المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

السياق وأثره في توجيه الخطاب القرآني في كتاب أضواء البيان في إيضاح القرآن بالقرآن للشنقيطي

إسماعيل يوسفي

صفحة ١١ من ١٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 203 ُٻخس حٕڃٌحٽ حٿڄ٬ًَٳش ٳيٽّ ٫ڀَ أڅّ حٿڄَحى رو ٯَْىخ "562. ًٷخٽ ٷظخىس: ّڄن٬ٌڅ ُٻخس أڃٌحٿيڂ ، ًحهظخٍه حرن ؿََّ . . ًٳْو ن٨َ ، ٕڅّ اّـخد حٿِٻخس انڄخ ٻخڅ ٳَ حٿٔنش حٿؼخنْش ڃن حٿيـَس ، ًىٌه حّٓش ڃټّْش .حٿڀيڂ اٙ أڅ ّٸخٽ : ٙ ّز٬ي أڅ ّټٌڅ أٛپ حٿِٻخس - ًىٌ حٿٜيٷش - ٻخڅ ڃؤڃٌٍح رو ٳَ حرظيحء حٿز٬ؼش ، ٻٸٌٿو - ط٬خٿَ:{ًَآطٌُحْ كَٸَوُ ٌَّْځَ كََٜخىِهِ } ٳؤڃخ حٿِٻخس ًحص حٿنٜذ ًحٿڄٸخىَّ ٳبنڄخ رْن أڃَىخ ٳَ حٿڄيّنش ، ًّټٌڅ ىٌح ؿڄ٬خ رْن حٿٸٌٿْن " 563 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَا٥ْخَٺْ٤َ ٳَا٥ْجَِٖب٣َ ٳَا٥ْؾَ٪ِٺشَ ٥ِزَشْ١َجُٴٱَب ٳَصِٹٮَخً [ا٥ٮؾ٤:9] ٷي حٓظيٽ ريٌه حّٓش ، حٿٸخثڀٌڅ رظلَّڂ ٿلٌځ حٿوْپ ٷخثڀْن رؤڅ حٿظ٬ڀْپ رخٿَٻٌد ًحٿِّنش ّيٽ ٫ڀَ أنيخ ڃوڀٌٷش ٿيٌه حٿڄٜڀلش ىًڅ ٯَْىخ "564 ًٷي ح٫ظَٝ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ڀَ ىٌح حٿٸٌٽ رؤڅ ؿڄيٌٍ أىپ حٿ٬ڀڂ ٍىّ "حٙٓظيٙٽ رخّٓش حٿټَّڄش. رؤڅ آّش حٿنلپ نِٿض ٳِ ڃټش حطٴخٷخً، ًحًٗڅ ٳِ أٻپ حٿوْپ ٌّځ هْزَ ٻخڅ ر٬ي حٿيـَس ڃن ڃټش رؤٻؼَ ڃن ٓض ٓنْن، ٳڀٌ ٳيڂ حٿنزِ ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ حٿڄن٪ ڃن حّٓش ٿڄخ أًڅ ٳِ حٕٻپ، ًأّ٠خً آّش حٿنلپ ٿْٔض َّٛلش ٳِ ڃن٪ أٻپ حٿوْپ، رپ ٳيڂ ڃن حٿظ٬ڀْپ، ًكيّغ ؿخرَ، ًكيّغ أٓڄخء رنض أرِ رټَ حٿڄظٴٶ ٫ڀْيڄخ. ٻٚىڄخ َّٛق ٳِ ؿٌحُ أٻپ حٿوْپ. ًحٿڄن٤ٌٵ ڃٸيځ ٫ڀَ حٿڄٴيٌځ ٻڄخ طٸٍَ ٳِ حٌٕٛٽ".565 ًٿڄخ ٻخڅ نٚ حّٓش ّٸظ٠َ أڅ حٿوْپ ًحٿزٰخٽ ًحٿلڄَْ ڃوڀٌٷش ٿڀَٻٌد ًحٿِّنش ، ًٻخڅ حٕٻپ ڃٔټٌطخ ٫نو ، ًىحٍ حٕڃَ ٳْو ٫ڀَ حِٗرخكش ًحٿظلَّڂ ، ًٍىص حٿٔنش حٿنزٌّش ربرخكش ٿلٌځ حٿوْپ ، ًرظلَّڂ ٿلٌځ حٿزٰخٽ ًحٿلڄَْ ٳٌؿذ حٕهٌ رڄخ ؿخء ٳَ حٿٔنش حٿظَ ىَ رْخڅ ٿڀټظخد"566 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 562 أٌٟحء حٿزْخڅ،ؽ5 ٙ308 563ح ْٓي ٣ن٤خًُ، حٿٌْٓ٢ ، ؽ5 ، ٙ222 564 أرٌ ُىَس ، حٿظٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ4 ، ٙ122 565أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ، ٙ521 566حٿٌْٓ٢ ، ؽ3 ، ٙ 222

عدد الصفحات ١٦١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 204 ا٥غٺبٛ ا٥ضٞبٙٸٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٫ٷ .

