المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السياق وأثره في توجيه الخطاب القرآني في كتاب أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن للشنقيطي

إسماعيل يوسفي

صفحة ٩ من ١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 143 رخٿڄخِٟ ٫ڄخ ْٓٸ٪ ٳِ حٿڄٔظٸزپ طنًِّٚ ٿظلٸٶ حٿٌٷٌ٩ ڃنِٿش حٿٌٷٌ٩ ًن٨خثَه ٳِ حٿٸَآڅ ٻؼَْس. ٻٸٌٿو ط٬خٿَ:{أَطََ أَڃَُْ حٿڀَوِ ٳَٚ طَْٔظَ٬ْـِڀٌُهُ }[حٿنلپ:1]،ًٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَنُٴِنَ ٳِِ حٿٌٍُِٜ ٳََٜ٬ِٶَ ڃَنْ ٳِِ حٿَٔڄَخًَحصِ ًَڃَنْ ٳِِ حٿْؤٍَِْٝ اِٿَخ ڃَنْ َٗخءَ حٿڀَوُ ػُڂَ نُٴِنَ ٳِْوِ أُهٍََْ ٳَبًَِح ىُڂْ ٷَِْخځٌ َّنْ٨ًَُُڅَ ًَأَََْٗٷَضِ حٿْؤٍَُْٝ رِنٌٍُِ ٍَرِيَخ ًًَُِٟ٪َ حٿْټِظَخدُ ًَؿِِءَ رخٿنزْْن ًحٿ٘ييحء ًَٷُ٠َِِ رَْْنَيُڂْ رخٿلٶ ًىڂ ٙ ُّ٨ْڀَڄٌُڅَ ًًَُٳَِْضْ ٻُپُ نَٴٍْْ ڃَخ ٫َڄِڀَضْ } [حٿِڃَ:68] -اٿَ ٷٌٿو-:{ًَِْٓٶَ حٿٌَِّنَ ٻَٴًََُح }،ًٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَِْٓٶَ حٿٌَِّنَ حطَٸٌَْح ٍَرَيُڂْ }ٳيٌه حٕٳ٬خٽ حٿڄخْٟش حٿڄٌٻٌٍس ٳِ حّٓخص رڄ٬نَ حٿڄٔظٸزپ. طنًِّٚ ٿظلٸٶ ًٷٌ٫و ڃنِٿش حٿٌٷٌ٩ رخٿٴ٬پ، ًن٨خثَىخ ٻؼَْس ٳِ حٿٸَآڅ. ًىٌح حٿٌُ ًٻَنخ ـ ڃن أڅ حٕٳ٬خٽ حٿڄخْٟش ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{آطَخنَِِ حٿْټِظَخدَ }حٿن، رڄ٬نَ حٿڄٔظٸزپ ىٌ حٿٌٜحد اڅ ٗخء حلله."443 اڅ حٿوًَؽ ٫ن ڃٸظ٠َ حٿ٨خىَ، ً حٿظ٬زَْ ٫ن حٿڄٔظٸزپ رڀٴ٦ حٿڄخِٟ، ًحٿَٰٝ ڃن ىٌح حٿظ٬زَْ ٿڀيٙٿش ٫ڀَ طلٸٶ حٿٌٷٌ٩، ًىٌ ٻؼَْ ٳِ حٿٸَآڅ حٿڄـْي.ًڃن ًٍحث٬و ڃخ ٻخڅ ٫ڀَ ٓزْپ حٷظ٤خ٩ أكيحع حٿڄٔظٸزپ حٿظِ ْٓظلٸّٶ ًٷٌ٫يخ كظڄخً، ًطٸيّڄيخ ٳِ ٌٍٛس أكيحعٍ طڂَ ًٷٌ٫ُيخ .444 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 443أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ3 ، ٙ416 444٫زي حٿَكڄن حٿڄْيحنِ ،حٿزٚٯش حٿ٬َرْش أٓٔيخ ً٫ڀٌڃيخ ًٳنٌنيخ ، ؽ1 ، ٙ402

عدد الصفحات ١٢٩

ا٥غٺبٛ ٕٺش ا٥٦ٖٴٷ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ . عٺبٛ ا٥٪ٴٝ٘ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ. ا٥غٺبٛ ا٥ضٞبٙٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ عٺبٛ ا٥ضٞبٙخ الأفٴ٥ٺخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ. ا٥غٺبٛ ا٥ْبىٚٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ.

عدد الصفحات ١٣٠

عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ .

عدد الصفحات ١٣١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 174 ا٥٪جؾش الأٳ٣:عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ . أًّٽ ڃن أ٧يَ طٴَْٔ حٿٸَآڅ ًرّْن ٿڀنّخّ ڃ٬خنَْو ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ، ٳټخڅ أ٫ڀڂ حٿنخّ رڄ٬خنِ ٻظخد حلله ،ًاىٍحٹ أَٓحٍه، ًڃ٬َٳش ڃٸخٛيه. رپ ىٌ حٿٌُ ًؿّو اٿْو حلله ٻٚڃو كْغ ٷخٽ :{ًَأَنَِْٿْنَخ اِٿَْْٺَ حٿٌِٻََْ ٿِظُزَِْنَ ٿِڀنَخِّ ڃَخ نُِِٽَ اِٿَْْيِڂْ }[ حٿنلپ: 84 ] ًٿٸي ٻخڅ حٿٜلخرش ٌٍٟحڅ حلله ٫ڀْيڂاًح حٿظذّ ٫ڀْيڂ ٳيڂ آّش ڃن حّٓخص، ٓؤٿٌح ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٫نيخ، ٳٌّْٟق ٿيڂ ڃخ ٯڄٞ ٫ڀْيڂ ٳيڄو ًاىٍحٻو. اً ّ٬ظزَ حٿنزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ڃن أ٫ڀڂ حٿنخّ رټظخد حلله ط٬خٿَ ؿڄڀش ًطٴْٜٚ ،كْغ ٻخڅ ڃخ ّ٘ټپ ٫ڀْو ڃن ٳيڂ ٻٚځ حلله ط٬خٿَ َّحؿ٪ ٳْو ؿزَّپ ٫ڀْو حٿٔٚځ ٳْـْزو ؿزَّپ رڄخ رڀّٰو ٫ن ٍرّو ٓزلخنو ًط٬خٿَ . ا٥٪ي٦ت الأٳ٣: عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ اٹنبػ ا٥٪ٚشدح ا٥ٞشآ٭ٺّخ . ح٫ظڄي حٿڄٴَّٔ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ني طٴَْٔه ٿّٔخص حٿظِ ّظٌٷّٲ رْخنيخ ٫ڀَ ڃ٬َٳش حٿټڀڄش حٿٸَآنّْش حٿظِ ّيًٍ ٫ڀْيخ حٿڄ٬نَ ٯخٿزخ ، ح٫ظڄي رْخڅ حٿٔنّش حٿنزٌّّش حٿَّ٘ٴش، ًٻخڅ كَّٜخ ٻپّ حٿلَٙ ٫ڀَ ًٿٺ ،هخّٛش اًح ٻخنض طڀٺ حٿټڀڄش حٿٸَآنّْش ڃڄّخ ّټؼَ ًٻَىخ ٳِ حٿٸَآڅ ،ًطلڄپ ڃ٬خڅ ٫يّس رلٔذ ڃٌحٟ٬يخ ٳِ حّٓخص حٿٸَآنّْش ،أًْٙ ٌّؿي ٿيخ حٿزْخڅ حٿٌحٳِ ڃن حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، ٫نيىخ ّڀـؤ اٿَ حٿزْخڅ رخٿٔنّش ،ًٌِّٟق ريخ حٿڄَحى ًٷي ح٫ظڄي ىٌح حٿڀٌڅ ڃن حٿزْخڅ ًٍٻَِ٫ڀْو ٻؼَْح ًًٻَه ٳِ ڃٌحٟ٪ ٫يّس هخٛش ٫نيڃخ طظټٍََ ڃ٬و حٿټڀڄش حٿٸَآنّْش حٿڄٴَِٔس نٴٔيخ . "ٳخٿٔنش طٴَّٔ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ًطزْنو ًطٌٟق ڃ٬خنْو، ًٙ طلظخؽ اٿَ اّ٠خف ڃن حٿٸَآڅ، ٕنيخ ًحٟلش حٿڄ٬خنِ ًحٿ٬زخٍحص" 445 ٳ٬ني طٴَْٔه٥ٞٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ا٥َزِٹ٬َ ٹَغْزَٮِجُٴ٫َ ١جبئش ا٥ْؤِصْ٨ِ ٳَا٥َْٚٴَاؽِؼَ اِ٥َب ا٥٦َ٪َ٨َ اِ٫َ سَثَ٠َ ٳَاعُِِ ا٥ْ٪َِْٖٚشَحِ [حٿنـڂ:32].اڅّ ٷٌٿو "اٙ حٿڀڄڂ" ٍَّ ؿڄيٌٍ حٿ٬ڀڄخء أڅ حٙٓظؼنخء ىنخ ڃنٸ٤٪، ًأڅ حٿڀڄڂ ىٌ حٿٌنٌد حٿَْٰٜس"446 ًٷي أّّي حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌح حٿٸٌٽ رْٔخٵ حٿٔنش كْؼؤًٟق ىٙٿش "حٿڀڄڂ"ڃٔظ٨يَح أڅّ حٿڄَحى رخٿڀّڄڂ ٰٛخثَ حٿٌنٌد، ًڃن أًٟق حّٓخص حٿٸَآنّْش ٳِ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ :{اِڅْ طَـْظَنِزٌُح ٻزخثَ ڃَخ طُنْيٌَْڅَ ٫َنْوُ }[حٿنٔخء:31],ٳيٿّض ٫ڀَ أڅّ حؿظنخد حٿټزخثَ ٓزذ ٿٰٴَحڅ حٿٰٜخثَ، ًهَْ ڃخ ُّٴََٔ رو حٿٸَآڅ، حٿٸَآڅ . ًّيٽّ ٿيٌح كيّغ حرن ٫زخّ حٿؼخرض ٳِ حٿّٜلْق : ٷخٽ ڃخ ٍأّض ْٗجخ أٗزو رخٿڀّڄڂ ڃڄّخ ٷخٽ أرٌ ىََّس ٫ن حٿنزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٷخٽ: " اڅّ حلله ٻظذ ٫ڀَ حرن آىځ ك٨ّو ڃن حٿِّنخ أىٍٹ ًٿٺ ٙ ڃلخٿش ٳِنخ حٿ٬ْن حٿنّ٨َ ًُنخ حٿڀٔخڅ حٿڄن٤ٶ ًحٿنّٴْ طُڄنِِ ًط٘ظيِ ًحٿٴَؽ ُّٜيّٵ ًٿٺ أً ّټٌّرو "447 . ًحهظخٍ ىٌح حٿٸٌٽ حٿ٤زَُ، اً ٍأٍ أڅّ "اّٙ " رڄ٬نَ حٙٓظؼنخء حٿڄنٸ٤٪، ًًؿّو ڃ٬نَ حٿټٚځ{ حٿٌَِّنَ َّـْظَنِزٌُڅَ ٻَزَخثََِ حٗػْڂِ ًَحٿْٴٌََحكَِٖ اِٙ حٿڀَڄَڂَ }رڄخ ىًڅ ٻزخثَ حٗػڂ، ًىًڅ حٿٴٌحكٖ حٿڄٌؿزش ٿڀليًى ٳِ حٿينْخ، ًحٿ٬ٌحد ٳِ حٓهَس، ٳبڅ ًٿٺ ڃ٬ٴٌّ ٿيڂ ٫نو، ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 445٫زي حٿَكڄن رٌىٍ٩ ، ڃنيؾ حٿْٔخٵ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ،ٙ20 446ڃلڄي أرٌُىَس ، طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ7 ، ٙ222 447أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ5 ، ٙ510

