المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السياق وأثره في توجيه الخطاب القرآني في كتاب أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن للشنقيطي

إسماعيل يوسفي

صفحة ١٢ من ١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 219 ٥َ٨ْ ٹَجَْٜ اِ٥َب أَعِٺشٌ َٕٺْشُ ٩ُٮَْٚ٦ِذٍ ٳَ٩ُٴصٍَٜ ِٙٸ ؽِجَب٣ِ ا٥َْٞذِ ٩َغْٮُٴةِ "629 ًٷي"أػزض حٿـڄيٌٍ ڃن حٿزَّْٜن ًحٿټٌٳْْن حٿـَ رخٿڄـخًٍس...".630 ًڃن أڃؼڀش حٿوٴٞ رخٿڄـخًٍس ٳِ حٿٸَآڅ ٳِ حٿن٬ض ٷٌٿو ط٬خٿَ:{٫ٌََحدَ ٌَّْځٍ ڃُلِْ٢ٍ }،روٴٞ "ڃُلِْ٢ٍ " ڃ٪ أنو ن٬ض ٿڀ٬ٌحد. ًٷٌٿو ط٬خٿَ: {٫ٌََحدَ ٌَّْځٍ أَٿِْڂٍ } ، ًڃڄخ ّيٽ أڅ حٿن٬ض ٿڀ٬ٌحد، ًٷي هٴٞ ٿڀڄـخًٍس، ٻؼَس ًًٍى حٕٿڂ ٳِ حٿٸَآڅ ن٬ظخً ٿڀ٬ٌحد "631 ا٥٪ي٦ت ا٥شاثِ:عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥٪غبئ٤ ا٥قشٙٺخ. حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِ رخٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ، ٳِ طٸََّ ٻؼَْ ڃن حٿٸ٠خّخ حٿَٜٳْش، حٿظِ طنخًٿيخ حٿڀٌّْٰن رخٿزلغ ًحٿظڄلْٚ ًحٿظيٷْٶ ، ٳټخڅ ّلٸّٶ ٳِ ٫يّي ڃن حٿڄٔخثپ، ًّوظخٍ ڃخ ٍآه ڃٌحٳٸخ ٿڀٰش حٿ٬َد، ڃٔظ٘ييح ٫ڀَ ًٿٺ رؤڃؼڀش ڃن ٻٚځ حٿ٬َد. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ُٝ٤ْ ٭َبسُ عَٲَٮَ٨َ أَؽَذُ ؽَشّاً ٥َٴْ ١َب٭ُٴا ٹََْٚٞٲُٴ٫َ [ا٥زٴثخ:81]حهظڀٲ حٿ٬ڀڄخءُ ٳِ ٻڀڄش "ؿينّڂ " ، ٳٸخٽ ر٬٠يڂ: ىِ حٓڂ ٫ڀڂ أ٫ـڄِ، ٿْٔض ٫َرْشً ڃ٘ظٸش، ًٿْْ ٿيخ ڃ٬نَ ٳِ حٿ٬َرْش، ًأُ٣ڀٸض حٓڄخً ٿڀنخٍ . ًٷخٽ آهًَڅ: رپ ىِ ٻڀڄشٌ ٫َرْشٌ ڃ٘ظٸَش، ؿٌٍُْىخ حٿؼٚػِ (ؿَيْڂَ ).ًطز٬خ ٙهظٚٳيڂ ٳِ ٫َرّْظيخ ًأ٫ـڄّْظيخ حهظڀٴٌح ٳِ ڃِْحنيخ حٿَٜٳِ ،ًٷي ٷيّځ حٿ٘نٸْ٤ِ حٿٌؿو حًّٕٽ ڃٔظيّٙ ٿو رٌ٘حىي ڃن ٗ٬َ حٿ٬َد "ٳٌىذ ر٬ٞ ٫ڀڄخء حٿ٬َرّْش اٿَ أڅّ ًُنو "ٳ٬نپ" ٳخٿنٌڅ حٿڄ٠٬ّٴش ُحثيس، ًأٛپ حٿڄخىس : حٿـْڂ ًحٿيخء ًحٿڄْڂ؛ ڃن طـيّڂ اًح ٫زْ ًؿيو؛ ٕنّيخ طڀٸخىڂ رٌؿو ڃظـيّڂ ٫خرْ، ًطظـيّڂ ًؿٌىيڂ ًط٬زْ ٳْيخ ٿڄخ ّٚٷٌڅ ڃن أٿڂ حٿ٬ٌحد . ًڃنو ٷٌٿو ڃٔڀڂ رن حٿٌٿْي حٕنٜخٍُ: ؽَ٠َ ـٳْدُ اِ٥َٺْٲَب ؽُجَٲَب َٙزَجَغَ٪َذْ ٳَ٥َ٨ْ أَسَ ؽَ٪ْغًب َٝجْ٦َٲَب رَزَجَغَــــ٨ُ َُٙٞ٦ْذُ ٥َٲَب عُٴدِٷ َٙؤَثْذَدْ رَغَٲُ٪ًب ٣ِ ـــرَْٞزُ٦َٮِٸ ٹَب ؽُغْٮَٲَب اِرْ رَغَٲَ٨ُ ًطٸٌٽ حٿ٬َد: ؿيڄو اًح حٓظٸزڀو رٌؿو ٻَّو ڃـظڄ٪، ًڃنو ٷٌٽ ٫ڄًَ رن حٿٴ٠ٴخٝ حٿـينِ: ٳَ٥َب رَغَٲَ٪ِٺٮَب أُ٧َ َّ٪ْشٍٳ َٙبِ٭َ٪َب ثِٮَب دَاءُ ٍَجِٸٍ ٥َ٨ْ رَخُٮُْٰ َّٴَا٩ِ٦ُُٰ ًٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء ؿينّڂ ٳخٍِّٓ ڃ٬َّد، ًحٕٛپ ٻينخځ ًىٌ رڀٔخنيڂ : حٿنّخٍ، ٳ٬َّرظو حٿ٬َد ًأريٿٌح حٿټخٱ ؿْڄخً ."632 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٥ََٞذْ عِئْزُ٪ُٴ٭َب ُٙشَادَٵ ١َ٪َب خَ٦َْٞٮَب١ُ٨ْ أَٳَ٣َ ٩َشَحٍ ٳَرَشَ١ْزُ٨ْ ٩َب خَٴَ٥ْٮَب١ُ٨ْ ٳَسَاءَ ٍُٲُٴسِ١ُ٨ْ ٳَ٩َب ٭َشَٵ ٩ََْ٢ُ٨ْ ؽََُْٚبءَ١ُ٨ُ ا٥َزِٹ٬َ صََّ٪ْزُ٨ْ أَ٭َٲُ٨ْ ِٙٺ٢ُ٨ْ ؽُشَ١َبءُ [الأ٭ْب٧:94]حهظڀٴض ٻڀڄش أىپ حٿڀٰش ٳِرْخنڄٴَى ٿٴ٦"ٳَحىٍ" ٳٸخٽ ر٬٠يڂ "ؿڄ٪ ٳَّي ، ٻؤَْٓ ًأٓخٍٍ ".633 ًٷْپ ٳَحىٍ ؿڄ٪ ٳَىحڅ ، ڃؼپ ٓټَحڅ ًٓټخٍٍ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 629حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ1، ٙ331 630 ريٍ حٿيّن حٿڄَحىُ ،طٌْٟق حٿڄٸخٛي ًحٿڄٔخٿٺ رَ٘ف أٿٴْش رن ڃخٿٺ ، ؽ1 ، ٙ246 631أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6 ، ٙ320 632أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ146 633حٿٸخٓڄِ ، ڃلخٓن حٿظؤًّپ ، ؽ4 ، ٙ122

عدد الصفحات ١٧٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 220 ، ًٻٔٚڅ ًٻٔخٿَ"634 ًًىذ أرٌ حٿزٸخء حٿ٬ټزَُ اٿَ أڅ:"ٳََُحىٍَ ":ىٌَُ ؿَڄْ٪ُ ٳََْىٍ ، ًَحٿْؤَٿِٲُ ٿِڀظَؤْنِْغِ،ڃِؼْپُ ٻَُٔخٿََ .635 اٙ أڅّ حٿٴَحء ح٫ظَٝ ٳٸخٽ :"ًحٿٌَحكِيُ : ٳَََىٌ " ،رخٿظلَّٺ ،" ًٳََِىٌ " ٻټَظٲٍ ، " ًٳََِّي "، ٻؤَڃَِْ، "ًٳََْىَحڅُ " ٻَٔټََْحڅَ ، "ًٙ َّـٌُُُ ٳََْىٌ ٳِ ىٌح حٿڄ٬نَ ، أَُ رٴظْق ٳٔټٌڅ " 636ًٻخڅ ٌّنْ حٿـَْڃِّ، ٳْڄخ ًٻَ ٫نو، ّٸٌٽ: ٳَُحى ؿڄ٪ ٳَى، ٻڄخ ٷْپ: طُئْځ ًطُئَحځ ٿڀـڄْ٪ . ًڃنو: حٿٴََُحىٍ، ًحٿَُىَحٳَ ًحٿٸََُحنَ ."637 ًٷي ًحٳٶ حٿ٘نٸْ٤ِ ىئٙء حٿڄظٸيڃْن ڃن أىپ حٿڀٰش، ٫خٟيح ٍأّو ر٘خىي ڃن ٌٗحىي ٻٚځ حٿ٬َد ، كْغ ٍَّ "أڅّ ًحكي حٿٴَحىٍ ٳَْى، ًّٸخٽ ٳْو أّ٠خً : ٳََى رخٿظلَّٺ، ًڃنو ٷٌٽ نخرٰش ًرْخڅ: ڃِنْ ًَكٍْٖ ًَؿَََسٍ ڃٌٍَِِْٗ أَٻَخٍِ٫ُوُ ٣َخًُِ حٿْڄََُِْْٜ ٻََْْٔٲِ حٿَْْٜٸَپِ حٿْٴَََىِ "638 ًُّنَْ٘ي رْضُ حٿنخرٰش رٴظق حٿَّحءِ ، ًٟڄّيخ ، ًٻَٔىخ ڃ٪ ٳظق حٿٴخءِ ، ًر٠ڄظْن 639 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ:{اِ٭َ٪َب ؽَشَ٧َ َّ٦َٺْ٢ُ٨ُ ا٥ْ٪َٺْزَخَ ٳَا٥ذَ٧َ }[ا٥جٞشح:173] حهظڀٲ حٿڀٌٌّٰڅ ٳِ أٛپ ٙځ ٻڀڄش "ىځ " ىپ ىِ ّخء أً ًحً، ٳخٍط٠َ حٿـٌىَُ "أڅّ أٛڀيخ ًحً أُ ": حٿيځ أٛڀو ىَڃٌٌَ رخٿظلَّٺ، ًانڄخ ٷخٿٌح ىَڃَِِ َّيْڃََ ٿِلخٽِ حٿټَٔس حٿظِ ٷزپ حٿٌحً ٻڄخ ٷخٿٌح ٍََِِٟ ََََّْٟ ًىٌ ڃن حٿٌَِٟحڅ ."640ًٍأٍ حرن ڃن٨ٌٍ أڅّ أٛڀيخ ّخء ٕنّو "ّٸخٽ ٳِ طَّٜٴو: ىَڃَِْضْ َّيُ طَيْڃَ ىَڃًَ، ٳْ٨يًَڅ ٳِ ىَڃَِْضْ ًطَيْڃَ حٿْخءَ ًحَٕٿٲَ حٿڀظْن ٿڂ َّـِيًُىُڄخ ٳِ ىَځٍ "641 ًٷي ٍؿّق حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌح حٿٸٌٕٙهَْ، ىح٫ڄخ ًؿيش ن٨َه رٌ٘حىي ڃن ٻٚځ حٿ٬َد، كْغ ٍأٍ أڅ "حٿيځ أٛڀو ىڃِ، ّخثِ حٿٚځ ،ًىٌ ڃن حٕٓڄخء حٿظِ كٌٳض حٿ٬َد ٙڃيخ ًٿڂ ط٬ٌّٝ ٫نيخ ْٗجخ، ًأ٫َرظيخ ٫ڀَ حٿ٬ْن، ًٙڃو طَؿ٪ ٫ني حٿظَْٰٜ، ٳظٸٌٽ ىڃِ ربىٯخځ ّخء حٿظَْٰٜ ٳِ ّخء ٙځ حٿټڀڄش،ًطَؿ٪ أّ٠خ ٳِ ؿڄ٪ حٿظټَْٔ، ٳخٿيڄِس ٳِ حٿيڃخء ڃزيٿش ڃن حٿْخء حٿظِ ىِ ٙځ حٿټڀڄش، ًٍرڄخ ػزظض أّ٠خ ٳِ حٿظؼنْش، ًڃنو ٷٌٽ ُٓلْڂ حٿَّخكِ : ٳَ٥َٴْ أَ٭َب َّ٦َٶ ؽَغَشٍ رَثَؾْٮَب عَشَٵ ا٥ذَ٩َٺَب٫ِ ثِب٥ْخَجَشِ ا٥ْٺَِٞٺ٬ِ ًٻٌٿٺ طؼزض ٙڃو ٳِ حٿڄخِٟ ًحٿڄ٠خٍ٩، ًحٿٌٛٲ ٳِ كخٿش حٙٗظٸخٵ ڃنو ٳظٸٌٽ: ٳِ حٿڄخِٟ ىڃْض ّيه ٻَِٟ، ًڃنو ٷٌٿو: ٱ٤ أ٭ذ الا افجِ دُ٩ِٺذ ٳٙٸ عجٺ٤ الله ٩ب ٥ٞٺذ "642 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 634 حرن ٫٤ْش ، حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ،ؽ3 ، ٙ1 635حٿ٬ټزَُ ،حٿظزْخڅ ٳِ ا٫َحد حٿٸَآڅ ، ؽ1 ، ٙ521 636 حٿِرْيُ ، طخؽ حٿ٬ًَّ ، ؽ8 ، ٙ484 637حٿ٤زَُ ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ8 ، ٙ333 638 أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ488 639 حٿِرْيُ ، طخؽ حٿ٬ًَّ ڃن ؿٌحىَ حٿٸخڃٌّ ،ؽ8 ، ٙ483 640آڄخ٫ْپ رن كڄخى حٿـٌىَُ، حٿٜلخف؛ طخؽ حٿڀٰش ًٛلخف حٿ٬َرْش ، طلٸْٶ: أكڄي ٫زي حٿٰٴٌٍ ٫٤خٍ حٿنخَٗ: ىحٍ حٿ٬ڀڂ ٿڀڄّْٚن حٿ٤ز٬ش: حٿَحر٬ش 1990 641 حرن ڃن٨ٌٍ ، ٿٔخڅ حٿ٬َد ، ؽ6 ، ٙ322 642أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ60

