المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السياق وأثره في توجيه الخطاب القرآني في كتاب أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن للشنقيطي

إسماعيل يوسفي

صفحة ٨ من ١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 127 ًٻٚ حٿٸَحءطْن رڄ٬نَ ًحكي ٻڄخ أٗخٍ اٿَ ًٿٺ ؿڄيَس ڃن حٿڄٴَّٔن. ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٹَب أَٹُٲَب ا٥َزِٹ٬َ آ٩َٮُٴا اِ٫ْ عَبءَ١ُ٨ْ َٙبعٌِٜ ثِٮَجَؤٍ َٙزَجَٺَٮُٴا [ا٥ؾغشاد:6]حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِ رْٔخٵ حٿٸَحءحص،ٳِ رْخڅ ىٙٿش حٿٴ٬پ"ٳَظَزََْنٌُح ٳٸي "ٷَأ ىٌح حٿلَٱ ٫خڃش حٿٔز٬ش ٯَْ كڄِس ًحٿټٔخثِ:{ٳَظَزََْنٌُح }رخٿزخء حٿظلظْش حٿڄٌكيس ر٬يىخ ڃؼنخس طلظْش ڃ٘يىس ػڂ نٌڅ. ًٷَأه كڄِه ًحٿټٔخثِ: "ٳَظَؼَزَظٌُح " رخٿؼخء حٿڄؼڀؼش ر٬يىخ رخء طلظْش ڃٌكيس ڃ٘يىس ػڂ طخء ڃؼنخس ٳٌٷْش. ًحًٕٽ ڃن حٿظزْن، ًحٿؼخنِ ڃن حٿظؼزض. ًڃ٬نَ حٿٸَحءطْن ًحكي، ًىٌ حٕڃَ رخٿظؤنِ ً٫يځ حٿ٬ـڀش كظَ ط٨يَ حٿلٸْٸش ٳْڄخ أنزؤ رو حٿٴخٓٶ.389 ٳخٿظؼزض ًحٿظزْن ڃظٸخٍرخڅ ًىڄخ ٣ڀذ حٿؼزخص ًحٿزْخڅ ًحٿظ٬َٱ"390 . -ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ا٫َ ا٥٦ََٰ ٹُجَؾِشَُٟ ثِٺَؾْٺَٶ ٩ُقَذِٝبً ثِ٢َ٦ِ٪َخٍ ٩ِ٬َ ا٥٦َِٰ ٳَعَٺِذاً ٳَؽَقُٴساً ٳَ٭َجِٺّبً ٩ِ٬َ ا٥قَب٥ِؾِٺ٬َ [ آ٣ ّ٪شا٫:39]ٷٌٿو: «ًنزْخً »٫ڀَ ٷَحءس نخٳ٪ رخٿيڄِس ڃ٬نخه ًحٟق، ًىٌ ٳ٬ْپ رڄ٬نَ ڃٴ٬ٌٽ، ڃن حٿنزؤ ًىٌ حٿوزَ حٿٌُ ٿو ٗؤڅ، ٕڅ حٿٌكِ هزَ ٿو ٗؤڅ ّوزَه حلله رو. ً٫ڀَ ٷَحءس رخٿْخء حٿڄ٘يىس ٳٸخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء: ڃ٬نخه ٻڄ٬نَ ٷَحءس نخٳ٪، اٙ أڅ حٿيڄِس أريٿض ّخء ًأىٯڄض ٳْيخ ٿڀْخء حٿظِ ٷزڀيخ. ً٫ڀَ ىٌح ٳيٌ ٻخٿٸَحءطْن حٿٔز٬ْظْن ٳِ ٷٌٿو:{انَڄَخ حٿنَِِٔءُ َُِّخىَسٌ ٳِِ حٿْټُٴَِْ }، رخٿيڄِس ًط٘يّي حٿْخء. ًٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء:ىٌ ٫ڀَ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ ڃن حٿنزٌس رڄ٬نَ حٍٙطٴخ٩ ٿَٳ٬ش حٿنَزِ ًَٗٳو"391 . ٳظټٌڅ ٷَحءس حٿيڄِ ً٫يڃيخ ٷي حطٴٸظخ ٳِ حٿيٙٿش ٕڅ حٿنزِ حٿڄوزَ ڃن حلله ط٬خٿَ ڃَطٴ٪ حٿڄَطزش ًحٿڄنِٿش . ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٭ٸ : ا٥غٺبٛ ا٥قٴرٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥٪غبئ٤ ا٥ٮؾٴٹخ. اڅّ حٙهظٚٱ ٳِ حٿٸَحءحص حٿٸَآنْش ّنـڂ ٫نو حهظٚٱ ٳِ حٗ٫َحد، ٿٌٿٺ أًٿَ حٿڄ٬َرٌڅ ٿټٚځ حلله ط٬خٿَ، ٫ڀڂ حٿٸَحءحص ٫نخّش ٫٨ْڄش؛ ٳبڅ ط٬يى حٿًَحّخص ٳِ حٿٸَآڅ ّنزت ٫ن ط٬يى ٳِ حًٕؿو حٗ٫َحرْش، ٳخٿٸَآڅ كڄّخٽ ًً ًؿٌه، ًحٿڄٚك٦ أڅ حٿڄٴَّٔن ٯخٿزيڂ ٿو اٿڄخځ رخٿٸَحءحص ٳيڂ ٙ ّٔظ٤ْ٬ٌڅ حٗٷيحځ ٫ڀَ طٌؿْو ٻٚځ حلله ڃن ىًڅ ىٍحّش ريٌح حٿ٬ڀڂ حٿ٬٨ْڂ . ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِ٫ْ ١ُ٤ُ رَ٥ِ٠َ ٥َ٪َب ٩َزَبُُ ا٥ْؾَٺَبحِ ا٥ذُ٭ْٺَب [ا٥ضخشٗ:35,] ٫ڀَ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ رظوٴْٲ حٿڄْڂ ڃن{ٿَڄَخ }، ٳـ{اِڅْ }ىِ حٿڄوٴٴش، ڃن حٿؼٸْڀش، ًحٿٚځ ىِ حٿٴخٍٷش رْن {اِڅْ } حٿڄوٴٴش ڃن حٿؼٸْڀش، ً{اِڅْ } حٿنخٳْش حٿڄ٘خٍ اٿْيخ رٸٌٿو ٳِ حٿوٚٛش: ٳَخَُِٚٚذْ اِ٫ْ ََٙٞ٤َ ا٥َْْ٪َ٤ُ ٳَ رَ٦ْضَ٧ُ ا٥٦َب٧ُ اِرَا ٩َب رُٲْ٪َ٤ُ ً {ڃَخ }ڃِّيس ٿڀظٌٻْي، ًأڃخ ٫ڀَ ٷَحءس ٫خٛڂ ًكڄِس ًحرن ٫خڃَ ٳِ اكيٍ حٿًَحّظْن ٫ن ى٘خځ {ٿَڄَخ }رظ٘يّي حٿڄْڂ ٳـ{اِڅْ } نخٳْش، ً{ٿَڄَخ } كَٱ اػزخص رڄ٬نَ اٙ. ًحٿڄ٬نَ: ًڃخ ٻپ ًٿٺ اٙ ڃظخ٩ حٿلْخس حٿينْخ. ًًٻَه ر٬٠يڂ أڅّ ط٘يّي ڃْڂ {ٿَڄَخ } ٫ڀَ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 389 أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ7 ،ٙ411 390 ٫زيحلله رن أكڄي رن ڃلڄٌى حٿنٔٴِ،ڃيٍحٹ حٿظنِّپ ًكٸخثٶ حٿظؤًّپ ،طلٸْٶ حٿْ٘ن ُٻَّخ ٫ڄَْحص ، ىحٍ حٿټظذ حٿ٬ڀڄْش ، رًَْص – ٿزنخڅ ، حٿ٤ز٬ش حًٕٿَ ،1995ځ .ؽ3 ، ٙ242 391أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ3 ،ٙ385

