍٞ، ًظخد: حَُ٘ٝ١، رخد: حَُ٘ٝ١ ك٢ حُـٜخى ٝحُٜٔخُلش ٓغ أَٛ حُلَد ًٝظخرش حَُ٘ٝ١، (ٖ/ٖ)، كي٣غ ٍهْ: ٖٔ. (ٕ) ٍٓٞس حُلظق: آ٣ش: 7. (ٖ) حٗظَ: حُٔ٤َس حُ٘زٞ٣ش، حرٖ ًؼ٤َ، (ٖ/ٕٖٔ). (ٗ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُٔـخُ١، رخد: ، (٘/ٓٔٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٓٔٔٗ. (٘) حَُٔؿغ حُٔخرن ٗلٔٚ، ًظخد: طلٔ٤َ حُوَإٓ ، رخد: اً ٣زخ٣ؼٞٗي طلض حُ٘ـَس، (ٙ/ٖٙٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٓٗ.

عدد الصفحات ١٤٧

٠ إ حُ٘لْ ح٩ٗٔخٗ٤ش رٜلش ػخٓش ٌَُٓٓش، ُٝٓؼظٔش ك٢ ح٩ٓ٬ّ، ٌٝٛح ح٧َٓ ػِ٠ ا١٬هٚ ٫ حٓظؼ٘خء ك٤ٚ رٔزذ ؿْ٘ أٝ ٓؼظوي، ٜٓيحهخً ُوُٞٚ طؼخُ٠: ﭽ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﭼ(1)، ٝط٘٤َ ح٥٣ش اُ٠ حُظٌَ٣ْ رؤٗٚ ػخّ ٝٗخَٓ ٌَُ ر٘٢ حُزَ٘ ِٓٔٔ٤ٖ ٝؿ٤َ ِٓٔٔ٤ٖ، ٝهي طؼخَٓ ٍٍٓٞ الله  ٓغ ًَ حُٔوخُل٤ٖ ُٚ ٖٓ أَٛ حٌُظخد ٝحًَُٔ٘٤ٖ رطَ٣وش ٍحه٤ش ٝاٗٔخٗ٤ش، ٝحُظ٢ ٣ظٞؿذ ػِ٠ حُِٔٔٔ٤ٖ طزخع ٓ٘ش  ك٢ حُظؼخَٓ ٓغ ح٥هَ ٝحُظؼخ٣ٖ ٓؼٚ. ٝ٣ٍٞى حُزخكغ ك٢ ٌٛح حُ٘ؤٕ، أكخى٣غ ك٢ ؿِٝس حُلي٣زش ٝٓخ ط٠ٔ٘ظٚ ٖٓ أرؼخى اٗٔخٗ٤ش، ٝٓ٤خٓ٤ش، ٝك٠خٍ٣ش ٝهزٍٞ رخ٥هَ ٝحُظؼخ٣ٖ ٓؼٚ، ًٝ٤ق طؼخَٓ ٓ٤يٗخ ٓلٔي رٖ ػزيالله  ٓغ ًلخٍ هَ٣ٖ ٝطلخٝٝ ٝطلخٍٝ ٓؼْٜ ٝؿخىُْٜ رخُظ٢ ٛ٢ أكٖٔ، كوي أهَؽ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ ٖٓ كي٣غ ٓطٍٞ: ػٖ حٍُٔٔٞ رٖ ٓوَٓش(2)، َٝٓٝحٕ(3) ٣ٜيم ًَ ٝحكي ٜٓ٘ٔخ كي٣غ ٛخكزٚ، هخ٫: هَؽ ٍٍٓٞ الله  ُٖٓ حُلي٣ز٤ش (4)كظ٠ اًح ًخٗٞح رزؼٞ حُطَ٣ن، هخٍ حُ٘ز٢  :(إ هخُي رٖ حُُٞ٤ي رخُـٔ٤ْ(5) ك٢ ه٤َ ُوَ٣ٖ ١ِ٤ؼش، كوٌٝح ًحص حُ٤ٔ٤ٖ) كٞ الله ٓخ ٗؼَ رْٜ هخُي كظ٠ اًح ْٛ روظَس حُـ٤ٖ، كخٗطِن ٣ًَٞ ٌٗ٣َح ُوَ٣ٖ، ٝٓخٍ حُ٘ز٢  ِْٝٓ كظ٠ اًح ًخٕ رخُؼ٘٤ش حُظ٢ ٣ٜز٢ ػِ٤ْٜ ٜٓ٘خ رًَض رٚ ٍحكِظٚ، كوخٍ حُ٘خّ: كَ كَ كؤُلض، كوخُٞح: ه٨ص حُوٜٞحء(6)، ه٨ص حُوٜٞحء، كوخٍ حُ٘ز٢  :(ٓخ ه٨ص حُوٜٞحء، ٝٓخ ًحى ُٜخ روِن، ٌُٖٝ كزٜٔخ كخرْ حُل٤َ)، ػْ هخٍ: (ٝحٌُ١ ٗلٔ٢ ر٤يٙ، ٫ ٣ٔؤُٞٗ٢ هطش ٣ؼظٕٔٞ ك٤ٜخ كَٓخص الله ا٫ أػط٤ظْٜ ا٣خٛخ)، ػْ ُؿَٛخ كٞػزض، هخٍ: كؼيٍ ػْٜ٘ كظ٠ ٍِٗ رؤهٜ٠ حُلي٣ز٤ش ػِ٠ ػٔي هِ٤َ حُٔخء، ٣ظزَٟٚ(7) حُ٘خّ طزَٟخ، (ٔ) ٍٓٞس ح٩َٓحء: آ٣ش: ٓ. (ٕ) ٛٞ: حُِٔ َٔٞ ٍ رٖ َٓ وْ َٓشَ رٖ ٗٞكَ رٖ ٝٛ٤ذ رٖ ػزي ٓ٘خف رٖ َُٛس رٖ ً٬د أرٞ ػزي حَُكٖٔ حُوَٗ٢ حٌُٔ٢ هخٍ ػَٔٝ رٖ ػِ٢ ٛٞ: ٓيٗ٢، ٓٔغ حُ٘ز٢  ٝكيع ػٖ ػَٔ رٖ حُوطخد ٝػَٔٝ رٖ ػٞف ٍٟٝ ػ٘ٚ ػِ٢ رٖ حُلٔ٤ٖ رٖ ػِ٢ ٝػَٝس رٖ حُِر٤َ ٝحرٖ أر٢ ِٓ٤ٌش (طٞك٠: ٗٙٛـ)، أٓي حُـخرش ك٢ ٓؼَكش حُٜلخرش، حرٖ ح٧ػ٤َ، (٘/٘). (ٖ) ٛٞ: َٓٝحٕ رٖ حُلٌْ رٖ أر٢ حُؼخٙ حرٖ أٓ٤ش أرٞ ػزي حُِٔي ح٧ٓٞ١ حُٔيٗ٢ ُٝ٢ حُو٬كش ك٢ آهَ ٓ٘ش أٍرغ ٝٓظ٤ٖ ٝٓخص ٓ٘ش هْٔ ك٢ ٍٓ٠خٕ ُٝٚ ػ٬ع أٝ اكيٟ ٝٓظٕٞ ٓ٘ش ٫ طؼزض ُٚ ٛلزش ، هخٍ ػَٝس رٖ حُِر٤َ: َٓٝحٕ ٫ ٣ظْٜ ك٢ حُلي٣غ، طوَ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٔ/ٕ٘٘). (ٗ) ٛ٢: هَ٣ش ٓظٞٓطش ُ٤ٔض رخٌُز٤َس، ٓٔ٤ض رزجَ ٛ٘خى ػ٘ي ٓٔـي حُ٘ـَس حُظ٢ رخ٣غ ٍٍٓٞ الله، ، طلظٜخ، حُلي٣ز٤ش ر٘ـَس كيرخء ًخٗض ك٢ ًُي حُٟٔٞغ، ٝر٤ٖ حُلي٣ز٤ش ٌٝٓش َٓكِش، ٝر٤ٜ٘خ ٝر٤ٖ حُٔي٣٘ش طٔغ َٓحكَ، ٓؼـْ حُزِيحٕ، ٣خهٞص حُلٔٞ١، (ٕ/3.) (٘) ٛ٢: حُـٔ٤ْ رـخٗذ حَُٔحٝ، ٝحَُٔحٝ ر٤ٖ ٍحرؾ ٝحُـللش، ٝك٠ حُلي٣غ إّٔ حُّ٘ز٢ّ  هَؽ ػخّ حُلظق اُ٠ ٌّٓش، كٜخّ، كظّ٠ رِؾ ًَحع حُـٔ٤ْ، كؤكطَ، ٓؼـْ ٓخ حٓظؼـْ ٖٓ أٓٔخء حُز٬ى ٝحُٔٞحٟغ، ُ٨ٗئُ٢، (حُٔظٞك٠: 17ٛـ)، ػخُْ حٌُظذ، ر٤َٝص، ١ٖ، ٖٓٗٔٛـ، (ٖ/ٙٓٔ). (ٙ) ٛ٢: ُوذ ٗخهش ٍٍٓٞ الله  ، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ،٘ٔ/٘). (7) حُظزَٝ: حُظزِؾ رخُوِ٤َ ٖٓ حُؼ٤ٖ. ٝطزَٝ كخؿظٚ: أهٌٛخ هِ٤٬ هِ٤٬. ٝك٢ حُلي٣غ: ٓخء هِ٤َ ٣ظزَٟٚ حُ٘خّ طزَٟخً ، أ١: ٣ؤهٌٝٗٚ هِ٤٬ هِ٤٬، حَُٔؿغ حُٔخرن، (7/7.)