عدد الصفحات ١٧٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 221 ًٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: ٥َ٬ ٹَغِذُٳاْ ٩ِ٬ دُٳ٭ِِٰ ٩َٴْئِلاً [حٿټيٲ:58 ]ٷٍَّ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ "ڃٌثٚ" حٓڂ ڃټخڅ ًأّّي ن٨َطو حٿَٜٳْش ىٌه رْٔخٵ ٻٚځ حٿ٬َد كْغ أػزض أڅ "ڃٌثٚ" ٳ٬ڀو حٿڄخِٟ"ًأٽ" ًڃ٠خٍ٫و "ّجپ"ٳْټٌڅ "ڃٌثٚ" حٓڂ ڃټخڅ ٫ڀَ ًُڅ " ڃَٴ٬ِپ " رٴظق حٿڄْڂ ًٻَٔ حٿ٬ْن ٳلْغ ٻخڅ حٿٴ٬پ ٛلْق حٓهَ ًڃ٠خٍ٫و ڃټٌٍٔ حٿ٬ْن "ٳيٌ حٓڂ ڃټخڅ، "ًڃ٬ڀٌځ ٳِ ٳنّ حٿَٜٱ أڅّ ًحًُ حٿٴخء ڃن حٿؼٚػِ ّنٸخّ ڃٜيٍه حٿڄْڄِ ًحٓڂ ڃټخنو ًُڃخنو، ٫ڀَ حٿڄٴ٬پ رټَٔ حٿ٬ْن ٻڄخ ىنخ، ڃخ ٿڂ ّټن ڃ٬ظپ حٿٚځ ٳخٿٸْخّ ٳْو حٿٴظق ٻخٿڄٌٿَ. ًحٿ٬َد طٸٌٽ: ٙ ًأٿض نٴٔو، أُ ٙ ًؿيص ڃنـَ طنـٌ رو، ًڃنو ٷٌٽ حٿ٘خ٫َ: ٥َب ٳَأَ٥َذْ ٭َْٚغُ٠َ خَ٦َٺْزَٲَب ٥ِ٦َْْب٩ِشِٹَٺْ٬ِ ٳَ٥َ٨ْ رُ٢ْ٦َــ ــــــ٨ِ ًٷخٽ حٕ٫َ٘: ٳََٝذْ أُخَب٥ِظُ سَةَ ا٥ْجَٺْذِ َْٕٚ٦َزَُٰ ٳََٝذْ ٹُؾَبرِسُ ٩ِٮِٸ صُ٨َ ٩َب ٹَئِ٤ُ أُ ڃخ ّنـٌ".643 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: أََٙشَأَٹْذَ ا٥َزِٷ ١ََٚشَ ثِآٹبرِٮَب ٳََٝب٣َ ٥َؤُٳرَٺَ٬َ ٩َبلاً ٳَٳَ٥َذاً [٩شٹ٨:77] .ٷي أػخٍ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃٔؤٿش ٿٌّّٰش أػنخء طٌؿْيو ٿڄ٬نَ حّٓش "ًٿيح "ٳؤرخڅ أڅ حٿٌٿي رٴظق حٿٌحً ًحٿَٚځ،ًر٠ڂ حٿٌحً ًآټخڅ حٿَٚځ، ٻڄخ ٷَة رو أّ٠ًخ ّ٤ڀٸخڅ ٫ڀَ حٿڄٴَى طخٍس، ً٫ڀَ حٿـڄ٪ أهٍَ،،ٷَأ ىٌح حٿلَٱ كڄِس ًحٿټٔخثِ {ًًََٿَيًح } ر٠ڂ حٿٌحً حٿؼخنْش ًٓټٌڅ حٿٚځ. ًٷَأه حٿزخٷٌڅ رٴظق حٿٌحً ًحٿٚځ ڃ٬خً، ًىڄخ ٿٰظخڅ ڃ٬نخىڄخ ًحكي ٻخٿ٬َََد ًحٿ٬َُْد، ًحٿ٬َيَځ ًحٿ٬ُيْځ . ًڃن ا٣ٚٵ حٿ٬َد حٿٌُٿْي ر٠ڂ حٿٌحً ًٓټٌڅ حٿٚځ ٻٸَحءس كڄِس ًحٿټٔخثِ ٷٌٽ حٿلخٍع رن كِڀِِّس : ٳَ٣َ ــَٝذْ سَأَٹْذُ ٩ََْبؽِشًا َٝذْ صَ٨َ ـــسُٳا ٩َب٥ًب ٳَٳُ٣ ــــْ دَا ًٷٌٽ ٍإرش: ا٥ْؾَ٪ْذُ ٥ِ٦َِٰ ا٥َْْضِٹضِ َٙشْدَا ٥َ٨ْ ٹَزَخِزْ ٩ِ٬ْ ٳُ٥ْذِ ؽَٸْءٍ ٳُ٥ْذَا ًٷي حٓظنټَ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃخ ًىذ اٿْو ر٬ٞ أىپ حٿڀٰش ڃن ؿ٬ڀيڂ ٻڀڄش " حٿٌُٿي " ؿڄ٪ "ًَٿَي " ٳٸخٽ :" ًُ٫ڂ ر٬ٞ ٫ڀڄخء حٿ٬َرّْش : أڅ حٿٌَٿَي رٴظق حٿٌحً ًحٿٚځ ڃٴَى . ًأڅ حٿٌُٿْي ر٠ڂ حٿٌحً ًٓټٌڅ حٿٚځ ؿڄ٪ ٿو. ٻؤٓي رخٿٴظق ّـڄ٪ ٫ڀَ أُْٓي ر٠ڂ ٳٔټٌڅ . ًٷي حٓظ٨يَ ٫يځ ٛلش ىٌح حٿَأُ ٳٸخٽ:".ًڃڄخ ّيٽّ ٫ڀَ أڅ «حٿٌُٿْي »رخٿ٠ڂ ٿْْ رـڄ٪ ٷٌٽ حٿ٘خ٫َ: ٳَڀَْْضَ ٳُڀَخنًخ ٻَخڅَ ٳِِ رَ٤ْنِ أُڃِوِ ًَٿَْْضَ ٳُڀَخنًخ ٻَخڅَ ًُٿْيَ كِڄَخٍ ٕڅ «حٿٌُٿْي »ٳِ ىٌح حٿزْض ر٠ڂ حٿٌحً ًٓټٌڅ حٿٚځ ًىٌ ڃٴَى ٷ٤٬خً ٻڄخ طٍَ ."644 ا٥٪ي٦ت ا٥خب٩ظ: عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ دِٙ الإؽ٢ب٣ . ٷٍَّ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ طٴَْٔه ٻؼَْح ڃن حٿڄٔخثپ حٿڄوظڀٲ ٳْيخ رْن حٿڄٴَّّٔن ، ٌٓحء أٻخنض ڃظ٬ڀٸش رڄٔخثپ حٙ٫ظٸخى ،أځ رڄٔخثپ حٕكټخځ، ٳټخڅ ّـنق ٳْيخ اٿَ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 643أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3، ٙ317 644 حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ3 ،ٙ 491