عدد الصفحات ١١٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 128 ر٬ٞ حٿٸَحءحص ٳِ ىٌه حّٓش ًآّش حٿ٤خٍٵ:{اِڅْ ٻُپُ نَٴٍْْ ٿَڄَخ ٫َڀَْْيَخ كَخٳِ٦ٌ } [حٿ٤خٍٵ:4] ,ٿٰش رنِ ىٌّپ رن ڃيٍٻش"392 ٳ٨يَ أڅ حٿظوٴْٲ ًحٿظ٘يّي ٳِ ڃْڂ"ٿڄخ " ٷَحءس ٓز٬ْش ، ٻپ ٷَحءس ٿيخ ڃخ ّئّيىخ ڃن ؿيش حٿيٍّ حٿنلٌُ . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َّب٥ِ٨ِ ا٥َْٖٺْتِ لا ٹَْْضُةُ َّٮُْٰ ٩ِضَْٞب٣ُ رَسَحٍ ِٙٸ ا٥غَ٪َبٳَادِ ٳَلا ِٙٸ ا٥ْؤَسْكِ ٳَلا أَفَْٖشُ ٩ِ٬ْ رَ٥ِ٠َ ٳَلا أَ١ْجَشُ اِ٥َب ِٙٸ ١ِزَبةٍ ٩ُجِٺ٬ٍ [ ٓزؤ: 3 ]ٷَأ ىٌح حٿلَٱ نخٳ٪ ًحرن ٫خڃَ:{٫َخٿِڂُ حٿَْْْٰذِ } رؤٿٲ ر٬ي حٿ٬ْن ًطوٴْٲ حٿٚځ حٿڄټٌٍٔس، ًٟڂّ حٿڄْڂ ٫ڀَ ًُڅ ٳخ٫پ. ًٷَأه كڄِس ًحٿټٔخثِ:{٫ََٚځُ حٿَْْْٰذِ }، رظ٘يّي حٿڄْڂ ًأٿٲ ر٬ي حٿٚځ حٿڄ٘يّىس ًهٴٞ حٿڄْڂ ٫ڀَ ًُڅ ٳ٬خٽ. ًٷَأه حرن ٻؼَْ ًأرٌ ٫ڄًَ ً٫خٛڂ: {٫َخٿِڂِ حٿَْْْٰذِ } ؛ ٻٸَحءس نخٳ٪ ًحرن ٫خڃَ، اٙ أنيڂ ّوٴ٠ٌڅ حٿڄْڂ. ًٷي ًؿّو حٿ٘نٸْ٤ِ حٿٸَحءطْن ٳڄن ٷَأ "٫ڀَ ٷَحءس نخٳ٪ ًحرن ٫خڃَ ر٠ڂ حٿڄْڂ، ڃن ٷٌٿو:{٫َخٿِڂُ حٿَْْْٰذِ }، ٳيٌ ڃزظيأ هزَه ؿڄڀش: {َٙ َّ٬ُِْدُ ٫َنْوُ } حّٓش، أً هزَ ڃزظيأ ڃلًٌٱ، أُ: ىٌ ٫خٿڂ حٿْٰذ.ً٫ڀَ ٷَحءس حرن ٻؼَْ ًأرِ ٫ڄًَ ً٫خٛڂ:{٫َخٿِڂِ حٿَْْْٰذِ }روٴٞ حٿڄْڂ ٳيٌ ن٬ض ٿٸٌٿو:{ٍَرَّ }، أُ: ٷپ: رڀَ ًٍرِ ٫خٿڂ حٿْٰذ ٿظؤطْنټڂ، ًٻٌٿٺ ٫ڀَ ٷَحءس كڄِس ًحٿټٔخثِ:{٫ََٚځُ حٿَْْْٰذِ } "393. ٳخٿلـش ٿڄن هٴٞ أنو ؿ٬ڀو ًٛٴخ ٿٸٌٿو رڀَ ًٍرِ ٕنو ڃوٴٌٝ رٌحً حٿٸٔڂ ٳؤڃخ ٫ٚځ ٳيٌ أرڀٮ ٳِ حٿڄيف ڃن ٫خٿڂ ً٫ڀْڂ"394 . ٳخط٠لؤڅٻپَ ىٌه حٿٸَحءحص حٿؼٚع ٷَحءحص ڃ٘يٌٍحص ٳِ ٷَحء حٕڃٜخٍ ڃظٸخٍرخص حٿڄ٬خنِ ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَا٥َزِٹ٬َ عََْٴْا ِٙٸ آٹَبرِٮَب ٩َُْبعِضِٹ٬َ أُٳ٥َئِ٠َ ٥َٲُ٨ْ َّزَاةٌ ٩ِ٬ْ سِعْضٍ أَ٥ِٺ٨ٌ [ٓزؤ: 5]ٷَأ حرن ٻؼَْ ًكٴٚ:{ڃّن ٍّؿٍِْ أَٿِْڂٌ }،ر٠ڂ حٿڄْڂ ڃن ٷٌٿو:{أَٿِْڂٌ }٫ڀَ أنو ن٬ض؛ ٿٸٌٿو: {٫ٌََحدِ } ًٷَأ حٿزخٷٌڅ: {أَٿِْڂٌ } رخٿوٴٞ ٫ڀَ أنو ن٬ض ٿٸٌٿو: {ٍِؿٍِْ } "395،ٳخٿَٳ٪ ٫ڀَ أڅ حٕٿْڂ ًٛٲ حٿ٬ٌحد ٻؤنو ٷخٽ ٫ٌحد أٿْڂ ڃن أٌٓأ حٿ٬ٌحد ًحٿـَ ٫ڀَ أنو ًٛٲ ٿڀَؿِ ًحٿَٳ٪ أٷَد ن٨َحً اٿَ حٿڄ٬نَ ًحٿـَ ن٨َحً اٿَ حٿڀٴ٦"396 اٙ أڅ ڃَټَِْخ ٟ٬ّٲ ٷَحءس حٿَٳ٪ ًحٓظز٬يىخ ٷخٽ : ٕڅ حٿَّؿِ ىٌ حٿ٬ٌحد ٳَْْٜ حٿظٸيَّ ٫ٌحد أٿْڂ ڃن ٫ٌحد ًىٌح حٿڄ٬نَ ٯَْ ڃڄټن ٷخٽ : ًحٙهظْخٍ هَٴُْٞ " أٿْڂ " ٕنو أٛقّ ٳِ حٿظٸيَّ ًحٿڄ٬نَ اً طٸيَّه ٿيڂ ٫ٌحدٌ ڃن ٫ٌحدٍ أٿْڂ أُ ىٌح حٿِٜنٲ ڃن أٛنخٱ حٿ٬ٌحد ، ٕڅ حٿ٬ٌحد ر٬٠و آٿڂ ڃن ر٬ٞ"397ٻڄخ ٷَأص حٿٸَحء{٫َخٿَِْيُڂْ ػَِْخدُ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 392حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ7، ٙ119 393أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6 ،ٙ264 394حرن هخٿٌّو ، حٿلـش ٳِ حٿٸَحءحص حٿٔز٪ ، ج3 ، ص211 395 حٿڄَؿ٪ نٴٔو، ؽ،6 ٙ264 396 حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ25 ، ٙ210 397حرن ٫خىٽ حٿلنزڀِ ، حٿڀزخد ٳِ ٫ڀٌځ حٿټظخد ، ؽ9 ، ٙ122

عدد الصفحات ١١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 129 ُٓنْيٍُّ هُ٠ٍَْ } ً{هُ٠ٌَْ }ًٷَءًح{ٳَ ٿٌَْف ڃلٴٌ٥ٍ }ٿِڀٌَف ً {ڃلٴٌ٥ٌ }ٿڀٸَآڅ. ًٻپّ ٌٛحد ".398 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙجِ٨َ رُجَؾِشُٳ٫َ [ حٿلـَ: 54] ،ٷَأه حرن ٫خڃَ ًأرٌ ٫ڄًَ ً٫خٛڂ ًكڄِس ًحٿټٔخثِ رٴظق حٿنٌڅ ڃوٴٴش، ًىِ نٌڅ حٿَٳ٪، ًٷَأه نخٳ٪ رټَٔ حٿنٌڅ ڃوٴٴش ًىِ نٌڅ حٿٌٷخّش ڃ٪ كٌٱ ّخء حٿڄظټڀڂ ٿيٙٿش حٿټَٔس ٫ڀْيخ، ًٷَأه حرن ٻؼَْ رخٿنٌڅ حٿڄټٌٍٔس حٿڄ٘يىس ڃ٪ حٿڄي، ٳ٬ڀَ ٷَحءس حرن ٻؼَْ ٿڂ طلٌٱ نٌڅ حٿَٳ٪ ًٙ حٿڄٴ٬ٌٽ رو رپ نٌڅ حٿَٳ٪ ڃيٯڄش ٳِ نٌڅ حٿٌٷخّش ًّخء حٿڄظټڀڂ ىِ حٿڄٴ٬ٌٽ رو، ً٫ڀَ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ ٳنٌڅ حٿَٳ٪ ػخرظش، ًحٿڄٴ٬ٌٽ رو ڃلًٌٱ ٫ڀَ كي ٷٌٽ حرن ڃخٿٺ: ٳَؽَزُْٗ َٙنْ٦َخٍ أَعِضْ اِ٫ْ ٥َ٨ْ ٹَنُش١َؾَزِْٗ ٩َب عِٺَٜ عَٴَاثًب أَٳْ ؽُقِش ً٫ڀَ ٷَحءس نخٳ٪ ٳنٌڅ حٿَٳ٪ ڃلًٌٳش ٙٓظؼٸخٽ حؿظڄخ٫يخ ڃ٪ نٌڅ حٿٌٷخّش"399 . ٳ٨يَ رٌٿٺ أڅ حٿٸَحءس رټَٔ حٿنٌڅ ًحٿظّوٴِْٲ ًارٸخء حٿټَٔس ٿظيٽ ٫ڀَ حٿْخء حٿڄلًٌٳش ً ٷَحءس ٳظق حٿنٌڅ ٻٌنيخ نٌڅ حٿَٳ٪. ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٥ش :ا٥غٺبٛ ا٥قٴرٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥ٴؽذاد ا٥قشٙٺخ . اڅ ٫ڀڄخء حٿ٬َرْش ٷي حٿظٴظٌح ٳِ ىٍحٓخطيڂ حٿڀٌّٰش حٿَٜٳْش اٿَ حٿْٰٜش، ًىحٍكٌٿيخ ڃنٌ حٿزيحّش اٿَ حٿنيخّش ٫ڀڂ حٿَٜٱ حٿ٬َرِ، ٳظڂ طٸ٬ْي ْٛٮ حٿ٬َرْش ًطليّي أٛنخٳوحًأٷٔخڃيخ،ٿٸي ٍأٍ ر٬ٞ حٿڄليػْن أڅ ىنخٿٺ نٌ٫ًخ آهَ ڃن أنٌح٩ حٿڄٌٍٳْڄخص ًٗټڀًخ آهَ ڃنؤٗټخٿو ّظؤػَ رز٬ٞ حٿ٨ًَٱ حٿْٔخٷْش، ٳْؤهٌ ٌٍٛس ٌٛطْش ٯَْ حٿظِ ٻخڅ ٫ڀْيخ، ًّ٤ڀٶ ٫ڀْو ر٬ٞ حٿزخكؼْن ٳِ ىٌه حٿلخٿش ڃٜ٤ڀلًخ َٛٳًْخ ٌٛطًْخ ىٌ "ڃٌٍٳٌٳٌنْڂ"، أًحٿٌكيس حٿَٜٳْش حٿٌٜطْش.400 ًٷي حٓظ٬ڄپ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌه حٿيٍحٓش ٳِ طٴَْٔه ڃنيخ : ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٹَب أَٹُٲَب ا٥َزِٹ٬َ آ٩َٮُٴا لا رَُٞذِ٩ُٴا ثَٺْ٬َ ٹَذَٷِ ا٥٦َِٰ ٳَسَعُٴ٥ِِٰ ٳَارَُٞٴا ا٥٦ََٰ اِ٫َ ا٥٦ََٰ عَ٪ِٺٌِ َّ٦ِٺ٨ٌ [حٿلـَحص:1] ًٻَ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ٙ طُٸَيِڃٌُح }ػٚػش أًؿو ٫ني حٿڄٴَّّٔن أ٧يَىخ ٫نيه "أنّو ڃ٠خٍ٩ ٷيّځ حٿُٚڃش رڄ٬نَ طٸيځ .ًڃنو ڃٸيڃش حٿـْٖ ًڃٸيڃش حٿټظخد رټَٔ حٿيحٽ ٳْيڄخ، ًىٌ حٓڂ ٳخ٫پ ٷيځ رڄ٬نَ طٸيځ. ًّيٽّ ٿيٌح حٿٌؿو ٷَحءس ّ٬ٸٌد ڃن حٿؼٚػش حٿٌّن ىڂ طڄخځ حٿ٬َ٘س {ٙ طُٸَيِڃٌُح } رٴظق حٿظخء ًحٿيحٽ حٿڄ٘يىس ًأٛڀو ٙ طظٸيڃٌح ٳلٌٳض اكيٍ حٿظخءّن"401. ٳ٨يَ أڅ حٽٷَحءصُڅ، حًٙٿَ ر٠ڂ حٿظخء ًىِ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ، ًحٿؼخنْشرٴظليخ. ًحٿٸَحءطخڅ ر٠ڂ حٿظخء ًٳظليخ ڃظليطخڅ ٳِ حٿڄ٬نَ. ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ : ٳَا٥َزِٹ٬َ اِرَا أَ٭َُْٚٞٴا ٥َ٨ْ ٹُغْشُِٙٴا ٳَ٥َ٨ْ ٹَْٞزُشُٳا ٳَ١َب٫َ ثَٺْ٬َ رَ٥ِ٠َ َٝٴَا٩ب [حٿٴَٷخڅ: 67] حهظڀٲ حٿٸَحء ٳِ ٷَحءس ٷٌٿو"ًَٿَڂْ َّٸْظًَُُح " كْغ "ٷَأ ىٌح ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 398حٿٴَحء ، ڃ٬خنِ حٿٸَآڅ ، ؽ4 ، ٙ43 399حٿڄَؿ٪ نٴٔو، ؽ2، ٙ282 400رٌٔڃِ ، ٫ڀڂ حٿڀٰش حٿ٬خځ ، ٙ70 401أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ7، ٙ150