عدد الصفحات ١٤٨

131 كِْ ٣ِزؼٚ حُ٘خّ كظ٠ ِٗكٞٙ ٌٝٗ٠ اُ٠ ٍٍٓٞ الله  حُؼطٖ، كخٗظِع ٜٓٔخ ٖٓ ً٘خٗظٚ، ػْ أَْٓٛ إٔ ٣ـؼِٞٙ ك٤ٚ، كٞ الله ٓخ ُحٍ ٣ـ٤ٖ ُْٜ رخَُ١ كظ٠ ٛيٍٝح ػ٘ٚ، كز٤٘ٔخ ْٛ ًٌُي اً ؿخء ري٣َ رٖ ٍٝهخء حُوِحػ٢(1) ك٢ ٗلَ ٖٓ هٞٓٚ ٖٓ هِحػش، ًٝخٗٞح ػ٤زش(2) ٜٗق ٍٍٓٞ الله  ٖٓ أَٛ طٜخٓش، كوخٍ: اٗ٢ طًَض ًؼذ رٖ ُئ١(3)، ٝػخَٓ رٖ ُئ١(4) ُِٗٞح أػيحى ٓ٤خٙ حُلي٣ز٤ش، ٝٓؼْٜ حُؼًٞ حُٔطخك٤َ(5)، ْٝٛ ٓوخطِٞى ٝٛخىٝى ػٖ حُز٤ض، كوخٍ ٍٍٓٞ الله  :( اٗخ ُْ ٗـت ُوظخٍ أكي، ٌُٝ٘خ ؿج٘خ ٓؼظَٔ٣ٖ، ٝإ هَ٣٘خً هي ٌٜٗظْٜ حُلَد، ٝأَٟص رْٜ، كبٕ ٗخءٝح ٓخىىطْٜ ٓيس، ٝ٣وِٞح ر٤٘٢ ٝر٤ٖ حُ٘خّ، كبٕ أظَٜ: كبٕ ٗخءٝح إٔ ٣يهِٞح ك٤ٔخ ىهَ ك٤ٚ حُ٘خّ كؼِٞح، ٝا٫ كوي ؿٔٞح، ٝإ ْٛ أرٞح، كٞ حٌُ١ ٗلٔ٢ ر٤يٙ ٧هخطِْٜ٘ ػِ٠ أَٓ١ ٌٛح كظ٠ ط٘لَى ٓخُلظ٢(6)، ُٝ٤٘لٌٕ الله أَٓٙ )، كوخٍ ري٣َ: ٓؤرِـْٜ ٓخ طوٍٞ، هخٍ: كخٗطِن كظ٠ أط٠ هَ٣٘خً ، هخٍ: اٗخ هي ؿج٘خًْ ٖٓ ٌٛح حَُؿَ ٝٓٔؼ٘خٙ ٣وٍٞ هٞ٫، كبٕ ٗجظْ إٔ ٗؼَٟٚ ػِ٤ٌْ كؼِ٘خ، كوخٍ ٓلخإْٛ: ٫ كخؿش ُ٘خ إٔ طوزَٗخ ػ٘ٚ ر٘٢ء، ٝهخٍ ًٝٝ حَُأ١ ْٜٓ٘: ٛخص ٓخ ٓٔؼظٚ ٣وٍٞ، هخٍ: ٓٔؼظٚ ٣وٍٞ ًٌح ًٌٝح، كليػْٜ رٔخ هخٍ حُ٘ز٢  ، كوخّ ػَٝس رٖ ٓٔؼٞى(7) كوخٍ: أ١ هّٞ، أُٔظْ رخُٞحُي؟ هخُٞح: رِ٠، هخٍ: أُٝٔض رخُُٞي؟ هخُٞح: رِ٠، هخٍ: كَٜ طظٜٔٞٗ٢؟ هخُٞح: ٫ً ، هخٍ: أُٔظْ طؼِٕٔٞ أٗ٢ حٓظ٘لَص أَٛ ػٌخظ، كِٔخ رِلٞح ػِ٢ ؿجظٌْ رؤِٛ٢ ُٝٝي١ ٖٝٓ أ١خػ٘٢؟ هخُٞح: رِ٠، هخٍ: كبٕ ٌٛح هي ػَٝ ٌُْ هطش ٍٗي، حهزِٞٛخ ٝىػٞٗ٢ آط٤ٚ، هخُٞح: حثظٚ، كؤطخٙ، كـؼَ ٣ٌِْ حُ٘ز٢  كوخٍ حُ٘ز٢  ٗلٞحً ٖٓ هُٞٚ ُزي٣َ، كوخٍ ػَٝس ػ٘ي ًُي: أ١ ٓلٔي أٍأ٣ض إ حٓظؤِٛض أَٓ هٞٓي، َٛ ٓٔؼض رؤكي ٖٓ حُؼَد حؿظخف أِٛٚ هزِي، ٝإ طٌٖ (ٔ) ٛٞ: ري٣َ رٖ ٍٝهخء حُوِحػ٢ ٖٓ ر٘٢ ػي١ رٖ هِحػش أَٓٙ حُ٘ز٢  إٔ ٣لزْ حُٔزخ٣خ ٝح٧ٓٞحٍ رخُـؼَحٗش كظ٠ ٣ويّ ػِ٤ٚ ٖٓ ٌٓش كلزٜٔخ ػِ٤ٚ ًٝخٕ ٓ٤ي هٞٓٚ، حٗظَ: حُؼوخص، حرٖ كزخٕ، (ٖ/ٖٗ). (ٕ) أ١: إٔ ر٤٘٘خ ٝر٤ْٜ٘ ك٢ ٌٛح حُِٜق ٛيٍحً ٓؼوٞىحً ػِ٠ حُٞكخء رٔخ ك٢ حٌُظخد، ٗو٤خ ٖٓ حُـَ ٝحُـيٍ ٝحٌُٔلٞكش ٛ٢ حَُٔ٘ؿش حُٔؼوٞىس. ٝحُؼَد طٌ٘٢ ػٖ حُٜيٍٝ حُظ٢ طلظٞ١ ػِ٠ حُ٠ٔخثَ حُٔولخس رخُؼ٤خد، طٌٜ٣ذ حُِـش، َُِٜٝ١، (ٖ/ٓ٘ٔ). (ٖ) ٛٞ: ًؼذ رٖ ُئ١ رٖ ؿخُذ، ٖٓ هَ٣ٖ، ٖٓ ػيٗخٕ، أرٜٞٛ٤ٚ: ؿي ؿخِٛ٢، هط٤ذ ٖٓ ِِٓٔش حُ٘ٔذ حُ٘زٞ١ ًخٕ ػظ٤ْ حُويٍ ػ٘ي حُؼَد، كظ٠ أٍهٞح رٔٞطٚ اُ٠ ػخّ حُل٤َ ٝٛٞ أٍٝ ٖٓ ٖٓ ح٫ؿظٔخع ٣ّٞ حُـٔؼش، ًٝخٕ حٓٔٚ " ٣ّٞ حُؼَٝرش " كٌخٗض هَ٣ٖ طـظٔغ اُ٤ٚ ك٤ٚ، ك٤وطزْٜ ٝ٣ؼظْٜ، ٖٓ ِٗٔٚ ر٘ٞ ٓؼي ٝر٘ٞ َٜٓ ٝر٘ٞ حُؼخٙ ٝر٘ٞ ٗل٤َ، ٖٓ رطٕٞ هَ٣ٖ، ح٧ػ٬ّ ، ًٍُِِِ٢ (٘/1.) (ٗ) ٛٞ: ػخَٓ رٖ ُئ١ رٖ ؿخُذ، ٖٓ هَ٣ٖ، ٖٓ حُؼيٗخٗ٤ش: ؿي ؿخِٛ٢. ٖٓ ِٗٔٚ ػَٔٝ حرٖ ٝى حُؼخَٓ١، ًٝؼ٤َٕٝ، ٗلْ حُٜٔيٍ، (ٖ/3.) (٘) ٛ٢: ٗخهش ٓطلَ، ٝٗٞم ٓطخكَ ٝٓطخك٤َ: ٓؼٜخ أٝ٫ىٛخ، ٝك٢ حُلي٣غ: (ٓخٍص هَ٣ٖ رخُؼًٞ حُٔطخك٤َ) ، كخُؼًٞ: ح٩رَ حُظ٢ ٟٝؼض أٝ٫ىٛخ كي٣ؼخ. ٝحُٔطخك٤َ: حُظ٢ ٓؼٜخ أٝ٫ىٛخ، طٌٜ٣ذ حُِـش، َُِٜٝ١، (ٖٔ/ٖٕٙ). (ٙ) أ١: كظ٠ أٓٞص؛ حُٔخُلش: ٛللش حُؼ٘ن ًٝ٘٠ رخٗلَحىٛخ ػٖ حُٔٞص ٧ٜٗخ ٫ ط٘لَى ػٔخ ٣ِ٤ٜخ ا٫ رٚ، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (ٖ/ٖٖٖ). (7) ٛٞ: ػَٝس رٖ ٓٔؼٞى رٖ ٓؼظذ رٖ ػخَٓ رٖ ٓخُي رٖ ًؼذ رٖ ػَٔٝ رٖ ٓؼي رٖ ػٞف رٖ هٔ٢ رٖ ٓ٘زٚ رٖ رٌَ رٖ ٛٞحُٕ، ٝػزض ًًَٙ ك٢ حُلي٣غ حُٜل٤ق ك٢ هٜش حُلي٣ز٤ش، ًٝخٗض ُٚ حُ٤ي حُز٤٠خء ك٢ طوَ٣َ حُِٜق، ٝٛٞ ٓٔظٞك٠ ك٢ حُزوخٍ١، أِْٓ ٓ٘ش طٔغ ٛـَ٣ش هخٍ ػ٘ٚ حُ٘ز٢  ُٔخ رِـش حٓظٜ٘خىٙ: ٓؼَ ػَٝس، ٓؼَ ٛخكذ ٣خٓ٤ٖ ىػخ هٞٓٚ اُ٠ الله كوظِٞٙ، حُؼوخص، حرٖ كزخٕ، (ٗ/7.)

