المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السياق وأثره في توجيه الخطاب القرآني في كتاب أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن للشنقيطي

إسماعيل يوسفي

صفحة ٥ من ١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 79 ٳِ ٷٌس حٿڀٴ٦ أٻؼَ ڃن ىٌح، ًّټٌڅ طٸيَّ حّٓش ٫ڀَ ىٌح: ًؿ٬پ ٿټڂ ڃن أًُحؿټڂ رنْن ًڃن حٿزنْن كٴيس."176 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٩َ٬ْ َّ٪ِ٤َ فَب٥ِؾبً ٩ِ٬ْ رَ١َشٍ أَٳْ أُ٭ْضَٶ ٳَٱُٴَ ٩ُئْ٩ِ٬ٌ َٙ٦َٮُؾْٺِٺَٮَُٰ ؽَٺَبحً ىَٺِجَخً [ا٥ٮؾ٤:97]"حهظڀٲ حٿ٬ڀڄخء ٳِ حٿڄَحى رخٿلْخس حٿ٤ْزش ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش.ٳٸخٽ ٷٌځ: ٙ ط٤ْذ حٿلْخس اٙ ٳِ حٿـنّش، ٳيٌه حٿلْخس حٿ٤ْزش ٳِ حٿـنّش؛ ٕڅّ حٿلْخس حٿينْخ ٙ طوڀٌ ڃن حٿڄٜخثذ ًحٕٻيحٍ، ًحٕڃَحٝ ًحٓٙځ ًحٕكِحڅ، ًنلٌ ًٿٺ؛ ًٷي ٷخٽ ط٬خٿَ:{ًَاِڅَ حٿيَحٍَ حٿْآهََِسَ ٿَيَِِ حٿْلٌَََْحڅُ ٿٌَْ ٻَخنٌُح َّ٬ْڀَڄٌُڅَ }[حٿ٬نټزٌص:84]،ًحٿڄَحى رخٿلٌْحڅ: حٿلْخس.ًٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء: حٿلْخس حٿ٤ْزش ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ٳِ حٿينْخ، ًًٿٺ رؤڅ ٌّٳّٶ حلله ٫زيه اٿَ ڃخ َّْٟو،ًَُّٷو حٿ٬خٳْش ًحٿَُٵ حٿلٚٽ؛ ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:{ٍَرَنَخ آطِنَخ ٳِِ حٿيُنَْْخ كََٔنَشً ًَٳِِ حٿْآهََِسِ كََٔنَشً ًَٷِنَخ ٫ٌََحدَ حٿنَخٍِ }["حٿزٸَس: 84 ]. أڃخ حٿٸٌٽ حًٕٽ ٳٸي حٓظز٬يه حٿ٘نٸْ٤ِ ن٨َح اٿَ أڅّ "ٳِ حّٓش حٿټَّڄش ٷَّنش طيٽ ٫ڀَ أڅّ حٿڄَحى رخٿلْخس حٿ٤ْزش ٳِ حّٓش : كْخطو ٳِ حٿينْخ كْخس ٣ْزش؛ ًطڀٺ حٿٸَّنش ىِ أننّخ ٿٌ ٷيٍّنخ أڅ حٿڄَحى رخٿلْخس حٿ٤ْزش : كْخطو ٳِ حٿـنش ٳِ ٷٌٿو: {ٳَڀَنُلَِْْْنَوُ كََْخسً ٣َِْزَشً }،ٛخٍ ٷٌٿو: {ًَٿَنَـَِِّْنَيُڂْ أَؿََْىُڂْ رِؤَكَْٔنِ ڃَخ ٻَخنٌُح َّ٬ْڄَڀٌُڅَ }، طټَحٍحً ڃ٬و؛ ٕڅ طڀٺ حٿلْخس حٿ٤ْزش ىِ أؿَ ٫ڄڀيڂ؛ روٚٱ ڃخ ٿٌ ٷيٍّنخ أنيخ ٳِ حٿلْخس حٿينْخ؛ ٳبنو َّْٜ حٿڄ٬نَ: ٳڀنلْْنو ٳِ حٿينْخ كْخس ٣ْزش، ًٿنـِّّنو ٳِ حٓهَس رؤكٔن ڃخ ٻخڅ ّ٬ڄپ، ًىٌ ًحٟق."177 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ١َ٦ْجُٲُ٨ْ ثَبعِوٌ رِسَاَّٺِْٰ ثِب٥ٴَفِٺذِ [ا٥٢ٲ٘: 84]أٻؼَ حٿڄٴَّٔن ٫ڀَ أنّو ٻڀذ كٸْٸش ٻخڅ ٿْٜي أكيىڂ ٳْڄخ ًٍُ ، ًٷْپ ٻخڅ ٿَح٩ ڃًَح ٫ڀْو ٳٜلزيڂ ًطز٬و حٿټڀذ."178 ٷي ٷخٽ ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش:اڅّ حٿڄَحى رخٿټڀذ ٳِ ىٌه حّٓش ـ ٍؿپ ڃنيڂ ٙ ٻڀذ كٸْٸِ. ًحٓظيٿٌّح ٿٌٿٺ رز٬ٞ حٿٸَحءحص حٿ٘خًس، ٻٸَحءس ًٻَخٿِزيڂ رخٓ٢ ًٍح٫ْو رخٿٌْٛي ًٷَحءس ًٻخٿجيڂ رخٓ٢ ًٍح٫ْو. ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ ٳِ ٷٌٿو ؿپ ً٫ٚ :{رَخِٓ٢ٌ ًٍَِح٫َْْوِ } "ٷَّنش ٫ڀَ ر٤ٚڅ ًٿٺ حٿٸٌٽ. ٕڅّ رٔ٢ حٿٌٍح٫ْن ڃ٬ًَٱ ڃن ٛٴخص حٿټڀذ حٿلٸْٸِ، ًڃنو كيّغ أنْ حٿڄظٴٶ ٫ڀْو ٫ن حٿنَزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ أنو ٷخٽ : "ح٫ظيٿٌح ٳْخٿٔـٌى ًٙ ّزٔ٢ أكيٻڂ ًٍح٫ْو حنزٔخ١ حٿټڀذ" ًىٌح حٿڄ٬نَ ڃ٘يٌٍ ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد، ٳيٌ ٷَّنش ٫ڀَ أنو ٻڀذ كٸْٸِ. ًٷَحءس ًٻخٿجيڂ رخٿيڄِس ٙ طنخٳِ ٻٌنو ٻڀزخً، ٕڅ حٿټڀذ ّلٴ٦ أىڀو ًّلَٓيڂ. ًحٿټٚءس: حٿلٴ٦."179 ًٷي ٟ٬ّٴو حٿٸَ٣زِ رٸٌٿو :أڃخ اڅ ىٌح حٿٸٌٽ ّ٠٬ٴّو ًٻَ رٔ٢ حٿٌٍح٫ْن ٳبنيخ ٳِ حٿ٬َٱ ڃن ٛٴش حٿټڀذ كٸْٸش "180 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 176 حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ ، ؽ10 ، ٙ 144 177 أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ441 178حرن ٫٤ْش ،حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ،ؽ4 ،ٙ294 179أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ3، ٙ225 180حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٳِ أكټخځ حٿٸَآڅ ، ؽ10 ، ٙ372

عدد الصفحات ٦٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 80 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙٮَبدَاٱَب ٩ِ٬ْ رَؾْزِٲَب أَ٥َب رَؾْضَ٭ِٸ َٝذْ عََْ٤َ سَثُ٠ِ رَؾْزَ٠ِ عَشِٹّبً .[٩شٹ٨:24]حهظڀٲ حٿ٬ڀڄخء ٳِ رْخڅ حٿَُّٔ ٳٌىذ ر٬٠يڂ اٿَ "أڅ حٿَُّٔ ىٌ حرنيخ ٫َْٔ، ٕڅ حٿَُّٔ ىٌ حٿَٳْ٪ حٿَّ٘ٲ ڃؤهًٌ ڃن ٷٌٿيڂ ٳٚڅ ڃن ًَٓحص ٷٌڃو أُ ڃن أَٗحٳيڂ، ٷخٿو حٿلٔن"181 ًٷي حكظؾ ڃن كڄڀو ٫ڀَ"٫َْٔ" رٌؿيْن : حًٕٽ : أڅ حٿنيَ ٙ ّټٌڅ طلظيخ رپ اٿَ ؿخنزيخ ًٙ ّـٌُ أڅ ّـخد ٫نو رؤڅ حٿڄَحى ڃنو أنو ؿ٬پ حٿنيَ طلض أڃَىخ ّـَُ رؤڃَىخ ًّٸٲ رؤڃَىخ ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو : {ًىٌه حٙنْيَـخٍُ طَـٍَِْ ڃِن طلظِ } [حٿِهَٱ: 51]ٕڅ ىٌح كڄپ ٿڀٴ٦ ٫ڀَ ڃـخُه ًٿٌ كڄڀنخه ٫ڀَ ٫َْٔ ٫ڀْو حٿٔٚځ ٿڂ ّلظؾ اٿَ ىٌح حٿڄـخُ. حٿؼخنِ : أنو ڃٌحٳٶ ٿٸٌٿو ط٬خٿَ : {ًَؿَ٬َڀْنَخ حرْنَ ڃَََّْڂَ ًَأُڃَّو ح ءَحَّشً ًَءَحًَّْنَـخىُڄَآ اِٿََ ٍَرٌَْسٍ ًَحصِ ٷَََحٍٍ ًَڃَ٬ِْنٍ }"182 ًحٿؼخنِ: أڅ حٿَُّٔ ىٌ حٿنيَ، ٷخٿو حرن ٫زخّ، ًڃـخىي، ًحرن ؿزَْ، ًٷظخىس، ًحٿ٠لخٹ" ًٷي حهظخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ حٿٸٌٽ حٿؼخنِ ًٍؿّلو ٳٸخٽ أڅّ ": أ٧يَ حٿٸٌٿْن ٫نيُ أڅّ حٿَُٔ ٳِ حّٓش حٿنيَ حٿَْٰٜ، ًحٿيٿْپ ٫ڀَ ًٿٺ أڃَحڅ: أكيىڄخ: حٿٸَّنش ڃن حٿٸَآڅ، ٳٸٌٿو ط٬خٿَ:{ٳَټُڀَِ ًَحََْٗرَِ }ٷَّنش ٫ڀَ أڅ ًٿٺ حٿڄؤٻٌٽ ًحٿڄًَ٘د ىٌ ڃخ طٸيځ حٙڃظنخڅ رو ٳِ ٷٌٿو: {ٷَيْ ؿَ٬َپَ ٍَرُٺِ طَلْظَٺِ ََِّّٓخً }، ًٷٌٿو:{طَُٔخٷِ٢ْ ٫َڀَْْٺِ ٍُ٣َزخً ؿَنِّْخً }[ڃَّڂ:25]،ًٻٌٿټٸٌٿو ط٬خٿَ: {اِٿََ ٍَرٌَْسٍ ًَحصِ ٷَََحٍٍ ًَڃَ٬ِْنٍ }[حٿڄٌڃنٌڅ:50] ٕڅّ حٿڄ٬ْن: حٿڄخء حٿـخٍُ. ًحٿ٨خىَ أڅّ حٿـيًٽ حٿڄ٬زَّ ٫نو رخٿَُٔ ٳِ ىٌه حّٓش.."183 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِ٫ْ ٩ِٮْ٢ُ٨ْ اِ٥َب ٳَاسِدُٱَب ١َب٫َ َّ٦َٶ سَثِ٠َ ؽَزْ٪بً ٩َْٞنِٺّبً صُ٨َ ٭ُٮَغِٸ ا٥َزِٹ٬َ ارََٞٴْا ٳَ٭َزَسُ ا٥ََب٥ِ٪ِٺ٬َ ِٙٺٲَب عِضِٺّبً [٩شٹ٨:71] ًىذ ؿڄ٪ ڃن حٿڄٴَّٔن اٿَ أنو: ٙ ّـٌُ ٿڀڄئڃنْن أڅ َّىًح حٿنخٍ ًّيٽ ٫ڀْو أڃٌٍ : أكيىخ : ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ اِڅَ حٿٌّن َٓزَٸَضْ ٿَيُڂْ ڃّنَخ حٿلٔنَ أًُْٿَجِٺَ ٫َنْيَخ ڃُزْ٬َيًُڅَ } [حٕنزْخء: 101] ًحٿڄز٬ي ٫نيخ ٙ ٌّٛٲ رؤنو ًحٍىىخ ، ًحٿؼخنِ : ٷٌٿو : {َٙ َّْٔڄَ٬ٌُڅَ كَََِْٔٔيَخ }[حٕنزْخء:102 ] ًٿًٌٍىًح ؿينڂ ٿٔڄ٬ٌح كْٔٔيخ ،ًػخٿؼيخ:ٷٌٿو:{ ًَىُڂْ ڃّن ٳََِ٩ٍ ٌَّْڃَجٌٍِ ءحڃِنٌُڅَ } [حٿنلپ: 89"] 184. ًٷي ٍؿّق حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ "حٿًٌٍى" ٳِ حّٓش ڃ٬نخه حٿيهٌٽ اٿَ حٿنخٍ ، رؤىٿش ڃنيخ " ڃخ ًٻَه حرن ٫زخّ ٍِٟ حلله ٫نيڄخ ڃن أڅّ ؿڄْ٪ ڃخ ٳِ حٿٸَآڅ ڃن ًًٍى حٿنخٍ ڃ٬نخه ىهٌٿيخ ٯَْ ڃلپ حٿنِح٩، ٳيٽّ ًٿٺ ٫ڀَ أڅّ ڃلپ حٿنِح٩ ٻٌٿٺ، ًهَْ ڃخ ّٴَّٔ رو حٿٸَآڅ حٿٸَآڅ. حٿيٿْپ حٿؼخنِ:ىٌأڅّ ٳِ نٴْ حّٓش ٷَّنش ىحٿش ٫ڀَ ًٿٺ ًىِ أنو ط٬خٿَ ٿڄخ هخ٣ذ ؿڄْ٪ حٿنخّ رؤنيڂ َْٓىًڅ حٿنخٍ رَىڂ ًٳخؿَىڂ رٸٌٿو:{ًَاِڅْ ڃِنْټُڂْ اِٿَخ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 181حٿڄخًٍىُ ، حٿنټض ًحٿ٬ٌْڅ ،ؽ3 ، ٙ16 182 حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ10 ، ٙ294 183أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ3، ٙ396 184حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ10 ٙ332