عدد الصفحات ١٣٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 175 ًًٿٺ ٫نيه ن٨َْ ٷٌٿو ؿپّ ػنخإه :( اِڅْ طَـْظَنِزٌُح ٻَزَخثََِ ڃَخ طُنْيٌَْڅَ ٫َنْوُ نُټَٴَِْ ٫َنْټُڂْ َِْٓجَخطِټُڂْ ًَنُيْهِڀْټُڂْ ڃُيْهَٚ ٻََِّڄًخ ) "448 ًڃن حٿ٬ڀڄخء ڃن ٍَّ أڅ حٙٓظؼنخء ىنخ ڃظٜپ"449 ، ًأڅّ حٿڄَحى رخٿڀڄڂ حٍطټخد ِٗء ڃن حٿٴٌحكٖ ، ػڂ حٿظٌرش ڃنيخ طٌرش ٛخىٷش نٌٜكخ، ًّزيً ٿنخ أڅّ حٿَأُ حًٕٽ أٷَد اٿَ حٿٌٜحد ٕڅ حٿ٬ڀڄخء ٷٔڄٌح حٿٌنٌد اٿَ ٻزخثَ ًٰٛخثَ ، ًأڅّ حٿڀڄڂ ڃن حٿنٌ٩ حٿؼخنْخٿٌُ ٙ ّيهپ طلض ٻزخثَ حٗػڂ ًحٿٴٌحكٖ . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ا٥َزِٹ٬َ آ٩َٮُٴا ٳَ٥َ٨ْ ٹَ٦ْجِغُٴا اِٹ٪َب٭َٲُ٨ْ ثَُِ٦ْ٨ٍ [حٕن٬خځ:82 ]أٗخٍ حٿڄٴَّٔ اٿَ أڅّ "حٿڄَحى رخٿ٨ڀڂ ىنخ حٿَ٘ٹ ٻڄخ ػزض ٫ن حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٳِ ٛلْق حٿزوخٍُ ًٯَْه ڃن كيّغ ٫زي حلله رن ڃٔ٬ٌى ٍِٟ حلله ٫نو، ًٷي رّْنو ٷٌٿو ط٬خٿَ:{اِڅَ حٿَِْ٘ٹَ ٿَ٨ُڀْڂٌ ٫َ٨ِْڂٌ } [ٿٸڄخڅ:13]،ًٷٌٿو:{ًَحٿْټَخٳًَُِڅَ ىُڂُ حٿ٨َخٿِڄٌُڅَ } [حٿزٸَس:254]، ًٷٌٿو: {ًَٙ طَيْ٩ُ ڃِنْ ىًُڅِ حٿڀَوِ ڃَخ ٙ َّنْٴَ٬ُٺَ ًَٙ َّ٠َُُٹَ ٳَبِڅْ ٳَ٬َڀْضَ ٳَبِنَٺَ اًِحً ڃِنَ حٿ٨َخٿِڄِْنَ } [ٌّنْ:106.]450 ًحٿٌُ ّٚك٦ ىنخ أڅٷٌٿو)رِ٨ُڀْڂٍ ) ىنخ" نټَس ٳِ ْٓخٵ حٿنٴِ (ٿَڂْ َّڀْزٌُِٔح )، ًىٌح ّيٽ ٫ڀَ ٫ڄٌځ أنٌح٩ حٿ٨ڀڂ.أُ طيٽ ٫ڀَ حٿ٬ڄٌځ؛ ٿټن ٫ڄٌځ ڃَُحىٌ رو حٿوٌٜٙ، ًىٌ هٌٜٙ أكي أنٌح٩ حٿ٨ڀڂ؛ ًىٌ حٿَ٘ٹ،ٳَْْٜ حٿ٬ڄٌځ ٳِ أنٌح٩ حٿَ٘ٹ، ٙ ٳِ أنٌح٩ حٿ٨ڀڂ ٻڀيخ؛ ٕڅ ڃن أنٌح٩ حٿ٨ڀڂ ڃخ ىٌ ڃنـيش ٧ڀڂ حٿ٬زي نٴٔو رخٿڄ٬خِٛ، ًڃن ؿيش ٧ڀڂ حٿ٬زي ٯَْه رؤنٌح٩ حٿظ٬يّخص، ًڃنو ڃخ ىٌ٧ڀڂ ڃن ؿيش كٶ حلله ؿپ ً٫ٚ رخٿَ٘ٹ، ٳيٌح ىٌ حٿڄَحى ريٌح حٿ٬ڄٌځ، ٳْټٌڅ ٫ڄٌڃخ ٳْؤنٌح٩ حٿَ٘ٹ".451 ٳخٿليّغ أّّي ىٙٿش حّٓش ٫ڀَ حٿَ٘ٹ ،ٳيِ ڃٌٔٷش ٿزْخڅ ٳ٠پ حٿڄٌكيّن ًڃخ طَطذ ڃن آػخٍ حٿظٌكْي ڃن حٙىظيحء حٿظخځ ًحٕڃن حٿظخځ . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ؽَزَٶ ٹَؤْرِٺَ٠َ ا٥ْٺَِٞٺ٬ُ [حٿنلپ:99]اڅ ٻڀڄش" حٿْٸْن" ڃڄّخ ط٬يىّص ٳْيخ أٷٌحٽ حٿڄٴَّٔن ٳيٙٿظيخ ڃلظڄڀش "ّلظڄپ أڅ ّټٌڅ حٿڄ٬نَ { كظَ ّؤطْٺ حٿْٸْن} ٳِ حٿنَٜ حٿٌُ ً٫يطو"452 أُ: حٿلٶ حٿٌُ ٙ ٍّذ ٳْو ڃن نَٜٹ ٫ڀَ أ٫يحثٺ"453 .ًٷخٿض ؿڄخ٫ش ڃن أىپ حٿ٬ڀڂ، ڃنيڂ ٓخٿڂ رن ٫زي حلله رن ٫ڄَ، ًڃـخىي، ًحٿلٔن، ًٷظخىس، ً٫ذى حٿَكڄن رن ُّي رن أٓڀڂ ًٯَْىڂ: حٿْٸْن: حٿڄٌص، ًىٌح حٿٸٌٽ حٿؼخنِ ىٌ حٿٌُ نَٜه حٿ٘نٸْ٤ِ ٕڅ ْٓخٵ حٿٔنش أًٟلو أطڂ اّ٠خف ًأرخنو أطڂ رْخڅ "ًّيٽّ ٿٌٿٺ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 448 أرٌ ؿ٬ٴَ ڃلڄي رن ؿََّ حٿ٤زَُ ،ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ٫ن طؤًّپ آُ حٿٸَآڅ، ىحٍ حٿٴټَ رًَْص – ٿزنخڅ 1995ځ ، طلٸْٶ ٛيٷِ حٿ٬٤خٍ .، ؽ 22 ، ٙ534 449حرن ٫٤ْش ، حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ، ؽ6 ، ٙ230 450أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ،ٙ486 451ٛخٿق آٽ حٿْ٘ن،حٿظڄيْي ٿَ٘ف ٻظخد حٿظٌكْي حٿ٤ز٬ش : حًٕٿَ حٿنخَٗ : ىحٍ حٿظٌكْي طخٍّن حٿنَ٘ : 1424ىـ،ٙ 123 452حرن ٫٤ْش ، حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ، ؽ4 ، ٙ147 453ح حٿڄخًٍىُ ، حٿنټض ًحٿ٬ٌْڅ ،ؽ2 ، ٙ362

عدد الصفحات ١٣٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 176 ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ٷَخٿٌُح ٿَڂْ نَٺُ ڃِنَ حٿْڄَُٜڀِْنَ ًَٿَڂْ نَٺُ نُ٤ْ٬ِڂُ حٿْڄِْٔټِْنَ ًَٻُنَخ نَوٌُُٝ ڃَ٪َ حٿْوَخثِ٠ِْنَ ًَٻُنَخ نُټٌَِدُ رٌَِْْځِ حٿيِّنِ كَظََ أَطَخنَخ حٿَْْٸِْنُ }[حٿٸْخڃش:43-44-45-46- 47]،ًىٌ حٿڄٌص.ًّئّّي ىٌح ڃخ أهَؿو حٿزوخٍُ ٳِ ٛلْلو ٫ن أځ حٿ٬ٚء، حڃَأس ڃن حٕنٜخٍ، أڅّ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿڄَخ ىهپ ٫ڀَ ٫ؼڄخڅ رن ڃ٨٬ٌڅ ًٷي ڃخص، ٷخٿض أُځُ حٿ٬ٚء : ٍكڄش حلله ٫ڀْٺ أرخ حٿَٔخثذ ? ٳ٘يخىطِ ٫ڀْٺ ٿٸي أٻَڃٺ حلله، ٳٸخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ًڃخ ُّيٍّٺ أڅّ حلله ٷي أٻَڃو "؟ ٳٸخٿض: رؤرِ ًأڃِّ ّخ ٌٍٓٽ حلله ! ٳڄن ّټَڃو حلله!؟ ٳٸخٽ: "أَڃخ ىٌ ٳٸي ؿخءه حٿْٸْن، ًانِ ٍَٕؿٌ ٿو حٿوَْ..." حٿليّغ. ًىٌح حٿليّغ حٿٜلْق ّيٽّ ٫ڀَ أڅّ حٿْٸْن حٿڄٌص "454ًٷخٽ أىپ حٿنخٍ"ًٻنخ نټٌد رٌْځ حٿيّن كظَ أطخنخ حٿْٸْن" ًحٿْٸْن ىينخ ىٌ حٿڄٌص ربؿڄخ٩ أىپ حٿظٴَْٔ"455ًٷخٽ حلله ط٬خٿَ"ًح٫زي ٍرٺ كظَ ّؤطْٺ حٿْٸْن" ًىٌ حٿڄٌص ربؿڄخ٩ أىپ حٿ٬ڀڂ ٻڀّيڂ ٷخٽ حٿلٔن : ٿڂ ّـ٬پ حلله ٿ٬زخىه حٿڄئڃنْن أؿٚ ىًڅ حٿڄٌص "456 . اڅّ ڃٴيٌځ حٿْٸْن حٿٜلْق ٻخڅ ٍىحً ٫ڀَ ٯٚس حٿٌٜٳْش حٿٌُڅ ُ٫ڄٌح أڅ حٿْٸْن ڃنِٿشٌ ڃن رڀٰيخ ٓٸ٤ض ٫نو حٿ٬زخىس . ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَأَدْخَ٦ْٮَبٯُ ِٙٸ سَؽْ٪َزِٮَب اِ٭َُٰ ٩ِ٬َ ا٥قَب٥ِؾِٺ٬َ [حٕنزْخء:75]اڅّ ٿڀڄٴَّٔن أٷٌحٙ ٳِ رْخڅ ڃ٬نَ "ٍكڄظنخ " ٷْپ أڅّ حٿَكڄش ىِ حٿنزٌس . ًٷْپ: حٗٓٚځ. ًٷْپ: حٿـنّش . ًٷْپ: ٫نَ رخٿَكڄش انـخءه ڃن ٷٌڃو"457 اٙ أڅّ حٿ٘نٸْ٤ِ ؿ٬ڀيخ ٫خڃّش "ٗخڃڀش ٿنـخطو ڃن ٫ٌحريڂ حٿٌُ أٛخريڂ، ًٗخڃڀش ٗىهخٿو اّخه ٳِ ٍكڄظو حٿظِ ىِ حٿـنش، ٻڄخ ٳِ حٿليّغ حٿٜلْق: "طلخؿَض حٿنَخٍ ًحٿـنش " . حٿليّغ. ًٳْو: "ٳٸخٽ ٿڀـنّش أنض ٍَكْڄَظِِ أٍكڂ ريخ ڃن أََٗخء ڃن ٫زَخىُِ ".458ًٷي ٓڄَّ حلله حٿـنش ٍكڄش اً ٻخنض أػَ حٿَكڄش."459 ًٷي ًحٳٶ حٿ٘نٸْ٤ِحٗڃخځ "حٿزوخٍُ" ٳِ ٛلْلو ٳِ ٻظخد حٿظٌكْي ٳِ رخد ڃخ ؿخء ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{اڅّ ٍكڄش حلله ٷَّذ ڃن حٿڄلٔنْن } ً"ڃٔڀڂ" ٳِ ٛٴش حٿنخٍ ٫ن حٕ٫َؽ ٫ن أرِ ىََّس ٷخٽ ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ـــ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ــ{طلخؿّض حٿنخٍ ًحٿـنّش ٳٸخٿض حٿنّخٍ أًػَص رخٿڄظټزَّن ًحٿڄظـزَّّن ًٷخٿض حٿـنّش ٳڄخٿِ ٙ ّيهڀنِ اٙ ٟ٬ٴخء حٿنّخّ ًَٓٸ٤يڂ ٳٸخٽ حلله ط٬خٿَ ٿڀـنّش أنض ٍكڄظِ أٍكڂ ريخ ڃن أٗخء ڃن ٫زخىُ ًٷخٽ ٿڀنّخٍ أنض ٫ٌحرِ أ٫ٌد رٺ ڃن أٗخء ڃن ٫زخىُ ًٿټپ ًحكيس ڃنټڄخ ڃڀئىخ} ًڃڄخ ّظؤّّي رو ڃن ْٓخٵ حٿنّٚ حٿٸَآنِ ٷٌٿو ط٬خٿَ : {ٳَُْيْهِڀُيُڂْ ٍَرُيُڂْ ٳِِ ٍَكْڄَظِوِ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 454أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ324 455حرن حٿٸْڂ ، حٿظٴَْٔ حٿٸْڂ ، ؽ1 ، ٙ90 456حرن حٿٸْڂ ، ڃيحٍؽ حٿٔخٿټْن ، ، ؽ3 ، ٙ316 457 ڃلڄي رن أكڄي حٕنٜخٍُ حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ، ىحٍ حٿٴټَ ، رًَْص – ٿزنخڅ، 1993ځ ،ؽ11، ٙ306 458أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ، ٙ169 459أرٌكّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 8 ، ٙ187