عدد الصفحات ١٤٩

132 ح٧هَٟ، كبٗ٢ ٝالله ٧ٍٟ ٝؿٞٛخ، ٝاٗ٢ ٧ٍٟ أٝٗخرخ(1) ٖٓ حُ٘خّ هِ٤وخ إٔ ٣لَٝح ٝ٣يػٞى، كوخٍ ُٚ أرٞ رٌَ حُٜي٣ن: حٜٓٚ رظَ حُ٬ص(2)، أٗلٖ ٗلَ ػ٘ٚ ٝٗيػٚ؟ كوخٍ: ٖٓ ًح؟ هخُٞح: أرٞ رٌَ، هخٍ: أٓخ ٝحٌُ١ ٗلٔ٢ ر٤يٙ، ُٞ٫ ٣ي ًخٗض ُي ػ٘ي١ ُْ أؿِى رٜخ ٧ؿزظي، هخٍ: ٝؿؼَ ٣ٌِْ حُ٘ز٢ ،كٌِٔخ طٌِْ أهٌ رِل٤ظٚ، ٝحُٔـ٤َس رٖ ٗؼزش هخثْ ػِ٠ ٍأّ حُ٘ز٢  ، ٝٓؼٚ حُٔ٤ق ٝػِ٤ٚ حُٔـلَ، كٌِٔخ أٟٛٞ ػَٝس ر٤يٙ اُ٠ ُل٤ش حُ٘ز٢  َٟد ٣يٙ ر٘ؼَ حُٔ٤ق، ٝهخٍ ُٚ: أهَ ٣يى ػٖ ُل٤ش ٍٍٓٞ الله  ، كَكغ ػَٝس ٍأٓٚ، كوخٍ: ٖٓ ٌٛح؟ هخُٞح: حُٔـ٤َس رٖ ٗؼزش، كوخٍ: أ١ ؿيٍ، أُٔض أٓؼ٠ ك٢ ؿيٍطي؟ ًٝخٕ حُٔـ٤َس ٛلذ هٞٓخ ك٢ حُـخِٛ٤ش كوظِْٜ، ٝأهٌ أٓٞحُْٜ، ػْ ؿخء كؤِْٓ، كوخٍ حُ٘ز٢  :(أٓخ ح٩ٓ٬ّ كؤهزَ، ٝأٓخ حُٔخٍ كِٔض ٓ٘ٚ ك٢ ٗ٢ء)، ػْ إ ػَٝس ؿؼَ ٣َٓن(3) أٛلخد حُ٘ز٢ رؼ٤٘٤ٚ، هخٍ: كٞالله ٓخ ط٘وْ ٍٍٓٞ الله ٗوخٓش ا٫ ٝهؼض ك٢ ًق ٍؿَ ْٜٓ٘، كيُي رٜخ ٝؿٜٚ ٝؿِيٙ، ٝاًح أَْٓٛ حرظيٍٝح أَٓٙ، ٝاًح طٟٞؤ ًخىٝح ٣وظظِٕٞ ػِ٠ ٟٝٞثٚ، ٝاًح طٌِْ هل٠ٞح أٛٞحطْٜ ػ٘يٙ، ٝٓخ ٣ليٕٝ اُ٤ٚ حُ٘ظَ طؼظ٤ٔخً ُٚ، كَؿغ ػَٝس اُ٠ أٛلخرٚ، كوخٍ: أ١ هّٞ، ٝالله ُوي ٝكيص ػِ٠ حُِٔٞى، ٝٝكيص ػِ٠ ه٤َٜ(4)، ًَٟٝٔ(5)، ٝحُ٘ـخٗ٢(6)، إ ٍأ٣ض ٌِٓخ ه٢ ٣ؼظٔٚ أٛلخرٚ ٓخ ٣ؼظْ أٛلخد ٓلٔي  ٓلٔيح، ٝالله إ ط٘وْ ٗوخٓش ا٫ ٝهؼض ك٢ ًق ٍؿَ ْٜٓ٘، كيُي رٜخ ٝؿٜٚ ٝؿِيٙ، ٝاًح أَْٓٛ حرظيٍٝح أَٓٙ، ٝاًح طٟٞؤ ًخىٝح ٣وظظِٕٞ ػِ٠ ٟٝٞثٚ، ٝاًح طٌِْ هل٠ٞح أٛٞحطْٜ ػ٘يٙ، ٝٓخ ٣ليٕٝ اُ٤ٚ حُ٘ظَ طؼظ٤ٔخ ُٚ، ٝاٗٚ هي ػَٝ ػِ٤ٌْ هطش ٍٗي كخهزِٞٛخ، كوخٍ ٍؿَ ٖٓ ر٘٢ ً٘خٗش: ىػٞٗ٢ آط٤ٚ، كوخُٞح: حثظٚ، كِٔخ أَٗف ػِ٠ حُ٘ز٢  ٝأٛلخرٚ، هخٍ ٍٍٓٞ الله  :(ٌٛح ك٬ٕ(7)، ٝٛٞ ٖٓ هّٞ ٣ؼظٕٔٞ حُزيٕ، كخرؼؼٞٛخ ُٚ) كزؼؼض ُٚ، ٝحٓظوزِٚ حُ٘خّ ٣ِزٕٞ، كِٔخ ٍأٟ ًُي هخٍ: ٓزلخٕ الله، ٓخ ٣٘زـ٢ ُٜئ٫ء إٔ ٣ٜيٝح ػٖ حُز٤ض، كِٔخ ٍؿغ اُ٠ أٛلخرٚ، هخٍ: ٍأ٣ض حُزيٕ هي هِيص ٝأٗؼَص، كٔخ أٍٟ إٔ ٣ٜيٝح ػٖ حُز٤ض، كوخّ ٍؿَ ْٜٓ٘ ٣وخٍ (ٔ) أ١: أه٬١خ ًٌُٝي ح٧ٗخ٣ذ ٝأكيٛخ أٗخرش ر٠ْ حُِٜٔس ٝٛ٢ حُـٔخػش حُٔوظِطش ٖٓ حُ٘خّ، ٝ٣وخٍ ك٢ ًُي أ٣٠خ أٝ رؤٗخٝح ٗٞحرخ ًِٚ رٔؼ٘٠، ٓ٘خٍم ح٧ٗٞحٍ ػِ٠ ٛلخف ح٥ػخٍ، ػ٤خٝ رٖ ٓٞٓ٠ رٖ ػ٤خٝ رٖ ػَٕٔٝ حُ٤لٜز٢ حُٔزظ٢، أرٞ حُل٠َ، (حُٔظٞك٠: ٗٗ٘ٛـ)، حٌُٔظزش حُؼظ٤وش ٝىحٍ حُظَحع، (ٔ/3.) (ٕ) أ١: ٗظْ ُٜخ ٝحٓظٜخٗش رٜخ ٝػخىس ًخٗض ُْٜ ك٢ ًُي ٝحُزظَ ٓخ ط٘وزٚ حُوخك٠ش ػ٘ي حُوطغ ٝحُ٬ص ْٛ٘ ٖٓ أٛ٘خْٜٓ، طلٔ٤َ ؿَ٣ذ ٓخ ك٢ حُٜل٤ل٤ٖ حُزوخٍ١ ِْٝٓٔ، حرٖ كٔ٤ي ح٧ُى١، (ٔ/31.) (ٖ) أ١: ٣َٓن حُ٘٢ء رزَٜٙ إٔ ٣ي٣ْ حُ٘ظَ اُ٤ٚ حهظ٬ٓخ ً٢ ٫ ٣لطٖ ُٚ ، غش٠ة اٌؽذ٠س، أرٞ ِٓ٤ٔخٕ كٔي رٖ ٓلٔي رٖ ارَحٛ٤ْ رٖ حُوطخد حُزٔظ٢ حُٔؼَٝف رخُوطخر٢، (حُٔظٞك٠: 11 ٛـ)، طلو٤ن: ػزي حٌَُ٣ْ ارَحٛ٤ْ حُـَرخٝ١، هَؽ أكخى٣ؼٚ: ػزي حُو٤ّٞ ػزي ٍد حُ٘ز٢، ىحٍ حُلٌَ، ىٓ٘ن، ٕٓٗٔ ٛـ - ٕ ّ (ٖ/ٗ). (ٗ) ه٤َٜ ٛٞ: حْٓ ِٓي ٣ِ٢ حَُّٝ، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (٘/ٗٓٔ). (٘) ًَٟٔ ٛٞ: ُوذ ِٓٞى حُلَّ رلظق حٌُخف ًَٝٔٛخ ٝٛٞ ٓؼَد، هَٔٝ ٝحُ٘ٔزش اُ٤ٚ ًَٔٝ١ ٝ ًَٔ١ ٝؿٔغ ًَٟٔ أًخَٓس، حٗظَ: ٓوظخٍ حُٜلخف، ٓوظخٍ حُٜلخف، حَُحُ١، (ٔ/3.) (ٙ) ٛٞ: حُ٘ـخٗ٢ رخُلظق، ٛٞ: ِٓي حُلز٘ش، ٗلْ حُٜٔيٍ، (ٔ/ٖ٘ٓ). (7) ٛٞ: حُلِْ رٖ ػِؤش حٌُ٘خٗ٢، ٝٛٞ ٣ٞٓجٌ ٓ٤ي ح٧كخرٖ، ًٔخ ك٢ حُلي٣غ حٌُ١ هَّؿٚ ح٩ٓخّ أكٔي ك٢ ٓٔ٘يٙ، رخد: ٍٓٔٞ رٖ ٓوَٓش حَُِٛ١، َٝٓٝحٕ رٖ حُلٌْ، (ٖٔ/ ٕٕٔ)، كي٣غ ٍهْ:ٓٔ.