عدد الصفحات ٦٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 81 ًَحٍِىُىَخ ٻَخڅَ ٫َڀََ ٍَرِٺَ كَظْڄخً ڃَٸْ٠ِّْخً }،رّْن ڃَْٜىڂ ًڃآٿيڂ ر٬ي ًٿٺ حٿًٌٍى حٿڄٌٻٌٍ رٸٌٿو: {ػُڂَ نُنَـِِ حٿٌَِّنَ حطَٸٌَْح ًَنٌٍََُ حٿ٨َخٿِڄِْنَ ٳِْيَخ }،أُ نظَٹ حٿ٨خٿڄْن ٳْيخ، ىٿْپ ٫ڀَ أڅ ًًٍىىڂ ٿيخ ىهٌٿيڂ ٳْيخ، اً ٿٌ ٿڂ ّيهڀٌىخ ٿڂ ّٸپ: ًنٌٍ حٿ٨خٿڄْن ٳْيخ. رپ ّٸٌٽ: ًنُيهپ حٿ٨خٿڄْن، ًىٌح ًحٟق ٻڄخ طٍَ ًٻٌٿٺ ٷٌٿو :{ػُڂَ نُنَـَِ حٿٌَِّنَ حطَٸٌَحْ }،ىٿْپ ٫ڀَ أنيڂ ًٷ٬ٌح ٳْڄخ ڃن ٗؤنو أنو ىڀټش، ًٿٌح ٫٤ٲ ٫ڀَ ٷٌٿو:{ًَاِڅ ڃِنټُڂْ اَِٙ ًَحٍِىُىَخ }".185 ًٻٌٿٺ حٿْٔخٵ حٿنٚ حٿٸَآنِ ّ٬٠يه ٳٴِ ٳٸٌٿو ط٬خٿَ: { اِنَټُڂْ ًَڃَخ طَ٬ْزُيًُڅَ ڃِن ىًُڅِ حلله كََٜذُ ؿَيَنَڂَ أَنظُڂْ ٿَيَخ ًَحٍِىًُڅَ } [حٕنزْخء: 98 ] ًٷخٽ:{ٳَؤًٍََْىَىُڂُ حٿنخٍ ًَرِجَْْ حٿٌٍى حٿڄًٌٍى } [ىٌى: 98 ] ًّيٽ ٫ڀْو ٷٌٿو ط٬خٿَ:{أًُْٿَجِٺَ ٫َنْيَخ ڃُزْ٬َيًُڅَ } ًحٿڄز٬ي ىٌ حٿٌُ ٿٌٙ حٿظز٬ْي ٿټخڅ ٷَّزخً ٳيٌح انڄخ ّلٜپ ٿٌ ٻخنٌح ٳِ حٿنخٍ ، ػڂ انو ط٬خٿَ ّز٬يىڂ ٫نيخ"186 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٭َؾْؾُشُٯُ ٹَٴْ٧َ ا٥ِْٞٺَب٩َخِ أَّْ٪َٶ .[ىٰ:124]ٷخٽ ڃـخىي ًأرٌ ٛخٿق ًحٿٔيُ: أ٫ڄَ أُ ٙ كـَش ٿو . ًٷخٽ ٫ټَڃش: ٫ڄَ ٫ڀْو ٻپ ِٗء اٙ ؿينّڂ ، ًحٿٌّن ٷخٿٌح هــًڃن ٫ڄَ حٿزَْٜس ، اڅـــڃخ كڄڀيڂ ٫ڀَ ًٿٺ ٵـــًٿو صـــ٫خٿَ:{ أَْٓڄِ٪ْ رِيِڂْ ًَأَرَِْْٜ ٌَّْځَ َّؤْطٌُنَنَخ } [38] ، ًٷٌٿو:{ٿَٸَيْ ٻُنْضَ ٳِِ ٯَٴْڀَشٍ ڃِنْ ىٌََح ٳَټََ٘ٴْنَخ ٫َنْٺَ ٯِ٤َخءَٹَ ٳَزَََُٜٹَ حٿٌَْْْځَ كَيِّيٌ }[ ٵّ : 22 ]،ًٷٌٿو:{ ٌَّْځَ ًَََّْڅَ حٿْڄَٚثِټَشَ ٙ رٍََُْ٘ ٌَّْڃَجٌٍِ ٿِڀْڄُـَِْڃِْنَ } [حٿٴَٷخڅ: 22 ] ًٷٌٿو:{ٿَظًَََُڅَ حٿْـَلِْڂَ ػُڂَ ٿَظًَََُنَيَخ ٫َْْنَ حٿَْْٸِْنِ } [حٿظټخػَ : 6 - 7"] 187. ًٷي ط٬ٸذ حٿ٘نٸْ٤ِ ٷٌٽ ڃـخىي ًحٿٔيُ ًأرِ ٛخٿق ڃزّْنخ ٟ٬ٲ ٷٌٿيڂ ًٓٸٌ٣وًىٌ أڅّ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ٷَّنش طيٽ ٫ڀَ هٚٱ ٷٌٿيڂ "ًأڅّ حٽ ـڃَحى رٸٌٿو:{أَ٫ْڄََ }أُ: أ٫ڄَ حٿزَٜ ٙ ٍَّ ْٗجخً . ًحٿٸَّنش حٿڄٌٻٌٍس ىِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ٷَخٽَ ٍَدِ ٿِڂَ كَََْ٘طَنِِ أَ٫ْڄََ ًَٷَيْ ٻُنْضُ رََِْٜحً }[٣و:125]ٳَّٜف رؤڅّ ٫ڄخه ىٌ حٿ٬ڄَ حٿڄٸخرپ ٿڀزَٜ ًىٌ رَٜ حٿ٬ْن، ٕڅّ حٿټخٳَ ٻخڅ ٳِ حٿينْخ أ٫ڄَ حٿٸڀذ ٻڄخ ىٿّض ٫ڀَ ًٿٺ آّخص ٻؼَْس ڃن ٻظخد حلله"188 ًڃڄّخ َّؿّق ىٌح حٿٸٌٽ أڅ" حٿْٔخٵ ّيٽ ٫ڀْو ٿٸٌٿو:{ٷَخٽَ ٍَدِ ٿِڂَ كَََْ٘طَنِِ أَ٫ْڄََ ًَٷَيْ ٻُنْضُ رََِْٜحً } ًىٌ ٿڂ ّټن رَْٜحً ٳِ ٻٴَه ٷ٢ ، رپ ٷي طزْن ٿو كْنجٌ أنو ٻخڅ ٳِ حٿينْخ ٳِ ٫ڄَ ٫ن حٿلٶ .ٳټْٲ ّٸٌٽ:{ًَٷَيْ ٻُنْضُ رََِْٜحً } ًٻْٲ ّـخد رٸٌٿو:{ٻٌََٿِٺَ أَطَظْٺَ آَّخطُنَخ ٳَنَِْٔظَيَخ }؟ رپ ىٌح حٿـٌحد ٳْو طنزْو ٫ڀَ أنو ڃن ٫ڄَ حٿزَٜ ًأنو ؿٌُُ ڃن ؿنْ ٫ڄڀو. ٳبنو ٿڄخ أ٫َٝ ٫ن حٿٌٻَ حٿٌُ ر٬غ حلله رو ٌٍٓٿو ً٫ڄْض ٫نو رَْٜطو ، أ٫ڄَ حلله رو رَٜه ٌّځ حٿٸْخڃش ، ًطَٻو ٳِ حٿ٬ٌحد ، ٻڄخ طَٹ حٿٌٻَ ٳِ حٿينْخ ، ٳـخُحه ٫ڀَ ٫ڄَ رَْٜطو ٫ڄَ رَٜه ٳِ حٓهَس . ً٫ڀَ طَٻو ًٻَه ، طَٻو ٳِ حٿ٬ٌحد"189 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 185أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ3، ٙ479 186ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ10 ، ٙ332 187حٿٸخٓڄِ ، ڃلخٓن حٿظؤًّپ ، ؽ4 ، ٙ 333 188 حٿڄَؿ٪ حٿٔخرٶ ،ؽ4، ٙ127 189حٿٸخٓڄِ ، حٿڄلخٓن حٿظؤًّپ ، ج5 ، ص231