عدد الصفحات ١٧٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 222 حٙٓظيٙٽ ، ر٘خىي ڃن ٻٚځ حٿ٬َد،ّنَٜ رو حٿڄٔؤٿش حٿظِ َّؿّليخ ،ٳْيٳ٪ ريخ حٗٗټخٽ حٿٌحٍى ٫ڀَ حٿڄ٬خنِ حٿظِ ّؼزظيخ ٳٴِ : ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٥ِٮُشِٹَُٰ ٩ِ٬ْ آٹَبرِٮَب [حَٗٓحء: 1]ٷي ٳَّٵ أىپ حٿڀٰش رْن "حٿَإّخ" ً"حٿَإّش": ٳوٌٜحٳوٌّٜح حًٕٿَ رڄخ َّحه حٗنٔخڅ ٳِ حٿنٌځ، ًحٿؼخنْش رڄخ َّحه رلخٓش حٿزَٜ ٳِ حٿْٸ٨ش، ٳٸخٿٌح: ٍأٍ ٳِ حٿڄنخځ ٍإّخ كٔنش، ًٍأٍ ر٬ْنو ٳِ حٿْٸ٨ش ٍإّش، حًٕٿَ رخٿزَْٜس، ًحٿؼخنْش رخٿزَٜ.ٷخٽ أرٌ حٿزٸخء: "حٿَإّخ ٻخٿَإّش، ٯَْ أنّيخ ڃوظٜش رڄخ ّټٌڅ ٳِ حٿنٌځ؛ ٳَٷخً رْنيڄخ .. ًٍأٍ ٍإّخ: حهظٚ رخٿڄنخځ، ًٍإّش: رخٿ٬ْن" ًٷي ڃخٽ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أڅّ حٿَإّش حٿٌحٍىس ٳِ حّٓش ىِ ٍإّش ّٸ٨ش "ًّئّّي ڃخ ًٻَه ڃن ٻٌنيخ ٍإّخ ٫ْن ّٸ٨ش ٷٌٿو ط٬خٿَ ىنخ: {ٿِنََُِّوُ ڃِنْ آَّخطِنَخ }، ًٷٌٿو{ڃَخ َُح٭َ حٿْزَََُٜ ًَڃَخ ٣َََٰ ٿَٸَيْ ٍَأٍَ ڃِنْ آَّخصِ ٍَرِوِ حٿْټُزٍََْ }[حٿنـڂ:17-18]، ػڂ ٫ٸّذ ٫ڀَ "ڃخ ُ٫ڄو ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ ڃن أڅ حٿَإّخ ٙ ط٤ڀٶ ريٌح حٿڀٴ٦ ٿٰش اٙ ٫ڀَ ٍإّخ حٿڄنخځ، ڃَىًى. رپ حٿظلٸْٶ: أڅ ٿٴ٦ حٿَإّخ ّ٤ڀٶ ٳِ ٿٰش حٿ٬َد ٫ڀَ ٍإّش حٿ٬ْن ّٸ٨ش أّ٠خً؛ًڃنو ٷٌٽ حٿَح٫ِ ًىٌ ٫َرِ ٷقّ : َٙ٢َجَشَ ٥ِ٦شُإْٹَب ٳَٱَؼَ ُٙئَادُٯُ ٳَثَؾَشَ ٭َْٚغًب ١َب٫َ َٝجْ٤ُ ٹَ٦ُٴ٩ُٲَب ٳبنو ّ٬نِ ٍإّش ٛخثي ر٬ْنو. ًڃنو أّ٠خً ٷٌٽ أرِ حٿ٤ْذ : ٳَسُإْٹَبَٟ أَؽْ٦َٶ ِٙٸ ا٥ُْْٺُٴ٫ِ ٩ِ٬َ ا٥َْٖ٪ْلِ "645 ًٷي ًٍٍ حٗڃخځ أكڄي ًحٿزوخٍُ ًٯَْىڄخ ٫ن حرن ٫زخّ ٳِ طٴَْٔ ىٌه حّٓش:ىِ ٍإّخ ٫ْن أٍّيخ ٌٍٓٽ حلله ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٿْڀش أَُٓ رو اٿَ رْض حٿڄٸيّ ، ًٿْٔض رَإّخ ڃنخځ ، ًٳِ ٿٴ٦ : ِٗء أٍّو حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ ٳِ حٿْٸ٨ش ، ٍآه ر٬ْنو كْن ًُىذ رو اٿَ رْض حٿڄٸيّ . ًٿْْ أَٛف ڃن ىٌح نٚ ًٙ أٷٌٍ ڃنو كـش ؛ ٕڅ حرن ٫زخّ - ًىٌ طَؿڄخڅ حٿٸَآڅ - ّٴَٔ رو حّٓش، ًٍَّ أڅ حَٗٓحء ٻخڅ ٳِ حٿْٸ٨ش ، ًّنٸپ - ًىٌ حٿ٬َرِ حٿٸَِٗ حٿيخٗڄِ حٿٴْٜق – أنټڀڄش حٿَإّخ طټٌڅ ًىِ ٿٰش حٿٸَآڅ رڄ٬نَ حٿَإّش . ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: صُ٨َ ٭ُخْشِعُ٢ُ٨ْ ىِْٚلاً [حٿلؾ:5]ٷي طٔخءٽ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ن ًؿو حٗٳَحى ٳِ ٷٌٿو "٣ٴٚ "ڃ٪ أڅّ حٿڄ٬نَ نوَؿټڂ أ٣ٴخًٙ . ٳٌٻَ ٿڀ٬ڀڄخء أؿٌرش ًأرخڅ ٫ن ٫يځ حطـخىيخ؛ ڃنيخ ڃخ ًٻَه حرن ؿََّ حٿ٤ّزَُ ٷخٽ : ًًكّي حٿ٤ٴپ ًىٌ ٛٴش ٿڀـڄ٪، ٕنّو ڃٜيٍ ڃؼپ "٫يٽ ًًٍُ" ًطز٬و ٯَْه ٳِ ًٿٺ. ًڃنيخ ٷٌٽ ڃن ٷخٽ {ػُڂَ نُوَِْؿُټُڂْ ٣ِٴًْٚ } أُ نوَؽ ٻپ ًحكي ڃنټڂ ٣ٴًٚ "646 ٿټن حٿٌُ ّئّّيه ْٓخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد ، ًطټٍَ ٻؼَْح ٳِ ٻٚڃيڂ، ىٌ ڃخ حٓظ٨يَه حٿ٘نٸْ٤ِ "ڃن حٓظٸَحء حٿڀٰش حٿ٬َرْش حٿظِ نِٽ ريخ حٿٸَآڅ، ىٌ أڅّ ڃن أٓخٿْزيخ أڅّ حٿڄٴَى اًح ٻخڅ حٓڂ ؿنْ ّټؼَ ا٣ٚٷو ڃَحىحً رو حٿـڄ٪ ڃ٪ طنټَْه ٻڄخ ٳِ ىٌه حّٓش، ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 645أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3، ٙ 4 646طٴَْٔحٿ٤زَُ ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ6 ، ٙ145

عدد الصفحات ١٨٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 223 ًط٬َّٴو رخٕٿٲ ًحٿٚځ، ًرخٟٗخٳش ،ًڃن أڃؼڀش ًٿٺ ڃ٪ حٿظنټَْ ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ ٫ٸْپ رن ٫ڀٴش حٿڄَُ: ٳََٟ ــــا٫َ ثَٮُٴ َٙضَاسَحَ ؽَشَ َّ٨ٍ ٳَ١ُٮْذَ ٥َٲُ٨ْ ١َؾَشٍ ثَٮِٸ ا٥ْؤَخِٺٮَب ّ٬نِ َّٗ أَ٫ڄخځ : ًٷٌٽ ٷ٬نذ حرن أځّ ٛخكذ : ٩َب ثَب٣ُ َٝٴْ٧ٍ فَذِٹٍٜ صُ٨َ ٥َٺْظَ ٥َٲُ٨ْ دِٹ٬ٌ ٳَ٥َٺْظَ ٥َٲُ٨ْ َّْٞ٤ٌ اِرَا ائْزُ٪ِٮُٴا ّ٬نِ ڃخ رخٽ ٷٌځ أٛيٷخء ًىٌح حٿٌُ أ٣ڀٸو حٿڄٴَّٔ ىٌ "ڃن حٕٓخٿْذ حٿ٬َرْش حٿڄ٬يٌىس ، أڅ حٙٓڂ حٿڄٴَى اًح ٻخڅ حٓڂ ؿنْ . ّټؼَ ا٣ٚٷو ٫ڀَ حٿـڄ٪ ، ًڃن ًٿٺ ٷٌٿو - ط٬خٿَ - : { ًحؿ٬ڀنخ ٿِڀْڄُظَٸِْنَ اِڃَخڃخً } أٍ: أثڄش ، ًٷٌٿو - ٓزلخنو - { ٳَبِڅ ٣ِزْنَ ٿَټُڂْ ٫َن َِْٗءٍ ڃِنْوُ نَٴْٔخً . . } أٍ: أنٴٔخ647 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٥ِ٦َزِٹ٬َ أَؽْغَٮُٴا ِٙٸ ٱَزِٯِ ا٥ذُ٭ْٺَب ؽَغَٮَخٌ ٳَ٥َذَاسُ ا٥ْآخِشَحِ خَٺْشٌ [حٿنلپ:33 ] ڃن حٿڄ٬ًَٱ ٳِ ٫ڀڂ حٿ٬َرّْش ًحٿٌُ ٷٍَّه أثڄظيخ أڅّ ْٰٛش حٿظٴ٠ْپ طٸظ٠ِ حٿڄ٘خٍٻش رْن حٿڄٴ٠ّپ ًحٿڄٴ٠ّپ ٫ڀْو ٳْڄخ ٳْو حٿظٴ٠ْپ، اٿّخ أڅّ حٿڄٴ٠َپ أٻؼَ ٳْو ًأٳ٠پ ڃن حٿڄٴ٠َپ ٫ڀْو، ًڃ٬ڀٌځ أڅّ حٿڄٴ٠َپ ٫ڀْو ٳِ حّٓخص حٿڄٌٻٌٍس حٿٌُ ىٌ ٫ٌحد حٿنخٍ ٙ هَْ ٳْو حٿزظّش، ً٫ڀَ ىٌح ٳْٰٜش حٿظٴ٠ْپ ٳْيخ اٗټخٽ . ٳؤؿخد حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ن ىٌح حٗٗټخٽ ڃن ًؿيْن :"ًٕٽ: أڅّ ْٰٛش حٿظٴ٠ْپ ٷي طُ٤ڀٶ ٳِ حٿٸَآڅ، ًٳِ حٿڀٰش ڃَحىحً ريخ ڃ٤ڀٶ حٙطّٜخٱ، ٙ طٴ٠ْپ ِٗء ٫ڀَ ِٗء . حٿؼخنِ :أڅّ ڃن أٓخٿْذ حٿڀٰش حٿ٬َرّْش أنّيڂ اًح أٍحىًح طوْٜٚ ِٗء رخٿٴ٠ْڀش، ىًڅ ٯَْه ؿخءًح رْٰٜش حٿظٴ٠ْپ، َّّيًڅ ريخ هٌُٜٙ ًٿٺ حٿِ٘ء رخٿٴ٠پ، ٻٸٌٽ كّٔخڅ رن ػخرض ٍِٟ حلله ٫نو: أَرَٲْغُٴٯُ ٳَ٥َغْذَ ٥َُٰ ثِ٢ُْ٘ءٍ َٙؾَشُ١ُ٪َب ٥ِخَٺْشِ١ُ٪َب ا٥ِْٚذَاءُ ًٻٸٌٽ حٿ٬َد: حٿّ٘ٸخءأكذّ اٿْٺ، أځ حٿٔ٬خىس؟ ًٷٌٿو ط٬خٿَ : {ٷَخٽَ ٍَدِ حٿِٔـْنُ أَكَذُ اِٿََِ }[ٌّٓٲ:33 ] حّٓش."648 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٥َٲُ٨ْ سِصُْٝٲُ٨ْ ِٙٺٲَب ثُ٢ْشَحً ٳََّؾِٺّبً [ڃَّڂ:62] حٓظ٘ټپ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ "ًؿو ًٻَ حٿزټَس ًحٿ٬ِ٘، ڃ٪ أڅ حٿـنّش ْٟخء ىحثڂ ًٙ ىٿْپ ٳْيخ. ٳؤؿخد رؤؿٌرش حًٕٽ: أڅّ حٿڄَحى رخٿزټَس ًحٿ٬ِ٘ ٷيٍ ًٿٺ ڃن حٿِڃن، ٻٸٌٿو :{ٯُيًُُىَخ َٗيٌَْ ًًٍَََحكُيَخ َٗيٌَْ }}[ٓزؤ:12] ،أُ ٷيٍ ٗيَ.ًًٍُ ڃ٬نَ ىٌح ٫ن حرن ٫زخّ، ًحرن ؿَّؾ ًٯَْىڄخ. حٿـٌحد حٿؼخنِ: أڅّ حٿ٬َد ٻخنض ٳِ ُڃنيخ طٍَ أڅّ ڃن ًؿي ٯيحءً ً٫٘خءً ٳٌٿٺ حٿنخ٫ڂ، ٳنِٿض حّٓش ڃَٯّزش ٿيڂ ًاڅ ٻخڅ ٳِ حٿـنش أٻؼَ ڃن ًٿٺ . ًًٍَّ ىٌح ٫ن ٷظخىس، ًحٿلٔن، ًّلَْ رن أرِ ٻؼَْ.حٿـٌحد حٿؼخٿغ: أڅّ حٿ٬َد ط٬زَّ ٫ن حٿيًحځ رخٿزټَس ًحٿ٬ِ٘، ًحٿڄٔخء ًحٿٜزخف، ٻڄخ ّٸٌٽ حٿَؿپ:أنخ ٫ني ٳٚڅ ٛزخكخً ًڃٔخءً، ًرټَس ً٫ْ٘خً . َّّي حٿيّڄٌڃش ًٙ ّٸٜي حٿٌٷظْن حٿڄ٬ڀٌڃْن.حٿـٌحد حٿَحر٪: أڅ طټٌڅ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 647طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ4 ، ٙ333 648أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6، ٙ30