عدد الصفحات ١١٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 130 حٿلَٱ نخٳ٪ ًحرن ٫خڃَ: {ًَٿَڂْ ُّٸَظًَُِح }ر٠ڂّ حٿْخء حٿڄؼنخس حٿظلظْش ًٻَٔ حٿظخء ڃ٠خٍ٩ أٷظَ حٿَرخ٫ِ، ًٷَأه حرن ٻؼَْ ًأرٌ ٫ڄًَ:{ًَٿَڂْ َّٸْظًَُِح } رٴظق حٿڄؼنخس حٿظلظْش، ًٻَٔ حٿڄؼنخس حٿٴٌٷْش ڃ٠خٍ٩ ٷظَ حٿؼٚػِ ٻ٠َد، ًٷَأه ٫خٛڂ ًكڄِس، ًحٿټٔخثِ،{ًَٿَڂْ َّٸْظًَُُح } رٴظق حٿڄؼنخس حٿظلظْش، ًٟڂّ حٿڄؼنخس حٿٴٌٷْش ڃ٠خٍ٩ ٷظَ حٿؼٚػِ ٻنَٜ، ًحٗٷظخٍ ٫ڀَ ٷَحءس نخٳ٪ ًحرن ٫خڃَ، ًحٿٸظَ ٫ڀَ ٷَحءس حٿزخٷْن ڃ٬نخىڄخ ًحكي، ًىٌ حٿظ٠ْْٶ حٿڄوپ رٔي حٿوڀّش حٿُٚځ، 402 ٳنٚك٦ أڅ حٿ٘نٸْ٤ِحٓظ٬خڅ رخٿْٔخٵ حٿٌٜطِ ٳِ طليّي نٌ٩ ْٰٛش حٿٴ٬پ أػٚػِ ىٌ أځ ٍرخ٫ِ ، ٳخٿٴ٬پ اًح ٻخڅ ٍرخ٫ْخ ٟڂ كَٱ ڃ٠خٍ٫ظو" اڅ ٻخڅ حٿڄخِٟ أٍر٬ش أكَٱ ٌٓحء ٻخنض ٻڀيخ أٌٛٙ نلٌ ىكَؽ ّيكَؽ أً ٻخڅ ر٬٠يخ أٛٚ ًر٬٠يخ ُحثيح نلٌ حٻَځ ّټَځ ٳبڅ حٿيڄِس ٳْو ُحثيس ٕڅ أٛڀو ٻَځ ًّٴظق اڅ ٻخڅ حٿڄخِٟ أٷپ ڃن حٍٕر٬ش أً أٻؼَ ڃنيخ"403 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٝب٥ُٴا رََٞبعَ٪ُٴا ثِب٥٦َِٰ ٥َٮُجَٺِزَٮَُٰ ٳَأَٱْ٦َُٰ صُ٨َ ٥َٮَُٞٴ٥َ٬َ ٥ِٴَ٥ِٺِِٰ ٩َب ؽَٲِذْ٭َب ٩َٲْ٦ِ٠َ أَٱْ٦ِِٰ ٳَاِ٭َب ٥َقَبدُِٝٴ٫َ [حٿنڄپ:49] ٷَأ ٫خٛڂ:{ڃَخ َٗيِيْنَخ ڃَيْڀِٺَ أَىْڀِوِ } رٴظق حٿڄْڂ، ًحٿزخٷٌڅ ر٠ڄّيخ، ًٷَأ كٴٚ ٫ن ٫خٛڂ:{ڃُيْڀِٺَ }رټَٔ حٿٚځ، ًحٿزخٷٌڅ رٴظليخ. ٳظلّٜپ أڅ كٴًٜخ ٫ن ٫خٛڂ ٷَأ{ڃَيْڀِٺَ } رٴظق حٿڄْڂ ًٻَٔ حٿٚځ، ًأڅّ أرخ رټَ -أ٫نِ ٗ٬زش- ٷَأ ٫ن ٫خٛڂ:{ڃَيْڀَٺَ } رٴظق حٿڄْڂ ًحٿٚځ، ًأڅ ٯَْ ٫خٛڂ ٷَأ:{ڃُيْڀَٺَ أَىْڀِوِ }، ر٠ڂ حٿڄْڂ ًٳظق حٿٚځ،ٿٸي ًؿّو حٙڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ٷَحءس "ڃن ٷَأ {ڃَيْڀِٺَ }رٴظق حٿڄْڂ، ٳيٌ ڃٜيٍ ڃْڄِ ڃن ىڀٺ حٿؼٚػِ ًّلظڄپ أڅ ّټٌڅ حٓڂ ُڃخڅ أً ڃټخڅ، ً٫ڀَ ٷَحءس ڃن ٷَأ {ڃُيْڀِٺَ } ر٠ڂ حٿڄْڂ، ٳيٌ ڃٜيٍ ڃْڄِ ڃن أىڀٺ حٿَرخ٫ِ، ًّلظڄپ أڅ ّټٌڅ أّ٠ًخ حٓڂ ڃټخڅ أً ُڃخڅ."404 نظؾ ٫ن حٿظَْٰ ٳِ حٿْٰٜش حٿَٜٳْش ٿڀٴ٨ش"ڃيڀٺ"طَْٰ ٳِ حٿيٙٿش.ٕڅ حٿڄ٬ٌٽ ٳَ طٌؿْو حٿٸَحءحص حٿٸَآنْش ّٸٌځ ٳَ ؿڀو ٫ڀَ حٿڀٰش ًٳنٌنيخ. ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ثَ٤ْ َّغِجْذَ ٳَٹَغْخَشُٳ٫َ [حٿٜخٳخص: 12].ًؿّو حٿ٘نٸْ٤ِ ٷَحءس " ٫خڃش حٿٸَحء حٿٔز٬ش ٯَْ كڄِس ًحٿټٔخثِ:{٫َـِزْضَ } رخٿظخء حٿڄٴظٌكش ًىِ طخء حٿو٤خد، حٿڄوخ٣ذ ريخ حٿنزِّ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ . ًٷَأ كڄِس ًحٿټٔخثِ:{رَپْ ٫َـِزْضَ }، ر٠ڂ حٿظخء ًىِ طخء حٿڄظټڀڂ، ًىٌ حٿڀَو ؿپَ ً٫ٚ ."405 ًٷي ٻخڅ حٿٴَحء ّٴ٠پ ٍٳ٪ حٿظخء ٷخٽ :ًحٿَٳ٪ أكذّ اٿََ ٕنيخ ٷَحءس ٫َڀٍَ ًحرن ڃٔ٬ٌىٍ ً٫زيحلله رن ٫زّخٍّ ،ًأڃخ َّٗق حٿٸخِٟ ٳؤنټَ ٷَحءس حٿَٳ٪ ًٷخٽ :اڅ حلله ٙ َّ٬ْـذ ڃنْ َٗءٍ، انڄخ َّ٬ـذ ڃَن ٙ ّ٬ڀڂ . ٷخٽ: ٳٌٻَص ًٿٺَ ٗرَحىْڂ حٿنَوَ٬َّ ٳٸخٽ : اڅ َُّٗلخً ٗخ٫َ ّ٬ـُزوُ ٫ِڀڄو، ً٫زيحلله أ٫ڀڂ رٌٿٺَ ڃنو . ٷَأَىَخ (رپ ٫ـزضُ ًَّْٔوًََُڅَ ).406 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 402أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ6، ٙ75 403حرن ى٘خځ ، ٷ٤َ حٿنيٍ ًرپ حٿٜيٍ ، ٙ40 404 أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6 ،ٙ120 405حٿڄَؿ٪ حٿٔخرٶ، ؽ6 ،ٙ308 406ٿڀٴَحء ،ڃ٬خنِ حٿٸَآڅ ،ؽ4 ، ٙ81

عدد الصفحات ١١٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 131 اڅ طٌؿْو حٿ٘نٸْ٤ِ ٿّٔش حٿټَّڄش ٻخڅ ڃظ٬يى حٿيٙٿش ٳز٠ڂ حٿظخء اػزخص ٛٴش حٿ٬ـذ ط٬خٿَ ٻڄخ طڀْٶ رو ، ًرخٿٴظق طخء حٿو٤خد ٿڀنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ .

عدد الصفحات ١١٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 132 ا٥غٺبٛ ا٥قشٙٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥قٺٔ ا٥قشٙٺخ.