عدد الصفحات ١٥٠

133 ُٚ ٌَُٓ رٖ كلٚ(1)، هخٍ: ىػٞٗ٢ آط٤ٚ، كوخُٞح: حثظٚ، كِٔخ أَٗف ػِ٤ْٜ، هخٍ حُ٘ز٢  :(ٌٛح ٌَُٓ، ٝٛٞ ٍؿَ كخؿَ)، كـؼَ ٣ٌِْ حُ٘ز٢  ، كز٤٘ٔخ ٛٞ ٣ٌِٔٚ اً ؿخء ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ، هخٍ ٓؼَٔ(2) :كؤهزَٗ٢ أ٣ٞد(3)، ػٖ ػٌَٓش أٗٚ ُٔخ ؿخء ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ، هخٍ حُ٘ز٢  :(ُوي َٜٓ ٌُْ ٖٓ أًَْٓ) هخٍ ٓؼَٔ: هخٍ حَُِٛ١ ك٢ كي٣ؼٚ: كـخء ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ كوخٍ: ٛخص حًظذ ر٤٘٘خ ٝر٤ٌْ٘ ًظخرخ كيػخ حُ٘ز٢  حٌُخطذ، كوخٍ حُ٘ز٢  :(رْٔ الله حَُكٖٔ حَُك٤ْ)، هخٍ ٜٓ٤َ: أٓخ حَُكٖٔ، كٞ الله ٓخ أىٍ١ ٓخ ٛٞ ٌُٖٝ حًظذ رخٓٔي حُِْٜ ًٔخ ً٘ض طٌظذ، كوخٍ حُِٕٔٔٔٞ: ٝالله ٫ ٌٗظزٜخ ا٫ رْٔ الله حَُكٖٔ حَُك٤ْ، كوخٍ حُ٘ز٢  :(حًظذ رخٓٔي حُِْٜ) ػْ هخٍ: (ٌٛح ٓخ هخٟ٠ ػِ٤ٚ ٓلٔي ٍٍٓٞ الله)، كوخٍ ٜٓ٤َ: ٝالله ُٞ ً٘خ ٗؼِْ أٗي ٍٍٓٞ الله ٓخ ٛيىٗخى ػٖ حُز٤ض، ٝ٫ هخطِ٘خى، ٌُٖٝ حًظذ ٓلٔي رٖ ػزي الله، كوخٍ حُ٘ز٢  :(ٝ اٗ٢ ٍَُٓٞ الله، ٝإ ًٌرظٔٞٗ٢، حًظذ ٓلٔي رٖ ػزي الله) هخٍ حَُِٛ١: ًُٝي ُوُٞٚ: (٫ ٣ٔؤُٞٗ٢ هطش ٣ؼظٕٔٞ ك٤ٜخ كَٓخص الله ا٫ أػط٤ظْٜ ا٣خٛخ)، كوخٍ ُٚ حُ٘ز٢  : ٔ- (ػِ٠ إٔ طوِٞح ر٤٘٘خ ٝر٤ٖ حُز٤ض، ك٘طٞف رٚ)، كوخٍ ٜٓ٤َ: ٝالله ٫ طظليع حُؼَد أٗخ أهٌٗخ ٟـطش(4)، ٌُٖٝ ًُي ٖٓ حُؼخّ حُٔوزَ، كٌظذ، كوخٍ ٜٓ٤َ: ٕ- ٝػِ٠ أٗٚ ٫ ٣ؤط٤ي ٓ٘خ ٍؿَ ٝإ ًخٕ ػِ٠ ى٣٘ي ا٫ ٍىىطٚ اُ٤٘خ، هخٍ حُِٕٔٔٔٞ: ٓزلخٕ الله، ً٤ق ٣َى اُ٠ حًَُٔ٘٤ٖ ٝهي ؿخء ِٓٔٔخ؟ كز٤٘ٔخ ْٛ ًٌُي اً ىهَ أرٞ ؿ٘يٍ(5) رٖ ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ ٣َٓق ك٢ ه٤ٞىٙ، ٝهي هَؽ ٖٓ أٓلَ ٌٓش كظ٠ ٍٓ٠ ر٘لٔٚ ر٤ٖ أظَٜ حُِٔٔٔ٤ٖ، كوخٍ ٜٓ٤َ: (ٔ) ٛٞ: ٌَُٓ رٖ كلٚ رٖ ح٧ه٤ق، رخُوـخء حُٔؼـٔش ٝحُ٤خء حُٔؼ٘خس، حرٖ ػِؤش رٖ ػزي حُلخٍع رٖ ٓ٘وٌ رٖ ػَٔٝ رٖ رـ٤ٞ رٖ ػخَٓ رٖ ُئ١ حُوَٗ٢ حُؼخَٓ١، ًًَٙ حرٖ كزخٕ ك٢ حُٜلخرش، ٝهخٍ: ٣وخٍ ُٚ ٛلزش، ح٩ٛخرش ك٢ طٔ٤٤ِ حُٜلخرش، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٙ/ٖٙٔ). (ٕ) ٛٞ: ٓؼَٔ رٖ ٍحٗي رٖ أر٢ ػَٔٝ ح٧ُى١ حُليحٗ٢ رخُٞ٫ء، أرٞ ػَٝس: كو٤ٚ، كخكع ُِلي٣غ، ٓظوٖ، ػوش، ٖٓ أَٛ حُزَٜس، ُٝي ٝحٗظَٜ ك٤ٜخ، ٌٖٝٓ حُ٤ٖٔ، ٝأٍحى حُؼٞىس اُ٠ رِيٙ كٌَٙ أَٛ ٛ٘ؼخء إٔ ٣لخٍهْٜ، كوخٍ ُْٜ ٍؿَ: ه٤يٝٙ،. كِٝؿٞٙ، كؤهخّ، ٝٛٞ ػ٘ي ٓئٍه٢ ٍؿخٍ حُلي٣غ: أٍٝ ٖٓ ٛ٘ق رخُ٤ٖٔ، (طٞك٠: ٖ٘ٔٛـ)، ح طٌٜ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، (ٓٔ/ٖٕٗ). (ٖ) ٛٞ: أ٣ٞد رٖ أر٢ طٔ٤ٔش، ٝحٓٔٚ ً٤ٔخٕ، حُٔوظ٤خٗ٢، أرٞ رٌَ حُزَٜ١، ُٓٞ٠ ػِ٘س ، ٝ٣وخٍ: ُٓٞ٠ ؿٜ٤٘ش ، ٝٓٞحُ٤ٚ كِلخء ر٘٢ حُلَ٣ٖ، ًٝخٕ ُِٓ٘ٚ ك٢ ر٘٢ حُلَ٣ٖ رخُزَٜس، ذٙز٠ة اٌىّاي فٟ أعّاء اٌشظاي، ٣ٞٓق رٖ ػزي حَُكٖٔ رٖ ٣ٞٓق، أرٞ حُلـخؽ، ؿٔخٍ حُي٣ٖ حرٖ حًُِ٢ أر٢ ٓلٔي حُو٠خػ٢ حٌُِز٢ حُِٔ١، (حُٔظٞك٠: ٕٗٛـ)، طلو٤ن: ر٘خٍ ػٞحى ٓؼَٝف، ٓئٓٔش حَُٓخُش، ر٤َٝص، ١ٔ، ٓٓٗٔ – ٓ، (ٖ/7.) (ٗ) أ١ : ػَٜح ٝهَٜح. ٝأهٌص ك٬ٗخ ٟـطش، رخُ٠ْ، اًح ٟ٤وض ػِ٤ٚ ُظٌَٛٚ ػِ٠ حُ٘٢ء. ٝك٢ حُلي٣غ، ٫ ٣٘ظَ٣ٖ أكيًْ ٓخٍ حَٓة ك٢ ٟـطش ٖٓ ِٓطخٕ، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (7/ٕٖٗ). (٘) ٛٞ: أرٞ ؿ٘يٍ رٖ ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ رٖ ػزي ْٗٔ، رٖ ػزي ٝى رٖ َٜٗ رٖ كَٔ رٖ ػخَٓ رٖ ُئ١ رٖ ؿخُذ رٖ كَٜ حُؼخَٓ١ حُوَٗ٢ ٝحٓٔٚ حُؼخٙ، ًخٕ ٖٓ ه٤خٍ حُٜلخرش، ٝهي أِْٓ ٝكزٔٚ أرٞٙ ٝه٤يٙ كِٔخ ًخٕ ٣ّٞ ِٛق حُلي٣ز٤ش َٛد ٣لـَ ك٢ ه٤ٞىٙ ٝأرٞٙ كخَٟ ر٤ٖ ٣ي١ حُ٘ز٢ -ِٛ٠ الله ػِ٤ٚ ِْٝٓ- ٌُظخد حُِٜق كوخٍ ٌٛح أٍٝ ٖٓ أهخٟ٤ي ػِ٤ٚ ٣خ ٓلٔي كوخٍ ٛزٚ ُ٢ كؤر٠ كَىٙ ٝٛٞ ٣ٜ٤ق ٝ٣وٍٞ ٣خ ِٕٓٔٔٞ! أٍى اُ٠ حٌُلَ? ػْ اٗٚ َٛد، ُٝٚ هٜش ٍٜٓ٘ٞس ًٌٍٓٞس ك٢ "حُٜل٤ق"، ٝك٢ حُٔـخُ١ ػْ هِٚ ٝٛخؿَ ٝؿخٛي ػْ حٗظوَ اُ٠ ؿٜخى حُ٘خّ كظٞك٢ ٜٗ٤يح ك٢ ١خػٕٞ ػٔٞحّ رخ٧ٍىٕ ٓ٘ش ػٔخٗ٢ ػَ٘س، حُؼوخص، حرٖ كزخٕ، (ٖ/ٕ٘ٗ)، ٓ٤َ أػ٬ّ حُ٘ز٬ء، ٌُِٛز٢، (ٖ/ٕٕٔ).