عدد الصفحات ٦٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 82 ًحٿٌُ ّزيً أڅّ حٿَأُ حٿؼخنِ أٷَد اٿَ حٿلٶ ، ٕنو ىٌ حٿ٨خىَ ڃن حّٓش حٿټَّڄش، ًٙ ٷَّنش طڄن٪ ڃن اٍحىس ىٌح حٿ٨خىَ . ٛـــٳ٥ٰ دــــّب٥ٶ: خُ٤ ـــِ َٛ ا٥ْؤِ٭ْغَب٫ُ ٩ِ٬ْ َّغَ٤ٍ عَؤُسِٹ٢ُ٨ْ آٹَبرِٸ َٙلا رَغْزَْْغِ٦ُٴ٫ِ [الأ٭جٺبء:37] أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ ٷٌٿْن ڃ٬ًَٳْن ٿڀ٬ڀڄخء " ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش:{ڃن ٫َـَپٍ }،ًٳِ نٴْ حّٓش ٷَّنش طيٽ ٫ڀَ ٫يځ ٛلّش أكيىڄخ . أڃّخ حٿٸٌٽ حٿٌُ ىٿّض حٿٸَّنش حٿڄٌٻٌٍس ٫ڀَ ٫يځ ٛلظّو : ٳيٌ ٷٌٽ ڃن ٷخٽ: حٿ٬َـَپ حٿ٤ْن ًىِ ٿٰش كڄَّْش. ٻڄخ ٷخٽ ٗخ٫َىڂ: ا٥ْجَٺُِْ ِٙٸ ا٥قَخْشَحِ ا٥قَ٪َبءِ ٩َٮْجَزُُٰ ٳَا٥ٮَخْ٤ُ ٹَٮْجُذُ ثَٺْ٬َ ا٥ْ٪َبءِ ٳَا٥َْْغَ٤ِ ّ٬نِ: رْن حٿڄخء ًحٿ٤ْن. ً٫ڀَ ىٌح حٿٸٌٽ ٳڄ٬نَ حّٓش: هڀٶ حٗنٔخڅ ڃن ٣ْن، ٻٸٌٿو ط٬خٿَ {أَأَْٓـُيُ ٿِڄَنْ هَڀَٸْضَ ٣ِْنخً }.[الإعشاء:61]،ًٷٌٿو:{ًَرَيَأَ هَڀْٶَ حٿْؤِنَْٔخڅِ ڃِنْ ٣ِْنٍ } [ا٥غغذح:7] ًحٿٸَّنش حٿڄٌٻٌٍس حٿيحٿش ٫ڀَ أڅ حٿڄَحى رخٿ٬ـپ ٳِ حّٓش ٿْْ حٿ٤ْن ٷٌٿيز٬يه: {ٳَٚطَْٔظَ٬ْـِڀٌُڅِ }،ًٷٌٿو:{ًََّٸٌُٿٌُنَڄَظََ ىٌََح حٿٌَْ٫ْيُ اِڅْ ٻُنْظُڂْ َٛخىِٷِْنَ }[الأ٭جٺبء:38] ٳيٌح ّيٽ ٫ڀَ أڅ حٿڄَحى رخٿ٬ـپ ىٌ حٿ٬ـڀش حٿظِ ىِ هٚٱ حٿظؤنِ ًحٿظؼزض"190 ًٍؿّق ىٌح حٿٸٌٽ أرٌكْخڅ،"ًحٿٌُ ّنزِٰ أڅ طلڄپ حّٓش ٫ڀْو ىٌ حٿٸٌٽ حًٕٽ ًىٌ حٿٌُ ّنخٓذ آهَىخ."191 اڅّ حٿنخ٧َ اٿَ طٌؿْو حّٓش رؤڅ طټٌڅ ىٙٿش "حٿ٬ـپ " ىٌ حٿ٤ْن َّحه ٯَْ ًحٍى ٳِ حّٓش حٿټَّڄش ٕڅ حٿْٔخٵ ّؤرخه ٳيڂ ّٔظ٬ـڀٌڅ ًحلله ٓزلخنو ّن٬َ ٫ڀْيڂ ٫ـڀظيڂ. ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: أََٙلا ٹَشَٳْ٫َ أَ٭َب ٭َؤْرِٸ ا٥ْؤَسْكَ ٭َٮُْٞقُٲَب ٩ِ٬ْ أَىْشَاِٙٲَب أََٙٲُ٨ُ ا٥َْٖب٥ِجُٴ٫َ [الأ٭جٺبء:44] ٿڀ٬ڀڄخء ٳِ طٴَْٔ ىٌه حٿـڄڀش حٿټَّڄش أٷٌحٽ ؛ر٬٠يخ طيٽّ ٿو ٷَُ نش ٷَآنْش:ٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء: نٸٜيخ ڃن أ٣َحٳيخ: ڃٌص حٿ٬ڀڄخء، ًؿخء ٳِ ًٿٺ كيّغ ڃَٳٌ٩ ٫ن أرِ ىََّس."ًٷخٽ حٿٌحكيُ : ًىٌح حٿٸٌٽ ، ًاڅ حكظڄڀو حٿڀٴ٦ ، اٙ أڅ حٿٚثٶ ريٌح حٿڄٌٟ٪ ىٌ حٿٌؿو حًٕٽ"192 اٙ أڅّ حٿ٘نٸْ٤ِ أر٬ي ىٌح حٿٸٌٽ ٳٸخٽ :" ًر٬ي ىٌح حٿٸٌٽ ٫ن ٧خىَ حٿٸَآڅ رلٔذ ىٙٿش حٿْٔخٵ ـ ٧خىَ ٻڄخ طٍَ.ًٷخٽ ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ: نٸٜيخ ڃن أ٣َحٳيخ هَحريخ ٫ني ڃٌص أىڀيخ.ًٷخٽ ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ: نٸٜيخ ڃن أ٣َحٳيخ ىٌ نٸٚ حٕنٴْ ًحٿؼڄَحص، اٿَ ٯَْ ًٿٺ ڃن حٕٷٌحٽ، ًأڃخ حٿٸٌٽ حٿٌُ ىٿّض ٫ڀْو حٿٸَّنش حٿٸَآنْش : ٳيٌ أڅّ ڃ٬نَ{نَنْٸُُٜيَخ ڃِنْ أَ٣ََْحٳِيَخ }أُ ننٸٚ أٍٝ حٿټٴَ ًىحٍ حٿلَد، ًنلٌٱ أ٣َحٳيخ رظٔڀْ٢ حٿڄٔڀڄْن ٫ڀْيخ ًا٧يخٍىڂ ٫ڀَ أىڀيخ، ًٍىىخ ىحٍ آٚځ. ًحٿٸَّنش حٿيحٿّش ٫ڀَ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 190أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ،ٙ150 191أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 8 ، ٙ159 192ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ9، ٙ195

عدد الصفحات ٦٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 83 ىٌح حٿڄ٬نَ ىِ ٷٌٿو ر٬يه{أَٳَيُڂُ حٿَْٰخٿِزٌُڅَ }،ًحٙٓظٴيخځ ٗنټخٍ ٯڀزظيڂ.ًٷْپ: ٿظٸََّىڂ دــأنّيڂ ڃٰڀٌرٌڅ ٙ ٭ـحٿزٌڅ ٳٸٌٿو:{أَٳَيُڂُ حٿَْٰخٿِزٌُڅَ } ىٿْپ ٫ڀَ أڅّ نٸٚ حٍٕٝ ڃن أ٣َحٳيخ ٓزذ ٿٰڀزش حٿڄٔڀڄْنڀڀټٴخٍ ًًٿٺ انڄّخ ّلٜپ رخٿڄ٬نَ حٿڄٌٻٌٍ . ًڃڄّخ ّيٽّ ٿيٌح حٿٌؿو ٷٌٿو ط٬خٿَ : {ًَٙ ََِّحٽُ حٿٌَِّنَ ٻَٴًََُح طُِْٜزُيُڂْ رِڄَخ َٛنَ٬ٌُح ٷَخٍِ٫َشٌ أًَْ طَلُپُ ٷََِّزخً ڃِنْ ىَحٍِىِڂْ كَظََ َّؤْطَِِ ًَ٫ْيُ حٿڀَوِ }[حٿَ٫ي:31 " ]193 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَلاَ ٹَضَا٣ُ ا٥َزِٹ٬َ ١ََٚشُٳا ٙٸ ٩ِشْٹَخٍ ٩ِٮُْٰ ؽَزَٶ رَؤْرِٺَٲُ٨ُ ا٥غَبَّخُ ثَْٖزَخً أٳْ ٹَؤْرِٺَٲُ٨ْ َّزَاةُ ٹَٴْ٧ٍ َِّٞٺ٨ٍ [ ا٥ؾظ:55.]"ٷي ًٍٍ ڃـخىي ٫ن أرِ رن ٻ٬ذ: أڅّ حٿٌْځ حٿ٬ٸْڂ حٿڄٌٻٌٍ ٌّځ ريٍ، ًٻٌح ٷخٽ ڃـخىي ً٫ټَڃش، ًٓ٬ْي رن ؿزَْ ًٯَْ ًحكي: ًحهظخٍه حرن ؿََّ ٻڄخ نٸڀو ٫نيڂ حرن ٻؼَْ ٳِ طٴَْٔه ػڂ ٷخٽ: ًٷخٽ ڃـخىي ً٫ټَڃش ٳِ ًٍحّش ٫نيڄخ: ىٌ ٌّځ حٿٸْخڃش ٙ ٿْپ ٿو، ًٻٌح ٷخٽ حٿ٠لخٹ ًحٿلٔن حٿزَُٜ، ػڂ ٷخٽ: ًىٌح حٿٸٌٽ ىٌ حٿٜلْق، ًاڅ ٻخڅ ٌّځ ريٍ ڃن ؿڄڀش ڃخ أً٫يًح رو" 194 ًىٌح حٿٌُ ٍؿّلو حرن ٻؼَْ ٳِ طٴَْٔه ،ٷي أهٌ حٿ٘نٸْ٤ِ رو ٕڅّ حٿْٔخٵ ّنَٜه ٳـ"حٿٸَّنش حٿٸَآنْش ىنخ ىٿض ٫ڀَ أڅّ حٿڄَحى رخٿٌْځ حٿ٬ٸْڂ : ٌّځ حٿٸْخڃش، ٙ ٌّځ ريٍ، ًًٿٺ أنو ط٬خٿَ أطز٪ ًٻَ حٿٌْځ حٿ٬ٸْڂ، رٸٌٿو {حٿڄڀْٺُ ٌَّْڃَجٌٍِ ٿڀَوِ َّلْټُڂُ رَْْنَيُڂْ } [حٿلؾ:56] .ًًٿٺ ٌّځ حٿٸْخڃش ًٷٌٿو: ٌّڃجٌ: أُ ٌّځ اً طؤطْيڂ حٿٔخ٫ش، أً ّؤطْيڂ ٫ٌحد ٫ٸْڂ، ًٻپ ًٿٺ ٌّځ حٿٸْخڃش. ٳ٨يَ أڅّ حٿٌْځ حٿ٬ٸْڂ : ٌّځ حٿٸْخڃش، ًاڅ ٻخڅ ٌّځ ريٍ ٫ٸْڄخً ٫ڀَ حٿټٴخٍ، ٕنيڂ ٙ هَْ ٿيڂ ٳْو، ًٷي أٛخريڂ ڃخ أٛخريڂ ."195 اڅّ حٿٸٌٽ حًّٕٽ حٿٌُ ّـنق اٿَ أڅ حٿٌْځ حٿ٬ٸْڂ ىٌ ٌّځ ريٍ " ڃڄَخ ٙ ّٔخ٫يه ْٓخٵُ حٿنَ٨ڂِ حٿټَّڂِ أًٛٚ ٻْٲَ ٙ ًاڅَ طوَْٜٚ حٿڄڀٺ ًحٿظََٜٱِ حٿټُڀِِ ٳْو رخلله ٫َِ ًؿپَ ػڂ رْخڅَ ڃخ ّٸ٪ ٳْو ڃن كټڄِو ط٬خٿَ رْن حٿٴَّٸْنِ رخٿؼٌَحد ًحٿ٬ٌحدِ حُٕهًَّْنِ ّٸ٠ِ رؤڅَ حٿڄَحىَ رو ٌّځُ حٿٸْخڃشِ ٷ٠خءً رِْنخً ٙ ٍّذَ ٳْو ".196 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَرَٴَ١َ٤ْ َّ٦َٶ ا٥ْضٹض ا٥شؽٺ٨ *ا٥َزِٷ ٹَشَاَٟ ؽِٺ٬َ رَُٞٴ٧ُ *ٳَرََٞ٦ُجَ٠َ ِٙٸ ا٥غَبعِذِٹ٬َ [ا٥ؾْشاء: 217-218- 219]انٸٌٿو ط٬خٿَ ىنخ: {حٿٌَُِ َََّحٹَ كِْنَ طَٸٌُځُ }، ٷخٽ ٳْو ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ حٿڄ٬نَ: ًطٸڀزٺ ٳِ أٛٚد آرخثٺ حٿٔخؿيّن، أُ: حٿڄئڃنْن رخٿڀَو ٻآىځ ًنٌف، ًارَحىْڂ، ًآڄخ٫ْپ .ًحٓظيٽّ ر٬٠يڂ ٿيٌح حٿٸٌٽ ٳْڄن ر٬ي ارَحىْڂ ڃن آرخثو، رٸٌٿو ط٬خٿَ ٫ن ارَحىْڂ:{ًَؿَ٬َڀَيَخ ٻَڀِڄَشً رَخٷَِْشً ٳِِ ٫َٸِزِوِ }[حٿِهَٱ:28]، ًڃڄّن ًٍُ ٫نو ىٌح حٿٸٌٽ حرن ٫زخّ نٸڀو ٫نو حٿٸَ٣زِ "،197 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 193حٿڄَؿ٪ حٿٔخرٶ ، ؽ4، ٙ157 194حرن ٻؼَْ ،طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ5 ، ٙ446 195أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ5 ،ٙ291 196أرٌحٿٔ٬ٌى ، اٍٗخى حٿ٬ٸپ حٿٔڀْڂ ، ؽ4 ، ٙ477 197حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ ، ؽ8 ، ٙ222