عدد الصفحات ١٣٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 177 } ، ًىِ حٿـنّش، ٻڄخ ػزض ٳِ حٿٜلْق أڅّ حلله ٷخٽ ٿڀـنّش : "أنض ٍكڄظِ، أٍكڂ رٺ ڃن أٗخء".460 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَأَ٭ْزِسْٱُ٨ْ ٹَٴْ٧َ ا٥ْؾَغْشَحِ اِرْ ُٝنِٸَ ا٥ْؤَ٩ْشُ ٳَٱُ٨ْ ِٙٸ َْٕٚ٦َخٍ ٳَٱُ٨ْ لا ٹُئْ٩ِٮُٴ٫َ [ڃَّڂ:39]حهظڀٲ حٿڄٴًَّٔڅ ٳِ رْخڅ ٷٌٿو :"اً ٷ٠ِ حٕڃَ"ٳٸخٽ ر٬٠يڂ:"ٷُ٠َِِ حٕڃَُ رزْخڅ حٿيَٙثپ ، ًَٗف أڃَ حٿؼٌَحد ًحٿ٬ٸخد .ًػخنْيخ: اً ٷ٠ِ حٕڃَُ ٌّځ حٿلَٔس رٴنخء حٿيُنْخ ، ًًُحٽِ حٿظَټڀْٲ ، ًحًّٕٽ أٷَد؛ ٿٸٌٿو :{ ًَىُڂْ َٙ ُّئْڃِنٌُڅَ }"461.ر٬٠يڂ ًٍؿّق ىٙٿش حّٓش ريٙٿش ڃخ ٿلٶ ر٬يىخ كظَ ّڀظجڂ أًٿيخ رآهَىخ ٳْنظ٨ڂ ڃ٬نخىخ. أڃّخ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳٸي ٳَّٔ ٷٌٿو "ٷ٠ِ حٕڃَ" حٿٌحٍى ٳِ حّٓش حٿټَّڄش ،رڄخ ّظٴٶ ڃ٪ رْخڅ حٿٔنش ًڃخؿخء ٳِ حٕكخىّغ حٿٜلخف حٿيحٿّش "٫ڀَ أڅّ حٿڄَحى رٸٌٿو : ىنخ{اًِْ ٷُ٠َِِ حٿْؤَڃَُْ } ، أُ: ًرق حٿڄٌص.ٷخٽ حٿزوخٍُ ٍكڄو حلله ٳِ ٛلْلو: "رخد ٷٌٿو: ٫ِ ًؿپ: {ًَأَنٌٍِْْىُڂْ ٌَّْځَ حٿْلَََْٔسِ }٫ن أرِ ٓ٬ْي حٿويٍُ ٍِٟ حلله ٫نو ٷخٽ: ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ّئطَ رخٿڄٌص ٻخٿيْجش ٻزٖ أڃڀق ٳْنخىُ ڃنخى: ّخ أىپ حٿـنّش ٳَْ٘ثزٌّڅ ًّن٨ًَڅ ٳْٸٌٽ ىپ ط٬َٳٌڅ ىٌح ٳْٸٌٿٌڅ ن٬ڂ ىٌح حٿڄٌص ًٻڀيڂ ٷي ٍآه . ػڂ ّنخىٍ ّخ أىپ حٿنخٍ ٳَْ٘ثزٌّڅ ًّن٨ًَڅ ٳْٸٌٽ ىپ ط٬َٳٌڅ ىٌح ٳْٸٌٿٌڅ ن٬ڂ ىٌح حٿڄٌص ًٻڀيڂ ٷي ٍآه. ٳٌُْْرَق . ػڂ ّٸٌٽ ّخ أىپ حٿـنّش هُڀٌُى ٳٚ ڃٌص ًّخ أىپ حٿنخٍ هڀٌى ٳٚ ڃٌص" ػڂ ٷَأ{ًَأَنٌٍِْْىُڂْ ٌَّْځَ حٿْلَََْٔسِ اًِْ ٷُ٠َِِ حٿْؤَڃَُْ ًَىُڂْ ٳِِ ٯَٴْڀَشٍ }، ًىئٙء ٳِ ٯٴڀش حٿينْخ ًىڂ ٙ ّئڃنٌڅ، ًحٿليّغ ڃ٘يٌٍ ڃظٴّٶ ٫ڀْو، ًٷَحءس حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ حّٓش ر٬ي ًٻَه ًرق حٿڄٌص طيٽّ ٫ڀَ أڅّ حٿڄَحى رٸٌٿو : {اًِْ ٷُ٠َِِ حٿْؤَڃَُْ }أُ: ًرق حٿڄٌص.".462 ًحهظخٍه حرن ؿََّ؛ اً ؿ٬پ حٕڃَ ڃٸٌٜىح رو ٳِ حّٓش"اً ٳَُِ٭َ ڃن حٿلټڂ ٕىپ حٿنخٍ رخٿوڀٌى ٳْيخ، ًٕىپ حٿـنش رڄٸخځ حٕري ٳْيخ، رٌرق حٿڄٌص."463 ًًٿٺ حٿظٌؿْو حٿٌُ حٍط٠خه حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌ حٿٌُ ّظڄخَٗ ڃ٪ ْٓخٵ ٿٰش حٿ٬َد اً "ٷٌٿيڂ : ٷ٠َ حٕڃَ ، اًح أطڄو ًأكټڄو ."464 ًّٙټٌڅ ىٌح اٙ اًح"ٳَُِ٭َ ڃن حٿلٔخد ًأىهپ أىپ حٿـنَش حٿـنَش ، ًأىپُ حٿنَخٍ حٿنَخٍ ، ًًُرق حٿڄٌصُ "465 ًٷي ؿخء ْٓخٵ حٿٔنّش ٷخ٣٬خ ٿڀنِّح٩ ًڃزّْنخ ٿڀڄ٬نَ حٿڄَحى . ٳ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٥ََٞذْ آرَٺْٮَبَٟ عَجْْبً ٩ِ٬َ ا٥ْ٪َضَب٭ِٸ ٳَا٥ُْٞشْآ٫َ ا٥ََِْْٺ٨َ [حٿلـَ:87] حهظڀٲ حٿڄٴًَّٔڅ ٳِ رْخڅ ٷٌٿو ط٬خٿَ :{ًَٿَٸَيْ ءحطْنخٹ َٓزْ٬ًخ } ٳٸْپ"ىِ حٿٴخطلشُ، ً٫ڀْو ٫ڄَُ ً٫ڀٌِ ًحرنُ ڃٔ٬ٌى ًأرٌ ىََّس ٍِٟ حلله ط٬خٿَ ٫نيڂ ، ًحٿلٔنُ ًأرٌ حٿ٬خٿْش ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 460حرن ٻؼَْ، طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ7 ، ٙ272 461حرن ٫خىٽ حٿلنزڀِ ، حٿڀزخد ٳِ ٫ڀٌځ حٿټظخد ، ؽ11 ، ٙ80 462حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ2، ٙ422 -423 463 أرٌ ؿ٬ٴَ ڃلڄي رن ؿََّ حٿ٤زَُ ،ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ىحٍ حٿٴټَ رًَْص1995ڃٜيٷِ حٿ٬٤خٍ ،ؽ18، ٙ 202 464حرن ٫خىٽ حٿلنزڀِ ، حٿڀزخد ٳِ ٫ڀٌځ حٿټظخد ، ؽ2 ، ٙ62 465حٿڄَؿ٪ نٴٔو ، ؽ11 ، ٙ80