عدد الصفحات ١٥١

134 ٌٛح ٣خ ٓلٔي أٍٝ ٓخ أهخٟ٤ي ػِ٤ٚ إٔ طَىٙ اُ٢، كوخٍ حُ٘ز٢  :(اٗخ ُْ ٗوٞ حٌُظخد رؼي)، هخٍ: كٞ الله اًح ُْ أٛخُلي ػِ٠ ٗ٢ء أريح، هخٍ حُ٘ز٢  :(كؤؿِٙ ُ٢)، هخٍ: ٓخ أٗخ رٔـ٤ِٙ ُي، هخٍ: (رِ٠ كخكؼَ)، هخٍ: ٓخ أٗخ رلخػَ، هخٍ ٌَُٓ: رَ هي أؿِٗخٙ ُي، هخٍ أرٞ ؿ٘يٍ: أ١ ٓؼَ٘ حُِٔٔٔ٤ٖ، أٍى اُ٠ حًَُٔ٘٤ٖ ٝهي ؿجض ِٓٔٔخ، أ٫ طَٕٝ ٓخ هي ُو٤ض؟ ًٝخٕ هي ػٌد ػٌحرخً ٗي٣يحً ك٢ الله، هخٍ: كوخٍ ػَٔ رٖ حُوطخد: كؤط٤ض ٗز٢ الله  كوِض: أُٔض ٗز٢ الله كوخ، هخٍ: (رِ٠)، هِض: أُٔ٘خ ػِ٠ حُلن، ٝػيٝٗخ ػِ٠ حُزخ١َ، هخٍ: (رِ٠)، هِض: كِْ ٗؼط٢ حُيٗ٤ش ك٢ ى٣٘٘خ اًح؟ هخٍ: (اٗ٢ ٍٍٓٞ الله، ُٝٔض أػٜ٤ٚ، ٝٛٞ ٗخَٛ١)، هِض: أُٝ٤ْ ً٘ض طليػ٘خ أٗخ ٓ٘ؤط٢ حُز٤ض ك٘طٞف رٚ؟ هخٍ: (رِ٠، كؤهزَطي أٗخ ٗؤط٤ٚ حُؼخّ)، هخٍ: هِض: ٫، هخٍ: (كبٗي آط٤ٚ ٝٓطٞف رٚ)، هخٍ: كؤط٤ض أرخ رٌَ كوِض: ٣خ أرخ رٌَ أُ٤ْ ٌٛح ٗز٢ الله كوخ؟ هخٍ: رِ٠، هِض: أُٔ٘خ ػِ٠ حُلن ٝػيٝٗخ ػِ٠ حُزخ١َ؟ هخٍ: رِ٠، هِض: كِْ ٗؼط٢ حُيٗ٤ش ك٢ ى٣٘٘خ اًح؟ هخٍ: أ٣ٜخ حَُؿَ اٗٚ ٍَُٓٞ الله  ، ُٝ٤ْ ٣ؼٜ٢ ٍرٚ، ٝٛٞ ٗخَٛٙ، كخٓظٔٔي رـَُٙ(1)، كٞالله اٗٚ ػِ٠ حُلن، هِض: أُ٤ْ ًخٕ ٣ليػ٘خ أٗخ ٓ٘ؤط٢ حُز٤ض ٝٗطٞف رٚ؟ هخٍ: رِ٠، أكؤهزَى أٗي طؤط٤ٚ حُؼخّ؟ هِض: ٫، هخٍ: كبٗي آط٤ٚ ٝٓطٞف رٚ، - هخٍ حَُِٛ١: هخٍ ػَٔ: كؼِٔض ٌُُي أػٔخ٫، هخٍ: كِٔخ كَؽ ٖٓ ه٠٤ش حٌُظخد، هخٍ ٍٍٓٞ الله  ٧ٛلخرٚ: (هٞٓٞح كخٗلَٝح ػْ حكِوٞح)، هخٍ: كٞالله ٓخ هخّ ْٜٓ٘ ٍؿَ كظ٠ هخٍ ًُي ػ٬ع َٓحص، كِٔخ ُْ ٣وْ ْٜٓ٘ أكي ىهَ ػِ٠ أّ ِٓٔش(2)، كًٌَ ُٜخ ٓخ ُو٢ ٖٓ حُ٘خّ، كوخُض أّ ِٓٔش: ٣خ ٗز٢ الله، أطلذ ًُي، حهَؽ ػْ ٫ طٌِْ أكيحً ْٜٓ٘ ًِٔش، كظ٠ ط٘لَ ريٗي، ٝطيػٞ كخُوي ك٤لِوي، كوَؽ كِْ ٣ٌِْ أكيح ْٜٓ٘ كظ٠ كؼَ ًُي ٗلَ ريٗٚ، ٝىػخ كخُوٚ كلِوٚ، كِٔخ ٍأٝح ًُي هخٓٞح، ك٘لَٝح ٝؿؼَ رؼ٠ْٜ ٣لِن رؼ٠خ كظ٠ ًخى رؼ٠ْٜ ٣وظَ رؼ٠خً ؿٔخً ، ػْ ؿخءٙ ٗٔٞس ٓئٓ٘خص كؤٍِٗ الله طؼخُ٠: ﭽ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﭼ(3)كظ٠ رِؾ رؼْٜ حٌُٞحكَ كطِن ػَٔ ٣ٞٓجٌ حَٓأط٤ٖ، ًخٗظخ ُٚ ك٢ حَُ٘ى كظِٝؽ اكيحٛٔخ ٓؼخٝ٣ش رٖ أر٢ ٓل٤خٕ(4)، ٝح٧هَٟ ٛلٞحٕ رٖ (ٔ) أ١: حػظِن رٚ ٝأٌٓٔٚ ٝحطزغ هُٞٚ ٝكؼِٚ ٝ٫ طوخُلٚ؛ كخٓظؼخٍ ُٚ حُـَُ ًخٌُ١ ٣ٔٔي رًَخد حَُحًذ ٝ٣ٔ٤َ رٔ٤َٙ، ٝحؿظَُ حُٔ٤َ حؿظَحُح اًح ىٗخ ٓٔ٤َٙ، ٝأِٛٚ ٖٓ حُـَُ، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (٘/ٙ). (ٕ) ٛ٢: ٓٞىس ر٘ض ُٓؼش رٖ ه٤ْ حرٖ ػزي ْٗٔ حُؼخَٓ٣ش حُوَٗ٤ش أّ حُٔئٓ٘٤ٖ طِٝؿٜخ حُ٘ز٢  رؼي هي٣ـش ٝٛٞ رٌٔش ٝٓخطض ٓ٘ش هْٔ ٝهٔٔ٤ٖ ػِ٠ حُٜل٤ق، طوَ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٔ/1.) (ٖ) ٍٓٞس حُٔٔظل٘ش: آ٣ش:ٓٔ. (ٗ) ٛٞ: ٓؼخٝ٣ش رٖ أر٢ ٓل٤خٕ ٛوَ رٖ كَد رٖ أٓ٤ش رٖ ػزي ْٗٔ أرٞ ػزي حَُكٖٔ ح٧ٓٞ١ أِْٓ ٣ّٞ حُلظق ٝه٤َ هزَ ًُي ٍٟٝ ػٖ حُ٘ز٢  ٝػٖ أر٢ رٌَ ٝػَٔ ٝأهظٚ أّ كز٤زش ٝػ٘ٚ ؿَ٣َ رٖ ػزي الله حُزـِ٢ ٝحُٔخثذ رٖ ٣ِ٣ي حٌُ٘ي١ ٝحرٖ ػزخّ ٝٓؼخٝ٣ش رٖ كي٣ؾ ٝ٣ِ٣ي رٖ ؿخٍ٣ش ٝأرٞ أٓخٓش رٖ َٜٓ رٖ ك٘٤ق ٝأرٞ اىٍ٣ْ حُوٞ٫ٗ٢ ٝٓؼ٤ي رٖ حُٔٔ٤ذ ٝه٤ْ رٖ أر٢ كخُّ ٝػ٤ٔ٠ رٖ ١ِلش أرٞ ٓـِِ ٝكٔ٤ي رٖ ػزي حَُكٖٔ رٖ ػٞف ٝٓلٔي رٖ كز٤َ رٖ ٓطؼْ ٝآهَٕٝ ٝ٫ٙ ػَٔ رٖ حُوطخد حُ٘خّ رؼي أه٤ٚ ٣ِ٣ي كؤهَٙ ػؼٔخٕ ٓيس ٝ٫٣ظٚ ػْ ُٝ٢ حُو٬كش هخٍ حرٖ آلخم ًخٕ ٓؼخٝ٣ش أٓ٤َح ػَ٘٣ٖ ٓ٘ش ٝهِ٤لش ػَ٘٣ٖ ٓ٘ش ٝهخٍ ٣ل٤٠ رٖ رٌ٤َ ػٖ حُِ٤غ (طٞك٠: ٓٙٛـ)،ًٝخٗض ه٬كظٚ طٔغ ػَ٘س ٓ٘ش ٜٝٗلخ، طٌٜ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٓٔ/7.)