عدد الصفحات ١٨١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 224 حٿزټَس ىِ حٿٌٷض حٿٌُ ٷزپ حٗظٰخٿيڂ رڀٌحطيڂ. ًحٿ٬ِ٘: ىٌ حٿٌٷض حٿٌُ ر٬ي ٳَحٯيڂ ڃن ٿٌحطيڂ، ٕنو ّظوڀڀيخ ٳظَحص حنظٸخٽ ڃن كخٽ اٿَ كخٽ. ًىٌح َّؿ٪ ڃ٬نخه اٿَ حٿـٌحد حًٕٽ"649ٿٸي ًؿو حٿ٘نٸْ٤ِ حّٓش ر٬يس أؿٌرش ڃٔظٸخس ڃن ْٓخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد ،ًًٻَىخ ؿڄْ٬يخ ًٿڂ َّؿق ًحكيح ٕڅ ڃـڄٌ٫يخ ڃظٴٶ ٳِ اّ٠خف ىٙٿش حّٓش . ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: عَٺَُٞٴ٥ُٴ٫َ ٥ِ٦َِٰ ُٝ٤ْ أََٙلا رَزَ١َشُٳ٫َ [ا٥٪ئ٩ٮٴ٫:85 ]ٳِ ىٌه حٿٸَحءس حٿظِ ىِ ٷَحءس حٿـڄيٌٍ ٓئحٽ ڃ٬ًَٱ: ًىٌ أڅ ّٸخٽ: ڃخ ًؿو حٗطْخڅ رٚځ حٿـَ، ڃ٪ أڅ حٿٔئحٽ ٙ ّٔظٌؿذ حٿـٌحرزيخ،ٕڅ ٷٌٽ:{ڃَنْ ٍَدُ حٿَٔڄَخًَحطِخٿَٔزْ٪ِ ًٍََدُ حٿْ٬ََِْٕ حٿْ٬َ٨ِْڂِ }[حٿڂإڃنٌڅ:86 ] ٳؤؿخدحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ رؤڅ "حٿ٨خىَ أڅ ّٸخٽ ٳِ ؿٌحرو: ٍريڄخ حلله، ًاًح ّ٘ټپ ًؿو حٗطْخڅ رٚځ حٿـَ. ًحٿـٌحد ٫ن ىٌح حٿٔئحٽ ڃ٬ًَٱ ًحٟق، ٕڅ ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ڃَنْ ٍَدُ حٿَٔڄَخًَحصِ } [حٿڄئڃنٌڅ: 86] ًٷٌٿو:{ڃَنْ رَِْيِهِ ڃَڀَټٌُصُ ٻُپِ َِْٗءٍ }[حٿڄئڃنٌڅ: 88 ] ٳْو ڃ٬نَ ڃن ىٌ ڃخٿٺ حٿٔڄٌحص ًحٍٕٝ، ًحٿ٬َٕ، ًٻپ ِٗء ٳْلٔن حٿـٌحد رؤڅ ّٸخٽ: لله: أُ ٻپ ًٿٺ ڃڀٺ لله، ًن٨َْه ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ حٿ٘خ٫َ: اِرَا ِٝٺ٤َ ٩َ٬ْ سَةُ ا٥ْ٪َضَا٥ِِ٘ ٳَا٥ُْٞشَٵ ٳَسَةُ ا٥ْغِٺَبدِ ا٥ْغُشْدِ ُٝ٦ْذُ ٥ِخَب٥ِذِ ٕڅّ ٷٌٿو : ڃن ٍد حٿڄِحٿٲ ٳْو ڃ٬نَ ڃن ىٌ ڃخٿټيخ، ٳلٔن حٿـٌحد رخٿٚځ: أُ ىِ ٿوخٿي"650 ا٥٪ي٦ت ا٥غبدط: عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ الأعب٥ٺت ا٥زْجٺشٹخ. اڅّ حٿڀٰش حٿظِ ّنزِٰ أڅ ط٬يّ ڃَؿ٬خ ٳِ طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ًحٓظنزخ١ حٕكټخځ ڃنو، ىِ حٿڀٰش حٿظِ ٻخنض ڃظيحًٿش ٳِ ٫َٜ حٿظنِّپ، ىًڅ حٙٿظٴخص اٿَ حٿڀٰش حٿلخىػش ًڃخ ٣َأ ٫ڀْيخ ٳِ حٿ٬ٌٍٜ حٿظخٿْش ڃن ط٤ٌٍ ٳِ ىٙٙص حٕٿٴخ٥، ڃڄخ ٙ ّنزِٰ طلټْڄو ٳِ ٳيڂ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ،ًر٬ْيح ٫ن حٿًَحٓذ حٿٴټَّش حٿظِ ّلڄڀيخ حٿڄٴَّٔ ٳْٔٸ٤يخ ٫ڀَ حٿٸَآڅ رڄخ ّوَؽ حٿنٚ ٫ن رٚٯظو ًأٛخٿظو، ًڃ٬نَ ًٿٺ أڅ ٿٰش حٿظنِّپ طَحٳٶ ْٓخٵ حٿظنِّپ ًطُٚڃيخ ًٙ طلْي ٫نيخ651 ًٷي ح٫ظڄي حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ڀَ حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ ٻؼَْح ٳِ ارَحُ ڃ٬نَ ٻٚځ حلله ًاّ٠خكو ڃنيخ : ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِرْ آرَٺْٮَب ٩ُٴعَٶ ا٥ْ٢ِزَبةَ ٳَا٥ُْٚشَْٝب٫َ ٥ََْ٦َ٢ُ٨ْ رَٲْزَذُٳ٫َ [ا٥جٞشح:53] حهظڀٲ حٿڄٴًَٔڅ ٳِ حٿڄٸٌٜى ڃن " حٿٴَٷخڅ " ٳٌىذ حٿټٔخثِ اٿَ أڅ حٿٌحً ڃٸلڄش ، أُ ُحثيس ، ًىٌ ن٬ض ٿڀټظخد ًٟ٬ّٲ ٷٌٿو أرٌكْخڅ 652 ًؿ٬پ حٿٌحً ٫خ٣ٴش ، ٕؿپىٌح حٓظ٨وٍ حٿ٘نٸْ٤ِ: أڅّ حٿٴَٷخڅ ىٌ حٿټظخد حٿٌُ أًطْو ڃٌَٓ، ًانڄخ ٫٤ٲ ٫ڀَ نٴٔو؛ طنِّٚ ٿظٰخَّ حٿٜٴخص ڃنِٿش طٰخَّ حٿًٌحص؛ ٕڅّ ًٿٺ حٿټظخد حٿٌُ ىٌ حٿظٌٍحس ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 649حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ3، ٙ470 650أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ5، ٙ351 651٫زي حٿَكڄن رٌىٍ٩ ، ڃنيؾ حٿْٔخٵ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ، ٙ22 652أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 1 ، ٙ257

عدد الصفحات ١٨٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 225 ڃٌٌٛٱ رؤڃَّن:أكيىڄخ: أنّو ڃټظٌد ٻظزو حلله ٿنزّْو ڃٌَٓ ٫ڀْو ً٫ڀَ نزْنخ حٿٜٚس ًحٿٔٚځ.ًحٿؼخنِ: أنّو ٳَٷخڅ أُ ٳخٍٵ رْن حٿلٶ ًحٿزخ٣پ، ٳ٬٤ٲ حٿٴَٷخڅ ٫ڀَ حٿټظخد، ڃ٪ أنّو ىٌ نٴٔو ن٨َح ٿظٰخَّ حٿٜٴظْن، ٻٸٌٽ حٿ٘خ٫َ : اِ٥َٶ ا٥ْ٪َ٦ِ٠ِ ا٥َْٞشْ٧ِ ٳَاثْ٬ِ ا٥ْٲُ٪َب٧ِ ٳَ٥َٺْشِ ا٥ْ٢َزِٺجَخِ ِٙٸ ا٥ْ٪ُضْدَؽِ٨ِ رپ ٍرڄخ ٫٤ٴض حٿ٬َد حٿِ٘ء ٫ڀَ نٴٔو ڃ٪ حهظٚٱ حٿڀٴ٦ ٳٸ٢، ٳخٻظٴٌح رخٿڄٰخَّس ٳِ حٿڀٴ٦. ٻٸٌٽ حٿ٘خ٫َ: اِ٭ِٸ ٥َؤََُّْ٨ُ ِٙٸ فَذْسِ ا٥ْ٢َ٪ِٸِ َّ٦َٶ ٩َب ١َب٫َ ِٙٸَ ٩ِ٬َ ا٥زَغْذِٹشِ ٳَا٥ِْٞقَشِ حٿٸَٜ: ىٌ حٿظـيَّ ر٬ْنو"653 ٳخٿٴَٷخڅ ىٌ حٿټظخد ر٬ْنو، ٳظٰخَّح ڃٴيٌڃخ ًحطليح ڃٜيحٷخ، ًىٌح حٿظٰخَّ ٳِحٿڄٴيٌځ ٌٓ٭حٿ٬٤ٲ .ٳيٌ طٰخَّ ٳِ حٿٜٴخص ڃ٪ حطلخى حٿٌحص. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٝب٣َ ٩َب ٩َٮََْ٠َ أَ٥َب رَغْغُذَ اِرْ أَ٩َشْرُ٠َ [ٙ:75].حٓظ٨يَ حٿڄٴًَٔڅ ٳِ ٷٌٿو : أّٙ طٔـي " أڅّ ٙ ُحثيس طٴْي حٿظٌٻْي، ًحٿظلٸْٶ ٻيِ ٳِ ٷٌٿو "ٿجٚ ّ٬ڀڂ" أُ ٕڅ ّ٬ڀڂ ًٻؤنو ٷْپ ٿْظلٸّٶ ٫ڀڂ أىپ حٿټظخد ًڃخ ڃن٬ٺ أڅ طلٸّٶ حٿٔـٌى ًطڀِڃو نٴٔٺ اً أڃَطٺ ًّيٽّ ٫ڀَ ُّخىطيخ ٷٌٿو ط٬خٿَ :{ڃخ ڃن٬ٺ أڅ طٔـي} ًٓٸٌ٣يخ ٳِ ىٌح ىٿْپ ٫ڀَ ُّخىطيخ ٳِ { أٙ طٔـي}654،ًٷي حٓظني حٿْ٘ن حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ طٸََّ ىٌح حٿٌؿو اٿَ ْٓخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد كْغ أٗخٍ اٿَ ".أڅ ُّخىس ٿٴ٨ش "ٙ" ٿظٌٻْي حٿټٚځ ًطٸٌّظو أٓڀٌد ڃن أٓخٿْذ حٿڀٰش حٿ٬َرْش، ًىٌ ٳِ حٿټٚځ حٿٌُ ٳْو ڃ٬نَ حٿـلي أٯڀذ ڃ٪ أڅ ًٿٺ ڃٔڄٌ٩ ٳِ ٯَْه. ًأن٘ي حٕٛڄ٬ِ ٿِّخىس "ٙ" ٷٌٽ ٓخ٫يس حٿيٌٿِ: أَََْٙٮْ٠َ ٥َب ثَشٌْٛ ١َؤَ٫َ ٳَ٩ِٺنَُٰ َٕبةٌ رَغَٮَ٪َُٰ مِشَا٧ٌ ٩ُضَْٞتُ ًًٍَّ "أٳڄنٺ" ريٽ "أٳ٬نٺ" ً"طْ٘ڄو" ريٽ "طٔنڄو" ّ٬نِ أ٫نٺ رَٵ رـ"ٙ" ُحثيس ٿڀظٌٻْي ًحٿټٚځ ٿْْ ٳْو ڃ٬نَ حٿـلي. ًن٨َْه ٷٌٽ حٓهَ: رَزَ١َشْدُ ٥َٺْ٦َٶ َٙبّْزَشَرْٮِٸ فَجَبثَخٌ ٳَ١َبدَ فَ٪ِٺ٨ُ ا٥َْٞ٦ْتِ ٥َب ٹَزََٞيَُِ ّ٬نِ ٻخى ّظٸ٤٪. ًأن٘ي حٿـٌىَُ ٿِّخىس "ٙ" ٷٌٽ حٿ٬ـخؽ: ِٙٸ ثِئْشِ ٥َب ؽُٴسٍ عَشَٵ ٳَ٩َب ؽََْشْ ثِبِْٙ٢ِِٰ ؽَزَٶ سَأَٵ ا٥قُجْؼَ عَؾَشْ " ًحٿلٌٍ حٿيڀټش. ّ٬نِ ٳِ رجَ ىڀټش ًٙ ُحثيس ٿڀظٌٻْي. ٷخٿو أرٌ ٫زْيس ًٯَْه."655 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 653أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ37 654أرٌ كّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 5 ، ٙ325 655حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ4، ٙ90

عدد الصفحات ١٨٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 226 ا٥٪جؾش ا٥خب٩ظ عٺبٛ ا٥ضٞبٙخ الأفٴ٥ٺخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ.