عدد الصفحات ١٦٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 205 ا٥٪جؾش ا٣صب٥ش:ا٥غٺبٛ ا٥ضٞبٙٸ ٳ أصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ ر٪ٲٺذ نِٽ حٿٸَآڅ رخٿڀٰش حٿ٬َرّْش؛ ًحٿڀٰش ٳِ كيّ ًحطيخ ىِ أىڂ ٫نَٜ ٳِ ػٸخٳش حٿڄـظڄ٬خص،ً٫ڀَ ىٌح حٕٓخّ ّـذ ڃ٬َٳش ػٸخٳش حٿ٬َد ٳِ حٿٴظَس حٿظخٍّوْش ٿنًِٽ حٿٸَآڅ كظَ ّڄټن حٿٌٌٛٽ اٿَ ىٷخثٶ ىٌه حٿڀٰش، ٳڄ٬َٳش حٿٸٌح٫ي حٿڀٌّٰش، ًڃ٘ظٸخص حٿټڀڄخص ًحٙٛ٤ٚكخص ٳِ حٿڀٰش حٿ٬َرْش ٳِ حٿٌٓ٢ حٿؼٸخٳِ ٿ٬َٜ حٿنًِٽ؛ ڃن حٕڃٌٍ حٿڄيڄش ًحٿ٠ًٍَّش ٿٴيڂ حٿٸَآڅ ًّ٬ظٸي حٿز٬ٞ أڅّ ٳيڂ أّّش ٿٰش َّطز٢ رخٿظٸخٿْي ًحٕ٫َحٱ حٿظِ ٻخنض ٷخثڄش ٳِ ُڃخنيخ، ًٿٌ أٍىنخ أڅ نٴٜپ حٿڀٰش ٫ن ُڃخنيخ ً٫ن حٕ٫َحٱ ًحٿظٸخٿْي حٿڄَطز٤ش ريخ ٳبنّيخ ٌٓٱ طٴٸي ڃ٬نخىخ . ًٿيٌح حٿٔزذ ٳبڅّ حرن ٫زخّ ًحٿڄٴَّّٔن حٿٌّن ؿخإًح ر٬يه ٻخنٌح ّيظڄٌّڅ رخٿ٘٬َ حٿـخىڀِ ر٘ټپ هخٙ ًّ٬ظزًَڅ أڅّ ٳيڂ ىٌح حٿ٘٬َ ّٔخ٫ي ر٘ټپ ٻزَْ ٫ڀَ حٿٴيڂ حٿٜلْق ٿڀٸَآڅ حٿټَّڂ، ًٷي نٸپ ٫ن حرن ٫زخّ أنو ڃظَ ڃخ ٫ـِ حٗنٔخڅ ٫ن ٳيڂ ِٗء ڃن حٿٸَآڅ ٳ٬ڀْو أڅ َّؿ٪ اٿَ حٿ٘٬َ؛ ًًٿٺ ٕڅّ حٿ٘٬َ ىٌ ىٌّحڅ حٿ٬َد . ًٷي أهٌ نخٳ٪ ّٔؤٽ حرن ٫زخّ ٳِ اكيٍ حٿڄَحص ٫ن طٴَْٔ ر٬ٞ آّخص حٿٸَآڅ، ًٻڀڄخ ٓڄ٪ ڃنو ؿٌحرخً ٓؤٽ ٫ن ىٿْڀو،ًٻخڅ حرن ٫زخّ ّٔظيٽ رخٿ٘٬َ حٿ٬َرِ ٳزڀٰض ڃخثظِ ڃَس. ًٷي نٸپ ىٌح ٳِ ٻظخد حٗطٸخڅ ٿڀٌْٔ٣ِ ر٘ټپ ٻخڃپ"567 ا٥٪ي٦ت الأٳ٣: عٺبٛ ا٥٪ٴسٳس ا٥غبٱ٦ٸ ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ ٙري ٿڀڄٴَّٔ ڃن اٿڄخځ ًڃ٬َٳش ٿلْخس حٿ٬َد ٳِ حٿـخىڀْش ،كظَ ّٔظ٤ْ٪ رٌٿٺ أڅ ّظٴيّڂ ٻٚځ حلله ط٬خٿَ. ًحٿ٘نٸْ٤ِ ٷي أًٍى ْٗجخ ڃن ىٌح ٳِ طٴَْٔه نٌٻَ نزٌح ڃنيخ . ٳِ ٷٌٿو ؿپّ ً٫ٚ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش : ٳَا٥٦َُٰ عََْ٤َ ٥َ٢ُ٨ْ ٩ِ٬ْ أَ٭ُْٚغِ٢ُ٨ْ أَصْٳَاعبً .. [حٿنلپ:72] ٫ني طٴَْٔه ٿيٌه حّٓش، طنخًٽ حٿ٘نٸْ٤ِ ٷ٠ّْش حؿظڄخ٫ْش ٳِ حّٓش، ٍىّ ٫ڀَ حٿ٬َد حٿظِ " ٻخنض ط٬ظٸي أنّيخ ٻخنض طًَُِؽ حٿـنّ ًطُزخَِٟ٬يخ؛ كظَ ًٍُ أڅّ ٫ڄًَ رن َُّرٌ٩ رن كن٨ڀش رن ڃخٿٺ طًِؽ َٓ٬ْٚس ڃنيڂ، ًٻخنُْوَزِئُىَخ ٫ن ٓنخ حٿزَٵ ٿجٚ طَحه ٳظنٴَ، ٳڀڄخ ٻخڅ ٳِ ر٬ٞ حٿڀْخٿِ ٿڄ٪ حٿزَٵ ً٫خّنظو حٿَٔ٬ْٚس، ٳٸخٿض : ٫ڄًَ! ًنٴَص، ٳڀڂ َّىخ أريحً . ًٿٌح ٷخٽ ٫ِڀزخء رن أٍٷڂ ّيـٌ أًٙى ٫ڄًَ حٿڄٌٻٌٍ : أَ٥َب ٥َؾَٶ ا٥٦َُٰ ثَٮِٸ ا٥غَْْ٦َبحْ َّ٪ْشَٳ ثْ٬َ ٹَشْثُٴٍُ ٥ِئَب٧َ ا٥ٮَبدْ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 567 ٳيڂ حٿنٚ ٳِ ْٓخٷو حٿظخٍّوِ ، ڃـڀش حٿزٜخثَ، ڃَٻِ حٿزلٌع ًحٿيٍحٓخص حٙٓٚڃْش ،كٌُس حٙڃخځ حٿٸخثڂ حٿ٬ڀڄْش