عدد الصفحات ١١٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 133 ا٥٪جؾش ا٥غبثِ:ا٥غٺبٛ ا٥قشٙٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥قٺٔ ا٥قشٙٺخ. اڅ حٿٌكيس حٿَّٜٳْش ٫نَٜ كٌُّْ ّٔظڄّي كٌّْظو ڃن حٿّْٔخٵ، ٳْئػَّ ٳْو ًّظؤػَّ رو ٗؤنو ٳِ ًٿٺ ٗؤڅ حٿټخثن حٿلِّ حٿٌُّ ٙ ّټظٔذ كْخطو اّٙ رخٿظٴخ٫پ ڃ٪ أرنخء ؿنٔو، ًىٌ حٿٴ٠خء حٿٌُّ نٸظلڄو ٿټ٘ٲ أَٓحٍ حٿٜنخ٫ش حٿڀٴ٨ّْش ٳِ حٿڀٰش، ىِ اٗخٍحص، أًَْ ٫ٚڃخصٌ طَْٔزَقُ ٳِ ٳ٠خءحٿو٤خد ىًڅ ٷْيٍ ىٙٿِّ، أًْ رنٌُْ، ٳيٙٙطيخ ڃظٌٿّيس ڃن كَُّّش طوڀّٜيخ ڃن حٿٌّٔحرٶ ًحٿڀٌّحكٶ، ًڃن ػڄّش ٳيِ ٻٌٻذٌ ٫خثڂ ٌّ٧ّٴو حٿڄُزي٩ُ ٿظلٸْٶ ٯخّظو حٿٴنّْش ًحٿـڄخٿّْش ًحٿٴټَّش . اڅ ىٌه حٿْٜٮ ٿْْ ٿيخ ىٙٙصٌ اّٙ حٿيّٙٙص حٿڄزخَٗس، ٿټنْ اًح ط٬ڄٸنّخ، أًَْ ٫ڄّٸنخ حٿنّ٨َ ٳِ حٿظلخځ حٿٌكيحص حٿَّٜٳْش ًحٿظٜخٷيخ رـًٌٍىخ نـي أڅّ ىنخٹ ىٙٙصٍ ٫ڄْٸشً هڀٸيخ حٿّْٔخٵ،ٳظظَٹ حٿڀٰش ٿڀْٔخٵ حٿلٶ ٳِ طليّي نٌ٩ حٿڄ٘ظٶ كٔذ حٿڄ٬نَ حٿڄَحى ڃن حٿټٚځ ً٫ڀَ حٿَٯڂ ڃن أڅّ حٓڂ حٿٴخ٫پ ًحٓڂ حٿڄٴ٬ٌٽ ٟيحڅ ٳِ حٿڄ٬نَ ،ٳبڅّ حٿْٔخٵ ّلظڄڀيڄخ أكْخنخ أڃخ كْن َّلْظَڄِپُ حٿْٔخٵُ حٿڄ٬نْْن ؿڄْ٬خ ٳبڅ حٿ٬ڀڄخء ّٸزڀٌنيڄخ ڃخ ٿڂ ّټن ىنخٹ ڃَؿق ڃن ٷَّنش ٿٴ٨ْش أً كخٿْش،اڅّ حٿظلٌّپ ٳِ حٿْٜٮ ىٌ ڃٌٌٟ٩ َٛٳِّ ّزلغ ٳِ حٌٕٛٽ ًحٿٴًَ٩ ًحٿيّٙٿش ًحٌٕٛحص ًحٿٸَحءحص حٿٸَآنْش، ًحٿ٠َحثَ حٿ٘٬َّّش، ً٫ڀڂ حٿنّلٌ، ًحٿٴٜخثپ حٿنلٌّّش، ًڃخ ٷخٿظو حٿ٬َد ٳِ ٻٚڃيخ رخٓظويحځ ْٰٛشٍ ريٽَ ْٰٛشٍ أهٍَ "407. ًٷي ؿخءص حٿٸَحءحص حٿٸَآنْش ٗخىيس ٫ڀَ ىٌح ٳِ ر٬ٞ حٿڄٌحٟ٪ ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂٳڄنيخ : ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٥َ٨ْ ٹَ٢ُ٬ْ عَجَبساً َّقِٺّبً [ڃَّڂ:14] ٿٸي ن٨َ حٿڄٴًَٔڅ اٿَ أڅ" ٫ْٜخ " ّلظڄپ أڅ ّټٌڅ أٛڀو ٫ْْٜخ رٌُڅ ٳ٬ْپ أىٯڄض حٿْخء ٳْو ًّلظڄپ أڅ ّټٌڅ أٛڀو ٳ٬ٌٙ ًىِ ڃنْٜٮ حٿڄزخٿٰش "408ًحٿڄَحى حٿڄزخٿٰش ٳِ حٿنٴِ ٙ نٴِ حٿڄزخٿٰش"409 ًنٸپ حٿٔڄْن حٿلڀزِ حٿٸٌٿْن ؿڄْ٬خ ڃـٌُّح ٿيڄخ ڃن ىًڅ طَؿْق 410 ًأڃّخ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳخهظخٍ أڅ ّټٌڅ" ٷٌٿو: {٫ْٜخً } ٳ٬ٌٽ ٷڀزض ٳْو حٿٌحً ّخء، ًأىٯڄض ٳِ حٿْخء ٫ڀَ حٿٸخ٫يس حٿظَّٜٴْش حٿڄ٘يٌٍس: حٿظِ ٫ٸيىخ حرن ڃخٿٺ ٳِ حٿوٚٛش رٸٌٿو: اِ٫ْ ٹَغْ٢ُ٬ِ ا٥غَبثُِٜ ٩ِ٬ْ ٳَاٳٍ ٳَٹَب ٳَادَ ـفَ٦َب ٳَ٩ِ٬ْ ُّشُٳكٍ َّشِٹَب َٙٺَبءُ ا٥ْٴَاٳِ اْٝ٦ِجَــ٬َ ٩ُذِْٕ٪ـ ــَب ٳَؽَزَ ٩ُْْيًٶ َٕٺْشُ ٩َب َٝذْ سُعِ٪َب ٳؤٛپ {٫ْٜخً } ٫ڀَ ىٌح«٫ٌّٜخً »ٻٜزٌٍ، أُ ٻؼَْ حٿ٬ْٜخڅ"411 ٳٙٸ َٝٴْ٥ِِٰ رََْب٥َٶ : ٳ ٥َٴْ ٹُئَاخِزُ ا٥٦َُٰ ا٥ٮَبطَ ثَُِ٦ْ٪ِٲِ٨ْ ٩َب رَشََٟ َّ٦َٺْٲَب ٩ِ٬ْ دَاثَخٍ [حٿنلپ: 61] حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ حٿٴ٬پ{ُّئَحهٌُِ }،"أڅّ حٿڄٴخ٫ڀش ٳْو رڄ٬نَ حٿٴ٬پ حٿڄـَى؛ ٳڄ٬نَ آهٌ حٿنخّ ّئحهٌىڂ: أهٌىڂ رٌنٌريڂ؛ ٕڅّ حٿڄٴخ٫ڀش طٸظ٠ِ حٿ٤َٳْن . ًڃـْجيخ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 407 ى ّخٷٌص ڃلڄٌى ٓڀْڄخڅ، ٧خىَس حٿظلٌّپ ٳِ حٿْٜٮ حٿَّٜٳْش، حٗٓټنيٍّش، 1986، ٙ9، 408أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 8 ،ٙ18 409حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ11 ، ٙ461 410حٿٔڄْن حٿلڀزِ ،حٿيٍ حٿڄٌٜڅ ، ؽ6، ٙ211 411أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ3 ،ٙ381

عدد الصفحات ١١٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 134 رڄ٬نَ حٿڄـَّى ڃٔڄٌ٩؛ نلٌ : ٓخٳَ ً٫خٳَ."412 ٻڄـِء ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ٙ طئحهٌنخ}ٳٸي كټَ أرٌكّْخڅ : أڅّ "ٳَخ٫َپ ىنخ رڄ٬نَ حٿٴ٬پ حٿڄـَّى، نلٌ : أهٌ، ٿٸٌٿو:{ٳَټُڀّخً أَهٌَْنَخ رٌَِنْزِوِ }[حٿ٬نټزٌص: 40] ًىٌ أكي حٿڄ٬خنِ حٿظِ ؿخءص ٿيخ ٳَخ٫َپ "413 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙبخْزَ٦ََ٘ ا٥ْؤَؽْضَاةُ ٩ِ٬ْ ثَٺْٮِٲِ٨ْ َٙٴَٹْ٤ٌ ٥ِ٦َزِٹ٬َ ١ََٚشُٳا ٩ِ٬ْ ٩َؾْٲَذِ ٹَٴْ٧ٍ ََِّٺ٨ٍ [٩شٹ٨:65]أٗخٍ حٿڄٴًَّٔڅ أڅّ "حٿڄ٘يي "ٳِ حّٓش ٛخٿلڀڄ٬خڅ، ًىٌ أڅ ّټٌڅ ڃ٘ظٸخ ڃن حٿڄ٘خىيس أً ڃن حٿ٘يٌى، ػڂ اڃّخ أنْټٌڅ ڃٜيٍح ڃْڄْخ ٳِ حٿڄ٬نْْن أً حٓڂ ڃټخڅ ٿيڄخ أً حٓڂ ُڃخڅ ٿيڄخ414 ًٷي حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ ٿٴ٦ " حٿڄ٘يي ٳِ حّٓش ڃٜيٍ ڃْڄِ. أُ ٳٌّپ ٿيڂ ڃن ٗيٌى ًٿٺ حٿٌْځ أُ ك٠ٌٍه ٿڄخ ْٓٚٷٌنو ٳْو ڃن حٿ٬ٌحد. هٚٳخً ٿڄن ُ٫ڂ أڅّ حٿڄ٘يي ٳِ حّٓش حٓڂ ڃټخڅ. أُ ٳٌّپ ٿيڂ ڃن ًٿٺ حٿڄټخڅ حٿٌُ ّ٘ييًڅ ٳْو طڀٺ حٕىٌحٽ ًحٿ٬ٌحد. ًحًٕٽ ىٌ حٿ٨خىَ ًىٌ حٿٌٜحد."415 ٝب٣ الله رْب٥ٶ: اِ٫َ ا٥٦ََٰ ٹُذَاُِِٙ َّ٬ِ ا٥َزِٹ٬َ ءَا٩َٮُٴاْ [ ا٥ؾظ: 38] ٷَأ ىٌح حٿلَٱ حرن ٻؼَْ ًأرٌ ٫ڄًَ:{اِڅَ حٿڀَوَ ُّيَحٳِ٪ُ ٫َنِ حٿٌَِّنَ ءَحڃَنٌُحْ }رٴظق حٿْخء ًحٿٴخء رْنيڄخ ىحٽ ٓخٻنش ڃ٠خٍ٩ ىٳ٪ حٿڄـَى، ً٫ڀَ ىٌه حٿٸَحءس، ٳخٿڄٴ٬ٌٽ ڃلًٌٱ أُ ّيٳ٪ ٫ن حٿٌّن آڃنٌح حٿَ٘ ًحٿٌٔء، ٕڅ حّٗڄخڅ رخلله ىٌ أ٫٨ڂ أٓزخد ىٳ٪ حٿڄټخٍه، ًٷَأ حٿزخٷٌڅ: ّيحٳ٪ ر٠ڂ حٿْخء، ًٳظق حٿيحٽ ر٬يىخ أٿٲ. ًٻَٔ حٿٴخء ڃ٠خٍ٩ ىحٳ٪ حٿڄِّي ٳْو أٿٲ رْن حٿٴخء ًحٿ٬ْن ٫ڀَ ًُڅ ٳخ٫پ. ًحٓظ٘ټپ حٿ٘نٸْ٤ِ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ" ًىٌ أڅ حٿڄٴخ٫ڀش طٸظ٠ِ رلٔذ حٿٌٟ٪ حٿ٬َرِ حٗظَحٹ ٳخ٫ڀْن ٳِ حٿڄٜيٍ، ًحلله ؿپ ً٫ٚ ّيٳ٪ ٻپ ڃخ ٗخء ڃن ٯَْ أڅ ّټٌڅ ٿو ڃيحٳ٪ ّيٳ٪ ْٗجخً . ٳؤؿخد حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ْزؤڅ" حٿڄٴخ٫ڀش ٷي طَى رڄ٬نَ حٿڄـَّى، نلٌ : ؿخًُص حٿڄټخڅ رڄ٬نَ ؿِطو، ً٫خٷزض حٿڀٚ، ًٓخٳَص، ً٫خٳخٹ حلله، ًنلٌ ًٿٺ، ٳبڅ ٳَخ٫َپ ٳِ ؿڄْ٪ ًٿٺ رڄ٬نَ حٿڄـَّى، ً٫ڀْو ٳٸٌٿو : ّيحٳ٪ رڄ٬نٍ:ّيٳ٪.ٻڄخ ىٿض ٫ڀْو ٷَحءس حرن ٻؼَْ ًأرِ ٫ڄًَ، ًٷخٽ حٿِڃوَُ٘: ًڃن ٷَأ ّيحٳ٪ ٳڄ٬نخه: ّزخٿٮ ٳِ حٿيٳ٪ ٫نيڂ ٻڄخ ّزخٿٮ ڃن ّٰخٿذ ٳْو ٕڅ ٳ٬پ حٿڄٰخٿذ ّـِء أٷٌٍ ًأرڀٮ ڃنو"416 ٳٝٴ٣ــٯ ٙٸ ٱزٯ اٻٹخ ا٥٠ـسٹ٪خ: ٳَ٩َ٬ْ ١َب٫َ ِٙٸ ٱَزِٯِ أَّْ٪َٶ َٙٲُٴَ ِٙٸ اٻخِشَحِ أَّْ٪َٶ ٳَأَمَ٤ُ عَجِٺلا [ الإعشاء: 72] ، ٷخٽ ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ: اڅ ٷٌٿو "أ٫ڄَ "حٿؼخنْش ٿْٔض ْٰٛش طٴ٠ْپ،رپ حٿڄ٬نَ ٳيٌ ٳْخٓهَس أ٫ڄَ ٻٌٿٺ ٙ ّيظيُ اٿَ نٴ٪. ًريٌح ؿِځ حٿِڃوَُ٘.417ًٷي ن٨َ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أڅ: حٿٌُ ّظزخىٍ اٿَ حٿٌىن أڅ ٿٴ٨ش «أ٫ڄَ» ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 412حٿڄَؿ٪ نٴٔو، ؽ2، ٙ392 413حٿزلَ حٿڄلْ٢ ،ؽ3، ٙ137 414حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ،حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ، ؽ16 ، ٙ39 415أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3 ،ٙ420 416أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ5 ، ٙ262 417حٿِڃوَُ٘ ، حٿټ٘خٱ، ؽ3 ، ٙ176