عدد الصفحات ١٨٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 227 ا٥٪جؾش ا٣خب٩ظ: عٺبٛ ا٥ضٞبٙخ الأفٴ٥ٺخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ. ر٪ٲٺذ : ٿٸي كيّى حٿڄٴَّٔ ٿنٴٔو ىيٳخ ٫٨ْڄخ ٳِ طٴَْٔه : ًىٌ رْخڅ ٻظخد حلله حٿ٬ِِّ حٿلڄْي ًطَْْٔ ڃ٬خنْو، ًرْخڅ ڃخ ٳْو ڃن ىيحّش ٿڀظِ ىِ أٷٌځ ٳِ حٿينْخ ًحٿيّن ًطٸَّذ ًٿٺ ٕرنخء حٕڃش كظَ ّٔظٸْڄٌح ًّڀظِڃٌح رو ًٷي ٓوَّ ٻپ حٿ٬ڀٌځ ًحٿڄ٬خٍٱ ًڃنيخ حٿڄٔخثپ حٌٕٛٿْش،ًٷي ًٻَ ٳِ ڃٸيڃش طٴَْٔه"656 أنّو ْٓ٠ڄّنو ڃخ ّلظخؽ اٿْو ڃن ڃٔخثپ حٌٕٛٽ ٿويڃش ًٿٺ حٿييٱ حٿ٬٨ْڂ ًڃخ ّظ٬ڀٶ رو ، ً٫ڀَ ىٌح ٳبڅّ ٯَٟو ىٌ رْخڅ ٻظخد حلله – طزخٍٹ ًط٬خٿَ – ًٷي ٻخڅ ٌّٻَ ىٌه حٿڄٔخثپ ٿڀظلٸْٶ ًحٿظيٷْٶ ،ًٍىّىخ اٿَ حٕٛڀْن حٿ٬٨ْڄْن حٿټظخد ًحٿٔنّش، ًٌُّٻَِىخ ٻٌٿٺ ٿظٸٌّش حٿيٿْپ ًٷي ًٻَ ڃٔخثپ أٌٛٿْش ڃظ٬ڀّٸش رظٴَْٔ حّٓش ،ٳِ ر٬ٞ حٿڄٌحٟ٪ حٿظٴَّْٔش . ٿٸي أرخڅ حٿْ٘ن ٻٚځ حلله ؿپّ ً٫ٚ ، ًًؿّو ىٙٿظو ڃن هٚٽ حٓظنخىه اٿَ ٷٌح٫ي أٌٛٿْش طيحًٿيخ ٫ڀڄخء أٌٛٽ حٿٴٸو . ٳ٬ني طٴَْٔه ٿٸٌٿو ط٬خٿَ: ٳَ٩َزَبّبً ٥ِ٦ْ٪ُْٞٴِٹ٬َ [حٿٌحٷ٬ش:73 ]أُ أڅّ حٿنخٍ ڃظخ٩ ٿڀڄٸٌّن:حٿڄنظٴ٬ْن أً حٿڄٔخٳَّن ًهٚ حلله حٿڄٔخٳَّن ٕڅ نٴ٪ حٿڄٔخٳَ رٌٿٺ أ٫٨ڂ ڃن ٯَْه"657 أُ ڃنٴ٬ش ٿڀنخُٿْن رخٿٸٌَحء ڃن حٍٕٝ، ًىٌ حٿوٚء ًحٿٴٚس حٿظِ ٿْْ ريخ أكي، ًىڂ حٿڄٔخٳًَڅ، ٕنّيڂ ّنظٴ٬ٌڅ رخٿنخٍ حنظٴخ٫خ ٫٨ْڄخ ٳِ حٙٓظيٳخء ريخ ًحٙٓظ٠خءس ًاٛٚف حٿِحى.658 ًٷي ٷٍَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ" حٿڄٸٌّن " ٿْْ ٿيخ ڃٴيٌځ كظَ ّوَؽ ريخٯَْىڂ ٿڄخ "طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ ڃن ڃٌحن٪ ح٫ظزخٍ ڃٴيٌځ حٿڄوخٿٴش ٻٌڅ حٿڀٴ٦ ًحٍىح ٿٚڃظنخڅ. ًرو ط٬ڀڂ أنّو ٙ ّ٬ظزَ ڃٴيٌڃخ ٿڀڄُٸٌّن، ٕنّو ؿِء رو ٿٚڃظنخڅ أُ ًىِ ڃظخ٩ أّ٠خ ٿَْٰ حٿڄٸٌّن ڃن حٿلخَّٟن رخٿ٬ڄَحڅ،."659 ٳٝب٥زْب٥ٶ: ٙبِ٫ْ خِْٚزُ٨ْ أَلاَ ٹُِٞٺ٪َب ؽُذُٳدَ اللهِ َٙلاَ عُٮَبػَ َّ٦ٺٲِ٪َب ِٙٺ٪َب اْٙزَذَدْ ثِِٰ [حٿزٸَس:229]حهظڀٲ حٕثڄش ٳِ أنو: ىپ ّـٌُ ٿڀَؿپ أڅ ّٴخىَُ حٿڄَأس رؤٻؼَ ڃڄخ أ٫٤خىخ؟ ٳخٽ ؿڄ٪ ڃن حٿٴٸيخء ٫ڀَ أنو "ٙ ِّّي ٫ڀَ ڃخ أ٫٤خىخ؛ ٕڅ ٷٌٿو: {ٳِْڄَخ حٳْظَيَصْ رِوِ } ٫خثي ٫ڀَ ڃخ ٓزٶ؛ ٕنو ٷخٽ: {ًََٙ َّلِپُ ٿَټُڂْ أَڅْ طَؤْهًٌُُح ڃِڄَخ آطَْْظُڄٌُىُنَ َْْٗجًخ اَِٙ أَڅْ َّوَخٳَخ أََٙ ُّٸِْڄَخ كُيًُىَ حٿڀَوِ ٳَبِڅْ هِٴْظُڂْ أََٙ ُّٸِْڄَخ كُيًُىَ حٿڀَوِ ٳََٚ ؿُنَخفَ ٫َڀَْْيِڄَخ ٳِْڄَخ حٳْظَيَصْ رِوِ } أُ: ڃڄخ آطْظڄٌىن ٳٸ٢"660 أڃّخ حٿـڄيٌٍ ٳٌىزٌح اٿَ ؿٌحُ ًٿٺ، ٿ٬ڄٌځ ٷٌٿو ط٬خٿَ :{ ٳَٚ ؿُنَخفَ ٫َڀَْْيِڄَخ ٳِْڄَخ حٳْظَيَصْ رِوِ }"661ًرو أهٌ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃٔظيٙ ريٙٿش أٿٴخ٥ حٕٓڄخء حٿڄٌٌٛٿش، ًىِ أنيخ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 656حٿڄَؿ٪ نٴٔو ، ؽ1، ٙ4 657 ٫زي حٿَكڄن رن نخَٛ رن حٿٔ٬يُ ،طَْْٔ حٿټَّڂ حٿَكڄن حٿڄلٸٶ : ٫زي حٿَكڄن رن ڃ٬ٚ حٿڀٌّلٶ، حٿنخَٗ : ڃئٓٔش حٿَٓخٿش ،حٿ٤ز٬ش : حًٕٿَ 1420ىـ-2000 ځ، ٙ835 658أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ7 ، ٙ536 659أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ7 ،ٙ536 660ڃلڄي رن ٛخٿق حٿ٬ؼْڄْن ،حٿَ٘ف حٿڄڄظ٪ ٫ڀَ ُحى حٿڄٔظٸن٪،ؽ5 ، ٙ223 661حرن ٻؼَْ ،طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ1 ، ٙ320