عدد الصفحات ٦٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 84 ًٷي ط٬ٸذحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌح حٿٌؿو ڃ٠٬ّٴخ اّّخه، ًڃ٬ظڄيح ٫ڀَ ٷَّنش ىحهپ حّٓش " طيٽّ ٫ڀَ ٫يځ ٛلش ىٌح حٿٸٌٽ، ًىِ ٷٌٿو ط٬خٿَ ٷزڀو ڃٸظَنًخ رو : {حٿٌَُِ َََّحٹَ كِْنَ طَٸٌُځُ }،ٳبنو ٿڂ ّٸٜي رو أڅ ّٸٌځ ٳِ أٛٚد حٓرخء اؿڄخ٫ًخ، ًأًّٽ حّٓش ڃَطز٢ رآهَىخ، أُ: حٿٌُ َّحٹ كْن طٸٌځ اٿَ ٛٚطٺ، ًكْن طٸٌځ ڃن ٳَحٗٺ ًڃـڀٔٺ، ًٍَّ{حٿٌَُِ َََّحٹَ كِْنَ طَٸٌُځُ }، أُ: حٿڄُٜڀِْن، ٫ڀَ أ٧يَ حٕٷٌحٽ؛ ٕنو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ّظٸڀذ ٳِ حٿڄٜڀّْن ٷخثڄًخ، ًٓخؿيًح ًٍحٻ٬ًخ، ".198 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ ٙٸ ٱزٯ اٻٹخ ا٥٢شٹ٪خ: ٳَؽَ٪َ٦َٲَب الإ٭غب٫ اِ٭َُٰ ١َب٫َ ٍَ٦ُٴ٩بً عَٲُٴلاً [الأؽضاة:72 ] ًىذ ؿڄ٪ ڃن حٿڄٴَّٔن أنو ّٜق أڅ"طـ٬پ ٳِ ٟڄَْ{اِنَوُ }حٓظويحڃخرؤڅ ّ٬ٌى اٿَ حٗنٔخڅ ڃَحىحً رو حٿټخٳَ ًٷي أ٣ڀٶ ٿٲ٥ حٗنٔخڅ ٳِ ڃٌحٟ٪ ٻؼَْس ڃن حٿٸَآڅ ڃَحىح رو حٿټخٳَ ٻڄخ ٳِ ٵـًٿو صــ٫خٿَ:{ًََّٸٌُٽُ حٗنٔخڅ أَاًَِح ڃَخ ڃِضُ ٿٌََْٔٱَ أُهََْؽُ كَّْخً }[ڃَّڂ: 66 ]،حّٓش ًٵــًٿو:{َّخ أَُّيَخ حٗنٔخڅ ڃَخ ٯَََٹَ رََِرِٺَ حٿْټََِّڂِ }[حٙنٴ٤خٍ:6"]199حّٓخص ًٷي حٓظ٨وٍ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ حٿڄَحى رخٗنٔخڅ "ءحىځ ٫ڀْو ً٫ڀَ نزّْنخ حٿّٜٚس ًحٿّٔٚځ، ًأڅ حٿ٠ڄَْ ٳِ ٷٌٿو : {اِنَوُ ٻَخڅَ ٧َڀٌُڃخً ؿَيًٌُٙ }، ٍحؿ٪ ٿڀٴ٦:{حٗنٔخڅ}،ڃـَّىًح ٫ن اٍحىس حٿڄٌٻٌٍ ڃنو، حٿٌُ ىٌ ءحىځ .ًحٿڄ٬نَ: أنو أُ حٗنٔخڅ حٿٌُ ٙ ّلٴ٦ حٕڃخنش{ٻَخڅَ ٧َڀٌُڃخً ؿَيًٌُٙ }،أُ: ٻؼَْ حٿ٨ڀڂ ًحٿـيپ، ًحٿيٿْپ ٫ڀَ ىٌح أڃَحڅ: أكيىڄخ: ٷَّنش ٷَآنْش ىحٿَش ٫ڀَ حنٸٔخځ حٗنٔخڅ ٳِ كڄپ حٕڃخنش حٿڄٌٻٌٍس اٿَ ڃ٬ٌّد ًڃَكٌځ ٳْٸٌٿو ط٬خٿَ ر٬يه، ڃظًّٜٚ رو :{ٿُِْ٬ٌَِدَ حٿڀَوُ حٿْڄُنَخٳِٸِْنَ ًَحٿْڄُنَخٳِٸَخصِ ًَحٿْڄَُِْ٘ٻِْنَ ًَحٿْڄَُِْ٘ٻَخصِ ًََّظٌُدَ حٿڀَوُ ٫َڀََ حٿْڄُئْڃِنِْنَ ًَحٿْڄُئْڃِنَخصِ ًَٻَخڅَ حٿڀَوُ ٯَٴٌٍُحً ٍَكِْڄخً }[حٕكِحد:73]، ٳيٽّ ىٌح ٫ڀَ أڅ حٿ٨ڀٌځ حٿـيٌٽ ڃن حٗنٔخڅ ىٌ حٿڄ٬ٌد، ًحٿ٬ْخً رخٿڀَو، ًىڂ حٿڄنخٳٸٌڅ ًحٿڄنخٳٸخص، ًحٿڄَ٘ٻٌڅ ًحٿڄَ٘ٻخص، ىًڅ حٿڄئڃنْن ًحٿڄئڃنخص."200 ًٍؿٌ٩ حٿ٠ڄَْ اٿَ ڃـَى حٿڀٴ٦ ىًڅ ح٫ظزخٍ حٿڄ٬نَ حٿظٴْٜڀِ ڃ٬ًَٱ ٳِ حٿڀٰش حٿظَ نِٽ ريخ حٿٸَآڅ .ًٷي ؿخء ٳ٬ٚ ٳِ آّش ڃن ٻظخد حلله ، ًىَ ٷٌٿو - ط٬خٿَ - :{ ًَڃَخ ُّ٬َڄََُ ڃِن ڃُ٬َڄٍََ ًََٙ ُّنٸَُٚ ڃِنْ ٫ُڄَُِهِ اَِٙ ٳِِ ٻِظَخدٍ }ٕڅّ حٿ٠ڄَْ ٳِ ٷٌٿو :{ًََٙ ُّنٸَُٚ ڃِنْ ٫ُڄَُِهِ }ٍحؿ٪ اٿَ ٿٴ٦ حٿڄ٬ڄَّ ىًڅ ڃ٬نخه حٿظٴْٜڀَ ، ٻڄخ ىٌ ٧خىَ "201 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَرَشَٵ ا٥ؾَ٪ْظَ اِرَا ىَ٦ََْذ رَضَاٳَسُ َّ٬ ١َٲِْٚٲِ٨ْ رَادَ ا٥ْٺَ٪ِٺ٬ِ ٳَاِرَا َٕشَثَذ رَْٞشِمُٲُ٨ْ رَادَ ا٥ؾِ٪َب٣ِ ٳَٱُ٨ْ ٙٸ َٙغْٴَحٍ ٩ِٮُْٰ ر٥ِ٠َ ٩ِ٬ْ ءَاٹَبدِ ا٥٦َِٰ [ا٥٢ٲ٘: 17 ] ٿڀڄٴَّٔن ىينخ ٷٌٙڅ: حٿٸٌٽ حًٕٽ : أڅ رخد ًٿٺ حٿټيٲ ٻخڅ ڃٴظٌكخً اٿَ ؿخنذ حٿ٘ڄخٽ ٳبًح ٣ڀ٬ض حٿ٘ڄْ ٻخنض ٫ڀَ ّڄْن حٿټيٲ ًاًح ٯَرض ٻخنض ٫ڀَ ٗڄخٿو ٳ٠ٌء حٿ٘ڄْ ڃخ ٻخڅ ّٜپ اٿَ ىحهپ حٿټيٲ ، ًٻخڅ حٿيٌحء حٿ٤ْذ ًحٿنْٔڂ حٿڄٌحٳٶ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 198 أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6، ٙ103 199حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ، ؽ21 ، ٙ349 -350 200أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6، ٙ260 201ڃلڄي ْٓي ٣ن٤خًُ ، حٿٌْٓ٢ ، ؽ5 ، ٙ345