عدد الصفحات ١٥٢

135 أٓ٤ش(1)، ػْ ٍؿغ حُ٘ز٢  اُ٠ حُٔي٣٘ش، كـخءٙ أرٞ رٜ٤َ(2) ٍؿَ ٖٓ هَ٣ٖ ٝٛٞ ِْٓٔ، كؤٍِٓٞح ك٢ ١ِزٚ ٍؿِ٤ٖ، كوخُٞح: حُؼٜي حٌُ١ ؿؼِض ُ٘خ، كيكؼٚ اُ٠ حَُؿِ٤ٖ، كوَؿخ رٚ كظ٠ رِـخ ًح حُلِ٤لش، كُِ٘ٞح ٣ؤًِٕٞ ٖٓ طَٔ ُْٜ، كوخٍ أرٞ رٜ٤َ ٧كي حَُؿِ٤ٖ: ٝالله اٗ٢ ٧ٍٟ ٓ٤لي ٌٛح ٣خ ك٬ٕ ؿ٤يح، كخٓظِٚ ح٥هَ، كوخٍ: أؿَ، ٝالله اٗٚ ُـ٤ي، ُوي ؿَرض رٚ، ػْ ؿَرض، كوخٍ أرٞ رٜ٤َ: أٍٗ٢ أٗظَ اُ٤ٚ، كؤٌٓ٘ٚ ٓ٘ٚ، ك٠َرٚ كظ٠ رَى، ٝكَ ح٥هَ كظ٠ أط٠ حُٔي٣٘ش، كيهَ حُٔٔـي ٣ؼيٝ، كوخٍ ٍٍٓٞ الله  ك٤ٖ ٍآٙ: (ُوي ٍأٟ ٌٛح ًػَح) كِٔخ حٗظٜ٠ اُ٠ حُ٘ز٢  هخٍ: هظَ ٝالله ٛخكز٢ ٝاٗ٢ ُٔوظٍٞ، كـخء أرٞ رٜ٤َ كوخٍ: ٣خ ٗز٢ الله، هي ٝالله أٝك٠ الله ًٓظي، هي ٍىىط٘٢ اُ٤ْٜ، ػْ أٗـخٗ٢ الله ْٜٓ٘، هخٍ حُ٘ز٢  :(ٝ٣َ أٓٚ ٓٔؼَ كَد(3)، ُٞ ًخٕ ُٚ أكي)، كِٔخ ٓٔغ ًُي ػَف أٗٚ ٓ٤َىٙ اُ٤ْٜ، كوَؽ كظ٠ أط٠ ٓ٤ق حُزلَ هخٍ: ٝ٣٘لِض ْٜٓ٘ أرٞ ؿ٘يٍ رٖ ٜٓ٤َ، كِلن رؤر٢ رٜ٤َ، كـؼَ ٫ ٣وَؽ ٖٓ هَ٣ٖ ٍؿَ هي أِْٓ ا٫ ُلن رؤر٢ رٜ٤َ، كظ٠ حؿظٔؼض ْٜٓ٘ ػٜخرش، كٞالله ٓخ ٣ٔٔؼٕٞ رؼ٤َ هَؿض ُوَ٣ٖ اُ٠ حُ٘ؤّ ا٫ حػظَٟٞح ُٜخ، كوظِْٞٛ ٝأهٌٝح أٓٞحُْٜ، كؤٍِٓض هَ٣ٖ اُ٠ حُ٘ز٢  ط٘خٗيٙ رخلله ٝحَُكْ، ُٔخ أٍَٓ، كٖٔ أطخٙ كٜٞ آٖٓ، كؤٍَٓ حُ٘ز٢  اُ٤ْٜ، كؤٍِٗ الله طؼخُ٠: ﭽ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞﭟ ﭼ(4)، كظ٠ رِؾ ﭽ ﮘ ﮙ ﮚ ﭼ، ًٝخٗض كٔ٤ظْٜ أْٜٗ ُْ ٣وَٝح أٗٚ ٗز٢ الله، ُْٝ ٣وَٝح رزْٔ الله حَُكٖٔ حَُك٤ْ، ٝكخُٞح ر٤ْٜ٘ ٝر٤ٖ حُز٤ض، هخٍ أرٞ ػزي الله: ( ٓؼَس حُؼَ: حُـَد، طِ٣ِٞح: طٔ٤ِٝح، ٝكٔ٤ض حُوّٞ: ٓ٘ؼظْٜ كٔخ٣ش، ٝأكٔ٤ض حُلٔ٠: ؿؼِظٚ كٔ٠ ٫ ٣يهَ، ٝأكٔ٤ض حُلي٣ي ٝأكٔ٤ض حَُؿَ: اًح أؿ٠زظٚ اكٔخ)(5). (ٔ) ٛٞ: ٛلٞحٕ رٖ أٓ٤ش رٖ هِق رٖ ٝٛذ رٖ هٌحكش رٖ ؿٔق حُوَٗ٢ حُـٔل٢ أرٞ ٝٛذ ٝه٤َ أرٞ أٓ٤ش هظَ أرٞٙ ٣ّٞ ريٍ ًخكَحً ٝأِْٓ ٛٞ رؼي حُلظق ًٝخٕ ٖٓ حُٔئُلش ٜٝٗي حُ٤َٓٞى ٍٟٝ ػٖ حُ٘ز٢  ٝػ٘ٚ أٝ٫ىٙ أٓ٤ش ٝػزي الله ٝػزي حَُكٖٔ ٝحرٖ حر٘ٚ ٛلٞحٕ، ح٩ٛخرش ك٢ طٔ٤٤ِ حُٜلخرش، حٗظَ: طٌٜ٣ذ حُظٌٜ٣ذ، حرٖ كـَ حُؼٔو٬ٗ٢، (ٗ/ٕٗٗ). (ٕ) ٛٞ: ػظزش رٖ أٓ٤ي رٖ كخٍػش ٝه٤َ ٛٞ ٖٓ هَ٣ٖ ٝه٤َ رَ ٛٞ ػول٢، ُٔخ ٍؿغ ٍٍٓٞ الله  ٖٓ حُلي٣ز٤ش اُ٠ حُٔي٣٘ش ؿخءٙ أرٞ رٜ٤َ ِٓٔٔخ، هيّ ػِ٤ْٜ أرٞ ؿ٘يٍ ًخٕ ٛٞ ٣ئْٜٓ ٝحؿظٔغ اُ٠ أر٢ ؿ٘يٍ ٗخّ ٖٓ ر٘٢ ؿلخٍ ٝأِْٓ ٝؿٜ٤٘ش ٝ١ٞحثق ٖٓ حُؼَد كظ٠ رِـٞح ػ٬ع ٓخثش كؤهخٓٞح ٓغ أر٢ ؿ٘يٍ ٝأر٢ رٜ٤َ ًٝظذ ٍٍٓٞ الله  اُ٤ٜٔخ ُ٤ويٓخ ػِ٤ٚ ٖٝٓ ٓؼٜٔخ ٖٓ حُِٔٔٔ٤ٖ إٔ ٣ِلوٞح رز٬ىْٛ ٝأِْٜٛ كويّ حٌُظخد اُ٠ أر٢ ؿ٘يٍ ٝأرٞ رٜ٤َ ٣ٔٞص كٔخص  ػ٘ٚ ًٝظخد ٍٍٓٞ الله  ر٤يٙ ٣وَأٙ كيك٘ٚ أرٞ ؿ٘يٍ ٌٓخٗٚ، حُٞحك٢ رخُٞك٤خص، ُِٜلي١ ، (ٓٔ/1.) (ٖ) أ١: ٓٞهيٛخ. ٣وخٍ: ٍؿَ ٓٔؼَ كَد اًح ًخٕ ٣ئٍػٜخ أ١ طلٔ٠ رٚ حُلَد، ُٔخٕ حُؼَد، حرٖ ٓ٘ظٍٞ، (ٗ/ٖ٘ٙ). (ٗ) ٍٓٞس حُلظق: آ٣ش:ٕٗ. (٘) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛللٚ، ًظخد: حَُ٘ٝ١: رخد: حَُ٘ٝ١ ك٢ حُـٜخى ٝحُٜٔخُلش ٓغ أَٛ حُلَد ًٝظخرش حَُ٘ٝ١، (ٖ/ٖ)، كي٣غ ٍهْ: ٖٔ، ٝٓخ هَّؿٚ حُزوخٍ١ ر٘لٞٙ ٓـِثخً، (ٖ/ ٗ)، كي٣غ ٍهْ: 31، كي٣غ ٍهْ: 33، كي٣غ ٍهْ: 31، (ٖ/ ٘)، كي٣غ ٍهْ: ٓٓ، كي٣غ ٍهْ: ٔٓ، (ٖ/ 3)، كي٣غ ٍهْ: 3، (ٖ/ ٔٔ)، كي٣غ ٍهْ:ٕٔ، (ٖ/ ٕٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٕٕ، (ٗ/ ٖٓٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٕ، كي٣غ ٍهْ: ٖ، كي٣غ ٍهْ: ٗ، (٘/ ٕ٘ٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٕ، (٘/ ٕٙٔ)، كي٣غ ٍهْ: 77، كي٣غ ٍهْ: 71، كي٣غ ٍهْ: ٓ، (٘/ 7)، كي٣غ ٍهْ: ٘، (٘/ 1)، كي٣غ ٍهْ: 17، (٘/ 3)، كي٣غ ٍهْ: ٓ، (ٙ/ٖٙٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٗٗ، ٝٓخ هَّؿٚ ح٩ٓخّ ِْٓٔ ٓـِثخً، (ٖ/ 3)، كي٣غ ٍهْ: 7ٖ، (ٖ/ ٓٔٗٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٖ، (ٖ/ ٔٔٗٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٗ، ٝٓخ هَّؿٚ ح٫ٓخّ حكٔي ك٢ ٓٔ٘يٙ ربٓ٘خى كٖٔ ٖٓ ٍٝح٣ش حرٖ آلن، رخد: ٍٓٔٞ رٖ ٓوَٓش حَُِٛ١، َٝٓٝحٕ رٖ حُلٌْ، (ٖٔ/ ٕٕٔ)، كي٣غ ٍهْ:ٓٔ، ، كظق حُزخٍ١ َٗف ٛل٤ق حُزوخٍ١، (٘/ٖٖٖ-ٕٖ٘).

عدد الصفحات ١٥٣

136 أهَؽ حُزوخٍ١، ك٢ ٛل٤لٚ أ٣٠خً، ػٖ حٍُٔٔٞ رٖ ٓوَٓش، َٝٓٝحٕ رٖ حُلٌْ، ٣ِ٣ي أكيٛٔخ ػِ٠ ٛخكزٚ هخ٫: هَؽ حُ٘ز٢  ػخّ حُلي٣ز٤ش ك٢ ر٠غ ػَ٘س ٓخثش ٖٓ أٛلخرٚ، كِٔخ أط٠ ًح حُلِ٤لش(1)، هِي حُٜي١ ٝأٗؼَٙ ٝأكَّ ٜٓ٘خ رؼَٔس، ٝرؼغ ػ٤٘خ ُٚ ٖٓ هِحػش(2)، ٝٓخٍ حُ٘ز٢  كظ٠ ًخٕ رـي٣َ ح٧ٗطخ١(3) أطخٙ ػ٤٘ٚ، هخٍ: إ هَ٣٘خ ؿٔؼٞح ُي ؿٔٞػخ، ٝهي ؿٔؼٞح ُي ح٧كخر٤ٖ(4)، ْٝٛ ٓوخطِٞى، ٝٛخىٝى ػٖ حُز٤ض، ٝٓخٗؼٞى، كوخٍ: (أٗ٤َٝح أ٣ٜخ حُ٘خّ ػِ٢، أطَٕٝ إٔ أٓ٤َ اُ٠ ػ٤خُْٜ ًٍٝحٍ١ ٛئ٫ء حٌُ٣ٖ ٣َ٣يٕٝ إٔ ٣ٜيٝٗخ ػٖ حُز٤ض، كبٕ ٣ؤطٞٗخ ًخٕ الله ػِ ٝؿَ هي هطغ ػ٤٘خ ٖٓ حًَُٔ٘٤ٖ، ٝا٫ طًَ٘خْٛ ٓلَٝر٤ٖ)، هخٍ أرٞ رٌَ: ٣خ ٍٍٓٞ الله، هَؿض ػخٓيح ٌُٜح حُز٤ض، ٫ طَ٣ي هظَ أكي، ٝ٫ كَد أكي، كظٞؿٚ ُٚ، كٖٔ ٛيٗخ ػ٘ٚ هخطِ٘خٙ. هخٍ: (حٓ٠ٞح ػِ٠ حْٓ الله)(5). ٝأهَؽ حُزوخٍ١، ك٢ ٛل٤لٚ أ٣٠خً: أٗٚ ُٔخ ًخطذ ٍٍٓٞ الله  ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ ٣ّٞ حُلي٣ز٤ش ػِ٠ ه٠٤ش حُٔيس، ًٝخٕ ك٤ٔخ حٗظَ١ ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ أٗٚ هخٍ: ٫ ٣ؤط٤ي ٓ٘خ أكي، ٝإ ًخٕ ػِ٠ ى٣٘ي ا٫ ٍىىطٚ اُ٤٘خ، ٝهِ٤ض ر٤٘٘خ ٝر٤٘ٚ، ٝأر٠ ٜٓ٤َ إٔ ٣وخٟ٢ ٍٍٓٞ الله  ا٫ ػِ٠ ًُي، كٌَٙ حُٔئٕٓ٘ٞ ًُي ٝحٓؼ٠ٞح، كظٌِٔٞح ك٤ٚ، كِٔخ أر٠ ٜٓ٤َ إٔ ٣وخٟ٢ ٍٍٓٞ الله  ا٫ ػِ٠ ًُي، ًخطزٚ ٍٍٓٞ الله ، (كَى ٍٍٓٞ الله  أرخ ؿ٘يٍ رٖ ٜٓ٤َ ٣ٞٓجٌ اُ٠ أر٤ٚ ٜٓ٤َ رٖ ػَٔٝ، ُْٝ ٣ؤص ٍٍٓٞ الله  أكي ٖٓ حَُؿخٍ ا٫ ٍىٙ ك٢ طِي حُٔيس، ٝإ ًخٕ ِٓٔٔخ، ٝؿخءص حُٔئٓ٘خص ٜٓخؿَحص، كٌخٗض أّ ًِؼّٞ ر٘ض ػوزش رٖ أر٢ ٓؼ٤٢(6) ٖٓٔ هَؽ اُ٠ ٍٍٓٞ الله ، ٝٛ٢ ػخطن، كـخء أِٜٛخ ٣ٔؤُٕٞ ٍٍٓٞ الله  إٔ ٣َؿؼٜخ اُ٤ْٜ، كظ٠ أٍِٗ الله طؼخُ٠ ك٢ حُٔئٓ٘خص ٓخ أٍِٗ)(7). (ٔ) ًٝٝ حُلِ٤لش ٟٓٞغ: ػِ٠ ٓظش أٓ٤خٍ ٖٓ حُٔي٣٘ش، ٝٛـٞ ٓخء ُز٘٢ ؿْ٘ ٓ٤وخص ُِٔي٣٘ش ٝحُ٘ؤّ، حٗظَ: اٌماِٛط اٌّؽ١ػ، ٓـي حُي٣ٖ أرٞ ١خَٛ ٓلٔي رٖ ٣ؼوٞد حُل٤َُٝآرخىٟ، (حُٔظٞك٠: 7ٛـ)، طلو٤ن: ٌٓظذ طلو٤ن حُظَحع ك٢ ٓئٓٔش حَُٓخُش، ربَٗحف: ٓلٔي ٗؼ٤ْ حُؼَهُٔٞٓ٢، ٓئٓٔش حَُٓخُش ُِطزخػش ٝحَُ٘٘ ٝحُظُٞ٣غ، ر٤َٝص، ُز٘خٕ، ١1، ٕٙٗٔ ٛـ ،ٕ٘ٓٓ ّ، (ٔ/ٔٓ). (ٕ) ٛٞ: ؿخٓٞٓخ ٝحٓٔٚ رَٔ رٖ ٓل٤خٕ رٖ ػَٔٝ رٖ ػٞ٣َٔ حُوِحػ٢  أِْٓ ٓ٘ش ٓض ٖٓ حُٜـَس ٝرؼؼٚ حُ٘ز٢  ػ٤٘خ اُ٠ هَ٣ٖ اُ٠ ٌٓش ٜٝٗي حُلي٣ز٤ش ٝٛٞ حًٌٍُٔٞ ك٢ كي٣غ حُلي٣ز٤ش ٖٓ ٍٝح٣ش حَُِٛ١ ػٖ ػَٝس ػٖ حٍُٔٔٞ َٝٓٝحٕ هُٞٚ كظ٠ اًح ًخٕ رـي٣َ ح٧ٗطخ١ ُو٤ٚ ػ٤٘ٚ حُوِحػ٢ ٝأهزَٙ هزَ هَ٣ٖ ٝؿٔٞػْٜ هخُٞح ٛٞ رَٔ رٖ ٓل٤خٕ ٌٛ، حٗظَ: حُٞحك٢ رخُٞك٤خص، ُِٜلي١، (ٓٔ/ٖ). (ٖ) ٛٞ: ٟٓٞغ هَ٣ذ ٖٓ حُلي٣ز٤ش ٍرٔخ حؿظٔغ ك٤ٚ حُٔخء أك٤خٗخ ٝحُـي٣َ ٓـظٔغ حُٔخء، حٗظَ: ٓؼـْ ٓخ حٓظؼـْ ٖٓ أٓٔخء حُز٬ى ٝحُٔٞحٟغ، أرٞ ػز٤ي ػزي الله رٖ ػزي حُؼِ٣ِ رٖ ٓلٔي حُزٌَ١ ح٧ٗئُ٢، ػخُْ حٌُظذ، ر٤َٝص، ١ٖ، ٖٓٗٔ ٛـ (ٔ/ٖ٘ٔ). (ٗ) ٛٞ: ؿزَ رٌٔش، ٝرٚ ّٓٔ٤ض ح٧كخر٤ٖ كِلخء هَ٣ٖ، ٧ْٜٗ طلخُلٞح طلظٚ ٫ ٣٘و٠ٕٞ ٓخ أهخّ كز٤ٖ ٝأَٛ حُلي٣غ ٣وُٕٞٞ «كز٘٠ّ» ر٠ّْ أُّٝٚ، ٓ٘ٔٞد، ػِ٠ ٓؼخٍ كؼِ٠ّ : ٟٓٞغ ػِ٠ ػَ٘س أٓ٤خٍ ٖٓ ٌّٓش، حٗظَ: حَُٔؿغ حُٔخرن، (ٕ/ٕٕٗ). (٘) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُٔـخُ١، رخد: ؿِٝس حُلي٣ز٤ش، (٘/ ٕٙٔ)، كي٣غ ٍهْ: 71. (ٙ) ٛ٢: أّ ًِؼّٞ ر٘ض ػوزش رٖ أر٢ ٓؼ٤٢ رٖ أر٢ ػَٔٝ رٖ أٓ٤ش رٖ ػزي ْٗٔ رٖ ػزي ٓ٘خف ًخٗض طلض ُ٣ي رٖ كخٍػش ػْ طِٝؿٜخ ػزي حَُكٖٔ رٖ ػٞف ٝٛ٢ أّ ارَحٛ٤ْ ٝكٔ٤ي حر٘٢ ػزي حَُكٖٔ رٖ ػٞف ػْ طِٝؿٜخ حُِر٤َ رٖ حُؼٞحّ ػْ طِٝؿٜخ ػَٔٝ رٖ حُؼخٙ، حُؼوخص، حرٖ كزخٕ، (ٖ/ٖ٘ٗ). (7) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: ؿِٝس حُلي٣زش، رخد: ؿِٝس حُلي٣زش، (٘/ ٕٙٔ)، كي٣غ ٍهْ: ٓ.