عدد الصفحات ١٨٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 228 ڃٌٌٟ٫ش ٳِ حٿڀٰش ًٟ٬خً كٸْٸْخً ٿڀيٙٿش ٫ڀَ حٓظَٰحٵ ؿڄْ٪ أٳَحىهح،كْغ ٍأٍ أڅّ "٧خىَ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش أڅّ حٿوُڀ٪ ّـٌُ رؤٻؼَ ڃن حٿٜيحٵ؛ ًًٿٺ ٕنّو ط٬خٿَ ٫زَّ رڄخ حٿڄٌٌٛٿش ٳِ ٷٌٿو:{ٳَٚ ؿُنَخفَ ٫َڀَْْيِڄَخ ٳِْڄَخ حٳْظَيَصْ رِوِ }،ًٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ حٿڄٌٌٛٙص ڃن ْٛٮ حٿ٬ڄٌځ؛ ٕنّيخ ط٬ڂّ ٻپ ڃخ ط٘ڄڀو ٛٚطيخ "662ًڃخ ٍؿّلو ىٌ حٕٿْٶ رْٔخٵ حٿنٚ؛ ٕڅ ىٙٿش حٕٓڄخء حٿڄٌٌٛٿش ٫ڀَ حٿ٬ڄٌځ ىٌ حٿ٨خىَ ڃن حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَأَؽْٲِذُٳا اِرَا رَجَبٹَْْزُ٨ْ [حٿزٸَس:282] حهظڀٲ حٿڄٴًَٔڅ ٳِ كټڂ حٗٗيخى ٫ڀَ حٿزْ٪، ٱنٸپ حرن ؿََّ حٿ٤زَُ أڅ "أًٿَ حٕٷٌحٽ ٳِ ًٿٺ رخٿٌٜحد: أڅّ حٗٗيخى ٫ڀَ ٻپ ڃَزْ٪ ًڃُ٘ظًَُ، كٶٌ ًحؿذٌ ًٳٌَٝ ُٙځ "663 اٙ أڅّ ؿڄيٌٍ أىپ حٿ٬ڀڂ كڄڀٌه ٫ڀَ حٍٗٗخى ًحٿنيد،ٙ ٫ڀَ حٿٌؿٌد"664 ًاٿْو ڃخٽحٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ڃٔظنيح ٳِ حهظْخٍه اٿَ ْٓخٵ ٫ڀڂ حٌٕٛٽ، ڃٔظ٬ڄٚ ٷخ٫يس كڄپ حٿڄ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿڄٸْي، حٿظِ طٌّٛپ ڃن هٚٿيخ اٿَ أڅّ "أڅّ حٗٗيخى ًحٿټظخرش ڃنيًد اٿْيڄخ ٙ ٳَٟخڅ ًحؿزخڅ ٻڄخ ٷخٿو حرن ؿََّ ًٯَْه، ًٿڂ ُّزَّْن حلله ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش أ٫نِ: ٷٌٿو ؿپ ً٫ٚ: {ًَأَْٗيِيًُح اًَِح طَزَخَّ٬ْظُڂْ }، حٗظَح١ حٿ٬يحٿش ٳِ حٿ٘يٌى، ًٿټنّو رّْنو ٳِ ڃٌحٟ٪ أهَ ٻٸٌٿو:{ڃِڄَنْ طٌَََْْٟڅَ ڃِنَ حٿُ٘يَيَحءِ }[حٿزٸَس:282]،ًٷٌٿو:{ًَأَْٗيِيًُح ًًََُْ ٫َيْٽٍ ڃِنْټُڂْ }[حٿ٤ٚٵ:2].ًٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ حٿڄ٤ڀَٶ ُّلڄپ ٫ڀَ حٿڄٸَِ ى"665 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙبِ٫ْ ١َب٭َزَب اصْٮَزَٺْ٬ِ َٙ٦َٲُ٪َب ا٥ضُ٦ُضَب٫ِ ٩ِ٪َب رَشََٟ [حٿنٔخء:176]أٍحى رنظْن ٳٜخ٫يحً ًىٌ أڅ ڃن ڃخص ًطَٹ أهظْن أً أهٌحص ٳڀين حٿؼڀؼخڅ ڃڄخ طَٹ حٿڄْض "666 أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ ىٌح حٿظٴَْٔ حٿڄ٬ظڄي ٫ني ٫خڃّش حٿڄٴَّٔن، ًأًٍى ٷٌٽ حرن ٫زخّ، ٍِٟ حلله ٫نيڄخ، حٿٌُ هخٿٲ رو حٿنٚ حٿٸَآنِ ڃظ٬ٸّزخ ٷٌٿو كْغ " أنّو ٷخٽ : ٿڀزنظْن حٿنٜٲ؛ ٕڅّ حلله ط٬خٿَ، ٷخٽ : {ٳَبِڅْ ٻُنَ نَِٔخءً ٳٌَْٵَ حػْنَظَْْنِ ٳَڀَيُنَ ػُڀُؼَخ ڃَخ طَََٹَ }[حٿنٔخء:176] .ٳَّٜف رؤڅّ حٿؼڀؼْن انّڄخ ىڄخ ٿڄخ ٳٌٵ حٙػنظْن ٳْو أڃٌٍ .حًٕٽ:أنّو ڃَىًى رڄؼڀو؛ٕڅّ حٿڀيٸخٽ أّ٠خ :{ًَاِڅْ ٻَخنَضْ ًَحكِيَسً ٳَڀَيَخ حٿنِْٜٲُ }[حٿنٔخء:11]، ٳَّٜف رؤڅّ حٿنٜٲ ٿڀٌحكيس ؿخ٫ٚ ٻٌنيخ ًحكيس َٗ٣خ ڃُ٬ڀّٸخ ٫ڀْو ٳَٝ حٿنٜٲ . ًٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ حٿڄٴخىْڂ اًح ط٬خٍٟض ٷيّځ حٕٷٌٍ ڃنيخ، ًڃ٬ڀٌځ أڅّ ڃٴيٌځ حٿَ٘١ أٷٌٍ ڃن ڃٴيٌځ حٿ٨َٱ.ًريٌح ط٬ڀڂ أڅّ ڃٴيٌځ حٿَ٘١ ٳِ ٷٌٿو: {ًَاِڅْ ٻَخنَضْ ًَحكِيَسً ٳَڀَيَخ حٿنِْٜٲُ } ، أٷٌٍ ڃن ڃٴيٌځ حٽـــ٧َٱ ٳْٸٌٿو: {ٳَبِڅْ ٻُنَ نَِٔخءً ٳٌَْٵَ حػْنَظَْْنِ } 667 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 662أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ، ٙ143 663حٿ٤زَُ ،ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ6 ، ٙ84 664حرن ٻؼَْ ، طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ1 ، ٙ272 665أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ187 -188 666حٿوخُڅ ،ٿزخد حٿظؤًّپ ٳِ ڃ٬خنِ حٿظنِّپ، ؽ2 ، ٙ220 667أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ،ٙ226

عدد الصفحات ١٨٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 229 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ : ٳَلاَ رُ٢ْشِٱُٴاْ َٙزَٺَبرِ٢ُ٨ْ َّ٦َٶ ا٥جٖآء اِ٫ْ أَسَدْ٫َ رَؾَقُٮبً [حٿنٌٍ:11] اڅّ ڃخ أٗخٍص اٿْو حّٓش حٿټَّڄش ىٌ أنو" ٿْْ حٿڄٸٌٜى ڃنو أنّين اڅ ٿڂ َّىڅ حٿظلٜن ّټَىنّ ٫ڀَ ًٿٺ ، ًانّڄخ حٿڄَحى ڃنو رْخڅ حٿٌحٷ٪ حٿٌٍ نِٿض ڃن أؿڀو حّٓش ، ًىٌ اٻَحڃيڂ ٗڃخثيڂ ٫ڀَ حٿِنخ ڃ٪ نٴٌٍىن ڃنو . ًٕڅّ حٗٻَحه ٙ ّظٌٍٜ ٫ني ٍٟخىن رخٿِنخ ًحهظْخٍىن ٿو ، ًانڄخ ّظٌٍٜ ٫ني ٻَحىنظين ٿو، ً٫يځ ٍٟخىن ٫نو"668 " ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أڅ ٷٌٿو" اڅ أٍىڅ طلٜنخ " ٙ ڃٴيٌځ ٿو ٕنو " ٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ ڃن ڃٌحن٪ ح٫ظزخٍ ڃٴيٌځ حٿڄوخٿٴش ٻٌڅ حٿڄن٤ٌٵ نخُٙ ٫ڀَ كخىػش ًحٷ٬ش، ًٿٌح ٿڂ ّ٬ظزَ ڃٴيٌځ حٿڄوخٿٴش ٳِ ٷٌٿو: {اِڅْ أٍََىْڅَ طَلَُٜنخً }، ًٙ ٳِ ٷٌٿو:{ٙ َّظَوٌِِ حٿْڄُئْڃِنٌُڅَ حٿْټَخٳَِِّنَ أًَْٿَِْخءَ ڃِنْ ىًُڅِ حٿْڄُئْڃِنِْنَ }[آٽ ٫ڄَحڅ:28] ؛ ٕڅّ ٻّٚ ڃنيڄخ نِٽ ٫ڀَ كخىػش ًحٷ٬ش:ٳخًٕٽ: نِٽ ٳِ اٻَحه حرن أرِ ؿٌحٍّو ٫ڀَ حٿِنخ، ًىنّ َّىڅ حٿظلٜن ڃن ًٿٺ.ًحٿؼخنِ: نِٽ ٳِ ٷٌځ ڃن حٕنٜخٍ ًَحٿٌَْح حٿْيٌى ڃن ىًڅ حٿڄئڃنْن، ٳنَِٽ حٿٸَآڅ ٳِ ٻپ ڃنيڄخ نخىْخ ٫ن حٿٌٍّٜس حٿٌحٷ٬ش ڃن ٯَْ اٍحىس حٿظوْٜٚ ريخ"669 ح٥٪ي٦ت ا٥ضب٭ٸ: عٺبٛ ا٥ضٞبٙخ الأفٴ٥ٺخ ٳأصشٯ ٙٸ اصا٥خ الإؽ٢ب٣ ا٥ٞشآ٭ٸ . اڅّ ٿ٬ڀڂ أٌٛٽ أػَح رخٿٰخ ٳِ اُحٿش ٻؼَْ ڃن حٗٗټخٙص حٿٌحٍىس ٫ڀَ ٻٚځ حلله ،ٳيٌ ّ٬ظزَ أىحس ڃن أىًحص طلڀْپ حٿو٤خد حٿظٴَُْٔ، ًًْٓڀش ڃن ًٓخثپ حٓظنزخ١ حٕكټخځ حٿَ٘٫ْش،ًٷي أٳخى حٿ٘نٸْ٤ِ ٻؼَْح ڃنو ٳِ ٻظخرو ىٌح؛ كْغ أػٸڀو رخٿڄٔخثپ حٌٕٛٿْش ٿظلٸْٶ حٿڄٔخثپ حٿظِ حهظڀٴض ٳْيخ ن٨َس حٿڄٴَّٔن، ٳخ٫ظڄي ٫ڀْيخ ٿظٸََّ ځ٫خنِ ٻٚځ حلله، ًطٌؿْيو حٿٌؿيش حٿٜخثزش. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٹَب َٝٴْ٩َٮَب أَعِٺجُٴا دَاِّٸَ ا٥٦َِٰ ٳَآ٩ِٮُٴا ثِِٰ ٹَِْٖٚشْ ٥َ٢ُ٨ْ ٩ِ٬ْ رُ٭ُٴثِ٢ُ٨ْ ٳَٹُغِشْ١ُ٨ْ ٩ِ٬ْ َّزَاةٍ أَ٥ِٺ٨ٍ [حٕكٸخٱ:31].ٷي حطٴٶ حٿ٬ڀڄخء ٫ڀَ أڅ حٿـنّ ّلخٓزٌڅ ًٻٴخٍىڂ ً٫ٜخطيڂ ڃ٬ٌّرٌڅ رخٿنخٍ، ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ : "ًٿټن كٶّ حٿٸٌٽ ڃنِّ ٕڃٖڅ ؿينڂ ڃن حٿـنش ًحٿنخّ أؿڄ٬ْن"[حٿٔـيس: 13]، ٳيڂ ّيهڀٌڅ حٿنخٍ ٻخٗنْ، ًحهظڀٲ حٿ٬ڀڄخء ٳِ ىهٌٿيڂ حٿـنش. ٕؿپ ىٌح حٓظ٘ټپ حٿ٘نٸْ٤ِ آّش حٕكٸخٱ حٿظِ" نّٚ ٳْيخ ٫ڀَ حٿُٰٴَحڅ، ًحِٗؿَخٍس ڃن حٿ٬ٌحد، ًٿڂ ُّظ٬ََٝ ٳْيخ ٿيهٌٽ حٿـنش، رنٴِ ًٙ اػزخص، ًآّش حٿَفڃن نُّٚ ٳْيخ ٫ڀَ ىهٌٿيڂ حٿـنّش، ٕنّو ط٬خٿَ ٷخٽ ٳْيخ : {ًَٿِڄَنْ هَخٱَ ڃَٸَخځَ ٍَرِوِ ؿَنَظَخڅِ } .ٳَؿق أڅ ڃئڃنْيڂ ڃن أىپ حٿـنش ًٳنّي كـؾ حٿڄوخٿٴْن رٸٌٿو :"ًريٌح ّ٬ڀڂ أڅ ڃخ ًىذ اٿْو ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء، أنو ّٴيڂ ڃن ٷٌٿو - ط٬خٿَ:{ّخٷٌڃنآ أَؿِْزٌُحْ ىَح٫َِِ ح ًَآڃِنٌُحْ رِوِ َّْٰٴَِْ ٿَټُڂْ ڃِن ًُنٌُرِټُڂْ ًَُّـَِْٻُڂْ ڃِنْ ٫ٌََحدٍ أَٿِْڂٍ } أڅ حٿڄئڃنْن ڃن حٿـن ٙ ّيهڀٌڅ حٿـنش ، ًأڅ ؿِحء اّڄخنيڂ، ًاؿخرظيڂ ىح٫َ حلله، ىٌ حٿٰٴَحڅ ًاؿخٍطيڂ ڃن ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 668 ْٓي ٣ن٤خًُ ، حٿٌْٓ٢ ،ؽ3 ، ٙ307 669أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ،264