عدد الصفحات ١٣٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 178 ًڃـخىيٌ ًحٿ٠لخٹُ ًٓ٬ْيُ رن ؿزَْ ًٷَظخىس ٍكڄيڂ حلله ط٬خٿَ . ًٷْپ: ٓز٪ُ ٌٍٍٓ ًىِ حٿ٤ٌحٽُ حٿظِ ٓخر٬ظُيخ حٕنٴخٽُ ًحٿظٌرش ٳبنيڄخ ٳِ كټڂ ٌٍٓسٍ ًحكيس ، ًٿٌٿٺ ٿڂ ُّٴَٜپْ رْنيڄخ رخٿظٔڄْش . ًٷْپ : ٌّنُْ أً حٿلٌحڃْڂ حٿٔز٪ُ . ًٷْپ : حٿٜلخثٲُ حٿٔز٪ُ ًىِ حٕٓزخ٩ ."466 أڃّخ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳٴِ ڃٸخځ ط٠خٍد أٷٌحٽ حٿڄٴَّٔن، ٿـؤ اٿَ ْٓخٵ حٿٔنّش حٿَّ٘ٴش كْغ كٔڂ حٿنِّح٩ ًأًٟق حٿڄَحى،ٳؤٗخٍ اٿَ " أڅّ حٿنَزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀّڂ رّْن ٳِ حٿليّغ حٿّٜلْق : أڅّ حٿڄَحى رخٿٔز٪ حٿڄؼخنِ ًحٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش، ىٌ : ٳخطلش حٿټظخد. ٳٴخطلش حٿټظخد ڃُزِْنش ٿڀڄَحى رخٿٔز٪ حٿڄؼخنِ ًحٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ، ًانّڄخ رّْنض ًٿٺ ربّ٠خف حٿنَزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀّڂ ٿٌٿٺ ٳِ حٿليّغ حٿٜلْق .ٷخٽ حٿزوخٍُ ٳِ ٛلْلو ٳِ طٴَْٔ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: ٫ن أرِ ٓ٬ْي رن حٿڄ٬ڀَّ ٷخٽ : ڃََ رِ حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ًأنخ أُٛڀِِ، ٳي٫خنِ ٳڀڂ آطو كظََ ٛڀَْض، ػڂَ أطْض ٳٸخٽ : "ڃخ ڃن٬ٺ أڅ طؤطْنِ" ؟ ٳٸڀض: ٻنض أُٛڀِِ، ٳٸخٽ : "أٿڂ ّٸپ حلله {َّخ أَُّيَخ حٿٌَِّنَ آڃَنٌُح حْٓظَـِْزٌُح ٿِڀَوِ ًَٿِڀٌََُٓٽِ }، ػڂَ ٷخٽ : "أٙ أ٫ڀّڄٺ أ٫٨ڂ ٌٍٓسٍ ٳِ حٿٸَآڅ ٷزپ أڅ أهَؽ ڃن حٿڄٔـي، ٳٌىذ حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿْوَؽ ٳٌٻَطو ٳٸخٽ : {حٿْلَڄْيُ ٿِڀَوِ ٍَدِ حٿْ٬َخٿَڄِْنَ }،ىِ حٿَٔز٪ حٿڄؼخنِ ًحٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ حٿٌَُ أًُطْو ". ٫ن أرِ ىََّس ٍِٟ حلله ٫نو، ٷخٽ: ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "أَځُ حٿٸَُآڅِ ىِِ حٿَٔز٪ حٿڄؼخنِ ًحٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ".ٳيٌح نٚ ٛلْق ڃن حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ أڅّ حٿڄَحى رخٿّٔز٪ حٿڄؼخنِ ًحٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ: ٳخطلش حٿټظخد."467 ٳٝب٣ الله رْب٥ٶ: َٙبِ٫َ ٥َُٰ ٩َِْٺؾَخً مَٮْ٢ًب [٣و:124 .حهظڀٲ حٕثڄش ًحٿڄٴًَٔڅ ٳِ رْخنٸٌٿو"ڃ٬ْ٘ش ٟنټخ"ٳ٬ن حرن ٫زخّ:{ ٳَبِڅَ ٿَوُ ڃَ٬َِْ٘شً َٟنْټًخ }ٷخٽ: حٿ٘ٸخء.ًٷخٽ حٿ٬ٌٳِ، ٫ن حرن ٫زخّ:{ٳَبِڅَ ٿَوُ ڃَ٬َِْ٘شً َٟنْټًخ }ٷخٽ: ٻپّ ڃخٽ أ٫٤ْظو ٫زيًح ڃن ٫زخىُ، ٷپّ أً ٻؼَ، ٙ ّظٸْنِ ٳْو، ٳٚ هَْ ٳْو، ًىٌ حٿ٠نٺ ٳِ حٿڄ٬ْ٘ش . ًّٸخٽ: اڅّ ٷٌڃًخ ُّٟٚٙ أ٫ٌَٟح ٫ن حٿلٶ، ًٻخنٌح ٳِ ٓ٬ش ڃن حٿينْخ ڃظټزَّّن، ٳټخنض ڃ٬ْ٘ظيڂ ٟنټخ؛ ً ًٿٺ أنيڂ ٻخنٌح ًَّڅ أڅ حلله ٿْْ ڃوڀٴًخ ٿيڂ ڃ٬خّ٘يڂ، ڃن ٌٓء ٧نّيڂ رخلله ًحٿظټٌّذ، ٳبًح ٻخڅ حٿ٬زي ّټٌّد رخلله، ًِّٔء حٿ٨ن رو ًحٿؼٸش رو حٗظيص ٫ڀْو ڃ٬ْ٘ظو، ٳٌٿٺ حٿ٠نٺ.ًٷخٽ حٿ٠لّخٹ : ىٌ حٿ٬ڄپ حٿّْٔت، ًحٿَُٵ حٿوزْغ، ًٻٌح ٷخٽ ٫ټَڃش، ًڃخٿٺ رن ىّنخٍ468". ًٷي حٓظ٨يَ حٿٸخٓڄِ ىٙٿش حّٓش ٫ڀَ حٿ٠نٺ ٳِ حٿينْخ" ٿڄٸخرڀظو رخٿٌ٫ْي حٕهًَُ ".469 ٿټنّ حٿ٘نٸْ٤ِ ٍؿّق ٷٌٙ ًحكيح، ح٫ظڄي ٳْو ٫ڀَ ڃخ ٛقّ ڃن ٓنش حٿنزِ ٛڀَ ح ٫ڀْو ًٓڀڂ، أڅ حٿ٠نٺ ڃٸٌٜى رو ٫ٌحد حٿٸزَ، ٳـ"ٷي ؿخء ٫ن حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 466أرٌ حٿٔ٬ٌى، اٍٗخى حٿ٬ٸپ حٿٔڀْڂ ، ؽ4، ٙ89 467أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ2 ، ٙ315 468حرن ٻؼَْ،طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ،١.2 .حٿڄلٸٶ: ٓخڃِ رن ڃلڄي حٿٔٚڃش; حٿنخَٗ: ىحٍ ٣ْزش; ٓنش حٿنَ٘: 1420 – 1999، ؽ5، ٙ323 469حٿٸخٓڄِ ، ڃلخٓن حٿظؤًّپ ، ؽ3 ، ٙ122

عدد الصفحات ١٣٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 179 ًٓڀڂ ڃن كيّغ أرِ ىََّس: أڅّ حٿڄ٬ْ٘ش حٿ٠ّنٺ ٳِ حّٓش : ٫ٌحد حٿٸزَ. ًٙ ّنخٳِ ًٿٺ ٗڄٌٽ حٿڄ٬ْ٘ش حٿ٠ّنٺ ٿڄ٬ْ٘ظو ٳِ حٿينْخ . ً٣٬خځ حٿ٠َّ٪ ًحٿَِٷٌُځ . ٳظټٌڅ ڃ٬ْ٘ظو ٟنټخً ٳِ حٿينْخ ًحٿزَُم ًحٓهَس ".ًٛلّلّو حٿٸَ٣زِ أُ أڅ حٿڄٸٌٜى رخٿ٠نٺ"٫ٌحد حٿٸزَ؛ ٷخٿو أرٌ ٓ٬ْي حٿويٍُ ً٫زي حلله رن ڃٔ٬ٌى، ًًٍحه أرٌ ىََّس ڃَٳٌ٫خ ٫ن حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٷخٽ أرٌ ىََّس: ُّ٠َّْٶ ٫ڀَ حٿټخٳَ ٷزَه كظَ طوظڀٲ ٳْو أٟٚ٫و، ًىٌ حٿڄ٬ْ٘ش حٿ٠نٺ. {ًَنَلَُُْ٘هُ ٌَّْځَ حٿْٸَِْخڃَشِ أَ٫ْڄََ }"470 ً٫ني طٴَْٔه٥ٞٴ٥ٰ رْب٥ٶ : ٥ِزَؾَْٞٶ [٣و:2] أٍؿ٪ حٿڄٴَّٔ ىٙٿش أٛپ حٿ٘ٸخء ٳِ ٿٰش حٿ٬َد: حٿ٬نخء ًحٿظ٬ذ، ًڃنو ٷٌٽ أرِ حٿ٤ْذ: رٳ ا٥ْٞ٤ ٹجٞٶ ٙٸ ا٥ٮْٺ٨ ثْٞ٦ٰ ٳأخٴ ا٥غٲب٥خ ٙٸ ا٥ؾٞبٳح ٹ٦ْت ٳخٿ٘ٸخًس ىنخ رڄ٬نَ: حٿ٬نخء ًحٿظ٬ذ، اڅ ٷٌٿو ط٬خٿَ: ٳَٚ ُّوَِْؿَنَټُڄَخ ڃِنَ حٿْـَنَشِ ٳَظَْ٘ٸََ [٣و:117]،"أٍّي رٌٿٺ حٿ٬نخء ًحٿظ٬ذ ٳِ ىحٍ حٿينْخ. ٳبڅ ٻخڅ حٿڄن٤ٌٵ اٍحىس نٴِ حٿ٘ٸخء رنًِٽ حٿٸَآڅ؛ ٳخٿڄٴيٌځ اٍحىس حٿٔ٬خىس؛."ًٷي حٓظني حٿڄٴَّٔ اٿَ ىٙ ٿش ڃٴيٌځ حٿڄوخٿٴش ٳخٓظنز٢ ڃن حّٓش حٿټَّڄش أڅّ حلله أنِٽ حٿٸَآڅ ٫ڀَ حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ " ٿْٔ٬ي؛ ٻڄخ ّيٽ ٿو حٿليّغ حٿٜلْق: "ڃَن َُّى حلله رو هَْحً ّٴٸّيو ٳِ حٿيّن" , ًٷي ًٍُ حٿ٤زَحنِ ٫ن ػ٬ڀزش رن حٿلټڂ ٍِٟ حلله ٫نو، ٫ن حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "أڅ حلله ّٸٌٽ ٿڀ٬ڀڄخء ٌّځ حٿٸْخڃش": "انِّ ٿڂ أؿ٬پ ٫ڀڄِ ًكټڄظِ ٳْټڂ اٙ ًأنخ أٍّي أڅ أٯٴَ ٿټڂ ٫ڀَ ڃخ ٻخڅ ڃنټڂ ًٙ أُرخٿِ "471 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٭ٸ: عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ اٹنبػ ا٥زش١ٺت ا٥ٞشآ٭ٸ . اڅّ حٿڄٴَّٔ ٻخنض ٿو ٫نخّش ٳخثٸش ًحىظڄخځ رخٿٮ رزْخڅ حّٓخص حٿٸَآنّْش رخٿڄٜيٍ حٿؼخنِ ڃن ڃٜخىٍ حٿظَّ٘٪ حٗٓٚڃِ أٙ ًىٌ حٿٔنّش حٿڄ٤يَّس , ًٻخڅ ڃن ڃنيـو أڅ ٙ ّڀـؤ ٿٌٿٺ اٙ اًح ٻخڅ حٿزْخڅ رخٿٸَآڅ ٯَْ ٻخٱ ًٙ ڃٔظٌٱ ٫نيىخ ٳٸ٢ ّ٬ڄي اٿَ حٿزْخڅ رخٿٔنّش ،ًٷي ٻخڅ ٿو ٳِ اّ٠خف حّٓش رخٿٔنّش ڃنيؾ ڃظڄِِْ، ٣زّٸو ٳِ ٻظخرو كْغ ؿ٬پ ْٓخٵ حٿٔنّش حٿنزٌّّش ٍحٳيح أٓخٓخ ٳِ رْخڅ ٻٚځ حلله طزخٍٹ ًط٬خٿَ ًاّ٠خكو، نٌٻَ ٣َٳخ ڃڄّخ حٓظ٬ڄڀو حٿڄٴَٔ ٳِ ٻظخرو. ٳ٬ني طٴَْٔه ٿٸٌٿو ط٬خٿَ: ٳَِّٮْذَٯُ ٩ََٚبرِؼُ ا٥َْٖٺْتِ لا ٹَْْ٦َ٪ُٲَب اِ٥َب ٱُٴَ [حٕن٬خځ:59 ]كټَ أٛلخد حٿظٴَْٔ ًؿيخڅ ٳِ حٿڄٸٌٜى ڃن "ڃٴخطق حٿْٰذ" أكيىڄخ : هِحثن ٯْذ حٿٔڄٌحص ًحٍٕٝ ًحٍُٕحٵ ًحٕٷيحٍ ًىٌ ڃ٬نَ ٷٌٽ حرن ٫زخّ.ًحٿؼخنِ : حٿٌٌٛٽ اٿَ حٿ٬ڀڂ رخٿْٰذ."472 ًٷي ٍؿّق حٿٌ٘ٻخنِ حٿٸٌٽ حًٕٽ؛ أُ أنو ط٬خٿَ ٫نيه ٫ڀڂ رڄوخُڅ حٿْٰذ،ڃٔظنيح ٳْو اٿَ ْٓخٵ حٿڄٸ٤٪ كْغ "ؿ٬پ ٿٖڃٌٍ حٿْٰزْش ڃٴخطق ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 470 ڃلڄي رن أكڄي حٕنٜخٍُ حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ، ىحٍ حٿٴټَ ، ٿزنخڅ، 1993ځ، ؽ11 ،259 471أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4، ٙ4 472حٿڄخًٍىُ ، حٿنټض ًحٿ٬ٌْڅ ،ؽ1 ، ٙ411