عدد الصفحات ١٥٤

137 ُِٝزوخٍ١ أ٣٠خً: ػٖ حُزَحء رٖ ػخُد  :إٔ حُ٘ز٢  ُٔخ أٍحى إٔ ٣ؼظَٔ أٍَٓ اُ٠ أَٛ ٌٓش ٣ٔظؤًْٜٗ ُ٤يهَ ٌٓش، كخٗظَ١ٞح ػِ٤ٚ إٔ ٫ ٣و٤ْ رٜخ ا٫ ػ٬ع ُ٤خٍ، ٝ٫ ٣يهِٜخ ا٫ رـِزخٕ(ٔ) حُٔ٬ف، ٝ٫ ٣يػٞ ْٜٓ٘ أكيح، هخٍ: كؤهٌ ٣ٌظذ حَُ٘١ ر٤ْٜ٘ ػِ٢ رٖ أر٢ ١خُذ كٌظذ ٌٛح ٓخ هخٟ٠ ػِ٤ٚ ٓلٔي ٍٍٓٞ الله، كوخُٞح: ُٞ ػِٔ٘خ أٗي ٍٍٓٞ الله ُْ ٗٔ٘ؼي ٝ ُزخ٣ؼ٘خى، ٌُٖٝ حًظذ ٌٛح ٓخ هخٟ٠ ػِ٤ٚ ٓلٔي رٖ ػزي الله، كوخٍ: (أٗخ ٝالله ٓلٔي رٖ ػزي الله، ٝأٗخ ٝالله ٍٍٓٞ الله) هخٍ: ًٝخٕ ٫ ٣ٌظذ، هخٍ: كوخٍ ُؼِ٢: (حٓق ٍٍٓٞ الله) كوخٍ ػِ٢: ٝالله ٫ أٓلخٙ أريح، هخٍ: (كؤٍٗ٤ش)، هخٍ: كؤٍحٙ ا٣خٙ كٔلخٙ حُ٘ز٢  ر٤يٙ، كِٔخ ىهَ ٝٓ٠ض ح٧٣خّ، أطٞح ػِ٤خ، كوخُٞح: َٓ ٛخكزي كِ٤َطلَ، كًٌَ ًُي ػِ٢  ٍَُٓٞ الله  ، كوخٍ: (ٗؼْ) ػْ حٍطلَ(2). ٓخ إ حٓظوَ حُ٘ز٢ ك٢ حُلي٣ز٤ش كظ٠ ريأَص ػِٔ٤ش حُظلخٝٝ؛ كل٢ حُزيح٣ش ُْ ٣زؼغ حُ٘ز٢ُّ  ٗوٜخً أٝ ٝكيًح حُ٠ هَ٣ٖ، ٝحٗظظَ إٔ طزؼَغ هَ٣ٖ ٍَُٜٓٞخ، كزؼؼض هَ٣ٖ رُي٣َ رٖ ٍَْٝهخءَ حُوُِحػ٢، ٝٛٞ حُٞكي ح٧ٍٝ ُِظلخٝٝ، كِٔخ ٍأٟ ٍٍُٓٞ الله  رُيَ٣َ هخٍ ػ٘ٚ: (اٗٚ ٍؿَ ػخهَ)، كٌُِي كوي ًَِّٔٚ رٔ٘طن حُؼوَ، ٝأهزََٙ أٗٚ ُْ ٣َؤصِ ٣َُ٣ي كَرًخ، ٝاٗٔخ ؿخء ُحثًَح ُِز٤ض حُلَحّ، ُٝٓؼظًِّٔخ ُلَُٓظٚ ٝهي حهظ٘غ حُٞكي حُٔلخٝٝ رؤكو٤ش حُ٘ز٢  ٝأٛلخرِٚ ك٢ ُ٣خٍس ر٤ض الله ٝطؼظ٤ِٔٚ، كَؿَؼٞح اُ٠ هَ٣ٖ كوخُٞح: ٣خ ٓؼَ٘ هَ٣ٖ، إ ٓلٔيًح ُْ ٣ؤصِ ُوِظخٍ، ٝاٗٔخ ؿخء ُحثًَح ٌٛح حُز٤ض. ٌَُّٖٝ هَ٣ً٘خ ٍك٠َض ح٫ٓظٔخع ُٜٞص حُؼوَ. كوي حٓظطخع ٍٍٓٞ الله ٝحُِٕٔٔٔٞ رٌٜح ًٔذ حُٔٞهق ٓ٤خٓ٤خ ٓٞحء ىهِٞح ٌٓش ٝطليػض حُؼَد ػٖ ًُي، أٝ ُْ ٣يهِٞح كظليػض حُؼَد ػٖ ٛي هَ٣ٖ ُٖٔ هٜيٝح طؼظ٤ْ حُز٤ض حُؼظ٤ن، رؼي إٔ ًخٗض هَ٣ٖ طيػ٢ إٔ حُِٔٔٔ٤ٖ ٫ ٣لظَٕٓٞ حُٔويٓخص(3)، كزؼي إٔ ٍؿغ ػَٝس حُؼول٢ ٓٞكي هَ٣ٖ، ٝهخٍ: اٗ ٚ هي ػَٝ ػِ٤ٌْ هطش ٍٗي كخهزِٞٛخ، كوخٍ ٍؿَ ٖٓ ر٘٢ ً٘خٗش: ىػٞٗ٢ آط٤ٚ، كوخُٞح: حثظٚ، كِٔخ أَٗف ػِ٠ حُ٘ز٢ ٝأٛلخرٚ، هخٍ ٍٍٓٞ الله  :(ٌٛح حُلِْ رٖ ػِؤش حٌُ٘خٗ٢، ٝٛٞ ٣ٞٓجٌ ٓ٤ي ح٧كخرٖ، ٝٛٞ ٖٓ هّٞ ٣ؼظٕٔٞ حُزيٕ، كخرؼؼٞٛخ ُٚ) كزؼؼض ُٚ، ٝحٓظوزِٚ حُ٘خّ ٣ِزٕٞ، كِٔخ ٍأٟ ًُي هخٍ: ٓزلخٕ الله، ٓخ ٣٘زـ٢ ُٜئ٫ء إٔ ٣ٜيٝح ػٖ حُز٤ض، كِٔخ ٍؿغ اُ٠ أٛلخرٚ، هخٍ: ٍأ٣ض حُزيٕ هي هِيص ٝأٗؼَص، كٔخ أٍٟ إٔ ٣ٜيٝح ػٖ حُز٤ض، أ١: هخ١زٚ رٔخ ٣لْٜ، ٍٝؿَغ اُ٠ هَ٣ٖ ىٕٝ إٔ ٣ََِٜ اُ٠ حٍَُٓٞ؛ اػظخًٓخ ُٔخ ٍأٟ، ٝٛ٘خ ٣ٌٔذ حُ٘ز٢  حُـُٞشَ ِٖٓ ؿ٤َ طلخٝٝ، كوي ًٔذ ٍٍٓٞ الله  ٓ٤ي ح٧كخر٤ٖ اُ٠ ٓ٘طن حُلن ٝحػ٬ٕ أٗٚ ٓ٤وق ٟيٛخ اًح (ٔ) أ١: حُـَحد ٖٓ ح٧ىّ ٣ٟٞغ ك٤ٚ حُٔ٤ق ٓـٔٞىح، ٝ٣طَف ك٤ٚ حَُحًذ ٓٞ١ٚ ٝأىحطٚ ٝ٣ؼِوٚ ٖٓ آهَس حَُكَ أٝ ٝحٓطٚ، طٌٜ٣ذ حُِـش َُِٜٝ١، (ٔٔ/٘ٙ). (ٕ) هَّؿٚ حُزوخٍ١ ك٢ ٛل٤لٚ، ًظخد: حُـِ٣ش، رخد: حُٜٔخُلش ػِ٠ ػ٬ػش أ٣خّ، أٝ ٝهض ٓؼِّٞ، (ٗ/ ٖٓٔ)، ٗ. (ٖ) حُِّٔ٤َسُ حَُّ٘زَٞ٣َّشُ حَُّٜل٤ْلَشُ ُٓلَخََُٝشٌ ُِظَطزِ٤ْنِ هََٞحػِيِ حُُٔلَيِّػ٤َْٖ كِ٢ْ َٗوْيِ ٍَٝح٣َخصِ حُِّٔ٤ََْسِ حَُّ٘زَٞ٣َّشِ ، حًَّ حُؼَٔ١، (ٕ/3.)