عدد الصفحات ٧٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 85 ّٜپ ، ًحٿڄٸٌٜى أڅ حلله ط٬خٿَ ٛخڅ أٛلخد حٿټيٲ ڃن أڅ ّٸ٪ ٫ڀْيڂ ٌٟء حٿ٘ڄْ ًاٙ ٿٴٔيص أؿٔخڃيڂ ٳيِ ڃٌٜنش ٫ن حٿ٬ٴٌنش ًحٿٴٔخى. ًحٿٸٌٽ حٿؼخنِ : أنو ٿْْ حٿڄَحى ًٿٺ ، ًانڄخ حٿڄَحى أڅ حٿ٘ڄْ اًح ٣ڀ٬ض ڃن٪ حلله ٌٟء حٿ٘ڄْ ڃن حٿٌٷٌ٩ ، ًٻٌح حٿٸٌٽ كخٽ ٯًَريخ ًٻخڅ ًٿٺ ٳ٬ًٚ هخٍٷخًٿڀ٬خىس ًٻَحڃش ٫٨ْڄش هٚ حلله ريخ أٛلخد حٿټيٲ"202 ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ ٳِ نٴْ حّٓش ٷَّنش طيٽ ٫ڀَ ٛلش أكيىڄخ ً٫يځ ٛلش حٓهَ."أڃخ حٿٸٌٽ حٿٌُ طيٽ حٿٸَّنش ٳِ حّٓش ٫ڀَ هٚٳو: ٳيٌ أڅّ أٛلخد حٿټيٲ ٻخنٌح ٳِ ُحًّش ڃن حٿټيٲ، ًرْنيڂ ًرْن حٿ٘ڄْ كٌحؿِ ٣زْ٬ْش ڃن نٴْ حٿټيٲ، طٸْيڂ كَ حٿ٘ڄْ ٫ني ٣ڀٌ٫يخ ًٯًَريخ..ًأڃخ حٿٸٌٽ حٿٌُ طيٽ حٿٸَّنش ٳِ ىٌه حّٓش ٫ڀَ ٛلظو: ٳيٌ أڅ أٛلخد حٿټيٲ ٻخنٌح ٳِ ٳـٌس ڃن حٿټيٲ ٫ڀَ ٓڄض طْٜزو حٿ٘ڄْ ًطٸخرڀو. اٙ أڅ حلله ڃن٪ ٌٟء حٿ٘ڄْ ڃن حٿٌٷٌ٩ ٫ڀْيڂ ٫ڀَ ًؿو هَٵ حٿ٬خىس. ٻَحڃش ٿيئٙء حٿٸٌځ حٿٜخٿلْن، حٿٌّن ٳًَح ريّنيڂ ٣خ٫ش ٿَريڂ ؿپ ً٫ٚ.ًحٿٸَّنش حٿيحٿش ٫ڀَ ًٿٺ ىِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَٿِٺَ ڃِنْ آَّخصِ حٿڀَوِ }[حٿټيٲ: 17]اً ٿٌ ٻخڅ حٕڃَ ٻڄخ ًٻَه أٛلخد حٿٸٌٽ حًٕٽ ٿټخڅ ًٿٺ أڃَحً ڃ٬ظخىحً ڃؤٿٌٳخً، ًٿْْ ٳْو ٯَحرش كظَ ّٸخٽ ٳْو {ًَٿِٺَ ڃِنْ آَّخصِ حٿڀَوِ } ."203 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 202حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ،ؽ21 ، ٙ85 203أٌٟحء حٿزْخڅ ؽ3، ٙ218

عدد الصفحات ٧١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 86 ا٥غٺبٛ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ الإٙشاد ٳا٥زضٮٺخ ٳا٥غ٪ِ.

عدد الصفحات ٧٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 87 ا٥٪جؾش ا٥ضب٭ٸ:ا٥غٺبٛ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ الإٙشاد ٳا٥زضٮٺخ ٳا٥غ٪ِ. ڃن ًٓخثپ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٳِ حهظْخٍه ڃخ ّلٸٶ حٿظنخٓذ حٿٌٜطِ ، ًحٙنٔـخځ حٿظؤٿْٴِ ٿّٔخص حٿٸَآنْش؛ح٫ظڄخىه طٌ٧ْٲ ر٬ٞ حٿټڀڄخص ٳِ ٌٍٛطيخ حٿڄٴَىس ٳِ ْٓخٷخص، ػڂ طٌ٧ْٴيخ ڃَس أهٍَ ٳِ ٌٍٛطيخ حٿـڄ٬ْش ٳِ ْٓخٷخص أهٍَ ، ًڃخ ًحٹ اٙ ڃَح٫خس ٿڀظڀٌّن حٿٌٜطِ ٿيٌه حٿټڀڄخص ، ًٷٜيحً ٿڄخ َّحى ڃن ًٍحء ىٌح حٿظڀٌّن ڃن طٌحر٪ ىٙٿْش ًؿڄخٿْش ڃٌ٧ٴش ٳِ ىٌه حٿْٔخٷخص . ًحٿ٘نٸْ٤ِ ٷي ًؿّو ٻؼَْح ڃن حٿټڀڄخص حٿيحٿش ٫ڀَ حٿ٬يى ٳِ حٿڀٰش حٿ٬َرْش رلٔذ ىٙٿش حٿْٔخٵ ًىِ طټٌڅ رؤٿٴخ٥ طٴَّٵ ٳِ حٙٓظويحځ رْن حٿڄٴَى ًحٿڄؼنَ ًحٿـڄ٪. ٿټن ًٍىص ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٻڀڄخص طٔخًص ٳْيخ حٿيٙٿش ٫ڀَ حٗٳَحى ًحٿظؼنْش ًحٿـڄ٪، ًٙ طظزْن ىٙٿظيخ ٫ڀَ ًٿٺ اٙ ڃن حٿْٔخٵ.نٌٻَ ٣َٳخ ڃڄخ حٓظ٬ڄڀو حٿڄٴَّٔ ڃٌؿّيخ رو ٻؼَْح ڃن حّٓخص حٿٸَآنْش . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙؤْرِٺَب ِٙشَّْٴْ٫َ َُٙٞٴلا اِ٭َب سَعُٴ٣ُ سَةِ ا٥َْْب٥َ٪ِٺ٬َ [ ا٥ؾْشاء: 16 ] "ٳبڅ ٷْپ ڃخ ًؿو حٗٳَحى ٳِ ٷٌٿو:{ٌٍَُٓٽُ ٍَدِ حٿْ٬َخٿَڄِْنَ } ٳِ حٿ٘٬َحء ؟ ڃ٪ أنّيڄخ ٌٍٓٙڅ ؟ ٻڄخ ؿخء حٿٌَٓٽ ڃؼنَّ ٳِ "٣و" ًحٗٳَحى ٳِ حٿ٘٬َحء ، ًٻپ ًحكي ڃن حٿڀٴ٨ْن : حٿڄؼنَ ًحٿڄٴَى َّحى رو ڃٌَٓ ًىخًٍڅ. ٿٸي ًؿّو حٿ٘نٸْ٤ِ ٷٌٽ حلله ط٬خٿَ ٫ن ڃٌَٓ ًىخًٍڅ ٫ڀْيڄخ حٿٔٚځ ٷٌٿيڄخ : انّخ ٌٍٓٽ ٍد حٿ٬خٿڄْن " أڅّ اٳَحى ٿٴ٦ حٿٌَٓٽ ٳِ ىٌح حٿڄٌٟ٪ "أٛڀو ڃٜيٍ ًٛٲ رو ، ًحٿڄٜيٍ اًح ًٛٲ رو ًٻَِ ًأٳَى .ٳخٗٳَحى ٳِ حٿ٘٬َحء ن٨َح اٿَ أڅّ أٛپ حٿٌَٓٽ ڃٜيٍ ًحٿظؼنْش ٳِ "٣و "ح٫ظيحىح رخٿٌٛٴّْش حٿ٬خٍٟش ،ًّٴَى ڃَحىح رو حٿـڄ٪ ن٨َح اٿَ أڅ أٛڀو ڃٜيٍ"204 ًٷي أهٌ ريٌح حٿظٌؿْو حٗڃخځ حٿ٤زَُ ٳِ طٴَْٔه205 ًحٿزْ٠خًُ206 ًحٕٿٌِٓ207ًحٿؼ٬ڀزِ"208ًٷي أٟخٱ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ رْخڅ ىٌه حّٓش ٳٸخٽ : ًڃؼخٽ اٳَحى حٿٌَٓٽ ڃَحىح رو حٿـڄ٪ ٷٌٽ أرِ ًإّذ حٿيٌٿِ: أَٿِټْنِِ اِٿَْْيَخ ًَهََُْْ حٿٌََُٓٽِ أَ٫ْڀَڄُيُڂْ رِنٌََحكِِ حٿْوَزََْ " 209 ٷخٽ أرٌ ٫زْيس: ّـٌُأڅ ّټٌڅ حٿٌَٓٽ رڄ٬نَ حٙػنْن ًحٿـڄ٪، طٸٌٽ ىٌح ٌٍٓٿِ ًًٻْڀِ ًىٌحڅ ًىئٙء ٌٍٓٿِ ًًٻْڀِ ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ : ًىڂ ٿټڂ ٫يً" 210 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ؽَزَٶ اِرَا عَبءَ أَؽَذَٱُ٨ُ ا٥ْ٪َٴْدُ َٝب٣َ سَةِ اسْعُِْٴ٫ِ [ا٥٪ئ٩ٮٴ٫: 99] طنخًٽ حٿڄٴًَٔڅ ىٌه حّٓش حٿٸَآنْش طلڀْٚ ،ًط٬ڀْٚ، ًرْخنخ، ًاّ٠خكخ ،كْغ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 204أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ4 ،ٙ17 205حٿ٤زَُ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ11 ، ٙ333 206حٿزْ٠خًُ ،أنٌحٍ حٿظنِّپ، ؽ4 ، ٙ413 207 حٕٿٌِٓ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ14 ، ٙ177 208حٿؼ٬ڀزِ، حٿټ٘ٲ ًحٿزْخڅ ، ٙ146 209أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ،4 ٙ17 210حٿزٌُٰ، ڃ٬خٿڂ حٿظنِّپ، ؽ6 ، ٙ108