عدد الصفحات ١٦٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 206 ٥َٺْغُٴا ثِؤََّْٚبٍٗ ٳَ٥َب أَ١َٺَبدْ ًٷٌٿو: "حٿنخص" أٛڀو "حٿنخّ" أريٿض ٳْو حٿْٔن طخء."568 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٥ِزَشْ١َجُٴٱَب ٳَصِٹٮَخً [حٿنلپ:8]حٓظ٬ڄپ حٿ٘نٸْ٤ِ حٿْٔخٵ حٿؼٸخٳِ ٳِ رْخڅ ىٌه حّٓش؛ ٳخلله ٷي حڃظن ٫ڀَ ٫زخىه رڄخ هڀٶ ٿيڂ ڃن حٿوْپ ًحٿزٰخٽ ,ًأڅّ ىٌه حٿڄوڀٌٷخص ڃن ؿڄڀش حٿڄَٻٌرخص ًڃن ؿڄڀش حٿِّنش ،كْغ أٗخٍ حٿڄٴَّٔ ٫ني طٴَْٔه ٿٸٌٿو" ُّنش " رؤڅ رّْن أڅّ حٿ٬َد "ٻخنض طٴظوَ رخٿوْپ ًحٗرپ ًنلٌ ًٿٺ؛ ٻخٿّٔٚف، ًٙ طٴظوَ رخٿزٸَ ًحٿٰنڂ، ًّيٽّ ٿٌٿٺ ٷٌٽ حٿ٬زخّ رن ڃَىحّ ّٴظوَ رڄآػَ ٷزْڀظو رنِ ٓڀْڂ: ٳَارْ١ُشْ ةَ ـــــ٥َبءَ عُ٦َٺْـ٨ ِٙٸ ٩َٴَاىِٮِٲَب َِٙٚٸ عُ٦َٺْ٨ٍ ٥ِؤَٱْ٤ِ ا٥َْٚخْـشِ ٩ُْٚزَخَ ـــشُ َٝٴْ٧ٌ ٯُ ـــ٧ْ ٭َقَشُٳاا٥شَؽْ٪َ٬َ ٳَارَجَُْـٴا دِٹ٬َ ا٥شَعُٴ٣ِ ٳَأَ٩ْشُ ا٥ٮَبطِ ٩ُؾْزَظِ ـسُ ٥َب ٹَْٖشِعُٴ٫َ َٙغِٺ٤َ ا٥ٮَخْ٤ِ ٳَعَيَٲُ٨ْ ٳَ٥َب رَخَــبٳَسُ ِٙٸ ٩َؾْزَــبٱُ٨ُ ا٥ْجََٞـــشُ اِ٥َب عَٴَاثِـــؼَ ١ب٥ْٞجــب٫ ٩ُْٞشَثَـــخً ِٙٸ دَاسَحٍ ؽَٴْ٥َٲَب ا٥ْؤَخْيَبسُ ٳَا٣ْ ــَّ٢ـَشُ ًٷٌٽ حٓهَ: ٥ََْ٪ْشِٷ ٥ََٞٴْ٧ٌ َٝذْ رَشَٵ أَ٩ْظِ ِٙٺٲِ٨ُ ٩َشَاثِوَ ٥ِ٦ْؤَ٩ْٲَبسِ ٳَا٥َْْ٢َشِ ا٥ذَصَــشْ أَؽَتُ اِ٥َٺْٮَب ٩ِــ٬ْ أُ٭َـبطٍ ثِِٞٮَــــخٍ ٹَشُٳػُ َّ٦َٶ آصَـبسِ ؽَبئِٲُ٨ُ ا٥ٮَ٪ِــشْ ًٷٌٿو: حٿ٬َټََ حٿيَػََ، أُ : حٿڄخٽ حٿټؼَْ ڃن حٗرپ. "569 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙٴَسَثِ٠َ ٥َٮَؾْؾُشَ٭َٲُ٨ْ ٳَا٥ؾَٺَبىِٺ٬َ صُ٨َ ٥َٮُؾْنِشَ٭َٲُ٨ْ ؽَٴْ٣َ عَٲَٮَ٨َ عِضِٺّبً [ڃَّڂ:68] أهزَ حلله ط٬خٿَ أنو ّل٠َ ىئٙء حٿڄنټَّن ٿڀز٬غ ڃ٪ حٿْ٘خ٣ْن ٳْـؼٌڅ كٌٽ ؿينڂ ًىِ ٷ٬يس حٿوخثٲ حٿٌٿْپ ٫ڀَ ٍٻزظْو ٻخَْٕٓ".570 ٷخٽ حرن ٫زخّ ( ٍِٟ حلله ٫نيڄخ ) ؿخػْش ڃـظڄ٬ش ڃَطٸزش ٿڄخ ّ٬ڄپ ريخ .ٷخٽ حٿِڃوَُ٘ ًٷٍَء : ؿخًّّش رخٿٌحٽ حٿڄ٬ـڄش ٷخٽ : ًحٿـًٌَُْ أٗي ڃن حٿـَؼٌِْ ، ٕڅ حٿـَخًُِ ىٌ حٿٌُ ّـڀْ ٫ڀَ أ٣َحٱ أٛخر٬و ، ًىٌ أٗي حٓظْٴخُحً ڃن حٿـخػِِ ".571 ًٷي ًٻَ حٿ٘نٸْ٤ِ أڅ حٿـؼِّ ٫ني حٿ٬َد ىٌ حٿـڀٌّ ٫ڀَ حٿَٻزظْن أً حٿٸْخځ ٫ڀَ أ٣َحٱ حٕٛخر٪ "ًحٿ٬خىس ٫ني حٿ٬َد: أنيڂ اًح ٻخنٌح ٳِ ڃٌٷٲ َٟنٺٍ ًأڃَ ٗيّي، ؿؼٌحْ ٫ڀَ ٍٻَزِيڂ، ًڃنو ٷٌٽ ر٬٠يڂ: ٙ٪٬ ٥٦ؾ٪بحِ ٳ٩٬ ٥٦٢٪بحارا٩ب ا٥٢٪ـــبحُ عضــٴاْ ٥٦شُ١َتْ ارا ٝٺ٤ ٩ــبد أثٴ ٧ـــ٥٠ ٙزٶ ا٥٪٢ش٩بد ٝشٹِ ا٥ْشةْ "572 ًٻٌڅ ڃ٬نَ ٷٌٿو: {ؿِؼِّْخً } ٳِ ىٌه حّٓش، ًٷٌٿو: {ًَطٍَََ ٻُپَ أُڃَشٍ ؿَخػَِْشً } حّٓش[45/28] أنّو ؿؼّْيڂ ٫ڀَ ٍٻزيڂ ًىٌ حٿ٨خىَ،ًىٌ ٷٌٽ حٕٻؼَ،ًىٌ حٗ٣ٚٵ حٿڄ٘يٌٍ ٳِ حٿڀٰش؛ ًڃنو ٷٌٽ حٿټڄْض: ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 568أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2 ، ٙ413 569أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ3 ،475 570حرن ٫٤ّْش ، حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ، ؽ 4 ، ٙ344 571حرن ٫خىٽ حٿلنزڀِ ، حٿڀزخد ٳِ ٫ڀٌځ حٿټظخد ، ؽ2 ، ٙ222 572أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3 ،ٙ475