عدد الصفحات ١٨٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 230 حٿ٬ٌحد حٕٿْڂ ٳٸ٢. . ىٌح حٿٴيڂ انڄخ ىٌ هٚٱ حٿظلٸْٶ ، ًأڅ حٿڄئڃنْن ڃن حٿـن ّيهڀٌڅ حٿـنش "670 ٳي٫ڂ حٿ٘نٸْ٤ِ اؿخرظو حٿٔخرٸش رْٔخٵ ٫ڀڂ حٌٕٛٽ، ڃن أنّو "ٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ حٿڄٌٌٛٙص ڃن ْٛٮ حٿ٬ڄٌځ، ٳٸٌٿو:{ًَٿِڄَنْ هَخٱَ }، ّ٬ڂّ ٻپ هخثٲ ڃٸخځ ٍرو، ػڂ َّٛف ر٘ڄٌٽ ًٿٺ حٿـنّ ًحٗنْ ڃ٬خ رٸٌٿو :{ٳَزِؤَُِ آٙءِ ٍَرِټُڄَخ طُټٌَِرَخڅِ }ٳزَّْن أڅّ حٿٌ٫ي رخٿـنّظْن ٿڄن هخٱ ڃٸخځ ٍرو ڃن آٙثو، أُ ن٬ڄو ٫ڀَ حٗنْ ًحٿـنّ، ٳٚ ط٬خٍٝ رْن حّٓظْن، ٕڅّ اكيحىڄخ رّْنض ڃخ ٿڂ ط٬َٝ ٿو حٕهٍَ .ًٿٌ ٓڀّڄنخ أڅّ ٷٌٿو : {َّْٰٴَِْ ٿَټُڂْ ڃِنْ ًُنٌُرِټُڂْ ًَُّـَِْٻُڂْ ڃِنْ ٫ٌََحدٍ أَٿِْڂٍ }، ُّٴْيڂ ڃنو ٫يځ ىهٌٿيڂ حٿـنّش، ٳبنّو انّڄخ ّيٽ ٫ڀْو رخٿڄٴيٌځ، ًٷٌٿو: {ًَٿِڄَنْ هَخٱَ ڃَٸَخځَ ٍَرِوِ ؿَنَظَخڅِ ٳَزِؤَُِ آٙءِ ٍَرِټُڄَخ طُټٌَِرَخڅِ }ّيٽّ ٫ڀَ ىهٌٿيڂ حٿـنّش ر٬ڄٌځ حٿڄن٤ٌٵ . ًحٿڄن٤ٌٵ ڃٸيّځ ٫ڀَ حٿڄٴيٌځ ٻڄخ طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ."671 ٳ٨يَ رٌٿٺأڅ حٿـن ّؼخرٌڅ ٫ڀَ أ٫ڄخٿيڂ, ًّيهڀٌڅ حٿـنش, ًّْٜزٌڅ ڃن ن٬ْڄيخ، ًًٿٺ ٕڅ ٧ٌحىَ حّٓخص حٿٌحٍىس ٳِ ؿِحء حٿـن ٳِ حٓهَس طٸظ٠ِ ًٿٺ. ٕنيخ ؿخءص ٫خڃش ٳِ حٓظلٸخٵ حٿڄلٔنْن ٿـِحء أ٫ڄخٿيڂ، ًٿڂ َّى ىٿْپ ّوٜٜيخ، ٳظزٸَ ٫ڀَ ٫ڄٌڃيخ . ًٷٌٿو ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: ٳَ٭َنَُِ ا٥ْ٪َٴَاصِٹ٬َ ا٥ِْٞغْوَ [حٕنزْخء:47]حهظڀٲ حٿ٬ڀڄخء ٳِ حٿڄِْحڅ ىپ ىٌ ًحكي أً ڃظ٬يى ٫ڀَ ٷٌٿْن، ًًٿٺ ٕڅّ حٿنٌٜٙ ؿخءص رخٿنٔزش ٿڀڄِْحڅ ڃَس رخٗٳَحى، ًڃَس رخٿـڄ٪، ڃؼخٽ حٿـڄ٪ ٷٌٿو ط٬خٿَ: {ًن٠٪ حٿڄٌحُّن حٿٸٔ٢}، ًٻٌٿٺ ٳِ ٷٌٿو: {ٳڄن ػٸڀض ڃٌحُّنو}، ًڃؼخٽ حٗٳَحى ٷٌٿو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ: "ٻڀڄظخڅ كزْزظخڅ اٿَ حٿَكڄن، هٴْٴظخڅ ٫ڀَ حٿڀٔخڅ، ػٸْڀظخڅ ٳِ حٿڄِْحڅ".ٳٸي نٸپ حرن ٻؼَْ ٳِ طٴَْٔ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: حٕٻؼَ ٫ڀَ أنّو انّڄخ ىٌ ڃِْحڅ ًحكي، ًانڄّخ ؿڄ٪ رخ٫ظزخٍ ط٬يىّ حٕ٫ڄخٽ حٿڄًٌُنش ٳْو "672 ًحٿ٘نٸْ٤ِ ٍؿّق أڅ حٿڄِْحڅ ڃظ٬يى حٓظنخىح اٿَ ٷَّنش هخٍؿّْش ڃٔظڄّيس ڃن ٫ڀڂ حٌٕٛٽ ًُحى ْٓخٵ حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ " اً ٧خىَ ٻٚځ حلله ؿخء ٳْو ًٻَ "حٿڄِْحڅ " ٫ڀَ ٓزْپ حٿـڄ٪. ٗػزخص ط٬يّى حٿڄٌحُّن ٿټپ ٗوٚ، ٿٸٌٿو : {ٳَڄَنْ ػَٸُڀَضْ ڃٌََحُِّنُوُ }، ًٷٌٿو: {ًَڃَنْ هَٴَضْ ڃٌََحُِّنُوُ } ٳ٨خىَ حٿٸَآڅ ّيٽّ ٫ڀَ أڅّ ٿڀ٬خڃپ حٿٌحكي ڃٌحُّن ٌَُُّڅ رټپّ ًحكي ڃنيخ ٛنٲٌ ڃن أ٫ڄخٿو، ًحٿٸخ٫يس حٿڄٸٍَّس ٳِ حٌٕٛٽ : أڅّ ٧خىَ حٿٸَآڅ ٙ ّـٌُ حٿ٬يًٽ ٫نو اٙ ريٿْپ ّـذ حٿَّؿٌ٩ اٿْو "673 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 670 ْٓي ٣ن٤خًُ ، طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ،ؽ1 ، ٙ3876 671أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ7، ٙ237 672 حرن ٻؼَْ،طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ،١.2 .حٿڄلٸٶ: ٓخڃِ رن ڃلڄي حٿٔٚڃش، حٿنخَٗ: ىحٍ ٣ْزش; ٓنش حٿنَ٘: 1420 – 1999،ؽ5، ٙ345 673أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4، ٙ159

عدد الصفحات ١٨٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 231 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٥ش: عٺبٛ ا٥ضٞبٙخ الأفٴ٥ٺخ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥ؾ٢٨ ا٥ٚٞٲٸ. ٿٸيٻخنض ٫نخّش حٿ٘نٸْ٤ِ رؤٌٛٽ حٿٴٸو ٻزَْس ٳِ طٸََّ حٕكټخځ حٿٴٸيْش ؛كْغ أڅ ىٌح حٿ٬ڀڂ ّ٬ظزَ ًْٓڀش ڃن ًٓخثپ حٿٌٌٛٽ اٿَ حٿيٙٿش ٳِ رْخڅ حٿلټڂ حٿَ٘٫ِ ًاّ٠خكو ٷي أٳخى ڃنو ٻؼَْح ٳِ طٴَْٔه كْغ أنو : ڃخٽ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ أنو ٙ ڃٴيٌځ ڃوخٿٴش ٿٸٌٿو رْب٥ٶ : ٳَ٩ِ٬ْ ١ُ٤ٍ رَؤْ١ُ٦ُٴ٫َ ٥َؾْ٪ًب ىَشِٹًب [ٳخ٣َ:12]، ٳٚ ّٸخٽ: ّٴيڂ ڃن حٿظٸْْي رټٌنو ٣َّخً أڅ حٿْخرْ ٻخٿٸيّي ڃڄخ ٳِ حٿزلَ ٙ ّـٌُ أٻڀو؛ رپ ّـٌُ أٻپ حٿٸيّي ڃڄخ ٳِ حٿزلَ ربؿڄخ٩ حٿ٬ڀڄخء. ًٷي طٸٍَّ ٳِ حٌٕٛٽ أڅّ ڃن ڃٌحن٪ ح٫ظزخٍ ڃٴيٌځ حٿڄوخٿٴش ٻٌڅ حٿنٚ ڃٌٔٷخً ٿٚڃظنخڅ، ٳبنّو انڄخ ٷُّْي رخٿ٤َُ ٕنو أكٔن ڃن ٯَْه، ٳخٙڃظنخڅ رو أطّڂ ."674 رپ اڅ ًٛٲ حٿڀلڂ رخٿ٤َُ ىٌ حڃظنخڅ ڃن حلله ٫ِ ًؿپ ٫ڀَ ٫زخىه، ٗ٧يخٍ ٳ٠ڀو ٫ڀْيڂ رظٔوَْه ٿيڂ ڃخ ٣ٍَ ڃن ٿلڂ حٿزلَ. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٹَب أَٹُٲَب ا٥َزِٹ٬َ آ٩َٮُٴا لا رَذْخُ٦ُٴا ثُٺُٴربً َٕٺْشَ ثُٺُٴرِ٢ُ٨ْ ؽَزَٶ رَغْزَؤْ٭ِغُٴا ٳَرُغَ٦ِ٪ُٴا َّ٦َٶ أَٱْ٦ِٲَب رَ٥ِ٢ُ٨ْ خَٺْشٌ ٥َ٢ُ٨ْ ٥ََْ٦َ٢ُ٨ْ رَزَ١َشُٳ٫َ [ا٥ٮٴس:27]ىٿّض حّٓش " ر٨خىَىخ ٫ڀَ أڅّ ىهٌٽ حٗنٔخڅ رْض ٯَْه ريًڅ حٙٓظجٌحڅ ًحٿٔٚځ ٙ ّـٌُ ٕڅ ٷٌٿو : {ٙ طَيْهُڀٌُح رٌُُْطخً ٯَََْْ رٌُُْطِټُڂْ }[حٿنٌٍ: 27] حّٓش. نيِ َّٛق، ًحٿنيِ حٿڄظـَى ٫ن حٿٸَحثن ّٴْي حٿظلَّڂ ٫ڀَ حٕٛق، ٻڄخ طٸٍَ ٳِ حٌٕٛٽ."675 اڅ ڃخٷٍَه حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ڃن كَڃش حٿيهٌٽ ريًڅ حٓظجٌحڅ ٷي حٓظنز٤و ڃن ٷَّنش أٌٛٿْش ًىِ أڅ حٿنيِ حٿڄ٤ڀٶ ّٸظ٠ِ حٿلَڃش ڃخٿڂ طټن ىنخٹ ٷَّنش ٛخٍٳش ٿڀٴ٦ ڃن حٿلَڃش اٿَ حٿټَحىش . ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 674 حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ2، ٙ344 675حٿڄَؿ٪ نٴٔو ، ؽ5 ، ٙ493

عدد الصفحات ١٨٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 232 ا٥٪جؾش ا٥غبدط ا٥غٺبٛ ا٥ْبىٚٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ.