عدد الصفحات ١٣٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 180 ّظٌٛپ ريخ اٿَ ڃخ ٳِ حٿڄوخُڅ ڃنيخ ٫ڀَ ٣َّٶ حٙٓظ٬خٍس أّ٠خً ، ًّئّي أنيخ ؿڄ٪ ڃٴظق رخٿټَٔ ٷَحءس حرن حٿٔڄْٴ٪ «ًَ٫ِنيَهُ ڃَٴَخطِْق حٿْٰذ »ٳبڅ حٿڄٴخطْق ؿڄ٪ ڃٴظخكٌّنيٍؽ طلض ىٌه حّٓش ٫ڀڂ ڃخ ّٔظ٬ـڀو حٿټٴخٍ ڃن حٿ٬ٌحد ٻڄخ َّٗي اٿْو حٿْٔخٵ حنيٍحؿخً أًّٿْخً "473 أڃّخ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳټخنض ٍإّظو حٿظٴَّّْٔش ٷي حٷظَٜص ٳِ رْخڅ حٿڄ٬نَ ًاّ٠خكو ٫ڀَ ڃخ ًؿي ٫نيه ڃن أكخىّغ ڃ٘ظيَس ٳِ ىٌح حٿزخد أٗخٍص رڄن٤ٌٷيخ ًڃڀٴٌ٧يخ ٫ڀَ ڃ٬نخىخ ؛ كْغ ٍٻن أًٙ اٿَ ْٓخٵ حٿنٚ حٿٸَآنِ ڃٌّٟلخ أڅّ "حٿڄَحى رڄٴخطق حٿْٰذ ٷٌٿو: {اِڅَ حٿڀَوَ ٫ِنْيَهُ ٫ِڀْڂُ حٿَٔخ٫َشِ ًَُّنَِِٽُ حٿَْْْٰغَ ًََّ٬ْڀَڂُ ڃَخ ٳِِ حٿْؤٍَْكَخځِ ًَڃَخ طَيٍُِْ نَٴٌْْ ڃَخًَح طَټِْٔذُ ٯَيحً ًَڃَخ طَيٍُِْ نَٴٌْْ رِؤَُِ أٍٍَْٝ طَڄٌُصُ اِڅَ حٿڀَوَ ٫َڀِْڂٌ هَزٌَِْ }[ٿٸڄخڅ:34]، ٳٸي أهَؽ حٿزوخٍُ ًأكڄي ًٯَْىڄخ ٫ن حرن ٫ڄَ، ٫ن حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ أڅ حٿڄَحى رڄٴخطق حٿْٰذ حٿوڄْ حٿڄٌٻٌٍس ٳِ حّٓش حٿڄٌٻٌٍس."ًٿٴ٨و: ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: «ڃٴظخف حٿْٰذ هڄْ ٙ ّ٬ڀڄيخ اٙ ح: ٙ ّ٬ڀڂ أكي ڃخ ّټٌڅ ٳِ ٯي، ًٙ ّ٬ڀڂ أكي ڃخ ّټٌڅ ٳِ حٍٕكخځ، ًٙ ط٬ڀڂ نٴْ ڃخًح طټٔذ ٯيح، ًڃخ طيٍُ نٴْ رؤُ أٍٝ طڄٌص، ًڃخ ّيٍُ أكي ڃظَ ّـِء حٿڄ٤َ »."474ٳټخڅ ىٌح حٿليّغ نٜخ ٳِ حٿڄٔؤٿش ڃٌّٟلخ ىٙٿظيخ . ٳ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: اِ٭َ٪َب عَضَاءُ ا٥َزِٹ٬َ ٹُؾَبسِثُٴ٫َ ا٥٦ََٰ ٳَسَعُٴ٥َُٰ ٳَٹَغَْْٴْ٫َ ِٙٸ ا٥ْؤَسْكِ َٙغَبداً أَ٫ْ ٹَُٞزَ٦ُٴا أَٳْ ٹُقَ٦َجُٴا أَٳْ رَُٞيََِ أَٹْذِٹٲِ٨ْ ٳَأَسْعُ٦ُٲُ٨ْ ٩ِ٬ْ خِلاٍٗ أَٳْ ٹُٮَْٚٴْا ٩ِ٬َ ا٥ْؤَسْكِ [حٿڄخثيس:33]ًىذ أٻؼَ حٿڄٴَّّٔن ٻڄخ ٷخٽ حٿ٤زَِٓ، ً٫ڀْو ؿڄڀش حٿٴٸيخء اٿَ أنّيخ نِٿض ٳِ ٷ٤ّخ٩ حٿ٤َّٶ "475 هٚٳخ ٿڄخ ٷخٿو حٿ٠لّخٹ ڃن أنّيخ "نِٿض ٳِ ٷٌځ ڃن أىپ حٿټظخد ، ٻخڅ رْنيڂ ًرْن ٌٍٓٽ حٿڀّو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٫يي ٳنٸ٠ٌح حٿ٬يي ًٷ٤٬ٌح حٿٔزْپ ًأٳٔيًح ٳِ حٍٕٝ ."476 ًٷي حنظَٜ حٿ٘نٸْ٤ِ ٿٸٌٽ ؿڄخىَْ حٿڄٴَّٔن ًٌٓحىىڂ حٕ٫٨ڂ ، ٿټٌڅ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ ىٌ حٿٌُ ٫٠يه ًّٕڅّ "ىٌح ىٌ حٿٌُ ّيٽ ٫ڀْو ٧خىَ حٿٸَآڅ ًىِ أنيخ نِٿض ٳِ " ٷ٤ّخ٩ حٿ٤َّٶ ڃن حٿڄٔڀڄْن، ٻڄخ ٷخٿو ؿڄخ٫ش ڃن حٿٴٸيخء ريٿْپ ٷٌٿو ط٬خٿَ : {اِٿَخ حٿٌَِّنَ طَخرٌُح ڃِنْ ٷَزْپِ أَڅْ طَٸْيًٍُِح ٫َڀَْْيِڂْ }[حٿڄخثيس:34] حّٓش، ٳبنّيخ ٿْٔض ٳِ حٿټخٳَّن ٷ٤٬خً . ٕڅّ حٿټخٳَ طٸزپ طٌرظو ر٬ي حٿٸيٍس ٫ڀْو، ٻڄخ طٸزپ ٷزڀيخ اؿڄخ٫خً ٿٸٌٿو ط٬خٿَ : {ٷُپْ ٿِڀٌَِّنَ ٻَٴًََُح اِڅْ َّنْظَيٌُح ُّْٰٴََْ ٿَيُڂْ ڃَخ ٷَيْ َٓڀَٲَ } [حٕنٴخٽ:38]، ًٿْٔض ٳِ حٿڄَطيّن، ٕڅّ حٿڄَطي ّٸظپ رَىطو ًٻٴَه، ًٙ ّٸ٤٪ ٿٸٌٿو ٛپٍ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٫خ٣ٴخً ٫ڀَ ڃخ ٌّؿذ حٿٸظپ: "ًحٿظخٍٹ ٿيّنو حٿڄٴخٍٵ ٿڀـڄخ٫ش" ، ًٷٌٿو: "ڃن ريّٽ ىّنو ٳخٷظڀٌه "، ٳْظ٬ّْن أنّيخ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 473حٿٌ٘ٻخنِ ، ٳظق حٿٸيَّ، ؽ2 ، ٙ422 474أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ،ٙ4 2 475حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ4 ، ٙ462 476حٿؼ٬ڀزِ ، حٿټ٘ٲ ًحٿزْخڅ ٫ن طٴَْٔ حٿٸَآڅ، ؽ1 ، ٙ737

عدد الصفحات ١٣٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 181 ٳِ حٿڄلخٍرْن ڃن حٿڄٔڀڄْن"477 ٳْٔخٵ حٿليّغ حٿنزٌُىٌ حٿٌُ ّليّى حٿڄ٬نَ ًّزّْنو ريٷّش ىحهپ حٿنٚ . ٳٙٸ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ١ُٮْزُ٨ْ خَٺْشَ أُ٩َخٍ أُخْشِعَذْ ٥ِ٦ٮَبطِ رَؤْ٩ُشُٳ٫َ ثِب٥ْ٪َْْشُٳِٗ [آ٣ ّ٪شا٫:110].أٗخٍ حٿڄٴَّٔ اٿَ أڅ ّىٌه حٕڃّش ىِ هَْ حٕڃڂ، ڃيّ٫ڄخ ڃخ ڃخٽ اٿْو ًڃخ ٷٍَّه رْٔخٵ حٿٔنّش ٳِ طٌؿْو ىٙٿش حٿنّٚ حٿٸَآنِ "ٳـ: {هَََْْ } ْٰٛش طٴ٠ْپ ًحّٓش نّٚ َّٛق ٳِ أنّيڂ هَْ ڃن ؿڄْ٪ حٕڃڂ، رنِ آَحثْپ ًٯَْىڂ .ًڃڄّخ ِّّي ًٿٺ اّ٠خكخ كيّغ ڃ٬خًّش رن كْيس حٿٸَُْ٘ ٍِٟ حلله ٫نو أڅّ حٿنّزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٷخٽ ٳِ أڃظو: "أنظڂ طٌَُٳٌُڅ ٓز٬ْن أڃّش أنظڂ هَْىخ ًأٻَڃيخ ٫ڀَ حلله ", ًٷي ًٍحه ٫نو حٗڃخځ أكڄي ًحٿظَڃٌُ ًحرن ڃخؿو ًحٿلخٻڂ ًىٌ كيّغ ڃ٘يٌٍ."478 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙؤَثَٶ أَ١ْضَشُ ا٥ٮَبطِ اِ٥َب ١ُُٚٴساً [حٿٴَٷخڅ:89]،" أُ: ٻٴًَح ٿن٬ڄش ڃن أنِٽ ٫ڀْيڂ حٿڄ٤َ، ًًٿٺ رٸٌٿيڂ: ڃ٤َنخ رنٌء ٻٌح.ًىٌح حٿڄ٬نَ حٿٌُ ىٿّض ٫ڀْو ىٌه حّٓش حٿټَّڄش، أٗخٍ ٿو ؿپّ ً٫ٚ ٳِ ٌٍٓس "حٿٌحٷ٬ش"، ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَطَـْ٬َڀٌُڅَ ٍُِْٷَټُڂْ أَنَټُڂْ طُټٌَِرٌُڅَ }[حٿٌحٷ٬ش:82]، ٳٸٌٿو:{ٍُِْٷَټُڂْ }،أُ: حٿڄ٤َ؛ ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:{ًَُّنَِِٽُ ٿَټُڂْ ڃِنَ حٿَٔڄَخءِ ٍُِْٷخً }،ًٷٌٿو: {أَنَټُڂْ طُټٌَِرٌُڅَ }،أُ:رٸٌٿټڂ:ڃ٤َنخ رنٌء ٻٌح ًٷي ُحى حٿ٘نٸْ٤ِ حّٓش اّ٠خكخ ًرْخنخ رـ"حٿليّغ حٿؼخرض ٳِ ٛلْق ڃٔڀڂ، ًىٌ أنّو ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٷخٽ ٕٛلخرو ٌّڃًخ ٫ڀٍؤػَ ٓڄخء أٛخرظيڂ ڃن حٿڀْپ : "أطيًٍڅ ڃخًح ٷخٽ ٍرّټڂ " ؟ ٷخٿٌح: حٿڀَو ًٌٍٓٿو أ٫ڀڂ، ٷخٽ : "ٷخٽ: أٛزق ٫زخىُ ڃئڃن رِ ًٻخٳَ، ٳؤڃّخ ڃن ٷخٽ: ڃ٤َنخ رٴ٠پ حٿڀَو ًٍكڄظو، ٳٌحٹ ڃئڃن رِ ٻخٳَ رخٿټٌٻذ. ًأڃّخ ڃن ٷخٽ : ڃ٤َنخ رنٌء ٻٌح ًٻٌح، ٳٌحٹ ٻخٳَ رِ ڃئڃن رخٿټٌٻذ" 479. ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: عُجْؾَب٫َ ا٥َزِٷ أَعْشَٵ ثَِْجْذِٯِ ٥َٺْ٦ًب ٩ِ٬َ ا٥ْ٪َغْغِذِ ا٥ْؾَشَا٧ِ اِ٥َٶ ا٥ْ٪َغْغِذِ الأَْٝقَٶ ا٥زٷ ثبس١ٮب ؽَٴْ٥َُٰ ٥ِٮُشِٹَُٰ ٩ِ٬ْ آٹَبرِٮَب [حَٗٓحء:1 ]حهظڀٲ حٿ٬ڀڄخء: ىپ ٍأٍ ڃلڄي ٫ڀْو حٿٜٚس ًحٿٔٚځ ٍرو ر٬ْن ٍأٓو أً ر٬ْن ٷڀزو، ٳڄٌىذ حرن ٫زخّ ً٣خثٴش أنو ٍآه ر٬ْن ٍأٓو، ًٍؿّق ىٌح حٿٸٌٽ ْٗن حٗٓٚځ حرن طْڄْش ًٷخٽ : ٷي طيرَّنخ ٫خڃش ڃخ ٛنّٴو حٿڄٔڀڄٌڅ ٳِ ىٌه حٿڄٔؤٿش، ًڃخ طڀٸٌّه ٳْيخ ٷَّزخً ڃن ڃخثش ڃٜنٲ، ٳڀڂ أؿي أكيحً ًَُّ ربٓنخى ػخرض ًٙ ٛلْق، رپ ًٙ ٫ن ٛخكذ ًٙ ٫ن اڃخځ أنو ٍآه ر٬ْن ٍأٓو. ًحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ - ٍكڄو حلله - ڃڄن َّؿّق حٿَإّش حٿٸڀزْش كْغ أڅ "حٿظلٸْٶ حٿٌُ ىٿّض ٫ڀْو نٌٜٙ حٿَ٘٩ : أنّو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿڂ َّه ر٬ْن ٍأٓو. ًڃخ ؿخء ٫ن ر٬ٞ حٿٔڀٲ ڃن أنّو ٍآه؛ ٳخٿڄَحى رو حٿَإّش رخٿٸڀذ . ٻڄخ ٳِ ٛلْق ڃٔڀڂ: أنّو ٍآه رٴئحىه ڃَطْن ٙ ر٬ْن حٿَأّ "ػڂ ُحى حٕڃَ رْخنخ رڄخ" ؿخءٳِ حٿٔنّش ًىِ " أڅّ أرخ ًٍ ٍِٟ حلله ٫نو "ًىٌ ڃن ىٌ ٳِ ٛيٵ حٿڀيـش" ٓؤٽ حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٫ن ىٌه حٿڄٔؤٿش ر٬ْنيخ. ٳؤٳظخه رڄخ ڃٸظ٠خه: أنو ٿڂ َّه. أهَؽ ڃٔڀڂ ٫ن ٫زي حلله رن ٗٸْٶ، ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 477أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ401 478حٿڄَؿ٪ حٿٔخرٶ ،ؽ7 ، ٙ198 479أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6 ،ٙ63