عدد الصفحات ١٦٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 207 ٱُ٨ْ رَشَ١ُٴا عَشَارَٲُ٨ْ عِضِٺًب ٳَٱُ٨ْ دُٳ٫َ ا٥غَشَاحِ ٩َُٞشَ٭ِٺٮَب 573 ٕڅّ حٿزخٍٹ ٫ڀَ ٍٻزظْو ٌٍٛطو ٌٍٛس حٿٌٿْپ أً ٌٍٛطو ٌٍٛس حٿ٬خؿِ . ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَِّٮْذَٯُ ٩ََٚبرِؼُ ا٥َْٖٺْتِ لا ٹَْْ٦َ٪ُٲَب اِ٥َب ٱُٴَ [حٕن٬خځ:59]ٿٸي ًٻَحٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ ڃ٬َٝ رْخنو ٿلٸْٸش حّٓش أڅّ ٫ڀڂ حٿْٰذ ڃن ؿڄڀش ڃخ حهظٚ رو حلله ؿپّ ً٫ٚ ٫ن ٓخثَ هڀٸو، ػڂ أرخڅ أڅّ حٿ٬َد ٻخنٌح أىپ ٫ْخٳش ًىٌ حٿو٢ ًحٿِؿَ ًحٿټيخنش، رپ اڅّ ىّينيڂ "٫ْخٳش حٿ٤َْ ًُؿَىخ، ًحٿظ٤َْ رزخٍكيخ، ًن٬ْٶ ٯَرخنيخ."574 ٳأڅّ " أٗيّىڂ ٫ْخٳش رنٌ ٿِيذ كظَّ ٷخٽ ٳْيڂ حٿ٘خ٫َ : خَجِٺشٌ ثَٮُٴ ٥َٲَتٍ َٙ٦َب رَ٠ُ ٩ُ٦ِْٖٺًب ٩ََٞب٥َخَ ٥َٲَجِٸ اِرَا ا٥يَٺْشُ ٩َشَدِ ًَٿَٸَيْ َٛيَٵَ ڃَنْ ٷَخٽَ : ٥ََْ٪ْشَُٟ ٩َب رَذْسِٷ ا٥نَٴَاسِةُ ثِب٥ْؾَقَٶ ٳَ٥َب صَاعِشَادُ ا٥يَٺْشِ ٩َب ا٥٦َُٰ فَب٭ُِِ "575 ٳٙٸ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَٹُؾَشِ٧ُ َّ٦َٺْٲِ٨ُ ا٥ْخَجبئِشَ [الأّشاٗ:157] أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ أػنخء طٴَْٔه ٿيٌه حّٓش، أڅّ كَ٘حص حٍٕٝ ؛ٻخٿٴؤٍس، ًحٿلْخص، ًحٕٳخ٫ِ، ًحٿ٬ٸخٍد، ًحٿونٴٔخء: ًحٿ٬٨خّش، ًحٿ٠ٴخى٩،ًحٿـًَحڅ،ًحٿٌُ٭، ًحٿَٜحَْٛ، ًحٿ٬نخٻذ، ًٓخځ أرَٙ، ًحٿـ٬ٚنٌرنخص ًٍىحڅ، ًحٿيّيحڅ، ًكڄخٍ ٷزخڅ، ىٌه هزخثغ ٙ ّټخى ٣ز٪ ٓڀْڂ ّٔظْٰٔيخ، ٳ٠ًٚ ٫ن أڅ ّٔظ٤ْزيخ، ػڂ أٟخٱ أڅّ "حٿٌّن ّؤٻڀٌڅ ڃؼپ ىٌه حٿلَ٘حص ڃن حٿ٬َد، انڄخ ّي٫ٌىڂ ٿٌٿٺ ٗيّس حٿـٌ٩، ٻڄخ ٷخٽ أكي ٗ٬َحثيڂ : أَ١َ٦ْٮَب ا٥شُثَٶ ٹَب أُ٧َ َّ٪ْشٍٳ ٳَ٩َ٬ْ ٹَ٢ُ٬ْ َٕشِٹجًب ٥َذَٹْ٢ُ٨ْ ٹَؤْ١ُ٤ُ ا٥ْؾَؾَشَادِ "576 ًحٿَرَ ؿڄ٪ ٍرْش ًىِ حٿٴؤٍس."577 ًٳِ ْٓخٵ ًٻَه ٿـڄڀش حٿوزخثغ أٗخٍ أڅّ " ر٬ٞ حٿ٬َد ِّ٫ڄٌڅ أڅّ حٿ٠ّذ ڃن حٕڃڂ حٿظِ ڃُٔوض، ٻڄخ ّيٽّ ٿو ٷٌٽ حٿَحؿِ : َٝب٥َذْ ٳَ١ُٮْذُ سَعُ٦ًب َٙيِٺٮَب ٱَزَا ٥ََْ٪ْشُ ا٥٦َِٰ اِعْشَائِٺٮَب ٳبڅّ ىٌه حٿڄَأس حٿ٬َرّْش أٷٔڄض ٫ڀَ أڅّ حٿ٠ّذ آَحثْڀِ ڃُِٔن ."578 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَاِرَا ثُؾِشَ أَؽَذُٱُ٨ْ ثِب٥ْؤُ٭ْضَٶ ٍَ٤َ ٳَعْٲُُٰ ٩ُغْٴَدّاً ٳَٱُٴَ ١ََِٺ٨ٌ ٹَزَٴَاسَٵ ٩ِ٬َ ا٥َْٞٴْ٧ِ ٩ِ٬ْ عُٴءِ ٩َب ثُؾِشَ ثِِٰ أَٹُ٪ْغِ٢ُُٰ َّ٦َٶ ٱُٴ٫ٍ أَ٧ْ ٹَذُعُُٰ ِٙٸ ا٥زُشَاةِ أَلا عَبءَ ٩َب ٹَؾْ٢ُ٪ُٴ٫َ [ا٥ٮؾ٤:58] أًٟق حٿ٘نٸْ٤ِ ىٙٿش حّٓش حٿظِ طَْ٘ اٿَ أڅ حٿ٬َد ّټَىٌڅ حٿزنخص كْغ أرخڅ أڅّ "رٰ٠يڂ ٿڀزنخص ڃ٘يٌٍ ڃ٬ًَٱ ٳِ أٗ٬خٍىڂ؛ ًٿڄّخ ه٤زض اٿَ ٫َٸِْپ رن ٫ُڀّٴش حٿڄَُ حرنظو حٿـَرخء ٷخٽ : اِ٭ِٸ ٳَاِ٫ْ عِٺَٜ اِ٥َٸَ ا٥ْ٪َٲْشُ أَ٥ٌْ٘ ٳََّجْذَا٫ِ ٳَرَٳْدُ ُّؾْشٍ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 573أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3 ، ٙ475 574 حٿَحُُ، ٳوَ حٿيّن ڃلڄي رن ٫ڄَ ،ڃٴخطْق حٿْٰذ. ١1 .ىحٍ حٿټظذ حٿ٬ڀڄْش،1411ىـ،ؽ7 ، ٙ 223 575أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ، ٙ484 576أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ، ٙ535 577حٿٸَ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ ، ؽ7 ، ٙ120 578أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1 ، ٙ538