عدد الصفحات ٧٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 88 طٔخءٿٌح" ٫ن ًؿو ْٰٛش حٿـڄ٪ ٳِ ٷٌٿو:{ٍَدِ حٍْؿِ٬ٌُڅِ }ًٿڂ ّٸپ أٍؿ٬نِ رخٗٳَحى ؟ ٳٸي ًٻَ ٛخكذ حٿيٍ حٿڄٌٜڅ " ػٚػش أًؿو ٳْيخ كْغ ٷخٽ: أؿٌىىخ أنّو ٫ڀَ ٓزْپ حٿظ٬٨ْڂ ٻٸٌٽ حٿ٘خ٫َ: ٳَبِڅْ ِٗجْضِ كَََڃَضُ حٿنَِٔخءَ ٌَِٓحٻُڂْ ًاِڅْ ِٗجْضِ ٿَڂْ أَ٣ْ٬َڂْ نُٸَخهًخ ًَٿَخ رََْىًح ًٷخٽ آهَ: أَٿَخ ٳَخٍْكَڄٌُنِِ َّخ اِٿَوَ ڃُلَڄَيٍ ٳَبِڅْ ٿَڂْ أَٻُنْ أَىْڀًخ ٳَؤَنْضَ ٿَوُ أَىْپ "211 ًٷي ڃخٽ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ ىٌح حٿٌؿو، ًح٫ظزَه ڃن أ٧يَ حٿٌؿٌه،كْغ ٫يّ ْٰٛش حٿـڄ٪ ٳِ ٷٌٿو {حٍْؿِ٬ٌُڅِ }ٿظ٬٨ْڂ حٿڄوخ٣ذ ،ًًٿٺ حٿنخىځ حٿٔخثپ حٿَؿ٬ش،ّ٨يَ ٳِ ًٿٺ حٿٌٷض ط٬٨ْڄو ٿَرو "212 اڅّ حٿو٤خد رْٰٜش حٿـڄ٪ ٿٸٜي حٿظ٬٨ْڂ ٣َّٸش ٫َرْش، ًىٌ ّڀِځ ْٰٛش حٿظٌٻَْ ،ٳْٸخٽ ٳِ ه٤خد حٿڄَأس اًح ٷٜي ط٬٨ْڄيخ:أنظڂ ًٙ ّٸخٽ: أنظن ـ ٷخٽ حٿ٬َؿِ : َٙبِ٫ْ ؽِئْذِ ؽَشَ٩ْذُ ا٥ٮِغَبءَ عِٴَا١ُ٨ْ ٳَاِ٫ْ ؽِئْذِ ٥َ٨ْ أُىِْْ٨ْ ٭َُٞبخًب ٳَ٥َب ثَشْدًا ٳٸخٽ:ٌٓحٻڂ "213ًأڃخ حٿٌؿيخٿؼخنِ:ٱـــٷٌٿو:{ٍَدِ }حٓظٰخػش رو ط٬خٿَ ًٷــٌٿو : {حٍْؿِ٬ٌُڅِ } ه٤خد ٿڀڄٚثټش حٿٌّن ّٸز٠ٌڅ حًٍٕحف ڃن ڃڀٺ حٿڄٌص ًأ٫ٌحنو"214 ًّٔظؤنْ ٿيٌح حٿٌؿو رڄخ ًٻَه حرن ؿََّ ٫ن حرن ؿَّؾ ٷخٽ ٷخٽ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿ٬خث٘ش:" اًح ٫خّن حٿڄئڃن حٿڄٚثټش ٷخٿٌح: نَؿ٬ٺ اٿَ ىحٍ حٿينْخ ٳْٸٌٽ:اٿَ ىحٍ حٿيڄٌځ ًحٕكِحڅ، ٳْٸٌٽ رپ ٷيڃٌنِ اٿَ حلله ًأڃخ حٿټخٳَ ٳْٸٌٿٌڅ ٿو: نَؿ٬ٺ ؟ ٳْٸٌٽ : ٍد حٍؿ٬ٌنِ "215 حٿٌؿو حٿؼخٿغ:أڅ ًٿٺ ّيٽ ٫ڀَ طټََّ حٿٴ٬پ ٻؤنو ٷخٽ : أٍؿ٬ٌڅ ـ أٍؿ٬ٌڅ ـ أٍؿ٬ٌڅ ـ نٸڀو أرٌ حٿزٸخء ـ ًىٌ ّ٘زو ڃخ ٷخٿٌه ٳِ ٷٌٿو :{أَٿْٸَِْخ ٳِِ ؿَيَنَڂَ }[ ٵ:24 ] أنو رڄ٬نَ: أٿٶ أٿٶ ، ػنِّ حٿٴ٬پ ٿڀيٙٿش ٫ڀَ ًٿٺ، ًأن٘يًح ٷٌٿو :ٷٴخ نزٺ ڃن ًٻٍَ كزْذ ًڃنِٽ"216 ًٷيط٬ٸّذ حٿ٘نٸْ٤ِ ٷٌٽ حٿڄخُنِ : انّو ؿڄ٪ حٿ٠ڄَْ ٿْيٽ ٫ڀَ حٿظټَحٍ ٳټؤنو ٷخٽ : أٍؿ٬نِ أٍؿ٬نِ أٍؿ٬نِ ػڂ ٷخٽ:ًٙ ّوٴَ ر٬ي ىٌح حٿٸٌٽ ٻڄخ طٍَ"217 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 211حٿٔڄْن حٿلڀزِ ، حٿيٍ حٿڄٌٜڅ،ؽ1 ، ٙ358 212أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ5، ٙ355 213حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ،حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ، ؽ18 ،ٙ100 214 ڃلڄي حٕڃْن رن ٫زي حلله حٍُٕڃِ حٿ٬ڀٌُ حٿيٍَُ ، كيحثٶ حٿًَف ًحٿَّلخڅ ٳِ ًٍحرِ ٫ڀٌځ حٿٸَآڅ ،١2، ىحٍ حٿڄنيخؽ ٳِ ؿيس،1426ىـ-2005.ؽ15، ٙ268 215أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ5، ٙ355 216 حٿيٍ حٿڄٌٜڅ ، ؽ1 ،ٙ358 217أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ5 ،ٙ355

عدد الصفحات ٧٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 89 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٱَزَا ثَقَبئِشُ ٥ِ٦ٮَبطِ ٳَٱُذٵً ٳَسَؽْ٪َخٌ ٥َِٞٴْ٧ٍ ٹُٴِٝٮُٴ٫َ [حٿـخػْش: 20]ًٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ٓئحٽ ٫َرِّ ڃ٬ًَٱ ًىٌ أڅ حٿڄزظيأ حٿٌُ ىٌ ٷٌٿو:{ىٌََح } حٓڂ اٗخٍس اٿَ ڃٌٻَ ڃٴَى،ًحٿوزَ حٿٌُ ىٌ{رََٜخثَُِ }ؿڄ٪ ڃټَٔ ڃئنغ. ٳؤؿخد حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ڀَ ىٌح حٿظٔخإٽ رٸٌٿو: " أڅّ ڃـڄٌ٩ حٿٸَآڅ ٻظخد ًحكي طٜق حٗٗخٍس اٿْو ريٌح ، ًىٌح حٿټظخد حٿٌحكي ّ٘ظڄپ ٫ڀَ رَحىْن ٻؼَْس ٳٜقّ آنخى حٿزٜخثَ اٿْو ٙٗظڄخٿو ٫ڀْيخ ٻڄخ ٙ ّوٴَ"218ًٷي نٸپ حٿؼ٬خٿزِ ٫ن أرِ كْخڅ أڅ ىٌه حّٓش ٳْيخ ٷَحءس رٸٌٿو : ىٌه أُ ىٌه حّٓخص" ًٷْپ أڅّ ٓزذ حٗهزخٍ ٫ن حٿڄٴَى رخٿـڄ٪ ٙٗظڄخٿو ٫ڀَ ٌٍٓ ًآّخص ًٷْپ ىٌ ٫ڀَ كٌٱ ڃ٠خٱ أُ ًً رٜخثَ"219 ًٷي ًٻَحٗڃخځ حٕٿٌِٓ ًؿيخ آهَ رٸٌٿو: ًٷْپ: حٗٗخٍس اٿَ حطزخ٩ حٿَّ٘٬ش ًحٿټٚځ ڃن رخد حٿظ٘زْو حٿزڀْٮ ،ًؿڄ٪ حٿوزَ ٫ڀَ حٿٌؿيْن رخ٫ظزخٍ ط٬يى ڃخ ط٠ڄنو حٿڄزظيأ , ًحطزخ٩ ڃٜيٍ ڃ٠خٱ ٳْ٬ڂ ًّوزَ ٫نو رڄظ٬يى"220 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: أَٳَ٥َ٨ْ ٹَشَ ا٥َزِٹ٬َ ١ََٚشُٳا أَ٫َ ا٥غَ٪َبٳَادِ ٳَا٥ْؤَسْكَ ١َب٭َزَب سَرْٞبً ََٙٚزَْٞٮَبٱُ٪َب [الأ٭جٺبء: 30]ٿٸي ن٨َ حٿڄٴًَّٔڅ اٿَ ىٌه حّٓش ٳخٓظ٘ټڀٌح حٿظؼنْش ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ : ٻَخنَظَخ ٍَطْٸخً "ر٬ي أڅ ْٓٸض رڄخ ّٴيڂ ڃنو حٿـڄ٪ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ : {أًََٿَڂْ َََّ حٿٌَِّنَ ٻَٴًََُح أَڅَ حٿَٔڄَخًَحصِ ًَحٿْؤٍََْٝ ٻَخنَظَخ ٍَطْٸخً ٳَٴَظَٸْنَخىُڄَخ } اً حٿْٔخٵ ّٸظ٠ِ أڅ ّٸخٽ:ٻنّ ٍطٸخ ٕنّو ّ٬ٌى ٫ڀَ حٿٔڄخًحص ًحٍٕٝ، ٳلخًٿٌح أڅ ّـيًح ٿيخ طؤًّٚ ٓخثٰخ ّظٌحٳٶ ڃ٪ حّٓش ٻڀّيخ،ٳٌىذ حٿِؿخؽ اٿَ أنو انڄخ " ٷخٽ ٻخنظخ ٕنو ّ٬زَ ٫ن حٿٔڄٌحص رڀٴ٦ حٿٌحكي ٕڅ حٿٔڄٌحص ٻخنض ٓڄخء ًحكيس ًٻٌٿٺ حٌٍٕٟڅ".221ًًىذ حٿِڃوَُ٘ اٿَ أنّو انّڄخ ٷخٽ :": ٻخنظخ ىًڅ ٻنّ ، ٕڅّ حٿڄَحى ؿڄخ٫ش حٿٔڄٌحص ًؿڄخ٫ش حٍٕٝ ، ًنلٌه ٷٌٿيڂ: ٿٸخكخڅ ٌٓىحًحڅ ، أُ : ؿڄخ٫ظخڅ"222 ًٿڀ٘نٸْ٤ِ ًؿو آهَ ًىٌأڅ حٿظؼنْشٳِ ٷٌٿو:{ٻَخنَظَخ } رخ٫ظزخٍ حٿنٌ٫ْن حٿڀٌَّن ىڄخ نٌ٩ حٿٔڄخء، ًنٌ٩ حٍٕٝ. ٻٸٌٿو ط٬خٿَ: {اِڅَ حٿڀَوَ ُّڄِْٔٺُ حٿَٔڄَخًَحصِ ًَحٿْؤٍََْٝ أَڅْ طًَُِٙ }[ٳخ٣َ:41"]223 ًڃن ًٿٺ ٷٌٿيڂ أٛڀلنخ رْنحٿٸٌڃْن ًڃَص رنخ ٯنڄخڅ أٌٓىحڅ ، ٕڅ ىٌح حٿٸ٤ْ٪ ٯنڂ ًًٿٺ ٯنڂ."224ًحٍط٠خه حٕٿٌِٓ"ٻخنظخ" حٿ٠ڄَْ ٿڀٔڄخًحص ًحٍٕٝ ًحٿڄَحى ڃن حٿٔڄخًحص ٣خثٴظيخ ًٿٌح ػنِ حٿ٠ڄَْ ًٿڂ ّـڄ٪ ًڃؼپ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ اڅ حلله ّڄٔٺ حٿٔڄخًحص ًحٍٕٝ أڅ طًِٙ"225 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 218أٌٟحء حٿزْخڅ، ؽ7 ،ٙ202 219أرٌ كّْخڅ ،حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 6 ، ٙ34 220حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ، ؽ25 ، ٙ149 221طٴَْٔ حٿِؿخؽ ، ٙ233 222حٿِڃوَُ٘ ،حٿټ٘خٱ ، ؽ4 ، ٙ217 223أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ، ٙ160 224ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ22 ، ٙ140 225حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ17 ، ٙ34

عدد الصفحات ٧٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 90 ٿٸي أًٟق حٿ٘نٸْ٤ِ طؼنْش حٿ٠ڄَْ ٳِ حّٓش، ڃٔظنيح اٿَ حٿْٔخٵ ٿټٌڅ حٿ٠ڄَْ ّ٬ٌى ّ٬ٌى ٫ڀَ حٿـنْٔن ، ٕؿپ ًٿٺ ؿخء حٿ٠ڄَْ ٳِ حّٓش ڃؼنَ ، ريٙ ڃن ٻٌنو ڃـڄٌ٫خ .