عدد الصفحات ١٣٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 182 ٫ن أرِ ًٍ ٷخٽ:" ٓؤَٿض ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ : ىپ ٍأَّض ٍرٺ؟ ٷخٽ : "نٌٍ! أنَّ أٍحه " 480 ًاٿَ ىٌح ڃخٽ ؿڄخ٫ش ڃن حٕثڄش ٷيّڄخ ًكيّؼخ ح٫ظڄخىًح ٫ڀَ ىٌح حٿليّغ، ًحطزخ٫ًخ ٿٸٌٽ ٫خث٘ش -ٍِٟ حلله ٫نيخ - ٷخٿٌح: ىٌح ڃ٘يٌٍ ٫نيخ، ًٿڂ ّ٬َٱ ٿيخ ڃوخٿٲ ڃن حٿٜلخرش . ًٳِٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙبِ٫ْ رَبثُٴا ٳَأََٝب٩ُٴا ا٥قَلاحَ ٳَآرَٴُا ا٥ضَ١َبحَ َٙخَ٦ُٴا عَجِٺ٦َٲُ٨ْ [حٿظٌرش:5]،ٳَيڂ حٿڄٴَّٔ ڃن ىٙٿش ڃٴيٌځ حٿَ٘١ ،أنّيڂ اڅ ٿڂ ّٸْڄٌىخ ٿڂ ّوپ ٓزْڀيڂ ًىٌ ٻٌٿٺ.ٕڅّ حلله ط٬خٿَ ٳِ حّٓش حٗظَ١ ٳِ طوڀْش ٓزْڀيڂ اٷخڃظيڂ حٿٜٚس .ًٷي أّّي حٿ٘نٸْ٤ِ ڃخ ٳيڄو ڃن ىٙٙص حٕٿٴخ٥؛ڃن ؿيش حٿظ٬َّٞ ًحٿظڀٌّق ٙ ڃن ؿيش حٿن٤ٶ ًحٿظَّٜق )ىٌح رڄخ"ًٍحه حٿْ٘وخڅ ٫ن حرن ٫ڄَ ٍِٟ حلله ٫نيڄخ ٷخٽ: ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "أُڃَِص أڅ أٷخطپ حٿنخّ كظَ ّ٘ييًح أّٙ اٿو اٙ حلله ًأڅّ ڃلڄّيحً ٌٍٓٽ حلله، ًّٸْڄٌح حٿٜٚس، ًّئطٌح حٿِٻخس . ٳبًح ٳ٬ڀٌح ًٿٺ ٫ٜڄٌح ڃنِّ ىڃخءىڂ ًأڃٌحٿيڂ اٙ رلٸّيخ " ح ىـ.ٳيٌح حٿليُع حٿٜلْق ّيٽّ ٫ڀَ أنّيڂ ٙ طُ٬َٜڂ ىڃخإىڂ ًٙ أڃٌحٿيڂ اٙ ربٷخڃش حٿٜٚس ٻڄخ طٍَ".481 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙؤَِٝ٨ْ ٳَعْٲَ٠َ ٥ِ٦ذِٹ٬ِ ؽَٮِٺٚبً ِٙيْشَدَ ا٥٦َِٰ ا٥َزِٸ َٙيَشَ ا٥ٮَبطَ َّ٦َٺْٲَب لا رَجْذِٹ٤َ ٥ِخَ٦ِْٜ الله [حٿًَځ:30] ٿٸي حٍط٠َ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ طټٌڅ ىٙٿش"حٿٴ٤َس " ٳِ حّٓش ڃَحىح ريخ "ىّن حلله" حٓظنخىح اٿَ ْٓخٵ حٿٔنّش ٳِ ٷٌٿو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ "ٻپ ڃٌٿٌى ٌّٿي ٫ڀَ حٿٴ٤َس " ٳـخءص حّٓش حٿټَّڄش آڃَس رڀًِځ حٿٴ٤َس حٿظِ ٳ٤َ - ٓزلخنو - حٿنخّ ٫ڀْيخ ، ًحٿٌُ ّٸظ٠ْو حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ أڅ ڃخ ؿخء ر٬يىخ ىٌ نيِ ٫ن ڃوخٿٴش ىٌه حٿٴ٤َس ًىٌح ىٌ حٿٌُ أّيه حٿڄٴَّٔ ٳِ أڅ ٷٌٿو :{ٙ طَزْيِّپَ ٿِوَڀْٶِ حٿڀَوِ }، "هزَ أٍّي رو حٗن٘خء اٌّحنخ رؤنّو ٙ ّنزِٰ اٿّخ أڅ ّڄظؼپ، كظَّ ٻؤنّو هزَ ًحٷ٪ رخٿٴ٬پ ٙ ڃلخٿش، ًن٨َْه ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ٳَٚ ٍَٳَغَ ًَٙ ٳٌُُٔٵَ }[حٿزٸَس:197] حّٓش ، أُ: ٙ طَٳؼٌح، ًٙ طٴٔٸٌح، ٳٸي أرخڅ حٿڄٜنّٲ أڅّ ٻٚځ حلله َّى حٕٓڀٌد ٳْو ٫ڀَ ٌٍٛس حٗهزخٍ، ًطټٌڅ ىٙٿظو حٗن٘خء، ڃئّيح ٻٚڃو رڄخ ؿخء ٳِ حٿٔنّش ً "ڃخ ػزض ٳِ "حٿٜلْلْن" ڃن كيّغ أرِ ىََّس ٍِٟ حلله ٫نو ٷخٽ: ٷخٽ حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ٻپّ ڃٌٿٌى ٌُّٿَي ٫ڀَ حٿٴ٤َس ٳؤرٌحه ُّيٌَِىحنو، أً ُّنََّٜحنو، أًُّڄَـّٔخنو، ٻڄخ طٌُٿي حٿزيْڄش ريْڄش ؿڄ٬خء، ىپ طـيًڅ ٳْيخ ڃن ؿَيْ٫خء "،ًڃخ ًٍحه ڃٔڀڂ ٳِ "ٛلْلو" ٫ن ٫ْخٝ رن كڄخٍ رن أرِ كڄخٍ حٿظڄْڄِ، ٷخٽ: ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "انِّ هڀٸض ٫زخىُ كنٴخء ٳـخءطيڂ حٿْ٘خ٣ْن ٳخؿظخٿظيڂ ٫ن ىّنيڂ ًكَڃّض ٫ڀْيڂ ڃخ أكڀڀض ٿيڂ " 482 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 480 أٌٟحء حٿزْخڅ ، ،ؽ3 ،ٙ09 481حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ3، ٙ449 482أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ309

عدد الصفحات ١٤٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 183 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳََٝب٥ُٴا ٥َٴْلا ٹَؤْرِٺٮَب ثِآٹَخٍ ٩ِ٬ْ سَثِِٰ أَٳَ٥َ٨ْ رَؤْرِٲِ٨ْ ثَٺِٮَخُ ٩َب ِٙٸ ا٥قُؾُِ٘ ا٥ْؤُٳ٥َٶ ٍَّ ر٬ٞ حٿڄٴَّٔن أڅ حٿڄَحى رخٿزْنش : حٿټظذ حٿٔڄخًّش حٿٔخرٸش .ٳْټٌڅ حٿڄ٬نَ : أً ٿڂ ّټٲ ىئٙء حٿـخىڀْن أڅّ حٿټظذ حٿٔڄخًّش حٿٔخرٸش ٻخٿظٌٍحس ًحٗنـْپ ٷي رَّ٘ص رٺ ًرّْنض ن٬ٌطٺ ًٛٴخطٺ ، ًىڂ ڃ٬ظَٳٌڅ رٜيٷيخ ، ٳټْٲ ٙ ّٸًَڅ رنزٌطٺ ".483 ًٷي حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃ٬نَ آهَ ٿڀزّْنش أًٟلظو حٿٔنّش حٿنزٌّّش "ًىِ أڅّ حٿټٴخٍ حٷظَكٌح ٫ڀَ ٫خىطيڂ ٳِ حٿظ٬نّض آّش ٫ڀَ حٿنزٌّس ٻخٿ٬ٜخ ًحٿْي ڃن آّخص ڃٌَٓ، ًٻنخٷش ٛخٿق، ًحٷظَحكيڂ ٿٌٿٺ رلَٱ حٿظل٠ْٞ حٿيحٽ ٫ڀَ ٗيّس حٿلّٞ ٳِ ٣ڀذ ًٿٺ ٳِ ٷٌٿو :{ٿٌَْٙ َّؤْطِْنَخ }أُ: ىٚ ّؤطْنخ ڃلڄي رآّش: ٻنخٷش ٛخٿق، ً٫ٜخ ڃٌَٓ، أُ: ن٤ڀذ ًٿٺ ڃنو رلّٞ ًكغّ . ٳؤؿخريڂ حلله رٸٌٿو: {أًََٿَڂْ طَؤْطِيِڂْ رَِْنَشُ ڃَخ ٳِِ حٿُٜلُٲِ حٿْؤًُٿََ } ًىِ ىٌح حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ىٌ ڃ٬نَ ٵـــًٿو ٳِ "٣و" : {أًََٿَڂْ طَؤْطِيِڂْ رَِْنَشُ ڃَخ ٳِِ حٿُٜلُٲِ حٿْؤًُٿََ }[٣و:133] .ًِّّي ًٿٺ اّ٠خكخً حٿليّغ حٿڄظٴٶ ٫ڀْو"ڃخ ڃن نزِّ ڃِنَ حٕنزْخءِ اٙ أًُطِ ڃخ آڃَنَ حٿزَ٘ ٫ڀَ ڃِؼْڀِو، ًانّڄخ ٻخڅ حٿٌُ أًُطْظُو ًكْخً أًكخه حلله اٿِّ، ٳؤٍؿٌ أڅ أٻٌڅ أٻؼَىڂ طخرِ٬خً ٌّځَ حٿٸْخڃشِ " "484 ًٷي أٗخٍ حٿڄٴَّٔ اٿَ أڅّ ىنخٹ أٷٌحٙ أهٍَ ٿڂ ٌّٻَىخ ٕڅّ ْٓخٵ حٿٔنّش ٫ڀَ هٚٳيخ ً٫ڀَ ٻٚ حٿظٴَّْٔن ٳخّٓش حٿټَّڄش ٗيخىس ڃن حلله - ط٬خٿَ - رٜيٵ حٿنزَّ - ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ - ٳْڄخ رڀٰو ٫نو ، ًٍىّ ڃز٤پ ٿ٘زيخص حٿټخٳَّن ًٕٷٌحٿيڂ حٿزخ٣ڀش ، ًاڅ ٻخڅ طٴَْٔ حٿزّْنش ىنخ رخٿٸَآڅ أ٧يَ ًأًٟق . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَٹَخْ٦ُُٜ ٩َب لاَ رَْْ٦َ٪ُٴ٫َ [ا٥ٮؾ٤:08]،أنّو ّوڀٶ ڃخ ٙ ّ٬ڀڂ حٿڄوخ٣زٌڅ ًٷض نًِٿيخًأريڂ ًٿٺ حٿٌُ ّوڀٸو ٿظ٬زَْه ٫نو رخٿڄٌٌٛٽ، ًٿڂ َّّٜف ىنخ رِ٘ء ڃنو، ًٿټن ٷَّنش ًٻَ ًٿٺ ٳِ ڃ٬َٝ حٙڃظنخڅ رخٿڄَٻٌرخص طيٽّ ٫ڀَ أڅّ ڃنو ڃخ ىٌ ڃن حٿڄَٻٌرخص، ًٷي ٌٗىي ًٿٺ ٳِ ان٬خځ حلله ٫ڀَ ٫زخىه رڄَٻٌرخص ٿڂ طټن ڃ٬ڀٌڃش ًٷض نًِٽ حّٓش، ٻخٿ٤خثَحص، ًحٿٸ٤خٍحص، ًحٿْٔخٍحص" ًٷي ى٫ڂ حٿ٘نٸْ٤ِ حٓظنزخ٣و ٿيٌح حٿڄ٬نَ رـ"اٗخٍس حٿنزِِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ اٿَ ًٿٺ ٳِ حٿليّغ حٿٜلْق، ٷخٽ ڃٔڀڂ رن حٿلـّخؽ ٍكڄو حلله ٳِ ٛلْلو : ٫ن أرِ ىََّس، أنّو ٷخٽ : ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ًحلله ٿْنِٿنّ حرن ڃَّڂ كَټڄخً ٫خىٙ ٳڀََْټَٔڅّ حٿٜڀْذ، ًٿََْٸظُڀنّ حٿونَِّ، ًٿَْ٠َ٬نّ حٿـِّش، ًٿظظَٻنّ حٿٸِٚٙ ٳٚ ّٔ٬َ ٫ڀْيخ، ًٿظٌىزنّ حٿ٘لنخء ًحٿظزخٯٞ ًحٿظلخٓي، ًٿَْي٫ٌُڅّ اٿَ حٿڄخٽ ٳٚ ّٸزڀو أكي " حىـ ًڃلپ حٿ٘خىي ڃن ىٌح حٿليّغ حٿٜلْق ٷٌٿو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ًٿظظَٻنّ حٿٸَِٚٙ ٳٚ ّٔ٬َ ٫ڀْيخ " ٳبنّو ٷٔڂ ڃن حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ أنّو ٓظظَٹ حٗرپ ٳٚ ّٔ٬َ ٫ڀْيخ، ًىٌح ڃ٘خىي حٓڅ ٿٚٓظٰنخء ٫ن ٍٻٌريخ رخٿڄَحٻذ حٿڄٌٻٌٍس."485 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 483ڃلڄي أرٌُىَس ، طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ5 ، ٙ111 484أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4، ٙ131 485أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ335