عدد الصفحات ١٢٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 135 حٿؼخنْش ْٰٛش طٴ٠ْپ. أُ ىٌ أٗي ٫ڄَ ٳِ حٓهَس ًّيٽ ٫ڀْو ٷٌٿو ر٬يه {ًَأََٟپُ َٓزًِْٚ }، ٳبنيخ ْٰٛش طٴ٠ْپ رٚ نِح٩. ًحٿڄٸٍَ ٳِ ٫ڀڂ حٿ٬َرْش: أڅ ْٰٛظِ حٿظ٬ـذ ًْٰٛش حٿظٴ٠ْپ ٙ ّؤطْخڅ ڃن ٳ٬پ حٿٌٛٲ ڃنو ٫ڀَ أٳ٬پ حٿٌُ أنؼخه ٳ٬ٚء. ٻڄخ أٗخٍ ٿو ٳِ حٿوٚٛش رٸٌٿو: .............................. ٳََٕٺْشِ رِٷ ٳَفٍْ٘ ٹُنَبٱِٸ أَؽْٲَ٦َب "418 ًٙ رُيَ ٿنخ ىنخ أڅ نڀل٦َ أڅ أٿٴخ٥ حٿڀٰش ٷي ّټٌڅ حٿڀٴ٦ ًحكيحً ًٿټن ّوظڀٲ حٿْٔخٵ ، ٳٴِ ٷٌٿو ط٬خٿَ :{ ًَڃَن ٻَخڅَ ٳِِ ىٌه أ٫ڄَ ٳَيٌَُ ٳِِ حٓهَس أ٫ڄَ ًَأََٟپُ َٓزًِْٚ } [ حَٗٓحء: 72 ] ٳڀٴ٦{أ٫ڄَ}ًحكي ، ٿټن ٳِ حٓهَس ٷخٽ{ًَأََٟپُ َٓزًِْٚ }اًڅ: ٙ رُيَ أڅ ٫ڄَ حٿينْخ أٷپّ ڃن ٫ڄَ حٓهَس اًڅ : ٳټڀڄش :{ ٳَيٌَُ ٳِِ حٓهَس أ٫ڄَ . . }[ حَٗٓحء: 72 ] ٿْٔض ًَْٛٴخً، ًانڄخ طٴ٠ْپ ٿ٬ڄَ حٓهَس ٫ڀَ ٫ڄَ حٿينْخ ، أُ أنو ٳِ حٓهَس أٗيّ ٫ڄًَ .ً{ أ٫ڄَ} ىنخ ڃن ٫ڄَ حٿٸڀذ ٙ ڃن ٫ڄَ حٿزَٜ ٕڅ ًٿٺ ّٸ٪ ٳْو حٿظٴخٟپ ٙ ىٌح.419 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَعَٺَْْ٦َ٨ُ ا٥َزِٹ٬َ ٍَ٦َ٪ُٴا أَٷَ ٩ُٮَْٞ٦َتٍ ٹَٮَْٞ٦ِجُٴ٫َ [ ا٥ؾْشاء: 227] ٳخٿڄنٸڀذ: ڃٜيٍ ڃْڄِ ڃن حٙنٸٚد ًىٌ حٿڄَْٜ ًحٿڄآٽ ٕڅ حٙنٸٚد ىٌ حٿَؿٌ٩"420 ًٷي حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌح حٿٸٌٽ ، ڃٔظنيح ٳْو ٫ڀَ حٿْٔخٵ حٿَٜٳِ؛ ٕنو"ٷي طٸٍَّ ٳِ ٳن حٿَٜٱ أڅ حٿٴ٬پ اًح ُحى ٫ڀَ ػٚػش أكَٱ ٻخڅ ٻپ ڃن ڃٜيٍه حٿڄْڄِ، ًحٓڂ ڃټخنو، ًحٓڂ ُڃخنو ٫ڀَ ْٰٛش حٓڂ حٿڄٴ٬ٌٽ."421 ٳخٿڄٜيٍ حٿڄْڄِ"ّٜخ٭ ٿَْٰ حٿؼٚػِ حٿڄـَى، ٫ڀَ ًُڅ حٿڄ٠خٍ٩ حٿڄزنِ ٿڀڄـيٌٽ ڃ٪ اريحٽ كَٱ حٿڄ٠خٍ٫ش ڃْڄخ ڃ٠ڄٌڃش، ًٳظق ڃخ ٷزپ حٓهَ(422) . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: اِ٫َ ا٥ْ٪ُزَِٞٺ٬َ ِٙٸ ٍِلا٣ٍ ٳَُّٺُٴ٫ٍ [ ا٥٪شعلاد: 41] أٛپ"حٿڄظٸْن": حٿڄٌطٸْْن رْخءّنڄوٴٴظْن، كٌٳض حٿټَٔس ڃن حٿْخء حًٕٿَ ٿؼٸڀيخػڂ كٌٳض حٿْخء ٙٿظٸخء حٿٔخٻنْن 423ًىٌ حٓڂ ٳخ٫پ ڃن حٙطٸخء ًأٛپ ڃخىس حٙطٸخء"ً ٵ ٍ" ٿٴْٲ ڃٴًَٵ ٳخإه ًحً، ً٫ْنو ٷخٱ، ًٙڃو ّخء، ٳيهڀو طخء حٙٳظ٬خٽ ٳٜخٍص ًٷَ أً طٸَ، ٳؤريٿض حٿٌحً حٿظِ ىِ ٳخء حٿټڀڄش طخء ٿڀٸخ٫يس حٿڄٸٍَس ٳِ حٿظَّٜٲ: أڅ ٻپ ًحً ىِ ٳخء حٿټڀڄش اًح ىهڀض ٫ڀْيخ طخء حٙٳظ٬خٽ ّـذ اريحٿيخ، أ٫نِ حٿٌحً طخء ًاىٯخڃيخ ٳِ طخء حٙٳظ٬خٽ نلٌ حطٜپ ڃن حٿٌٛپ، ًحطِڅ ڃن حٿٌُنٌحطلي ڃن حٿٌكيس، ًحطٸَ ڃن حٿٌٷخّش، ً٫ٸي ىٌه حٿٸخ٫يس حرن ڃخٿٺ ٳِ حٿوٚٛش رُٳ ا٥٦ِٺ٬ِ َٙبرَب ِٙٸ اْٙزَِْب٣ٍ أُثْذِ٥َب ٳَؽَزَ ِٙٸ رِٷ ا٥ْٲَ٪ْضِ ٭َؾْٴَ ائْزَ٢َ٦َب "424 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 418أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3 ،ٙ177 419 حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ7 ، ٙ389 420حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ،ؽ19 ، ٙ251 421أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6، ٙ108 422 ْٓزٌّو ،حٿټظخد. ، ؽ4 ، ٙ85 423حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ ،ؽ1،ٙ161 424أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ2 ،ٙ278

عدد الصفحات ١٢١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 136 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: أَ٥َ٨ْ ٹَشَٳْا اِ٥َٶ ا٥يَٺْشِ ٩ُغَخَشَادٍ ِٙٸ عَٴِ ا٥غَ٪َبءِ ٩َب ٹُ٪ْغِ٢ُٲُ٬َ اِ٥َب ا٥٦َُٰ اِ٫َ ِٙٸ رَ٥ِ٠َ ٥َآٹبدٍ ٥َِٞٴْ٧ٍ ٹُئْ٩ِٮُٴ٫َ [ا٥ٮؾ٤:79] ٿڂ ٌّٻَ ٫ڀڄخء حٿ٬َرْش حٿٴَ٬ْپ - رٴظق ٳٔټٌڅ - ڃن ْٛٮ ؿڄٌ٩ حٿظټَْٔ.ًٷي ًٻَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ : حٿٌُ ّ٨يَ ٿو ڃن حٓظٸَحء حٿڀٰش حٿ٬َرْش: أڅ حٿٴ٬پ- رٴظق ٳٔټٌڅ- ؿڄ٪ طټَْٔ ٿٴخ٫پ ًٛٴخً ٿټؼَس ًًٍىه ٳِ حٿڀٰش ؿڄ٬خً ٿو؛ ٻٸٌٿو ىنخ : {أَٿَڂْ ًَََّْح اِٿََ حٿ٤ََِْْ } ٳخٿ٤َْ ؿڄ٪ ٣خثَ، ًٻخٿٜلذ ٳبنو ؿڄ٪ ٛخكذ؛ ٷخٽ حڃَإ حٿٸْْ: ًُٷٌُٳًخ رِيَخ َٛلْزِِ ٫َڀََ ڃَ٤ُِْيُڄَْْٸٌُٿٌُڅَ ٿَخ طَيْڀِٺْ أًََٓ ًَطَـَڄَپِ ٳٸٌٿو: "ٛلزِ"، أُ: أٛلخرِ. ًٻخٿَٻذ ٳبنو ؿڄ٪ ٍحٻذ؛ ٷخٽ ط٬خٿَ: {ًَحٿََٻْذُ أَْٓٴَپَ ڃِنْټُڂْ } [حٕنٴخٽ: 42]. ًٷخٽ ًً حٿَُڃّش : أَعْزَؾْذَسَ ا٥شَ١ْتُ َّ٬ْ أَؽْٺَبِّٲِ٨ْ خَجَشَا أَ٧ْ سَاعََِ ا٥َْٞ٦ْتَ ٩َ٬ْ أَىْشَاثِِٰ ىَشَةُ ٳخٿَٻذ ؿڄ٪ ٍحٻذ. ًٷي ٍى ٫ڀْو ٟڄَْ حٿـڄخ٫ش ٳِ ٷٌٿو: "٫ن أْٗخ٫يڂ"425 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَعََْ٦ْٮَبٱُ٨ْ أَئِ٪َخً ٹَٲْذُٳ٫َ ثِؤَ٩ْشِ٭َب ٳَأَٳْؽَٺْٮَب اِ٥َٺْٲِ٨ْ ِْْٙ٤َ ا٥ْخَٺْشَادِ ٳَاَِٝب٧َ ا٥قَلاحِ ٳَاِٹزَبءَ ا٥ضَ١َبحِ ٳَ١َب٭ُٴا ٥َٮَب َّبثِذِٹ٬َ [حٕنزْخء:73]ًٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش:{ًَاِٷَخځَ حٿَٜٚسِ } ٿڂ ط٬ٌٝ ىنخ طخء ٫ن حٿ٬ْن حٿٔخٷ٤ش رخٙ٫ظٚٽ ٫ڀَ حٿٸخ٫يس حٿظَّٜٴّْش حٿڄ٘يٌٍس . ٕڅ ٫يځ ط٬ٌّ٠يخ ٫نو ؿخثِ ٻڄخ ىنخ، ٻڄخ أٗخٍ اٿَ ًٿٺ ٳِ حٿوٚٛش رٸٌٿو: ................................ ٳَأَ٣ ــــــــُٗ ا٥ْبَْْٙب٣ِ ٳَاعْزَِْْٚب٣ِ أَصِ٣ْ ٥ِزَا ا٥ْبِّْ٦َب٣ِ ، ٳَا٥َزَب ا٥ْضَ٧ْ ِّٴَكْ ٳَػَ ــــرُْٙٲَب ةِ ـــا٥ٮَْٞ٤ِ سُثَ٪َب َّشَكْ ًٷي أٗخٍ ٳِ أرنْش حٿڄٜخىٍ اٿَ أڅّ ط٬ٌّٞ حٿظخء حٿڄٌٻٌٍس ڃن حٿ٬ْن ىٌ حٿٰخٿذ رٸٌٿو: ًَحْٓظَ٬ٌِِ حْٓظِ٬َخًَسً ػُڂَ أَٷِڂْ اِٷَخڃَشً ًَٯَخٿِزًخ ًَح حٿظَخ ٿَِِځْ ًڃخ ًٻَه ڃن أڅ حٿظخء حٿڄٌٻٌٍس ٫ٌٝ ٫ن حٿ٬ْن أؿٌى ڃن ٷٌٽ ڃن ٷخٽ: اڅ حٿ٬ْن رخٷْش ًىِ حٕٿٲ حٿزخٷْش، ًأڅ حٿظخء ٫ٌٝ ٫ن أٿٲ حٙٳ٬خٽ."426 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِرَا أُ٥ُْٞٴا ٩ِٮْٲَب ٩َ٢َب٭بً مَٺِٞبً ٩َُٞشَ٭ِٺ٬َ دََّٴْا ٱُٮَب٥ِ٠َ صُجُٴساً [حٿٴَٷخڅ: 13] ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ٷخٽ:{ڃَټَخنخً َِْٟٸخً }، ًٻٌٿٺ ٳِ"حٕن٬خځ" ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: ّـْ٬َپْ َٛيٍَْهُ َِْٟٸخً كَََؿخً } ًٷخٽ ٳِ ىٌى{ًََٟخثِٶٌ رِوِ َٛيٍُْٹَ }ٳڄخ ًؿو حٿظ٬زَْ ٳِ ٌٍٓس ىٌى، رٸٌٿو:{َٟخثِٶٌ } ٫ڀَ ًُڅ ٳخ٫پ، ًٳِ"حٿٴَٷخڅ" ً"حٕن٬خځ" رٸٌٿو:{َِْٟٸخً } ٫ڀَ ًُڅ ٳْ٬پ، ڃ٪ أنّو ٳِ حٿڄٌحٟ٪ حٿؼٚػش ىٌ حٿٌٛٲ ڃن ٟخٵ ّ٠ْٶ، ٳيٌ ّْٟٶ . ٳؤؿخد حٿ٘نٸْ٤ِ رؤنو ٷي " أنو طٸٍَ ٳِ ٳن حٿَٜٱ أڅ ؿڄْ٪ أًُحڅ حٿٜٴش حٿڄ٘زيش رخٓڂ حٿٴخ٫پ اڅ ٷٜي ريخ حٿليًع ًحٿظـيى ؿخءص ٫ڀَ ًُڅ ٳخ٫پ ڃ٤ڀٸخً، ٻڄخ أٗخٍ ٿو حرن ڃخٿٺ ٳِ ٙڃْظو رٸٌٿو: ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 425أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2 ،ٙ419 426 أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ،ٙ167