عدد الصفحات ١٩٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 233 ا٥٪جؾشا٥غبدط: ا٥غٺبٛ ا٥ْبىٚٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ . ر٪ٲٺذ: طَى ڃٴَىحص ٳِ حٙٓظ٬ڄخٽ حٿڀٌُٰ، ّٴَّٵ رْن ٷٌس ڃ٬نخىخ ًٟ٬ٴو، ًرْن ٗيطو ًنًِٿو،ڃن هٚٽ حٿْٔخٵ حٙنٴ٬خٿِ حٿٌُ ؿخءص ٳْو ، ًٷي ؿخء حٿنٚ حٿٸَآنِ ڃڀْجخ ريٌح حٿنٌ٩ ڃن حٿْٔخٷخص، ًهخٛش ٳِ حٿلٌحٍ حٿٌُ ّټٌڅ ؿخٍّخ ًًحٷ٬خ رْن حٕنزْخء ًأٷٌحڃيڂ ،ٳظـي حٿظ٬نض ًحٿ٘يس ًحٿٰڀ٨ش ًحٿ٬نٲ حٿڄظڄؼپ ٳِ ڃوخ٣زش حٕنزْخء رْٔت حٕٿٴخ٥ ًڃٌحؿيظيڂ رٸزْق حٿٴ٬خٽ ًٷي ٧يَ ىٌح ؿڀْخ ٳِ حٓظ٬ڄخٽ حٿو٤خد حٿٸَآنِ ٕٿٴخ٥ ًحص نزَ ٷٌُ ًًٷ٪ ٗيّي طزّْن ٗيس حٿَٜح٩ حٿٌُ طٌحؿيو ى٫ٌس حٕنزْخء . ٳٸي ٳَّٔ حٿ٘نٸْ٤ِ آّخص ٻؼَْس ڃنيخ : ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٩َ٬ْ ١َب٫َ ٹََُ٬ُ أَ٫ْ ٥َ٬ْ ٹَٮْقُشَٯُ ا٥٦َُٰ ِٙٸ ا٥ذُ٭ْٺَب ٳَا٥ْآخِشَحِ َٙ٦ْٺَ٪ْذُدْ ثِغَجَتٍ اِ٥َٶ ا٥غَ٪َبءِ صُ٨َ ٥ْٺَْٞيَِْ َٙ٦ْٺَٮَُْشْ ٱَ٤ْ ٹُزْٱِجَ٬َ ١َٺْذُٯُ ٩َب ٹَِٖٺٌُ [حٿلؾ:15 ]ًحٿڄ٬نَ: ٳڀْ٬ٸي ٍأّ حٿلزپ ٳِ ه٘زش حٿٔٸٲ {ػُڂَ ٿَْْٸْ٤َ٪ْ } أُ ٿْوظنٶ رخٿلزپ، ٳْ٘يه ٳِ ٫نٸو، ًّظيٿَ ڃ٪ حٿلزپ حٿڄ٬ڀٶ ٳِ حٿٔٸٲ كظَ ّڄٌص، ًٷي أرخڅ حٿ٘نٸْ٤ِ ٓزذ ا٣ٚٵ حٿٸ٤٪ ٫ڀَ حٙهظنخٵ،" ٕڅ حٙهظنخٵ ّٸ٤٪ حٿنٴْ رٔزذ كزْ ڃـخٍّو، ًٿٌح ٷْپ ٿڀزيَ ًىٌ طظخر٪ حٿنٴْ: ٷ٤٪، ٳڀْن٨َ اًح حهظنٶ {ىَپْ ٌُّْىِزَنَ ٻَْْيُهُ } أُ ىپ ٌّىذ ٳ٬ڀو ًٿٺ ڃخ ّْٰ٨و ڃن نَٜ حلله نزْو ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ، ٳِ حٿينْخ ًحٓهَس."676ًحٿڄَحى رخٙهظنخٵ ىنخ ڃخ ّٴ٬ڀو ڃن حٗظي ٯْ٨و ًكَٔطو، أً ٣ڄ٪ ٳْڄخ ٙ ّٜپ اٿْو، ٻٸٌٿو ٿڀلٌٔى: ڃض ٻڄيحً، أً حهظنٶ؛ ٳبنٺ ٙ طٸيٍ ٫ڀَ ٯَْ ًٿٺ "677 اڅّ ؿَّخڅ ٿٴ٦ "حٿٸ٤٪" ٳِ ڃؼپ ىٌح حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ أٟٴَ ٫ڀْيخ ڃ٬نَ آهَ ًىٌ ٗيس حٿٰڂ ًحٿټَحىّْش حٿظِ ّـيىخ حٿڄ٬خني ًحٿڄټخرَ ، ٳٌؿٌىىخ ٳِ ىٌح حٿْٔخٵ أٻٔذ حٿظ٬زَْ حٿٸَآنِ ، اّلخء هخٛخً، ٳ٠ًٚ ٫ن ڃ٬نخىڄخ حٕٓخّ "حٿڄ٬ـڄِ" ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَأَ٭ْزِسْٱُ٨ْ ٹَٴْ٧َ ا٥ْآصَِٙخِ اِرِ ا٥ُْٞ٦ُٴةُ ٥َذَٵ ا٥ْؾَٮَبعِشِ ١َبٍِ٪ِٺ٬َ [ٯخٳَ:18]اڅّ ىٙٿش ٿٴ٦ {حُٓٳش}حٿٸَّزش ّٸخٽ: أُِٱ حٿ٘وٌٙ اًح ٷَد ًٟخٵ ًٷظو "678 ًٷي ًٍىص ىٌه حٿڀٴ٨ش حٿٸَآنْش ٳِ ْٓخٵ حٿظوٌّٲ ًحٗنٌحٍ رٸَد ٫ٌحد حلله ، ًحٿ٬َد ّٔظ٬ڄڀٌڅ حٿظؤنْغ ىٙٿش ٫ڀَ حٿڄزخٿٰش ٳِ حٿنٌ٩, كْغ طظنِٽ ىٌه حٿـڄڀش ڃن حٿظِ ٷزڀيخ ڃنِٿش حٿزْخڅ ٿ٘نٌحٍ حٿٌُ ط٠ڄنو ٷٌٿو {ىٌََح نٌٌََِّ }[ٿنـڂ: 56".]679 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 676أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4 ،ٙ287 677حرن ؿُِ ، حٿظٔيْپ ٿ٬ڀٌځ حٿظنِّپ ، ؽ3، ٙ163 678 حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ18، ٙ68 679حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ، ؽ27 ، ٙ156

عدد الصفحات ١٩١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 234 ًٷي أًٟق حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ حٙٓظ٬ڄخٽ حٿٸَآنِ "٫زَّ ٫ن حٿٸْخڃش رخُٓٳش ٕؿپ أًُٳيخ أُ ٷَريخ، ًحٿ٬َد طٸٌٽ: أُِٱ حٿظَكپ رټَٔ حٿِحُ : ٷَد ًٷظو ًكخڅ ًٷٌ٫و، ًڃنو ٷٌٽ نخرٰش ًرْخڅ: أَصَِٗ ا٥زَشَؽُ٤ُ َٕٺْشَ أَ٫َ سِ١َبثَٮَب ٥َ٪َب رَضَ٣ْ ثِشِؽَب٥ِٮَب ٳَ١َؤَ٫ْ َٝذِ ."680 أٷأنّو ٓڄَّ ًٿٺ حٿٌْځ ٌّځ حُٓٳش ، أُ ٌّځ حٿٸَد ڃن ٫ٌحرو ٿڄن حرظڀِ رخٿٌنذ حٿ٬٨ْڂ ،ٕنّو اًح ٷَد ُڃخڅ ٫ٸٌرظو ٻخڅ ٳِ أٷَٜ ٯخّخص حٿوٌٱ ، كظَ ٷْپ اڅّ طڀٺ حٿٰڄٌځ ًحٿيڄٌځ أ٫٨ڂ ٳِ حّٗلخٕ ڃن ٫ْن طڀٺ حٿ٬ٸٌرش"681 ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙنَشَثْٮَب َّ٦َٶ آرَا٭ِٲِ٨ْ ِٙٸ ا٥ْ٢َٲِْ٘ عِٮِٺ٬َ َّذَداً ًأٛپ حٿ٠َد ٳَ ٻٚځ حٿ٬َد َّؿ٪ اٿَ ڃ٬نَ حٿظٸخء ٧خىَ ؿٔڂ ، ر٨خىَ ؿٔڂ آهَ ر٘يس"682. ٳټڀڄش حٿ٠َد طٌكِ ىنخ "رڄ٬نَ حٿٌٟ٪، ٻڄخ ّٸخٽ: َٟد ٫ڀْو كـخرخ، ًڃنو ٷٌٿو ط٬خٿَ:{َُِٟرَضْ ٫َڀَْْيِڂُ حٿٌِٿَشُ }[حٿزٸَس: 61"]683ٷخٽ أرٌكّْخڅ ٳِ حٿزلَ ٳِ ٷٌٿو: {ٳَ٠َََرْنَخ ٫َڀََ آًَحنِيِڂْ }٫زَّ رخٿ٠َرڀْيٽّ ٫ڀَ ٷٌس حٿڄزخَٗس ًحٿڀٌٜٵ ًحٿڀًِځ، ًڃنو {َُِٟرَضْ ٫َڀَْْيِڂُ حٿٌِٿَشُ }ًَٟد حٿـِّش ًَٟد حٿز٬غ."684 ڃنىنخ نؾىانڄخّليى ڃ٬نٍٿٴ٨ش"َٟد"ٳِحّٓخصحٿٸَآنْشىٌحٿْٔخٵٳيٌحٿٸَّنش حٿضُط٘وٚحٿيٙٿش ًطٴَٝٷْڄشًحكيسر٬ْنيخ ٫پٍٿڀٴ٨ش. ٳنڀل٦أڅڃ٬نَ "َٟرنخ"ٳِحٿنٚ حٿٸَآنِىنخىٌحٿنٌځٳيِدڃ٬نَأنخڃيڄٔزلخنودٷيٍطو،ًًٿټزيٙٿشحٓظ٬ڄخٽ"حًٕڅ"حٿظْظيٿ٬ڀَأڅ ىڂٿڄْټٌنٌحٿْٔڄ٬ٌحْٗجخٕنيڂنخثڄٌڅ . ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ : صَب٭ِٸَ ِّيِِْٰٚ [حٿلؾ:9]ًًٿٺ ٫زخٍس ٫ن حٿظنټَ ًحٗ٫َحٝ نلٌ ٿٌٍ ٗيٷو ًنؤٍ رـخنزو"685ػنَِْ حٿ٬٤ٲِ ٻنخّشٌ ٫ن حٿظَټزَُِ "686. ًأٛپ حٿ٬٤ٲ حٿـخنذ، ً٫٤ٴخ حٿَؿپ: ؿخنزخه ڃن ٿيڅ ٍأٓو اٿَ ًٍٻْو، طٸٌٽ حٿ٬َد: ػنَ ٳٚڅ ٫نٺ ٫٤ٴو: ط٬نِ أ٫َٝ ٫نٺ. ًانّڄخ ٫زَّ حٿ٬ڀڄخء ىنخ رخٿ٬نٶ ٳٸخٿٌح : ػخنِ ٫٤ٴو: ًُٙ ٫نٸو: ڃ٪ أڅّ حٿ٬٤ٲ ّ٘ڄپ حٿ٬نٶ ًٯَْىخ، ٕڅّ أًٽ ڃخ ّ٨يَ ٳْو حٿٜيًى ٫نٶ حٗنٔخڅ، ّڀٌّيخ، ًَّٜٱ ًؿيو ٫ن حٿِ٘ء رڀْيخ."687 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 680أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ،6 ،ٙ380 681حٿَحُُ، ٳوَ حٿيّن ڃلڄي رن ٫ڄَ، حٿظٴَْٔ حٿټزَْ. ١1 .ى.ځ: ىحٍ حٿټظذ حٿ٬ڀڄْش ، 1411ىـ ، ؽ 13،321 682حٿظٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ6 ، ٙ69 683حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ، ؽ15 ، ٙ26 684أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3،ٙ208 685 حٕٛٴيخنِ ، ڃٴَىحص ٯَّذ حٿٸَآڅ ، ؽ1 ٙ82 686 أدً حٿٔ٬ٌى ڃلڄي رن ڃلڄي حٿ٬ڄخىُ ،اٍٗخى حٿ٬ٸپ حٿٔڀْڂ اٿَ ڃِحّخ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، ىحٍ حٿنَ٘ : ىحٍ اكْخء حٿظَحع حٿ٬َرِ. ڃيّنش حٿنَ٘ : رًَْص، ؽ4 ، ٙ452 687أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ4، ٙ280

عدد الصفحات ١٩٢