عدد الصفحات ١٤١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 184 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙ٪َ٬ رََْغَ٤َ ٙٸ ٹَٴْ٩َٺْ٬ِ َٙلاَ اِصْ٨َ َّ٦َٺِْٰ [ا٥جٞشح:203] ٳَّٔ حٿ٘نٸْ٤ِ حٙػڂ حٿڄنٴِ ٳِ حّٓش رؤڅّ حٿڄٸٌٜى رو " ٳِ حٿڄٌٟ٬ْن: أڅّ حٿلخؽ ّٰٴَ ؿڄْ٪ ًنٌرو، ٳٚ ّزٸَ ٫ڀْو اػڂ، ٳٰٴَحڅ ؿڄ٪ ًنٌرو ىٌح حٿٌُ ىٽّ ٫ڀْو ىٌح حٿظٴَْٔ ڃن أٻزَ حٿڄنخٳ٪ حٿڄٌٻٌٍس ٳِ ٷٌٿو: {ٿَِْْ٘يَيًُح ڃَنَخٳِ٪َ ٿَيُڂْ }[حٿلؾ:28]ً٫ڀْو ٳٸي رّْنض آّش حٿزٸَس ىٌه ر٬ٞ ڃخ ىٿّض ٫ڀْو آّش حٿلؾ، ًٷي أًٟلض حٿٔنّش ىٌح حٿزْخڅ رخٕكخىّغ حٿٜلْلش حٿظِ ًٻَنخ ٻليّغ "ڃن كؾّ ىٌح حٿزْض ٳڀڂ َّٳغ ًٿڂ ّٴٔٶ ٍؿ٪ ٻٌْځ ًٿيطو أڃو " ًكيّغ "حٿلؾّ حٿڄزًٍَ ٿْْ ٿو ؿِحء اٙ حٿـنش "486 ٷخٽ حٗڃخځ حٿ٤زَُ ٍكڄو ح ط٬خٿَ ر٬ي ًٻَه ٿـڄڀش ڃن حٕٷٌحٽ ٳِ حّٓش" ًأًٿَ ىٌه حٕٷٌحٽ رخٿٜلش ٷٌٽ ڃن ٷخٽ :طؤًّپ ًٿٺ : ٳڄن ط٬ـّپ ٳِ ٌّڃْن ڃن أّخځ ڃنَ حٿؼٚػش ٳنٴَ ٳِ حٿٌْځ حٿؼخنِ ٳٚ اػڂ ٫ڀْو , ٿل٢ّ حلله ًنٌرو , اڅ ٻخڅ ٷي حطٸَ حلله ٳِ كـّو ٳخؿظنذ ٳْو ڃخ أڃَه حلله رخؿظنخرو ، ًٳ٬پ ٳْو ڃخ أڃَه حلله رٴ٬ڀو ًأ٣خ٫و رؤىحثو ٫ڀَ ڃخ ٻڀٴو ڃن كيًىه .ًڃن طؤهَ اٿَ حٿٌْځ حٿؼخٿغ ڃنين ٳڀڂ ّنٴَ اٿَ حٿنٴَ حٿؼخنِ كظَ نٴَ ڃن ٯي حٿنٴَ حًٕٽ , ٳٚ اػڂ ٫ڀْو ٿظټٴَْ حلله ٿو ڃخ ٓڀٲ ڃن آػخڃو ًأؿَحڃو , ًاڅ ٻخڅ حطٸَ حلله ٳِ كـو رؤىحثو رليًىه ًانڄخ ٷڀنخ اڅ ًٿٺ أًٿَ طؤًّٚطو ٿظ٨خىَ حٕهزخٍ ٫ن ٌٍٓٽ حلله أنو ٷخٽ ڃن كؾ ىٌح حٿزْض ٳڀڂ َّٳغ ًٿڂ ّٴٔٶ هَؽ ڃن ًنٌرو ٻٌْځ ًٿيطو أڃو ًأنو ٷخٽ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ طخر٬ٌح رْن حٿلؾ ًحٿ٬ڄَس ٳبنيڄخ ّنٴْخڅ حٿٌنٌد ٻڄخ ّنٴِ حٿټَْ هزغ حٿليّي ًحٿٌىذ ًحٿٴ٠ش"487 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙغَجِؼْ ثِؾَ٪ْذِ سَثِ٠َ ٳَ١ُ٬ْ ٩ِ٬َ ا٥غَبعِذِٹ٬َ [حٿنلپ:98]ًٻَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ "أڅ طَطْزو ؿپ ً٫ٚ حٕڃَ رخٿظٔزْق ًحٿٔـٌى ٫ڀَ ْٟٶ ٛيٍه ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ رٔزذ ڃخ ّٸٌٿٌڅ ٿو ڃن حٿٌٔء ىٿْپ ٫ڀَ أڅّ حٿٜٚس ًحٿظٔزْق ٓزذ ٿًِحٽ ًٿٺ حٿڄټًَه، ًٿٌح ٻخڅ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ اًح كِرو أڃَ رخىٍ اٿَ حٿٜٚس، ًٷخٽ ط٬خٿَ:{ًَحْٓظَ٬ِْنٌُح رِخٿَٜزَِْ ًَحٿَٜٚسِ ...} [حٿزٸَس:45] حّٓش.ًّئّّي ىٌح ڃخ ًٍحه حٗڃخځ أكڄي، ًأرٌ ىحًى، ًحٿنٔخثِ ڃن كيّغ ن٬ْڂ رن ىڄّخٍ ٍِٟ حلله ٫نو، أنّو ٓڄ٪ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ّٸٌٽ: "ٷخٽ حلله ط٬خٿَ: ّخ حرن آىځ، ٙ ط٬ـِ ٫ن أٍر٪ ٍٻ٬خص ڃن أًٽ حٿنيخٍ أٻٴٺ آهَه"488 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٥ش: عٺبٛ ا٥غٮّخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥ؾ٢٨ ا٥ٚٞٲٸ . ڃن ڃنيؾ حٿڄٴَّٔ أنّو ّ٬ظڄي ٫ڀَ حٿٔنّش حٿنزٌّّش ٳِ رْخڅ أكټخځ ُحثيس ٫ن حٿٌُ ؿخء ٳِ حّٓش حٿڄٌّٟلش، ًىٌح حٿـخنذ ڃن حٿزْخڅ ٻؼَْ ًڃ٘يٌٍ؛ ٕڅّ حٿٔنّش اڃّخ طزّْن ڃخ ٳِ حٿٸَآڅ رخٿظّٴْٜپ،أً طظ٬َّٝ ٕكټخځ ٿڂ َّى ٳْيخ نٚ ٷَآنٌِ . ٳ٬ني طٴَْٔه ٿٸٌٿو ط٬خٿَ: َٙبِرَا أُؽْقِ٬َ َٙبِ٫ْ أَرَٺْ٬َ ثَِٚبؽِؾَخٍ ََْٙ٦َٺْٲِ٬َ ٭ِقُْ٘ ٩َب َّ٦َٶ ا٥ْ٪ُؾْقَٮَبدِ ٩ِ٬َ ا٥َْْزَاةِ [حٿنٔخء:25]ٷٍَّ حٿڄٴَّٔ أڅّ حٿلټڂ حٿڄٌٻٌٍ ٳِ ىٌه حّٓش ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 486حٿڄَؿ٪ نٴٔو،ؽ5، ٙ113 487حٿ٤زَُ ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ2 ، ٙ 309 488 أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ323