عدد الصفحات ١٢٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 137 ًَٳَخ٫ِپٌ َٛخٿِقٌ ٿِڀْټُپِ اِڅْ ٷََٜيَ حٿْـ كُيًُعَ نَلٌَْ ٯَيًح ًَح ٳَخٍِفٌ ؿٌَِٿَخ ًاڅ ٿڂ ّٸٜي رو حٿليًع، ًحٿظـيى رٸِ ٫ڀَ أٛڀو. ًاًح ٫ڀڄض ًٿٺ ٳخ٫ڀڂ أڅ ٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ٌٍٓس "ىٌى"{ٳَڀَ٬َڀَٺَ طَخٍِٹٌ رَ٬َْٞ ڃَخ ٌُّكََ اِٿَْْٺَ ًََٟخثِٶٌ رِوِ َٛيٍُْٹَ }أٍّي رو أنو ّليع ٿو ْٟٶ حٿٜيٍ، ًّظـيى ٿو رٔزذ ٫نخىىڂ ًط٬نظيڂ ٳِ ٷٌٿيڂ:{ٿٌَْٙ أُنِِْٽَ ٫َڀَْْوِ ٻَنٌِْ أًَْ ؿَخءَ ڃَ٬َوُ ڃَڀَٺٌ }ًٿڄخ ٻخڅ ٻٌٿٺ، ٷْپ ٳْو:{َٟخثِٶٌ } رْٰٜش حٓڂ حٿٴخ٫پ، أڃخ ٷٌٿو:{َِْٟٸخً }ٳِ"حٿٴَٷخڅ" ً"حٕن٬خځ" ٳڀڂ َّى رو كيًع، ًٿٌٿٺ رٸِ ٫ڀَ أٛڀو427 . ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 427أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6 ، ٙ28

عدد الصفحات ١٢٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 138 ا٥غٺبٛ ا٥جلإٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ.

عدد الصفحات ١٢٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 139 ا٥٪جؾش ا٥ضب٩٬: ا٥غٺبٛ ا٥جلإٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ. اڅ ٿڀزٚٯش أىڄّْش ٻزَْس ٳِ ٳيڂ حٿنٌٜٙ حٿٸَآنّْش ًحٿٌٷٌٱ ٫ڀَ أٯَحٟيخ ، ٳيِ ٫ڀڂ ٙ ٯنَ ٿڀڄٴَّٔ ٫نو ، اً رو ّ٬َٱ حٗ٫ـخُ حٿٸَآنِ ، ًڃخ ّن٤ٌُ ٫ڀْو ڃن كټڂ ًأَٓحٍ ٫٨ْڄش، أًى٫ض ٳِ ٻٚځ حلله ؿپ ً٫ٚ ، ٿٌح طـي ٫خڃّش أٛلخد حٿظٴَْٔ ٙ طوڀٌ ٻظزيڂ ڃن ٿڄٔخص رْخنْش ، ڃٔظنز٤ش ڃن آُ حٿٌٻَ حٿلټْڂ . ا٥٪ي٦ت الأٳ٣:ا٥غٺبٛ ا٥جلإٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ الأعب٥ٺت ا٥زْجٺشٹخ. اڅ حٿڄظظزّ٪ ٿڀنٚ حٿٸَآنِ ّيٍٹ أڅ حٿڄٔخٷخص طوظڀٲ ٳْو رخهظٚٱ حٕكٌحٽ ًحًٕٷخص ًحٿنٌحُٽ ، ڃڄخ ىٌ ڃ٬ڀٌځ ٳِ ٫ڀڂ حٿزْخڅ ًحٿڄ٬خنِ ، ٳخٿ٠خر٢ حٿٌُ ّڀِځ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ىٌ حٙٿظٴخص اٿَ أًٽ حٿټٚځ ًآهَه رلٔذ حٿٸ٠ْش ًڃخ حٷظ٠خه حٿلخٽ ٳْيخ، ڃڄخ طزْنو أٓزخد حٿنًِٽ ، ٳبڅ ٫ڀڂ حٿزْخڅ ًحٿڄ٬خنِ انڄخ ڃيحٍه ٫ڀَ ڃ٬َٳش ڃٸظ٠ْخص حٕكٌحٽ.428 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙلا سََٙشَ ٳَلا ُٙغُٴَٛ ٳَلا عِذَا٣َ [حٿزٸَس:197] ًؿّو حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ حٿْٰٜش ٳِ ٷٌٿو{ٳَٚ ٍَٳَغَ ًَٙ ٳٌُُٔٵَ ًَٙ ؿِيَحٽَ }رؤنيخ" ْٰٛش هزَ أٍّي ريخ حٗن٘خء: أُ ٳٚ َّٳغ ًٙ ّٴٔٶ، ًٙ ّـخىٽ، ًٷي طٸٍَ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ أڅ حٿْٰٜش ٷي طټٌڅ هزَّش، ًحٿڄَحى ريخ حٗن٘خء ٕٓزخد ڃنيخ حٿظٴخإٽ ٻٸٌٿٺ: ٍكڂ حلله ُّيحً، ٳخٿْٰٜش هزَّش، ًحٿڄَحى ريخ ان٘خء حٿي٫خء ٿو رخٿَكڄش، ًڃنيخ ا٧يخٍ طؤٻْي حٗطْخڅ رخٿٴ٬پ، ًاٿِحځ ًٿٺ ٻٸٌٿو ط٬خٿَ:{ىَپْ أَىُٿُټُڂْ ٫َڀََ طِـَخٍَسٍ طُنْـِْټُڂْ ڃِنْ ٫ٌََحدٍ أَٿِْڂٍ طُئْڃِنٌُڅَ رِخٿڀَوِ } [حٿٜٲ:10-11] :أُ آڃنٌح رخلله ريٿْپ ؿِځ حٿٴ٬پ ٳِ ٷٌٿو{َّْٰٴَِْ ٿَټُڂْ ًُنٌُرَټُڂْ }[حٿٜٲ:12] ٳيٌ ڃـًِځ رخٿ٤ڀذ حٿڄَحى رخٿوزَ ٳِ ٷٌٿو{طُئْڃِنٌُڅَ رِخٿڀَوِ }أُ آڃنٌح رخلله، ّٰٴَ ٿټڂ ًنٌرټڂ ٻٸٌٿو{ٷَخطِڀٌُىُڂْ ُّ٬ٌَِرْيُڂُ حٿڀَوُ }[حٿظٌرش:15] {طَ٬َخٿٌَْح أَطْپُ } [حٕن٬خځ:151]،ًنلٌ ًٿٺ، ًأرخڅ ٫نخٿڄٌّٔ٭ ٿټٌڅ حٿْٰٜش ٳِ حّٓش هزَّش، " ىٌ ا٧يخٍ حٿظؤٻي، ًحٿڀًِځ ٳِ حٗطْخڅ رخّٗڄخڅ ٳ٬زَ ٫نو رْٰٜش حٿوزَ، ٗ٧يخٍ أنو ّظؤٻي ًّڀِځ أڅ ّټٌڅ ٻخٿٌحٷ٪ رخٿٴ٬پ حٿڄوزَ ٫ن ًٷٌ٫و ًٻٸٌٿو ط٬خٿَ:{ًَحٿٌَْحٿِيَحصُ َُِّْٟ٬ْنَ أًَْٙىَىُنَ } [حٿزٸَس:233]،ًٷٌٿو{ًَحٿْڄُ٤َڀَٶَ ـحصُ ُ ـَطَََرَْٜنَ رِؤَنْٴُِٔيِنَ }[حٿزٸَس:228 .] ٳخٿڄَحى حٕڃَ رخٍٟٗخ٩، ًحٿظَرٚ ًٷي ٫زَّ ٫نو رْٰٜش هزَّّش ٿڄخ ًٻَنخ، ٻڄخ ىٌ ڃ٬ًَٱ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ."429ٳنٴِ حٿَٳغ ًحٿٴٌٔٵ ًحٿـيحٽ نٴِ حٿـنْ ڃزخٿٰش ٳِ حٿنيِ ٫نيخ ًار٬خىىخ ٫ن حٿلخؽ، كظَ ؿ٬ڀض ٻؤنيخ ٷي نيِ حٿلخؽ ٫نيخ ٳخنظيِ ٳخنظٴض أؿنخٓيخ"430. ٳٙٸ رٚغٺشٯ ٥ٞٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِ٭َ٠َ ٥َ٪ِ٬َ ا٥ْ٪ُشْعَ٦ِٺ٬َ [ آ٣ ّ٪شا٫:252]أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ "ٳِ حّٓش ه٤خرخ ٿڀٌَٓٽ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ً طنٌّيخ ر٘ؤنو، ًطؼزْظخ ٿٸڀزو، ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 428٫زي حٿَكڄن رٌىٍ٩ ، ڃنيؾ حٿْٔخٵ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ،ٙ24 429أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ5، ٙ13 430حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ،حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ، ؽ2 ، ٙ229