عدد الصفحات ١٦٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 208 أَؽَتُ أَفْٲَبسِٷ اِ٥َٸَ ا٥َْٞجْشُ ًًٍَّ ٿ٬زي حلله رن ٣خىَ ٷٌٿو: ٥ِ٢ُ٤ِ أَثِٸ ثِٮْذٍ ٹُشَاَّٶ ؽُئُٳ٭َٲَب صَ٦َبصَخُ أَفْٲَبسٍ اِرَا ؽُ٪ِذَ ا٥قِٲْشُ َٙجَْْ٤ٌ ٹُشَاِّٺٲَب ٳَخِــذْسٌ ٹُ٢ِٮُٲَب ٳََٝجْشٌ ٹُٴَاسِٹٲَب ٳَخَٺْشُٱُ٨ُ ا٥َْٞجْـشُ ًىڂ ِّ٫ڄٌڅ أڅّ ڃٌؿذ ٍٯزظيڂ ٳِ ڃٌطينّ، ًٗيّس ٻَحىْظيڂ ٿٌٙىطينّ : حٿوٌٱ ڃن حٿ٬خًٍطًِّؽ ٯَْ حٕٻٴخء، ًأڅ طيخڅ رنخطيڂ ر٬ي ڃٌطيڂ؛ ٻڄخ ٷخٽ حٿ٘خ٫َ ٳِ حرنش ٿو طٔڄَ ڃٌىّس : ځَـــًَىَسُ طَيٌٍَْ ٫ُڄََْ َْْٗنٍ ََُُّٔهُ ٿَيَخ حٿْڄٌَْصُ ٷَزْپَ حٿڀَْْپِ ٿٌَْ أَنَيَخ طَيٍُِْ َّوَخٱُ ٫َڀَْْيَخ ؿَٴٌَْسَ حٿنَخِّ رَ٬ْيَهُ ًَٿَخ هِظْنَ َُّْؿََ أًََىُ ڃِنَ حٿْٸَزَِْ "579 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٩َ٬ْ ُٝزِ٤َ ٩ََْ٦ُٴ٩بً ََٙٞذْ عََْ٦ْٮَب ٥ِٴَ٥ِٺِِٰ عُ٦ْيَب٭بً َٙلا ٹُغْشِْٗ ِٙٸ ا٥َْٞزْ٤ِ اِ٭َُٰ ١َب٫َ ٩َٮْقُٴساً [الإعشاء:33 ] ڃ٬ڀٌڃش كخٿش حٿ٬َد ٳِ حٿـخىڀّْش ڃن حٿظَٔ٩ اٿَ ٷظپ حٿنٴٌّ ٳټخڅ كٴ٦ حٿنٴٌّ ڃن أ٫٨ڂ حٿٸٌح٫ي حٿټڀْش ٿڀَّ٘٬ش حٗٓٚڃْش. ًٿٌٿٺ ٻخڅ حٿنيِ ٫ن ٷظپ حٿنٴْ ڃن أىڂ حٿٌٛخّخ حٿظِ أًَٛ ريخ حٗٓٚځ أطزخ٫و"580. ٿټن حٿڄٴَّٔ كخًٽ أڅ ّزّْن ڃيٿٌٽ ٷٌٿو ط٬خٿَ " ٳَٚ َُِّْٔٱْ ٳِِ حٿْٸَظْپِ "ٳخٓظ٬خڅ رلخٿش حٿ٬َد ٳِ حٿـخىڀْش ًڃخ ٻخنٌح ٫ڀْو ڃن ح٫ظيحء ًآَحٱ ًؿ٬پ ىٌح حَٗٓحٱ ٳِ حٿٸظپ ىنخ ٗخڃٚ ٿؼٚع ٌٍٛ: حًٕٿَ: أڅ ّٸظپ حػنْن أً أٻؼَ رٌحكي، ٻڄخ ٻخنض حٿ٬َد طٴ٬ڀو ٳِ حٿـخىڀّْش . ٻٸٌٽ ڃيڀيپ رن ٍرْ٬ش ٿڄخ ٷَظپ رـَْ رن حٿلخٍع رن ٫زّخى ٳِ كَد حٿزٌّٔ حٿڄ٘يٌٍس : رَِْ٘ٔ٪ ن٬پ ٻڀْذ . ٳٰ٠ذ حٿلخٍع رن ٫زّخى، ًٷخٽ ٷْٜيطو حٿڄ٘يٌٍس : َٛــــــسِثَب ٩َشْثَوَ ا٥ٮََْب٩َخِ ٩ِٮِٸ ٥َِٞؾَذْ ؽَــشْةُ ٳَائِ٤ٍ َّـ٬ْ ؽِٺَـب٣ِ َٛــــسِثَب ٩َشْثَوَ ا٥ٮََْب٩َــخِ ٩ِٮِٸ اِ٫َ ثَٺَِْ ا٥ْ٢ِشَا٧ِ ثِب٥ؾَغِِْ َٕب٥ِــ ـــٸ ًٷخٽ ڃيڀيپ أّ٠خً : ١ُ٤ُ َٝزِٺ٤ٍ ِٙٸ ١ُ٦َٺْتٍ َٕـــشَٯُ ؽَزَٶ ٹَٮَــب٣َ ا٥َْٞزْــ٤َ آ٣ُ ٩ُــشَٯْ ًڃ٬ڀٌځ أڅّ ٷظپ ؿڄخ٫ش رٌحكي ٿڂ ّ٘ظَٻٌح ٳِ ٷظڀو : آَحٱ ٳِ حٿٸظپ ىحهپ ٳِ حٿنّيِ حٿڄٌٻٌٍ ٳِ حّٓش حٿټَّڄش. حٿؼخنْش: أڅ ُّٸظپ رخٿٸظْپ ًحكيحً ٳٸ٢ ًٿټنّو ٯَْ حٿٸخطپ . ٕڅ ٷَظْپ حٿزَُء رٌنذ ٯَْه آَحٱ ٳِ حٿٸظپ، ڃنيِّ ٫نو ٳِ حّٓش أّ٠خً . حٿؼخٿؼش: أڅ ُّٸْظَپ نٴْ حٿٸخطپ ًُّڄؼَپ رو . ٳبڅّ ُّخىس حٿُڄؼڀش آَحٱ ٳِ حٿٸظپ أّ٠خً ".581 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَلا رَٮْ٢ِؾُٴا ٩َب ٭َ٢َؼَ آثَبإُ١ُ٨ْ ٩ِ٬َ ا٥ٮِغَبءِ اِ٥َب ٩َب َٝذْ عَ٦ََ٘ [ا٥ٮغبء:22]حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِ رلخٿش حٿ٬َد ٳِ رْخڅ حٿـَځ حٿٌُ ٻخڅ ّٴ٬ڀو حٿـخىڀٌْڅ ڃن "نټخف ًُؿخص حٓرخء ًڃڄّن ٳ٬پ ًٿٺ أرٌ ٷْْ رن حٕٓڀض حٿڄٌٻٌٍ، ٳٸي ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 579أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ389 580حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ، حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ ،ؽ14 ، ٙ73 581أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3 ، ٙ87 -88