عدد الصفحات ١٤٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 185 حٿټَّڄش ىٌ كټڂ حٕڃش حٿڄلَٜنش ٳٸ٢ ًٿڂ طظ٬َّٝ حّٓش ٿلټڂ حٕڃش ٯَْ حٿڄلَٜنش ، كْنيخ ٿـؤ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ رْخڅ ڃخٿڂ طظ٬َّٝ ٿو حّٓش رزْخڅ ْٓخٵ حٿٔنّش حٿڄ٤يَّس ٳٸخٽ :"ًٿټن حٿٔنّش حٿٜلْلش ىٿّض ٫ڀَ أڅّ ٯَْ حٿڄلٜنش ڃن حٗڃخء ٻٌٿٺ، ٙ ٳَٵ رْنيخ ًرْن حٿڄلَٜنش، ًحٿلټڄش ٳِ حٿظ٬زَْ روٌٜٙ حٿڄلٜنش ىٳ٪ طٌىّڂ أنّيخ طَؿڂ ٻخٿلَّس، ٳٸي أهَؽ حٿْ٘وخڅ ٳِ "ٛلْلْيڄخ" ٫ن أرِ ىََّس ًُّي رن هخٿي حٿـينِ ٍِٟ حلله ٫نيڄخ ٷخٙ: ٓجپ حٿنزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٫ن حٕڃش اًح ُنض ًٿڂ طلٜن، ٷخٽ: "اڅ ُنض ٳخؿڀيًىخ، ػڂ اڅ ُنض ٳخؿڀيًىخ، ػڂ اڅ ُنض ٳخؿڀيًىخ ػڂ رْ٬ٌىخ ًٿٌ ر٠ٴَْ"489 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ُٝ٤ْ لا أَعِذُ ِٙٸ ٩َب أُٳؽِٸَ اِ٥َٸَ ٩ُؾَشَ٩بً َّ٦َٶ ىَبِّ٨ٍ ٹَيَْْ٪ُُٰ اِ٥َب أَ٫ْ ٹَ٢ُٴ٫َ ٩َٺْزَخً أَٳْ دَ٩بً ٩َغُْٚٴؽبً أَٳْ ٥َؾْ٨َ خِٮْضِٹشٍ َٙبِ٭َُٰ سِعْظٌ أَٳْ ِٙغْٞبً أُٱِ٤َ ٥َِٖٺْشِ ا٥٦َِٰ ثِِٰ ٙ٪٬ اميش َٕٺْشَ ثَبٍٓ ٳَلا َّبدٍ َٙبِ٫َ سَثَ٠َ َُٕٚٴسٌ سَؽِٺ٨ٌ [حٕن٬خځ:145] أٗخٍحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أڅ حّٓش ٷي ىٿّض " ريٙٿش حٿڄ٤خرٸش ىٙٿش َّٛلش ٫ڀَ ارخكش ٿلٌځ حٿلڄَ حٕىڀّْش؛ ٿَٜحكش حٿلَٜ رخٿنّٴِ ًحٗػزخص ٳِ حّٓش ٳِ ًٿٺ . ٳبًح َّٛف حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ر٬ي ًٿٺ ٌّځ هْزَ ٳِ كيّغ ٛلْق "رؤڅّ ٿلٌځ حٿلڄَ حٕىڀْش ٯَْ ڃزخكش "، ٳٚ ڃ٬خٍٟش حٿزظش رْن ًٿٺ حٿليّغ حٿٜلْق ًرْن طڀٺ حّٓش حٿنخُٿش ٷزڀو رٔنْن؛ ٕڅّ حٿليّغ ىٽّ ٫ڀَ طلَّڂ ؿيّي، ًحّٓش ڃخ نٴض طـيى ِٗء ٳِ حٿڄٔظٸزپ، ٻڄخ ىٌ ًحٟق."490ٳ٬ڀَ ىٌح ّټٌڅ ڃخ ًٍى ڃن حٿظلَّڄخص ر٬ي ىٌح ٳِ ٌٍٓس"حٿڄخثيس"، ًٳِ حٕكخىّغ حٿٌحٍىس، ٍحٳ٬ًخ ٿڄٴيٌځ ىٌه حّٓش ."491 ًرخٿـڄڀش ٳيٌح حٿ٬ڄٌځ اڅ ٻخڅ رخٿنٔزش اٿَ ڃخ ّئٻپ ڃن حٿلٌْحنخص ٻڄخ ّيٽّ ٫ڀْو حٿْٔخٵ ًّٴْيه حٙٓظؼنخء ، ٳْ٠ڂ اٿْو ٻپ ڃخ ًٍى ر٬يه ٳِ حٿټظخد أً حٿٔنش ڃڄخ ّيٽ ٫ڀَ طلَّڂ ِٗء ڃن حٿلٌْحنخص . ًاڅ ٻخڅ ىٌح حٿ٬ڄٌځ ىٌ رخٿنٔزش اٿَ ٻپ ِٗء كَّڃو حلله ڃن كٌْحڅ ًٯَْه ، ٳبنو ّ٠ڂّ اٿْو ٻپ ڃخ ًٍى ر٬يه ڃڄخ ٳْو طلَّڂ ِٗء ڃن حْٕٗخء "492 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَا٥َزِٹ٬َ ٹُزَٴََٙٴْ٫َ ٩ِٮْ٢ُ٨ْ ٳَٹَزَسُٳ٫َ أَصْٳَاعبً ٹَزَشَثَقْ٬َ ثِؤَ٭ُْٚغِٲِ٬َ أَسْثََْخَ أَؽْٲُشٍ ٳََّؾْشاً [حٿزٸَس:234] ٧خىَ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش أڅّ ٻپّ ڃُظٌَٳَّ ٫نيخ ط٬ظيّ رؤٍر٬ش أٗيَ ً٫َ٘، ًٿټنّو رّْن ٳِ ڃٌٟ٪ آهَ أڅّ ڃلپّ ًٿٺ ڃخ ٿڂ طټن كخڃٚ، ٳبڅ ٻخنض كخڃٚ ٻخنض ٫يطيخ ًٟ٪ كڄڀيخ،ًًٿٺ ٳِ ٵــــًٿو ط٬خٿَ:{ًَأًُٙصُ حٿْؤَكْڄَخٽِ أَؿَڀُيُنَ أَڅْ َّ٠َ٬ْنَ كَڄْڀَيُنَ }[حٿ٤ٚٵ:4] ً ِّّيهاّ٠خكخڃخ ػزض ٳِ حٿليّغ حٿڄظٴٶ ٫ڀْو ڃن اًڅ حٿنزِ ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿُٔز٬ْش حٕٓڀڄْش ٳِ حٿًِحؽ رٌٟ٪ كڄڀيخ ر٬ي ًٳخس ًُؿيخ رؤّّخځ، ًٻٌڅ ٫يّسحٿلخڃپ حٿڄظٌَٳََ ٫نيخ رٌٟ٪ كڄڀيخ ىٌ حٿلٶ، ٻڄخ ػزض ٫نو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 489أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ1 ،ٙ288 490أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ452 491حرن ٻؼَْ،طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ3 ، ٙ352 492حٿٌ٘ٻخنِ ، ٳظق حٿٸيَّ ، ؽ2 ، ٙ490

عدد الصفحات ١٤٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 186 ًٓڀڂ هٚٳخ ٿڄن ٷخٽ: ط٬ظيّ رؤٷَٜ حٕؿڀْن . ًًٍَّ ٫ن ٫ڀِ ًحرن ٫زخّ."493ٳزْن حّٓظْن ٫ڄٌځ ًهٌٜٙ ًؿيِ، ٻپ ًحكيس أ٫ڂ ڃن حٕهٍَ ڃن ًؿو، ٳآّش حٿزٸَس هخٛش رڄن ٓزذ ٫يطيخ حٽـــًٳخس. ً٫خڃش ٳِ حٿلٌحڃپ ًٯَْ حٿلٌحڃپ، ًآّش حٿ٤ٚٵ هخٛش ٳِ حٿلٌحڃپ ٫خڃش ٳِ ٓزذ ًؿٌد حٿ٬يس، ٳڀڂ ّٸپ: أؿڀين ڃن حٿڄٌص أً ڃن حٿ٤ٚٵ، ٳيِ ٫خڃش رخ٫ظزخٍ ٓزذ ًؿٌد حٿ٬يس هخٛش رخٿلخڃپ"494 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَا٥ْ٪ُيَ٦ََٞبدُ ٹَزَشَثَقْ٬َ ثِؤَ٭ُْٚغِٲِ٬َ صَلاصَخَ ُٝشُٳءٍ [حٿزٸَس:228]ًحٿٸَُء ڃن حٕٿٴخ٥ حٿڄ٘ظَٻش رْن حٿ٤يَ ًحٿلْٞ، ٿٌٿٺ حهظڀٴض ٻڀڄش حٿ٬ڀڄخء ٳِ حٿڄَحى رو ؛ٳٌىذ حٿلنخرڀش اٿَ أنّو ّٸٜي رو حٿلْٞ، ًًىذ حٿڄخٿټّْش اٿَ أڅّ حٿڄَحى رو حٿ٤يَ."495 ٳؤڃّخ حٿٌّن ٷخٿٌح حٿٸًَءىِ حٕ٣يخٍ، ٳخكظـٌّح رٸٌٿو ط٬خٿَ :{ٳَ٤َڀِٸٌُىُنَ ٿِ٬ِيَطِيِنَ }}[حٿ٤ٚٵ:1] ،ٷخٿٌح: ٫يطينّ حٿڄؤڃٌٍ ر٤ٚٷين ٿيخ، حٿ٤يَ ٙ حٿلْٞ ٻڄخ ىٌ َّٛق حّٓش . ًٷي ٍؿّق حٿ٘نٸْ٤ِ حٿٸٌٽ حٿٸخثپ رؤڅ حٿٸَء ىٌ حٿ٤يَ ڃٔظ٬ْنخ رڄخ ؿخء ٳِ حٿٔنّش ًىِ " ٷٌٿو ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ، ٳِ كيّغ حرن ٫ڄَ حٿڄظٴٶ ٫ڀْو : "ٳبڅ ريح ٿو أڅ ّ٤ڀّٸيخ ٳڀْ٤ڀٸيخ ٣خىَح ٷزپ أڅ ّڄّٔيخ ٳظڀٺ حٿ٬يس ٻڄخ أڃَ حلله" ، ٷخٿٌح: اڅّ حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ َّٛف ٳِ ىٌح حٿليّغ حٿڄظٴٶ ٫ڀْو، رؤڅّ حٿ٤يَ ىٌ حٿ٬يس حٿظِ أڃَ حلله أڅ ّ٤ڀّٶ ٿيخ حٿنٔخء، ڃزّْنخ أڅّ ًٿٺ ىٌ ڃ٬نَ ٷٌٿو ط٬خٿَ : {ٳَ٤َڀِٸٌُىُنَ ٿِ٬ِيَطِيِنَ }، ًىٌ نٚ ڃن ٻظخد حلله ًٓنّش نزّْو ٳِ ڃلپّ حٿنِّح٩ ."496 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٙ٢٦ٴا ٩ٮٲب ٳَأَىِْْ٪ُٴا ا٥َْٞب٭َِِ ٳَا٥ْ٪ُْْزَشَ [ا٥ؾظ:36] حهظڀٲ حٿڄٴًَٔڅ ٳِ ىٙٿش ْٰٛش حٕڃَ ٳِ حّٓش ٳٌىذ ٳَّٶ ڃنيڂ اٿَ أڅ"حٕڃَ ٳَ ٷٌٿو{ٳَټُڀٌُحْ ڃِنْيَخ } ٿ٘رخكش رنخء ٫ڀَ أڅ حٕٻپ ٻخڅ ڃنيّْخ ٫نو َٗ٫خ ، ًٷي ٷخٿٌح : اڅ حٕڃَ ر٬ي حٿڄن٪ ّٸظ٠َ حٗرخكش ًّيٽّ ٫ڀَ ٓزٶ حٿنيِ ٷٌٿو - ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ - : " ٻنض نيْظټڂ ٫ن أٻپ ٿلٌځ حٕٟخكَ ٳټڀٌح ڃنيخ ًحىهًَّح ".ًٷْپ :ٕڅ أىپ حٿـخىڀْشٻخنٌح ّظلَّؿٌڅ ٳْو ، أً ٿڀنيد ٫ڀَ ڃٌحٓخس حٿٴٸَحء ًڃٔخًحطيڂ ٳَ حٕٻپ ڃنيخ "497 . ًًىذ آهًَڅ اٿَ حٿٌؿٌد ، ًٍؿّلو حٿ٘نٸْ٤ِ كْغ ٍأٍ أڅ حٕڃَ ٳِ حّٓش ٿڀٌؿٌد، ڃٔظنيح ٫ڀَ ْٓخٵ حٿٔنش حٿَّ٘ٴش ًٷٍَّ أڅ " ڃڄّخ ّئّّي أڅ حٕڃَ ٳِ حّٓش ّيٽ ٫ڀَ ًؿٌد حٕٻپ ًطؤٻْيه ىٌ "أڅ حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ نلَ ڃخثش ڃن حٗرپ ٳؤڃَ رٸ٤٬ش ٿلڂ ڃن ٻپ ًحكيس ڃنيخ، ٳؤٻپ ڃنيخ ًَٗد ڃن ڃَٷيخ". ًىٌ ىٿْپ ًحٟق ٫ڀَ أنو أٍحى أٙ طزٸَ ًحكيس، ڃن طڀٺ حٗرپ حٿټؼَْس اٙ ًٷي أٻپ ڃنيخ أً َٗد ڃن ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 493أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ150 494ڃلڄي رن ٛخٿق حٿ٬ؼْڄْن ،حٿَ٘ف حٿڄڄظ٪ َٗف ُحى حٿڄٔظٸظ٪ ، ، ىحٍ رن حٿـٌُُ ، ١ ،1422 ىـ،ؽ13، ٙ335 495 حرن ٷيحڃش حٿڄٸيِٓ ، حٿڄٰنِ ، ؽ6 ، ٙ144 496أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ97 497حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ6 ، ٙ211

عدد الصفحات ١٤٤