عدد الصفحات ١٢٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 140 ًط٬َّ٠خ رخٿڄنټَّن ٍٓخٿظو. ًطؤٻْي حٿـڄڀش ربڅ ٿٚىظڄخځ ريٌح حٿوزَ، ًؿِء رٸٌٿو:{ڃِنَ حٿْڄََُْٓڀِْنَ }ىًڅ أڅ ّٸٌٽ: "ًانٺ ٿٌَٓٽ حلله"، ٿڀَى ٫ڀَ حٿڄنټَّن رظٌٻَْىڂ أنو ڃخ ٻخڅ ري٫خ ڃن حٿَٓپ، ًأنو أٍٓڀو ٻڄخ أٍٓپ ڃن ٷزڀو، ًٿْْ ٳِ كخٿش ڃخ ّنٸٚ ٫ن أكٌحٿيڂ.431 ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أنّو " ّٴيڂ ڃن طؤٻْيه ىنخ رؤڅّ ًحٿٚځ أڅّ حٿټٴخٍ ّنټًَڅ ٍٓخٿظو ٻڄخ طٸٍَّ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ، ًٷي َّٛف ريٌح حٿڄٴيٌځ ٳِ ٷٌٿو:{ًََّٸٌُٽُ حٿٌَِّنَ ٻَٴًََُح ٿَْٔضَ ڃًََُْٓٚ }[ حٿَ٫ي:43 " ]432 حٓظنز٢ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃن ڃـِء حّٓش ٫ڀَ نڄ٢ حٿظؤٻْي؛ أنيخ ؿخءص ٿڀَى ٫ڀَ ڃن أنټَ ٍٓخٿظو . ٕڅ حٗٻؼخٍ ڃن أىًحص حٿظٌٻْي ىٿْپ ٫ڀَ انټخٍ حٿڄوخ٣ذ . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: رَسْٱُ٨ْ ٹَؤْ١ُ٦ُٴا ٳَٹَزَ٪َزَُْٴا ٳَٹُ٦ْٲِٲِ٨ُ ا٥ْؤَ٩َ٤ُ َٙغَٴَْٗ ٹَْْ٦َ٪ُٴ٫َ [ حٿلـَ:3 ]، ىيّى حلله ط٬خٿَ حٿټٴخٍ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش رؤڃَه نزْو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ أڅ ّظَٻيڂ ّؤٻڀٌڅ ًّظڄظ٬ٌڅ ٳٌٔٱ ّ٬ڀڄٌڅ كٸْٸش ڃخ ّئًٽ اٿْو حٕڃَ ځڅ ٗيس ط٬ٌّزيڂ ًاىخنظيڂ ًىيىىڂ ىٌح حٿنٌ٩ ڃن حٿظييّي ٳِ ڃٌحٟ٪ أُهَ،ٻٸٌٿو :{ٷُپْ طَڄَظَ٬ٌُح ٳَبِڅَ ڃَََِْٜٻُڂْ اِٿََ حٿنَخٍِ }[ارَحىْڂ:30] ،ًٷٌٿو:{ٻُڀٌُح ًَطَڄَظَ٬ٌُح ٷَڀًِْٚ اِنَټُڂْ ڃُـَِْڃٌُڅَ }[حٿڄَٓٚص:46]، ًٷٌٿو: {ٷُپْ طَڄَظَ٪ْ رِټُٴَِْٹَ ٷَڀًِْٚ اِنَٺَ ڃِنْ أَْٛلَخدِ حٿنَخٍِ }[ٯخٳَ:8]، ًٷٌٿو: {ٳٌٍََْىُڂْ َّوٌٌُُٟح ًََّڀْ٬َزٌُح كَظََ ُّٚٷٌُح ٌَّْڃَيُڂُ حٿٌَُِ ٌُّ٫َيًُڅَ }[حٿڄ٬خٍؽ:42]،ًٷٌٿو{ٳٌٍََْىُڂْ كَظََ ُّٚٷٌُح ٌَّْڃَيُڂُ حٿٌَُِ ٳِْوِ ُّْٜ٬َٸٌُڅَ }[حٿٌحٍّخص:45]، اٿَ ٯَْ ًٿٺ ڃن حّٓخص.ًٷي طٸٍَّ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ ًٳِ ڃزلغ حٕڃَ ٫ني حٌٕٛٿْْن أڅّ ڃن حٿڄ٬خنِ حٿظِ طؤطِ ٿيخ ْٰٛش أٳ٬پ حٿظييّي، ٻڄخ ٳِ حّٓش حٿڄٌٻٌٍس، ًٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش:{ًٍَْىُڂْ }، ّ٬نِ حطَٻيڂ، ًىٌح حٿٴ٬پ ٿڂ ّٔظ٬ڄپ ڃنو اّٙ حٕڃَ ًحٿڄ٠خٍ٩، ٳڄخْٟش طَٹ، ًڃٜيٍه حٿظَٹ، ًحٓڂ حٿٴخ٫پ ڃنو طخٍٹ، ًحٓڂ حٿڄٴ٬ٌٽ ڃنو ڃظًَٹ"433 . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِ٫َ ا٥غَبَّخَ ٥َآرِٺَخٌ [حٿلـَ:85]، ًٻَ ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش أڅّ حٿٔخ٫ش آطْش، ًأٻّي ًٿٺ رلَٱ حٿظٌٻْي حٿٌُ ىٌ {اِڅَ }، ًرٚځ حٙرظيحء حٿظِ طِكڀٸيخ اڅ حٿڄټٌٍٔس ٫ن حٿڄزظيأ اٿَ حٿوزَ، ًًٿٺ ّيٽ ٫ڀَ أڃَّن، أكيىڄخ: اطْخڅ حٿٔخ٫ش ٙ ڃلخٿش،ًحٿؼخنِ: أڅ اطْخنيخ أنټَه حٿټٴخٍ؛ ٕڅ ط٬يى حٿظٌٻْي ّيٽ ٫ڀَ انټخٍ حٿوزَ، ٻڄخ طٸٍَ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ."434 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ : اِ٭َ٪َب ٹُشِٹذُ ا٥ؾَٺْيَب٫ُ أَ٫ْ ٹُٴَِِٝ ثَٺْٮَ٢ُ٨ُ ا٥َْْذَاٳَحَ ٳَا٥ْجَْٖنَبءَ ِٙٸ ا٥ْخَ٪ْشِ ٳَا٥ْ٪َٺْغِشِ ٳَٹَقُذَ١ُ٨ْ َّ٬ْ رِ١ْشِ ا٥٦َِٰ ٳََّ٬ِ ا٥قَلاحِ [حٿڄخثيس:91] أٻّي حٿنيِ ٫نيخ رؤڅ أًٍىه رْٰٜش حٙٓظٴيخځ ٳِ ٷٌٿو:{ٳَيَپْ أَنْظُڂْ ڃُنْظَيٌُڅَ }، ٳيٌ أرڀٮ ٳِ حٿِؿَ ڃن ْٰٛش حٕڃَ حٿظِ ىِ "حنظيٌح"، ًٷي طٸٍَّ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ : أڅّ ڃن ڃ٬خنِ ْٰٛش حٙٓظٴيخځ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 431حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ،حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ، ؽ2 ، ٙ481 432أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ٙ ،154 433أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ2، ٙ253 434حٿڄَؿ٪ نٴٔو، ؽ2 ٙ313

عدد الصفحات ١٢٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 141 حٿظِ طَى ٿيخ حٕڃَ؛ ٻٸٌٿو: {ٳَيَپْ أَنْظُڂْ ڃُنْظَيٌُڅَ }، ًٷٌٿو: {ًَٷُپْ ٿِڀٌَِّنَ أًُطٌُح حٿْټِظَخدَ ًَحٿْؤُڃِِْْنَ أَأَْٓڀَڄْظُڂْ ...}[آٽ ٫ڄَحڅ: 165 ] 435 ٿٸي حٓظ٬ڄپ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃخ طٸٍَ ٫ني حٿزٚٯْْن ڃن أڅ ْٰٛش حٙٓظٴيخځ طَى طَى ٿڄ٬خڅ ٻؼَْس،ڃن أٗيَىخ ْٰٛش حٕڃَ ٻڄخ ىٌ ڃلٸٶ ڃن ىٙٿش حّٓش حٿټَّڄش . ٝب٣ الله رْب٥ٶ: أَٱَزَا ا٥َزِٷ ٹَزْ١ُشُ آ٥ِٲَزَ٢ُ٨ْ [ حٕنزْخء:36]ًحٙٓظٴيخځ ٳِ ٷٌٿو{أَىٌََح حٿٌَُِ ٌَّْٻَُُ آٿِيَظَټُڂْ }ٷخٽ ٳْو أرٌ كّْخڅ ٳِ حٿزلَ : انّو ٿ٘نټخٍ ًحٿظ٬ـْذ ."436 ًحٿ٨خىَ ٫ني حٿ٘نٸْ٤ِ "أنّيڂ َّّيًڅ رخٙٓظٴيخځ حٿڄٌٻٌٍ حٿظلٸَْ رخٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ، ٻڄخ طيٽَ ٫ڀْو ٷَّنش ٷٌٿو {اِڅْ َّظَوًٌُِنَٺَ اِٿَخ ىًُُِحً } .ًٷي طٸٍَّ ٳِ ٳن حٿڄ٬خنِ : أڅّ ڃن حٕٯَحٝ حٿظِ طئىُ رخٙٓظٴيخځ حٿظلٸَْ"437 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٭ٸ:ا٥غٺبٛ ا٥جلإٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ دلا٥خ الأْٙب٣. اڅ ڃـِء حٕٳ٬خٽ ٳِ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ ٻؼَْحً ڃخ ّوَؽ ٫ن حٿنڄ٢ حٿڄؤٿٌٱ ٿڀٰش ڃن كْغ حٿظَٜٱ ٳِ أُڃنش حٿٴ٬پ، ًًٿٺ ٻخٿظ٬زَْ ٫ن حٿليع حٿڄخِٟ رخٿڄ٠خٍ٩ ًحٿظ٬زَْ ٫ن حٿليع حٿڄٔظٸذٽ رخٿِڃن حٿڄخِٟ، ًٻؼَْحً ڃخ نـي حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ ٙ ّـَُ ٫ڀَ نڄ٢ ًحكي ٳْخٿڄ٤خرٸش حٿِڃنْش رْن حٕٳ٬خٽ، اً ّلٜپ طَٜٱ ٳِ حٿظلٌٽ حٿيحهڀِ ٿڀْٔخٵ نٴٔو رخٿڄوخٿٲس ٳِ أُڃنش حٕٳ٬خٽ، ٻؤڅ َّى ٳِ حٿْٔخٵ ًٻَ حٿٴ٬پ حٿڄ٠خٍ٩ ػڂ ّنټَٔ حٿنٔٶ حٿْٔخٵُ رڄـِء حٿٴ٬پ حٿڄخِٟ ٳِ حٿْٔخٵ نٴٔو أً حٿ٬ټْ، ڃڄخ ّؼَْ حٿظٔخإٽ ٫ن ڃ٬َٳش ٓذد ًٿٺ حٿظلٌٽ ًىٙٿظو حٿظ٬زَّّْش ٳِ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ . ًٷي ح٫ظنَ حٿ٘نٸْ٤ِ ريٌح حٿنٌ٩ نٌٻَ ٣َٳخ ڃنو . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: أَ٥َ٨ْ رَشَ أَ٫َ ا٥٦ََٰ أَ٭ْضَ٣َ ٩ِ٬َ ا٥غَ٪َبءِ ٩َبءً َٙزُقْجِؼُ ا٥ْؤَسْكُ ٩ُخْنَشَحً اِ٫َ ا٥٦ََٰ ٥َيِٺٌ٘ خَجِٺشٌ [حٿلؾ:63]٣َفحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ طٔخإٙ ًأؿخد ٫نو "ٳبڅ ٷْپ ڃخ كټڄش ٫٤ٲ حٿڄ٠خٍ٩ ٳِ ٷٌٿو:{ٳَظُْٜزِقُ }٫ڀَ حٿڄخِٟ حٿٌُ ىٌ أنِٽ؟ ٳخٿـٌحد:أڅّ حٿنټظش ٳِ حٿڄ٠خٍ٩ ىِ اٳخىس رٸخء أػَ حٿڄ٤َ ُڃخنخً ر٬ي ُڃخڅ ٻڄخ طٸٌٽ : أن٬ڂ ٫ڀَِ ٳٚڅ ٫خځ ٻٌح ًٻٌح، ٳؤًٍف ًأٯيً ٗخٻَحً ٿو، ًٿٌ ٷڀض : ٳٰيًص ًٍكض، ٿڂ ّٸ٪ ًٿٺ حٿڄٌٷ٪، ىټٌح أؿخد رو حٿِڃوَُ٘ ًأڅ حٿظ٬زَْ رخٿڄ٠خٍ٩ ّٴْي حٓظل٠خٍ حٿيْؤس حٿظِ حطٜٴض ريخ حٍٕٝ ر٬ي نًِٽ حٿڄ٤َ، ًحٿڄخِٟ ٙ ّٴْي ىًحځ حٓظل٠خٍىخ ٕنو ّٴْي حنٸ٤خ٩ حٿِ٘ء"438ٳخٿْٔخٵ ىٌ حٿٌُ أٟٴَ ٫ڀَ حٿٴ٬پ حٿڄٞـحٍ٩ ٳِ ىٌه حٿلخٿش ىٙٿش ُڃنْش ڃ٬ْنش، ًًٿٺ ڃن٬٤ٲ حٿٴ٬پ حٿڄ٠خٍ٩ ٫ڀَ حٿٴ٬پ حٿڄخِٟ،اً ّٸظ٠ِ حٿْٔخٵ رڄٌؿذ حٿڄ٤خرٸش حٿِڃنْش أنظـَُ حٕٳ٬خٽ حٿٌحٍىس ٳْو ٫ڀَ نٔٶ ًحكي،ّٸٌٽ حٿٌْٔ٣ِ: "ًڃخ ٫٤ٲ ٫ڀَ كخٽ أً ڃٔظٸزپ أً ڃخٍٝ أً ٫٤ٲ ٫ڀْو ًٿٺ ٳوً ڃؼڀو؛ ٙٗظَح١ حطلخى حٿِڃخڅ ٳِ حٿٴ٬ڀْنحٿڄظ٬خ٣ٴِڅ"{أَٿَڂْ طَََ أَڅَ حٿڀَوَ أَنَِْٽَ ڃِنَ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 435حٿڄَؿ٪ نٴٔو،ؽ2، ٙ405 436أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 8 ، ٙ168 437أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ4 ،ٙ148 438حٿڄَؿ٪ حٿٔخرٶ ، ؽ5 ، ٙ295