عدد الصفحات ١٦٦

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 209 طًِّؽ أځ ٫زْي حلله ًٻخنض طلض حٕٓڀض أرْو،ًطًِّؽ حٌٕٓى رن هڀٲ حرنش أرِ ٣ڀلش رن ٫زي حٿ٬ٍِ رن ٫ؼڄخڅ رن ٫زي حٿيحٍ ًٻخنض طلض أرْو هڀٲ، ًطًِؽ ٛٴٌحڅ رن أڃْش ٳخهظش حرنش حٌٕٓى رن حٿڄ٤ڀذ رن أٓي، ًٻخنض طلض أرْو أڃّْش "582 حٓظ٬خنخٿڄٴَّٔ د حٿلخٿش حٙؿظڄخ٫ْش رخ٫ظزخٍىخ ٷَحثن كخٿْش، ّڄټن أڅ طٌٟق ڃ٬نَ حٿنٚ حٿٸَآنِ ٿٌطؤڃڀنخ حٿنٚ حٿٸَآنِ نـي أڅ ر٬ٞ حٿڄ٬خنِ ّڄټن اىٍحٻيخ كخٽ ٓڄخ٫يخ ، ًر٬٠يخ نٜپ اٿَ ڃ٬نخىخ ر٬ي حٗٓظ٬خنش رڄخ ٌّٛپ اٿَ حٿڄ٬نَ ڃن ڃؼپ : حٿٌٷٌٱ ٫ڀَ رْجش حٿو٤خد ٻخٿلخٽ ٳِ ڃؼپ ىٌه حّٓش . ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 582أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ231

عدد الصفحات ١٦٧

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 210 ا٥٪جؾش ا٣ساثِ عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ.