عدد الصفحات ١٥٥

138 ٓ٘ؼض حُِٔٔٔ٤ٖ طؼظ٤ْ ر٤ض الله حُلَحّ ٝأىحءْٛ ُِؼَٔس، ٝ٣٬كع ٛ٘خ إٔ حُ٘ز٢ حرظؼَي ػٖ أِٓٞد حُٔٞحؿٜش، كٔ٘غ ٓ٘ق حُلَٛش ُوَ٣ٖ ُـَِٙ ٧ِٓٞد حُٔٞحؿٜش. ٝ٣وٞ ٍ حرٖ حُو٤ْ ك٢ ُحى حُٔؼخى ػٖ ٛ ِق حُلي٣زش ٝحُٜيٗش حُظ٢ ط٠ٔ٘ظٜخ حطلخه٤ش ِٛق حُلي٣ز٤ش: ٌٛٙ حُٜيٗش ٝٛ٢ أًزَ ٝأؿَ ٖٓ إٔ ٣ل٤٢ رٜخ ا٫ الله حٌُ١ أكٌْ أٓزخرٜخ، كٞهؼض حُـخ٣ش ػِ٠ حُٞؿٚ حٌُ١ حهظ٠ظٚ كٌٔظٚ ٝكٔيٙ، إٔ ٌٛٙ حُٜيٗش ًخٗض ٖٓ أػظْ حُلظٞف؛ كبٕ حُ٘خّ أٖٓ رؼ٠ْٜ رؼ٠خ، ٝحهظِ٢ حُِٕٔٔٔٞ رخٌُلخٍ، ٝرخىءْٝٛ رخُيػٞس ٝأٓٔؼْٞٛ حُوَإٓ، ٝٗخظَْٝٛ ػِ٠ ح٩ٓ٬ّ ؿَٜس آٓ٘٤ٖ، ٝظَٜ ٖٓ ًخٕ ٓوظل٤خ رخ٩ٓ٬ّ، ٝىهَ ك٤ٚ ك٢ ٓيس حُٜيٗش ٖٓ ٗخء الله إٔ ٣يهَ، ٌُٜٝح ٓٔخٙ الله كظلخً ٓز٤٘خً ، حُِٜق حٌُ١ كَٜ ٓغ حًَُٔ٘٤ٖ رخُلي٣ز٤ش ًخٕ ٓٔيٝىح ٓـِوخ كظ٠ كظلٚ الله، ًٝخٕ ٖٓ أٓزخد كظلٚ ٛي ٍٍٓٞ الله  ٝأٛلخرٚ ػٖ حُز٤ض، ًٝخٕ ك٢ حٍُٜٞس حُظخَٛس ٟ٤ٔخً ٝٛ٠ٔخً ُِِٔٔٔ٤ٖ، ٝك٢ حُزخ١ٖ ػِحً ٝكظلخً َٜٝٗحً ، ًٝخٕ ٍٍٓٞ الله  ٣٘ظَ اُ٠ ٓخ ٍٝحءٙ ٖٓ حُلظق حُؼظ٤ْ ٝحُؼِ ٝحَُٜ٘ ٖٓ ٍٝحء ٓظَ ٍه٤ن(1). ِٝٛق حُلي٣ز٤ش ٣ؼظزَ أٍٝ حػظَحف ٍٓٔ٢ ريُٝش ح٩ٓ٬ّ ٖٓ هَ٣ٖ ٝحُظ٢ ً٘ض طٔؼَ ك٢ ًُي حُؼَٜ أْٛ هزخثَ حُؼَد ك٢ حُلـخُ، ٝٛخكزش حَُ٣خىس ٝحُٔ٤خىس، ٝإ طلو٤ن حُٔ٬ّ ٖٓ ه٬ٍ حُِٜق ػَٔ َٓ٘ٝع ٝهي حٓظويّ ٍٍٓٞ الله  حٓظَحط٤ـ٤ش ٣ظلخىٟ حُِ٘حع كوي ِٓي ٍٍٓٞ الله  ١َ٣وخً ٝػَس ً٢ ٣ظلخىٟ ح٫ٗظزخى رًَٔ٘٢ هَ٣ٖ، ٝهي أريح حُ٘ز٢  كٖٔ حُ٘٤ش، َٟٝد أٍٝع ح٧ٓؼِش ك٢ حُؼ٬هخص ر٤ٖ حُيٍٝ ك٤ٖ أ١ِن ح٧َٟٓ حٌُ٣ٖ كخٍٝ ح٫ؿخٍس ػِ٠ حُِٔٔٔ٤ٖ، ً٢ ٣ؼزض ُوَ٣ٖ أٗٚ ؿخء ٓؼظْ ُِز٤ض ٝٓؼظَٔح ، ٝحُظؼخ٣ٖ ٝحُوزٍٞ رخ٥هَ ، ٝحُظلخٝٝ ٓؼٚ كظ٠ ٝإ ًخٕ ٓوخُلخً ك٢ حُي٣ٖ ٝحُِٔش كَٛخً ػِ٠ اٗخػش حُٔ٬ّ ك٢ حُٔـظٔغ، كخُلَد ٌُحطٜخ ُ٤ٔض ٛيكخً ك٢ ح٩ٓ٬ّ، ٝاٗٔخ ٛ٢ ٝٓ٤ِش َُ٘٘ ى٣ٖ الله ٝاكوخم حُلن ٝاهخٓش حُؼيٍ، ٝاًح طلون ًُي رخُِٜق ٝحُِْٔ كٜٞ ح٧ُٝ٠، ٝهي حٗظَ٘ ح٩ٓ٬ّ ك٢ أٛوخع ح٧ٍٝ رؼيٍ حُِٔٔٔ٤ٖ ٝطؼخِْٜٓ ٝأه٬هْٜ ٝطؼخ٣ْٜ٘ ٝهزُْٜٞ رؤَٛ ح٧ى٣خٕ ٝحَُِٔ ٝػخٗٞح ٓؼْٜ ك٢ ً٘ق ىُٝش ح٩ٓ٬ّ، كوي ٍحَٓ ٍٍٓٞ الله ًلخٍ هَ٣ٖ ٝكخْٟٜٝ ٗيحً ُ٘ي، ًٝخٕ رٔويٍٝس ح٩ؿخٍس ػِ٤ْٜ. ٝرِٜق حُلي٣ز٤ش أكِض حُٜيٗش ٓلَ حُلَد حُظ٢ ظِض هخثٔش ٓض ٓ٘ٞحص، ٝرٌُي أٓ٘ض حُطٔؤٗ٤٘ش ٝحُلَ٣ش ُِ٘خّ، ٝهي ػزَّ ػٖ ًُي حُٞحهي١(ٕ) روُٞٚ: ًخٗض حُلَد هي كـِص ر٤ٖ حُ٘خّ (ٔ) صاد اٌّؼاد فٟ ٘ذٞ خ١ش اٌؼثاد، ٓلٔي رٖ أر٢ رٌَ رٖ أ٣ٞد رٖ ٓؼي ْٗٔ حُي٣ٖ حرٖ ه٤ْ حُـُٞ٣ش ، (حُٔظٞك٠: ٔ٘ٛـ)، ٓئٓٔش حَُٓخُش، ر٤َٝص ، ٌٓظزش حُٔ٘خٍ ح٩ٓ٬ٓ٤ش، حٌُٞ٣ض، ١7، , ٘ٔٗٔٛـ /ّٗ. (ٕ) ٛٞ: ٓلٔي رٖ ػَٔ رٖ ٝحهي ح٧ِٓٔ٢ ٓٞ٫ْٛ أرٞ ػزي الله حُٔيٗ٢ حُلخكع حُزلَ، ٝٛٞ ٖٓ أٝػ٤ش حُؼِْ ، ٝٛٞ ٍأّ ك٢ حُٔـخُ١ ٝحُٔ٤َ ٝ٣َٝ١ ػٖ ًَ َٟد، ٓخص ٓ٘ش ٓزغ ٝٓخثظ٤ٖ، كَٔ ػٖ حرٖ ػـ٬ٕ ٝحرٖ ؿَ٣ؾ ٝٓؼَٔ ٖٓ حُطزوش حُٔخرؼش، ُٝ٢ ه٠خء رـيحى، ًٝخٕ ُٚ ٍثخٓش ٝؿ٬ُش ٍٝٛٞس ػظ٤ٔش. ػخٕ ػٔخٗ٤خ ٝٓزؼ٤ٖ ٓ٘ش ، طًٌَس حُللخظ، ٌُِٛز٢، (ٔ/ٕٗ٘).

عدد الصفحات ١٥٦