عدد الصفحات ١٢٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 142 حٿَٔڄَخءِ ڃَخءً ٳَظُْٜزِقُ حٿْؤٍَُْٝ }.439ٳخٿيٙٿش حٿْٔخٷّْش طٸظ٠ِ ڃ٠ّْو ًحٿيٙٿش حٿنلٌّّش ٿڀْٰٜش طٸظ٠ِ حٓظل٠خٍه، ٳْـڄ٪ رْن حٿيٙٿظِڅ ٿْٸخٽ: انّو حٿڄخِٟ حٿلخَٟ أً ر٬زخٍس (ٳنيٍّْ) ىٌ"حٿڄ٠خٍ٩ حٿظخٍّنُ " ٳ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙ٦ْٺَ٪ْذُدْ ٥َُٰ ا٥شَؽْ٪َب٫ُ ٩َذّاً [ ٩شٹ٨:75]ڃن حٿڄٴَّٔن ڃن ٍَّ أڅ ْٰٛش حٿ٤ڀذ ًىَ{ٳَڀَْْڄْيُىْ }٫ڀَ رخريخ ،ًّټٌڅ حٿڄٸٌٜى رخّٓش حٿي٫خء ٫ڀَ حٿ٠خٽ ڃن حٿٴَّٸْن رخُٙىّخى ڃن حٿ٠ٚٽ .ٷي ٍؿّق ىٌح حٿظٴَْٔ حٗڃخڃخڅ ؛ حرن ؿََّ ًطز٬و حدـــڅ ٹــػَْ ٫ڀْو كْغ ٷخٽ " ٷخٽ ط٬خٿَ -{ٷُپْ }ّخ ڃلڄي ٽـىئٙء حٿڄَ٘ٻْن رَريڂ حٿڄي٫ْن أنيڂ ٫ڀَ حٿلٶ ًأنټڂ ٫ڀَ حٿزخ٣پ{ ڃَن ٻَخڅَ ٳِِ حٿ٠ٚٿش }أُ ڃنخ ًڃنټڂ{ ٳَڀَْْڄْيُىْ ٿَوُ حٿَكڄن ڃَيّحً } ٳڀْي٫و حلله ٳِ ٣ْٰخنو ىټٌح ،ٷٍَّ ًٿٺ أرٌ ؿ٬ٴَ رن ؿََّ ًىٌه ڃزخىڀش ٿڀڄَ٘ٻْن حٿٌّن ِّ٫ڄٌڅ أنيڂ ٫ڀَ ىيٍ ٳْڄخ ىڂ ٳْو ٻڄخ ًٻَ - ط٬خٿَ – ڃذــحىڀش حٿْيٌى ًحٿنٜخٍٍ .ًڃ٪ ًؿخىش حٿظٴَّْٔن ٿڂــــ٫نَ{ ٳَڀَْْڄْيُىْ ٿَوُ . . . }اٙ أنخ نڄْپ اٿَ حٿَأُ حًٕٽ ًىٌ أڅ ْٰٛش حٿ٤ڀذ َّحى ريخ حٗهزخٍ ٫ن ٓنش حلله - ط٬خٿَ - ٳِ حٿ٠خٿْن ،ٕنو ىٌ حٿڄظزخىٍ ڃن ڃ٬نَ حّٓش حٿټَّڄش ًٕڅ ٷٌٿو - ط٬خٿَ - ر٬ي ًٿٺ { ًََِِّّيُ حلله حٿٌّن حىظيًح ىُيًٍ } ّئّّي ىٌح حٿَأُ " .440ٷخٽ ٛخكذ«حٿټ٘خٱ» :ِّّي ڃ٬٤ٌٱ ٫ڀَ ڃٌٟ٪ ٳڀْڄيى ٕنو ًحٷ٪ ڃٌٷ٪ حٿوزَ ًطٸيَّه ڃن ٻخڅ ٳِ حٿ٠ٚٿش ّڄي ٿو حٿَكڄن ڃيحً ًِّّي أُ ِّّي ٳِ ٟٚٽ حٿ٠ٚٽ روٌٙنو رٌٿٺ حٿڄي ًِّّي حٿڄيظيّن ىيحّش رظٌٳْٸو 441. ًٷي ًٻَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ ڃن حًٕؿو حٿظِ ًٻَىخ حٿ٬ڀڄخء"أڅ ْٰٛش حٿ٤ڀذ ٳْٸٌٿو:{ٳَڀَْْڄْيُىْ } َّحى رو حٙهزخٍ٫ن ٓنش حلله ٳِ حٿ٠خٿْن. ً٫ڀْو ٳخٿڄ٬نَ: أڅ حلله أؿٍَخٿ٬خىس دـــأنو ّڄيڀزيخ حٗهزخٍ حٿ٠خٽ ًّڄڀِ ٿو ٳْٔظيٍؿو رٌٿٺ كظَ ٍَّ ڃخ ٌّ٫يه، ًىٌ ٳِ ٯٴڀش ًٻٴَ ًٟٚٽ ٳبڅ ٷْپ ٫ڀَ ىٌح حٿٌؿو. ڃخ حٿنټظش ٳِ ا٣ٚٵ ْٰٛش حٿ٤ڀذ ٳِ ڃ٬نَ حٿوزَ؟ ٱـــحٿـٌحد ـ أڅ حٿِڃوَُ٘ أؿخد ٳِ ٻ٘خٳو ٫ن ًٿٺ. ٷخٽ ٳِ طٴَْٔ ٵـــًٿو ط٬خٿَ:{ٳَڀَْْڄْيُىْ ٿَوُ حٿََكْڄَخڅُ ڃَيّحً }أُ: ڃي ٿو حٿَكڄن، ّ٬نِ أڃيڀو ًأڃڀَ ٿو ٳِ حٿ٬ڄَ. ٱـــأهَؽ ٩ـٿَ ٿٴ٦ حٕڃَ اٌّحنخً رٌؿٌد ًٿٺ، ًأنو ڃٴ٬ٌٽ ٙ ڃلخٿش، ٻخٿڄؤڃٌٍ رو حٿڄڄظؼپ ٿظنٸ٤٪ ڃ٬خًَّ حٿ٠خٽ، ًّٸخٽ ٿو ٌّځ حٿٸْخڃش: {أًََٿَڂْ نُ٬َڄَِْٻُڂْ ڃَخ َّظٌََٻََُ ٳِْوِ ڃَن طٌََٻَََ } [ٳخ٣َ:37]، ح ىـ ڃلپ حٿَٰٝ ڃنو".442 ًٷٌٿو: ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: آرَب٭ِٸَ ا٥ْ٢ِزَبةَ ٳَعََْ٦َٮِٸ ٭َجِٺّبً [ ڃَّڂ:30] ،أرخڅ حٿڄٴًَٔڅ أنو ٷخٽ ًٿٺ ًىٌ ٿڂ ّئص ر٬ي حٿټظخد ًٽځ ّنزؤ ٿټن ٿڄخ ٻخڅ طنزْيو أڃَح ڃلٸٸخ ًطنِّپ حٿټظخد ٫ڀْو أڃَح ڃلٸٸخ ٫زَ ٫نو رڀٴ٦ حٿڄخِٟ ًٻؤنو كٜپ ٕڅ ٻپ ڃخ ّوزَ حلله رو أنو ْٓټٌڅ ٳٚري أڅ ّټٌڅ ٻڄخ أهزَ حلله ٳبًح ٫زَ ٫نو رخٿڄخِٟ ٳخٿڄَحى اٳخىس طلٸٶ ىٌح حٿٌُ أهزَ حلله ٫نو ًٷي حنظَٜ حٿ٘نٸْ٤ِ ٿيٌح حٿٸٌٽ ًٿٺ ": أنو ٫زَّ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 439ؿٚٽ حٿيّن حٿٌْٔ٣ِ ، ىڄ٪ حٿيٌحڃ٪ َٗف ؿڄ٪ حٿـٌحڃ٪ ، ؽ1 ، ٙ42 440ڃلڄي ْٓي ٣ن٤خًُ ، حٿٌْٓ٢ ، ؽ3، ٙ166 441حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ10، ٙ337 442أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ3 ، ٙ488

عدد الصفحات ١٢٨