عدد الصفحات ٧٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 91 ا٥غٺبٛ ٳأصشٯ ٙٸ ا٥زز١ٺش ٳا٥زؤ٭ٺش.

عدد الصفحات ٧٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 92 ا٥٪جؾش ا٥ضب٥ش:ا٥غٺبٛ ٳأصشٯ ٙٸ ا٥زز١ٺش ٳا٥زؤ٭ٺش . اڅ ٷ٠ْش حٿظٌٻَْ ًحٿظؤنْغ ڃن حٿ٨ٌحىَ حٿڀٌّٰش حٿزخٍُس ٳِ ٿٰش حٿ٬َد ، كْغ ٌّٻَّ حٿټٚځ ًّئنّغ ٫ڀَ كٔذ حٿْٔخٵ حٿٌُ طَى ٳْو حٿـڄڀش ،ٳٚ ّڄټن أڅ ّٴيڂ ڃ٬نَ ٻڀڄش أً ؿڄڀش اٙ رٌٛڀيخ رخٿټڀڄش حٿظِ ٷزڀيخ أً رخٿظِ ر٬يىخ ىحهپ ا٣خٍ حٿْٔخٵ"226 ٳخٿظٌٻَْ ًحٿظؤنْغ ّټٌڅ طز٬خ ٿڀْٔخٵ، ٳَ٫خّظو ڃيڄش، ًحٿ٬نخّش رو رخٿٰش ،ًٷي أًٿَ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌه حٿ٨خىَس حٿڀٌّٰش كٸّيخ، نٌٻَ ر٬٠خ ڃڄّخ ڃؼّپ ٿو . ٝب٣ الله رْب٥ٶ: ٱُٴَ ا٥َزِٷ خَ٦ََٞ٢ُ٨ْ ٩ِ٬ْ ٭َْٚظٍ ٳَاؽِذَحٍ [الأّشاٗ:189]ٿٸي ًٻَ ح طزخٍٹ ًط٬خٿَ ٳِ حّٓش أڅّ حٿوڀٶ انڄخ هڀٸٌح ڃن نٴْ ًحكيس ًىِ آىځ ٫ڀْو حٿٔٚځ ٻڄخ نٸڀو حٿ٤زَُ ٫ن ڃـخىي ًٷظخىس227 ًطز٬يڂ ٫ڀَ ًٿٺ ؿڄ٪ ڃن حٿڄٴَّٔن ػڂ طٚىخ حٿٌٛٲ رٸٌٿو " ًحكيس " ڃ٪ أڅّ حٿڄٌٌٛٱ رو ڃٌٻَّ ًىٌ آىځ ٫ڀْو حٿٔٚځ ،كْغ أرخڅ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ طؤنْغ حٿٌٛٲ، رٸٌٿو: {ًَحكِيَسٍ } ، ڃ٪ أڅ حٿڄٌٌٛٱ رو ڃٌٻَ، ًىٌ آىځ؛ "ن٨َحً اٿَ طؤنْغ ٿٴ٦ حٿنٴْ، ًاڅ ٻخڅ حٿڄَحى ريخ ڃٌٻَحً، ًن٨َْ ًٿٺ ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٿو: أَرٌُٹَ هَڀِْٴَشٌ ًَٿَيَطْوُ أُهٌٍَََْأَنْضَ هَڀِْٴَشٌ ًَحٹَ حٿْټَڄَخٽُ "228 ٳؤنّغ ًٿيطو ٿظؤنْغ ٿٴ٦ هڀْٴش " 229ًٷي ٷَأ حٿـڄيٌٍ: ًحكيس رخٿظخء ٫ڀَ طؤنْغ ٿٴ٦ حٿنٴٌٔٷَأ حرن أرِ ٫زڀش : ًحكي ٫ڀَ ڃَح٫خس حٿڄ٬نَ ، اً حٿڄَحى رو آىځ ، أً ٫ڀَ أڅ حٿنٴْ طٌٻَّ ًطئنّغ، ٳـخءص ٷَحءطو ٫ڀَ طٌٻَْ حٿنٴْ ."230 ًٷي ٻخڅ ىٌح حٕٓڀٌد ؿخٍّخ ٳِ ٻٚځ حلله ؿپ ً٫ٚ ٳٴِ ٷٌٿو ط٬خٿَ : ٫ن ُٻَّخ ٫ڀْو حٿٔٚځ أنو ٷخٽ:{ٳَيَذْ ٿِِ ڃِنْ ٿَيُنْٺَ ًٍَُِّشً ٣َِْزَشً } [ڃَّڂ: 5] ًحٿٌٍّش حٿ٤ْزش ىِ حٿنٔپ حٿٜخٿق ،ًحٿٌٍّش طټٌڅ ًحكيس ًطټٌڅ ؿڄ٬خ ًٻَح ًأنؼَ، ًىٌ ىنخ ًحكي. ّيٽ ٫ڀْو ٷٌٿو.{ٳَيَذْ ٿِِ ڃِنْ ٿَيُنْٺَ ًَٿِّْخً } [ڃَّڂ: 5] ًٿڂ ّٸپ أًٿْخء، ًانڄخ أنغ"٣َِْزش " ٿظؤنْغ ٿٴ٦ حٿٌٍّش؛ ٻٸٌٿو: أَرٌُٹَ هَڀِْٴَشٌ ًَٿَيَطْوُ أُهٍََْ ًَأَنْضَ هَڀِْٴَشٌ ًَحٹَ حٿْټَڄَخٽُ 231 ٝب٣ الله رْب٥ٶ: ٳَاِ٫ْ ١َب٫َ ٩ِضَْٞب٣َ ؽَجَخٍ ٩ِ٬ْ خَشْدَ٣ٍ أَرَٺْٮَب ثِٲَب [ حٕنزْخء: 47 ] اڅ حٿڄظؤڃپ ٳِ حّٓش ٍَّ أڅ حٿ٠ڄَْ أنَغ ڃ٪ أڅّ ڃَؿ٬و اٿَ ٷٌٿو "ڃؼٸخٽ" ًىٌ ڃٌٻَ. ًحٿٔزذ ٳِ طؤنْغ حٿ٠ڄَْٳِ ٷٌٿو{رِيَخ } أنو" ٍحؿ٪ اٿَ حٿڄ٠خٱ حٿٌُ ىٌ{ڃِؼْٸَخٽَ }ًىٌ ڃٌٻَّ ٙٻظٔخرو حٿظؤنْغ ڃن حٿڄ٠خٱ اٿْو حٿٌُ ىٌ {كَزَشٍ ڃِنْ هََْىَٽٍ } ٫ڀَ كي ٷٌٽ حرن ڃخٿٺ ٳِ حٿوٚٛش: ًٍَُرَڄَخ أَٻَْٔذَ ػَخڅٍ أًََٿًخ طَؤْنِْؼًخ اِڅْ ٻَخڅَ ٿِلٌَْٱٍ ڃُئَىَڀًخ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 226٫زيحٿَكڄن رٌىٍ٩ ، ڃنيؾ حٿْٔخٵ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ، ٙ17 227حٿ٤زَُ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ5 ، ٙ122 228أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6 ٙ354 229 ڃلڄي رن أكڄي حٕنٜخٍُ حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ، ىحٍ حٿٴټَ ، رًَْص – ، 1993ځ ؽ4 ، ٙ 72 230 أرٌكْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ4 ، ٙ20 231 أدً آلخٵ أكڄي حٿڄ٬ًَٱ رخٗڃخځ حٿؼ٬ڀزِ، حٿټ٘ٲ ًحٿزْخڅ ، طلٸْٶ حرن ٫خٌٍٗ ، ىحٍ اكْخء حٿظَحع حٿ٬َرِ ، رًَْص - ٿزنخڅ ، حٿ٤ز٬ش حًٕٿَ 2002 .، ؽ3 ، ٙ59