عدد الصفحات ١٦٨

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 211 ا٥٪جؾشا٥شاثِ: عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥خيبة ا٥ٞشآ٭ٸ . ر٪ٲٺذ : نِٽ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٫ڀَ ڃلڄّي ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ رڀٔخڅ ٫َرِ ڃزْن .ٷخٽ ط٬خٿَ:{ًَٻٌََٿِٺَ أَنَِْٿْنَخهُ ٷَُْآنخً ٫َََرِّْخً ًََََٛٳْنَخ ٳِْوِ ڃِنَ حٿٌَْ٫ِْيِ ٿَ٬َڀَيُڂْ َّظَٸٌُڅَ أًَْ ُّلْيِعُ ٿَيُڂْ ًِٻَْحً }[٣و:113 ]ًٷخٽ أّ٠خ:{اِنَخ أَنَِْٿْنَخهُ ٷَُْآنخً ٫َََرِّْخً ٿَ٬َڀَټُڂْ طَ٬ْٸِڀٌُڅَ } [ٌّٓٲ: 2]ًٷي أنِٽ حلله حٿٸَآڅ رخٿ٬َرْش ٕنّيخ حٿڀٔخڅ حٿٌُ ّٴيڄو حٿ٬َد .ٷخٽ ط٬خٿَ:{ًَٿٌَْ ؿَ٬َڀْنَخهُ ٷَُْآنخً أَ٫ْـَڄِّْخً ٿَٸَخٿٌُح ٿٌَْٙ ٳُِٜڀَضْ آَّخطُوُ أَأَ٫ْـَڄٌِِ ًَ٫َََرٌِِ } [ٳٜڀض: 44 ] ڃن ىنخ ٙ ّڄټن ٳيڂ حٿنٌٜٙ حٿَ٘٫ْش اٙ رڄ٬َٳش حٿڀٰش حٿ٬َرْش ، ًحطزخ٩ ڃ٬يٌى حٿ٬َد حٿٌُ نِٽ حٿٸَآڅ رڀٔخنيڂ ، ًڃَح٫خس ٫ٌحثيىڂ ً٣َٷيڂ ٳِ ْٛخٯش حٿټٚځ.ًحٿٸٌٽ ر٠ًٍَس ٳيڂ حٿنٌٜٙ حٿَ٘٫ْش ًٳٶ ڃ٬يٌى ٿٰش حٿ٬َد ٳِ ٿٰظيخ ، ٙ ّټٌڅ ٳٸ٢ رخٿلَٙ ٫ڀَ أڅ طلڄپ ڃ٬خنِ حٕٿٴخ٥ ٫ڀَ ڃخ ط٬خٍٱ ٫ڀْو حٿ٬َد ڃن ڃ٬خنِ ٿيخ، رپ ٳِ ڃ٬َٳش ڃخطٌح ٟ٪ ٫ڀْو حٿ٬َد ڃن حٕٓخٿْذ ًحٿڄ٬خنِ ًڃ٬َٳش ٫خىحطيڂ ًطٸخٿْيىڂ،ًڃوًِنيڂ حٿؼٸخٳِ .ٷخٽ حٿيٻظٌٍ حٿـخرَُ :" ًٙري ڃن حٕهٌ رخٙ٫ظزخٍ أڅ "ٿٔخڅ حٿٸٌځ" ٿْْ ڃـَى ٍڃٌُ ٿٌّٰش رپ ىٌ أّ٠خ هخُڅ ػٸخٳظيڂ ،رڄخ ٳْيخ ڃن ٫خىحص ًأ٫َحٵ ًڃوخّپ ًط٤ڀ٬خص .. ًاًڅ حٿظنْٜٚ ٳِ حٿٸَآڅ،ڃَحٍح ًطټَحٍح،٫ڀَ ٻٌنو "نِٽ رڀٔخڅ ڃزْن " ٿْْ ڃ٬نخه ٳٸ٢ أڅ ٻڀڄخطو ٫َرْش رپ ڃ٬نخه "أڅّ حٿ٬َرْش ڃخىْش " ... رڄ٬نَ أڅّ حٿڀٰش حٿ٬َرْش ، ٻؤٓخٿْذ ٳِ حٿظ٬زَْ ًٻڄوًِڅ ػٸخٳِ ، ڃټٌڅ ڃن ڃټٌنخص ڃخىْظو ، ٳيٌ ٷي نِٽ ٿْْ ٳٸ٢ رټڀڄخص ٫َرْش رپ أّ٠خ كٔذ ڃ٬يٌى حٿ٬َد ."583 ا٥٪ي٦ت الأٳ٣:عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ اٹنبػ ا٥ذلا٥خ ا٥ٞشآ٭ٺخ. حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِ ٻؼَْح رخٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ ٳِ رْخڅ ڃيٿٌٽ حٕٿٴخ٥ حٿٸَآنْش ،ٍحؿ٬خ رٌٿٺ اٿَ ٫خىطيڂ ًڃؤٿٌٳيڂ، ڃظوٌح ڃنو ڃنيـخ ڃظز٬خ ٳِ ٻظخرو، ٳٸڀّڄخ طوڀٌ آّش أٍحى طٴَْٔىخ اٙ ًٷي أٗخٍ ٳْيخ اٿَ ٿٔخنيڂ "ٕنو ڃڄّخ ٙٗٺ ٳْو أڅّ حٕىحس حٿڀٌّٰش ڃن حٿًَ٘١ حٿڄٸيڃش ٳِ ٳيڂ حٿنٚ حٿٸَآنِ، أً ڃخ حٛ٤ڀق ٫ڀْو " رڄ٤ڀٶ حٿٴيڂ حٿ٬َرِ ٿڄن كّٜڀو ًٿٌٙ حٿڄ٬َٳش رڀٔخڅ حٿ٬َد ٿٸخٽ ٻپ رَأّو ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ"584 ًٓنٌٻَ ٣َٳخ ڃن حّٓخص حٿٸَآنْش حٿظِ حٓظ٬ڄپ ٳْيخ حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ كخٻڄخ ًڃٌؿّيخ ٿڀيٙٙص حٿٸَآنْش.ڃنيخ : ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ؽَزَٶ رَنََِ ا٥ْؾَشْةُ أَٳْصَاسَٱَب [٩ؾ٪ذ:4].حهظڀٲ حٿڄٴًَّٔڅ ٳِ رْخڅ ىٙٿش "ًٟ٪ حٿلَد أًُحٍىخ"ٳٸْپ:أًُحٍىخ:آػخڃيخ، ّ٬نِ كظَ ّظَٹ أىپ حٿلَد،ًىڂ حٿڄَ٘ٻٌڅ،َٗٻيڂ ًڃ٬خْٛيڂ ، رؤڅ ّٔڀڄٌح"585 .ًٷْپ كظَّ ّنِٽ ٫َْٔ حرن ڃَّڂ ًحهظخٍه حٿَحُُّ كْغ "أڅ ًٿٺ حٿٌٷض ىٌ حٿٌٷض حٿٌُ ٙ ّزٸَ ٳْو كِد ڃن أكِحد حٗٓٚځ ًكِد ڃن أكِحد حٿټٴَ ًٷْپ ًٿٺ ٫ني ٷظخٽ حٿيؿخٽ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 583ى ، حٿـخرَُ: ڃيهپ اٿَ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، حٿـِء حًٕٽ، ٳِ حٿظ٬َّٲ رخٿٸَآڅ، ىحٍ حٿنَ٘ حٿڄَٰرْش، حٿيحٍ حٿزْ٠خء، حٿڄَٰد، حٿ٤ز٬ش حًٕٿَ، ٓزظڄزَ 2006ځ ، ٙ175. 584 ٫زي حٿَكڄن رٌىٍ٩ ، ڃنيؾ حٿْٔخٵ ٳِ ٳيڂ حٿنٚ ، ٓڀٔڀش ٻظخد حٕڃش، حٿ٬يى (111)، نَ٘ ًُحٍس حًٕٷخٱ ًحٿ٘ئًڅ حٗٓٚڃْش- ٷ٤َ، حٿٔنش حٿٔخىٓش ًحٿ٬ًَ٘څ ، ٙ 21. 585أرٌكّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 10 ، ٙ76