عدد الصفحات ٧٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 93 ًن٨َْ ًٿٺ ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ ٫نظَس ٳِ ڃ٬ڀٸظو: ؿَخىَصْ ٫َڀَْْوِ ٻُپُ ٫َْْنٍ ػَََسٍ ٳَظَََٻْنَ ٻُپَ ٷَََحٍَسٍ ٻَخٿيٍِْىَڂِ ًاٿَ ىٌح ڃخٽ حٿَحُُّ، 232 ًحٿنٔٴِّ، 233 ًأرٌ حٿٔ٬ٌى،234 ًحٕٿٌِٓ،235 ًحٿزْ٠خًُ،236 ًؿڄيَس ڃن حٿڄٴَّٔن، اٿَ أڅّ حٿظؤنْغ انڄخ حٻظُِٔذ ڃن حٿڄ٠خٱ اٿْو ًىٌح أٓڀٌد ٫َرِ ڃ٬يٌى ّئّّيه ڃخؿخء ڃن ٗ٬َىڂ . ٛٳ٥ٰ رْب٥ٶ: ا٥٦َُٰ لا اِ٥ََٰ اِ٥َب ٱُٴَ ٥َُٰ ا٥ْؤَعْ٪َبءُ ا٥ْؾُغْٮَٶ [ حٕ٫َحٱ: 8 ]ٿٸي ًٛٲ ح ؿپ ً٫ٚ أٓڄخءه رؤنّيخ كٔنَ "أُ أڅ لله ط٬خٿَ ًكيه ؿڄْ٪ حٕٓڄخء حٿيحٿش ٫ڀَ أكٔن حٿڄ٬خنِ ًأٻڄپ حٿٜٴخص ًحٿلٔنَ ىِ طؤنْغ حٕكٔن أٳ٬پ حٿظٴ٠ْپ"237 ًٿٸي ٫ڀّٶ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ڀٍيٌىخّٓش رٸٌٿو: "ًٷٌٿو:{حٿْلُْٔنََ } طؤنْغ حٕكٔن، ًانّڄخ ًٛٲ أٓڄخءه ؿپّ ً٫ٚ رڀٴ٦ حٿڄئنّغ حٿڄٴَى، ٕڅّ ؿڄ٪ حٿظټَْٔ ڃ٤ڀٸخً ًؿڄ٪ حٿڄئنّغ حٿٔخٿڂ ّـَّخڅ ڃـٍَ حٿڄئنؼش حٿٌحكيس حٿڄـخُّّش حٿظؤنْغ، ٻڄخ أٗخٍ ٿو ٳِ حٿوٚٛش رٸٌٿو : ًَحٿظَخءُ ڃَ٪ْ ؿَڄْ٪ِ ٌٍَِٓ حٿَٔخٿِڂِ ڃِنْ ڃٌَُٻٍََ ٻَخٿظَخءِ ڃِنْ اِكْيٍَ حٿڀَزِنْ ًن٨َْ ٷٌٿو ىنخ:{حٿْؤَْٓڄَخءُ حٿْلُْٔنََ }ڃن ًٛٲ حٿـڄ٪ رڀٴ٦ حٿڄٴَى حٿڄئنغ. ٷٌٿو:{ڃِنْ آَّخطِنَخ حٿْټُزٍََْ }[٣و:23 ]،ًٷٌٿو:{ڃَآٍِدُ أُهٍََْ } [٣و: 18." ] 238 رپ ٿيٌح ن٨خثَ ٳِ ٻٚځ حلله ط٬خٿَ ٳٴِ ٷٌٿو ط٬خٿَ :آٿيش أهٍَ انڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:{آٿيش أهٍَ}ٻڄخ ٷخٽ حٿوخُڅ"239ٕڅّ حٿـڄ٪ ّڀلٸو حٿظؤنْغ ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ :{آٿِيَشً أُهٍََْ }ًٿڂ ّٸپ: أُهََ؛ ٕڅ حٓٿيش ؿڄ٪، (ًحٿـڄ٪) ّٸ٪ ٫ڀْو حٿظؤنْغ؛ ٻڄخ ٷخٽ حلله طزخٍٹ ًط٬خٿَ:{ًٿِڀّوِ حَٕٓڄخءُ حٿلٔنَ } ًٷخٽ حلله طزخٍٹ ًط٬خٿَ:{ٳڄخ رخٽ حٿٸًَُڅِ حًُٕٿَ }[٣و:51]ًٿڂ ّٸپ: حًَُٕٽ ًحًّٕٿْن .ًٻپّ ًٿٺ ٌٛحد ."240 ًٷي طټٍَ حٓظ٬ڄخٽ ىٌه حٿڀٴ٨ش ٳِ ٻظخد حلله ط٬خٿَ،ٳٴِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَطَِٜٲُ أَٿِْٔنَظُيُڂُ حٿْټٌَِدَ أَڅَ ٿَيُڂُ حٿْلُْٔنََ }[حٿنلپ:62] ٳڀٴ٦ حٿلٔنَ طؤنْغ حٕكٔن، ٷْپ: "حٿڄَحى ريخ حٿٌٻٌٍ؛ ٻڄخ طٸيځ ٳِ ٷٌٿو:{ًَٿَيُڂْ ڃَخ َّْ٘ظَيٌُڅَ }ًٷٌٿو ط٬خٿَ:{ٷُپْ ىَپْ طَََرٌَُٜڅَ رِنَخ اِٿَخ اِكْيٍَ حٿْلُْٔنََْْْنِ }[ حٿظٌرش: 52"] 241 ٝب٣ الله رْب٥ٶ: اِ٫َ سَؽْ٪َذَ ا٥٦َِٰ َٝشِٹتٌ ٩ِ٬َ ا٥ْ٪ُؾْغِٮِٺ٬َ [حٕ٫َحٱ: 56]حهظڀٲ حٿڀٌٌّٰڅ ًحٿنلخس حهظٚٳخ ٻزَْح كٌٽ طٌٻَْ ٻڀڄش «ٷَّذ»ڃ٪ أنّيخ ٛٴش ٿڀَكڄش حٿظِ ىِ ڃئنؼش،ً٫يځ ٿلخٵ ٫ٚڃش حٿظؤنْغ ٿٌٛٲ ( ٷَّذ ) ڃ٪ أڅ ڃٌٌٛٳش ڃئنغ حٿڀٴ٦ ًؿّيو ٫ڀڄخء حٿ٬َرْش رٌؿٌه ٻؼَْس ًأٗخٍ اٿْيخ ٳِ حٿټ٘خٱ ًؿڀّيخ ّلٌځ كٌٽ طؤًّپ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 232حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ4 ، ٙ46 233حٿنٔٴِ، ڃيحٍٹ حٿظنِّپ ًكٸخثٶ حٿظؤًّپ ، ؽ2 ، ٙ327 234أرٌ حٿٔ٬ٌى، اٍٗخى حٿ٬ٸپ حٿٔڀْڂ ، ؽ4 ، ٙ420 235حٕٿٌِٓ،ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ23 ، ٙ88 236حٿزْ٠خًُ، أنٌحٍ حٿظنِّپ ،ؽ4 ، ٙ194 237ْٓي ٣ن٤خًُ ، حٿٌْٓ٢ ، ٙ174 238أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ4 ، ٙ8 239حٿوخُڅ ،ٿزخد حٿظؤًّپ ، ؽ2 ، ٙ376 240حٿٴَحء ،ڃ٬خنِ حٿٸَآڅ ، ؽ2 ، ٙ2 241أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ2 ، ٙ393

عدد الصفحات ٧٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٭ٸ 94 حٙٓڂ حٿڄئنغ رڄخ َّحىٳو ڃن حٓڂ ڃٌٻَ أً حٙ٫ظٌحٍ رؤڅ ر٬ٞ حٿڄٌٌٛٱ رو ٯَْ كٸْٸِ حٿظؤنْغ ٻڄخ ىنخ . ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ ٷٌٿْن ٛيٍّىڄخ ٫ني طٌؿْيو حّٓش،كْغ ٷخٽ " ڃنيخ: أڅ حٿَكڄش ڃٜيٍ رڄ٬نَ حٿَكڂ، ٳخٿظٌٻَْ رخ٫ظزخٍ حٿڄ٬نَ.ًڃنيخ: أڅ ڃن أٓخٿْذ حٿڀٰش حٿ٬َرْش أڅ حٿٸَحرش اًح ٻخنض ٷَحرش نٔذ ط٬ْن حٿظؤنْغ ٳْيخ ٳِ حٕنؼَ ٳظٸٌٽ: ىٌح حٿڄَأس ٷَّزظِ أُ ٳِ حٿنٔذ، ًٙ طٸٌٽ: ٷَّذ ڃنِ؛ ًاڅ ٻخنض ٷَحرش ڃٔخٳش ؿخُ حٿظٌٻَْ ًحٿظؤنْغ، ٳظٸٌٽ: ىحٍه ٷَّذ ًٷَّزش ڃنِ، ًّيٽ ٿيٌح حٿٌؿو ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ًَڃَخ ُّيٍِّْٺَ ٿَ٬َپَ حٿَٔخ٫َشَ ٷََِّذٌ } [حٿٌٍٍ٘:17]،ًٷٌٿو ط٬خٿَ: {ًَڃَخ ُّيٍِّْٺَ ٿَ٬َپَ حٿَٔخ٫َشَ طَټٌُڅُ ٷََِّزخ }[حٕكِحد: 63 ] ، ًٷٌٽ حڃٍَء حٿٸْْ: ٥َُٰ ا٥ْٴَٹْ٤ُ اِ٫ْ أَ٩ْغَٶ ٳَ٥َب أُ٧ُ ٱَبؽِ٨ٍ َٝشِٹتٌ ٳَ٥َب ا٥ْجَغْجَبعَخُ اثْٮَخُ ٹَؾْ٢ُشَا 242 ًىٌح حٿٌُ أٗخٍ اٿْو حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌ" ٷٌٽ حٿٴَحء ًأرِ ٫زْيس:أڅ ٷَّزخ أً ر٬ْيح اًح أ٣ڀٶ ٫ڀَ ٷَحرش حٿنٔذ أً ر٬ي حٿنٔذ ٳيٌ ڃ٪ حٿڄئنغ رظخء ًٙ ري ًاًح أ٣ڀٶ ٫ڀَ ٷَد حٿڄٔخٳش أً ر٬يىخ ؿخُ ٳْو ڃ٤خرٸش ڃٌٌٛٳش ًؿخُ ٳْو حٿظٌٻَْ ٫ڀَ حٿظؤًّپ رخٿڄټخڅ ًىٌ حٕٻؼَ ٷخٽ حلله ط٬خٿَ:{ًَڃَخ ىَِ ڃِنَ حٿ٨خٿڄْن رِزَ٬ِْيٍ }[ىٌى:83]ٷٌٿو ط٬خٿَ:{ًَڃَخ ُّيٍِّْٺَ ٿَ٬َپَ حٿَٔخ٫َشَ طَټٌُڅُ ٷََِّزخً }[حٕكِحد:63 ] ٝب٣ الله رْب٥ٶ: ٳَاِ٫َ ٥َ٢ُ٨ْ ِٙٸ ا٥ْؤَ٭َْْب٧ِ ٥َِْجْشَحً ٭ُغِْٞٺ٢ُ٨ْ ٩ِ٪َب ِٙٸ ثُيُٴ٭ِِٰ [ حٿنلپ: 66 ]ٿٸي طزخّنض أٷٌحٽ حٿڄٴَّٔن ٳِ رْخڅ ًؿو طٌٻَْ حٿ٠ڄَْ ڃن ٷٌٿو: "ڃڄخ ٳِ ر٤ٌنو "ٳٌىذ ؿڄ٪ ڃنيڂ اٿَ أنّو " أ٫خى حٿ٠ڄَْ ڃٌٻَّحً ڃَح٫خس ٿڀـنْ ٕنو اًح ٛقّ ًٷٌ٩ حٿڄٴَى حٿيحٽ ٫ڀَ حٿـنْ ڃٸخځ ؿڄ٬و ؿخُ ٫ٌىه ٫ڀْو ڃٌٻَحً ٻٸٌٿيڂ :ىٌ أكٔن حٿٴظْخڅ ًأنزڀو ، ٕنو ّٜق ىٌ أكٔن ٳظَ."243ًٻخڅ ر٪ٝ نلٌِِّ حٿټٌٳش ّٸٌٽ :حٿنَ٬ڂ ًحٕن٬خځ ِٗء ًحكي، ٕنيڄخ ؿڄْ٬ًخ ؿڄ٬خڅ، ٳَىّ حٿټٚځ ٳِ ٷٌٿو ( ڃِڄَخ ٳِِ رُ٤ٌُنِوِ )اٿَ حٿظٌٻَْ ڃَحىًح رو ڃ٬نَ حٿنَ٬ڂ، اً ٻخڅ ّئىُ ٫ن حٕن٬خځ ، ًّٔظ٘يي ٿٸٌٿو ًٿٺ رَؿِ ر٬ٞ حٕ٫َحد: اًح ٍأّْضَ أنْـُڄخ ڃنَ حَّٕ ــىْؽَ ـــرْيَظوُ أًِ حٿوَََحس ًحٿټَظَيْ رخٽ ُٓيَْْپٌ ٳِِ حٿٴَ٠ِْنِ ٳَٴََٔيًْ١ ــحدَ أٿْزخڅُ حٿڀِٸخفِ ٳَزَََىْ ًّٸٌٽ: ٍؿ٪ رٸٌٿو "ٳزَى" اٿَ ڃ٬نَ حٿڀزن، ٕڅّ حٿڀزن ًحٕٿزخڅ طټٌڅ ٳِ ڃ٬نَ ًحكي ، ًٳِ طٌٻَْ حٿن٬ڂ ٷٌٽ حٓهَ: أٻُپَ ٫خځٍ نَ٬َڂٌ طَلًٌُْنَوُ ُّڀْٸلُوُ ٷٌَځٌ ًطَنْظِـٌُنَوُ ٳٌٻَّ حٿن٬ڂ ؛ ًٻخڅ ٯَْه ڃنيڂ ّٸٌٽ : انڄخ ٷخٽ( ڃِڄَخ ٳِِ رُ٤ٌُنِوِ ) ٕنو أٍحى: ڃڄخ ٳِ ر٤ٌڅ ڃخ ًٻَنخ ًّن٘ي ٳِ ًٿٺ ٍَؿِح ٿز٬٠يڂ : ....................... ڃِؼْپُ حٿٴَِحمِ نُظِٴَضْ كٌََحِٛڀُوُ " 244 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 242أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ2 ، ٙ32 243أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 7 ، ٙ265 244حٿ٤زَُ،ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ 17 ، ٙ239

عدد الصفحات ٨٠