عدد الصفحات ١٦٩

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 212 ًنًِٽ ٫َْٔ ٫ڀْو حٿٔٚځ."586 ًٷْپ آٙطيخ ًأػٸخٿيخ حٿظِ ٙ طٸٌځ اٙ ريخ ٻخٿٔٚف ًحٿټَح٩ ، أُ طنٸ٠ِ حٿلَد ًٿڂ ّزٶ اٙ ڃٔڀڂ أً ڃٔخٿڂ"587 ًىٌح حٿٸٌٽ حٕهَْ ىٌ حٿٌُ حٓظ٨يَه حٿ٘نٸْ٤ِ، ٿيٙٿش حٿْٔخٵ ٫ڀْو، ًٿٺ أڅّ ًٟ٪ حٿلَد أًُحٍىخ ىٌ ًٟ٪ حٿٔٚف،" ًحٿ٬َد طٔڄِ حٿٔٚف ًٍُح، ًط٤ڀٶ حٿ٬َد حًُٕحٍ ٫ڀَ آٙص حٿلَد ًڃخ ّٔخ٫ي ٳْيخ ٻخٿوْپ، ًڃنو ٷٌٽ حٕ٫َ٘: ٳَأَّْذَدْدُ ٥ِ٦ْؾَشْةِ أَٳْصَاسَٱَب سِ٩َبؽًب ىُٴَا٥ًب ٳَخَٺْ٦ًب رُ١ُٴسًا ًٓڄّْض آٙص حٿلَد ًأكڄخٿيخ رخًُٕحٍ، ٕڅّ حٿلَد ٿڄخ ٻخنض ٙ طٸٌځ اٙ ريخ ، ٳټؤنّيخ طلڄڀيخ ًطٔظٸپّ ريخ ، ٳبًح حنٸ٠ض حٿلَد ٳټؤنّيخ ًٟ٬ض أكڄخٿيخ ًحنٴٜڀض ٫نيخ"588. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙزَؾْشِٹشُ سََٝجَخٍ ٩ُئْ٩ِٮَخٍ [حٿنٔخء:29]ٳخٿظلََّ ؿ٬پ حٗنٔخڅ كَح"589 ًىٌ" حٗهَحؽ ڃن حٿَٵ، ًٍرڄخ حٓظ٬ڄڀظو حٿ٬َد ٳِ حٗهَحؽ ڃن حَٕٓ ًحٿڄ٘ٸخص، ًط٬ذ حٿينْخ ًنلٌ ًٿٺ، ًڃنو ٷٌٽ ًحٿيس ڃَّڂ{اِنِِ نٌٍََْصُ ٿَٺَ ڃَخ ٳِِ رَ٤ْنِِ ڃُلٍَََحً }[آٽ ٫ڄَحڅ:92] ، أُ ڃن ط٬ذ أ٫ڄخٽ حٿينْخ، ًڃنو ٷٌٽ حٿٴَُىٵ ىڄّخځ رن ٯخٿذ حٿظڄْڄِ: أَرَنِِ ٯُيَحنَشَ اِنَنِِ كٍَََْطُټُڂْ ٳٌََىَزْظُټُڂْ ٿِ٬َ٤َِْشَ رْنِ ؿِ٬َخٽِ ّ٬نِ كٍَّطټڂ ڃن حٿيـخء، ٳٚ أىـٌٻڂ ."590 ٳ٩٬ ر٥٠ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَ٥ِ٢ُ٤ٍ عََْ٦ْٮَب ٩َٴَا٥ِٸَ ٩ِ٪َب رَشََٟ ا٥ْٴَا٥ِذَا٫ِ ٳَا٥ْؤَْٝشَثُٴ٫َ [حٿنٔخء:33]ٳخٿڄٌٿَ ىٌ حٿنَْٜ؛ حٿٜيّٶ ًحٿٸَّذ، ّٸٌٽ حٕٛٴيخنِ ٳِ ڃٴَىحطو: " حٿٌٙء ًحٿظٌحٿِ أڅ ّلٜپ ْٗجخڅ ٳٜخ٫يح كٌٜٙ ٿْْ رْنيڄخ ڃخ ٿْْ ڃنيڄخ، ًّٔظ٬خٍ ًٿٺ ٿڀٸَد ڃن كْغ حٿڄټخڅ، ًڃن كْغ حٿنٔزش، ًڃن كْغ حٿيّن، ًڃن كْغ حٿٜيحٷش ًحٿنَٜس ًحٙ٫ظٸخى "591 ًأٷَد حٿڄ٬خنِ ىنخ"أڅ ّټٌڅ حٿڄٌحٿِ ىڂ حٿٌّن ّوڀٴٌڅ حٿ٘وٚ ٳِ ڃخٿو ًٗوٜو، ٳظټٌڅ كْخطيڂ حڃظيحىح ٿلْخطو، ًىڂ حٿٌحٍػٌڅ. ًحٿڄ٬نَ ٻڄخ ّزيً ڃن حٿنٚ حٿټَّڂ"592 ًٷي أرخڅ حٙڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٙٿش ٿٴ٦حٿڄٌٿَ ٳِ ٿٰش حٿ٬َد ٳؤٗخٍ اٿَ أنّو : "ّ٤ڀٶ ٫ڀَ ٻپ ڃن حن٬ٸي رْنٺ ًرْنو ٓزذ رٌحٿْٺ ًطٌحٿْو رو. ًٻؼَْحً ڃخ ّ٤ڀٶ ٳِ حٿڀٰش ٫ڀَ حرن حٿ٬ڂّ . ٕڅّ حرن حٿ٬ڂّ ٌّحٿِ حرن ٫ڄّو رخٿٸَحرش حٿ٬ٜزْش . ًڃنو ٷٌٽ ٣َٳش رن حٿ٬زي: ٳَأّْ٦َ٨ُ ِّ٦ْ٪ًب ٥َٺْظَ ثِب٥ََ٬ِ أَ٭َُٰ اِرَا رَ٣َ ٩َٴْ٥َٶ ا٥ْ٪َشْءِ َٙٲُٴَ رَ٥ِٺ٤ٌ "593 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 586حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ4 څ ٙ333 587حٿزْ٠خًُ ، أنٌحٍ حٿظنِّپ ًأَٓحٍ حٿظؤًّپ ،ؽ5 ، ٙ195 588 ڃلڄي ْٓي ٣ن٤خًُ، حٿظٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ٿڀٸَآڅ حٿټَّڂ، حٿ٤ز٬ش حٿؼخٿؼش 1407 ىـ1978،ٙ388. 589 حٿلْٔن رن ڃلڄي حٿڄ٬ًَٱ رخٿَحٯذ حٕٛٴيخنِ، ڃٴَىحص ٯَّذ حٿٸَآڅ ، ، ىحٍ حٿڄ٬َٳش،طلٸْٶ ڃلڄي ٓ٬ْي ٻْٚنِ ؽ1، ٙ111. 590أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ1، ٙ426 591 حٿلْٔن رن ڃلڄي حٿڄ٬ًَٱ رخٿَحٯذ حٕٛٴيخنِ ، ڃٴَىحص ٯَّذ حٿٸَآڅ ، ، ؽ 1 ، ٙ220 592ڃلڄي أرٌ ُىَس ، ُىَس حٿظٴخَْٓ ، ؽ3 ، ٙ1664 593حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ3، ٙ365

عدد الصفحات ١٧٠

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 213 ّ٬نِ اًح ًٿّض رنٌ ٫ڄو ٳيٌ ًٿْپ. ًٷٌٽ حٿٴ٠پ رن حٿ٬زخّ رن ٫ظزش رن أرِ ٿيذ: ٩َٲْ٦ًب اثْ٬َ َّ٪ِٮَب ٩َٲْ٦ًب ٩َٴَا٥ِٺٮَب ٥َب رَٮْجُؾُٴا ثَٺْٮَٮَب ٩َب ١َب٫َ ٩َذُْٙٴ٭َب ًأڃخ حٿڄٌٿَ رڄ٬نَ حرن حٿ٬ڂ ٳڄ٘يٌٍ ٷخٽ حلله ط٬خٿَ: ًانِ هٴض حٿڄٌحٿِ ڃن ًٍحثِ ّ٬نِ رنِ حٿ٬ڂّ "594 ً"حرن حٿ٬ڂ" ٿڄّخ ٻخڅ أًٿَ رخٿڄَْحع ڃڄن ر٬ي ٫ن نٔزو ًأًٿَ رنَٜ حرن ٫ڄو ڃن حٕؿنزِ ٻخڅ ڃٌٿَ ٿٌٿٺ"595 ٳٙٸ ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: َٙؤَٳْؽَٶ اِ٥َٺْٲِ٨ْ أَ٫ْ عَجِؾُٴا [ڃَّڂ:11 ّ٤ڀٶ حٿٌكِ ٫ڀَ حٗٗخٍس ًحٿټظخرش ٳْټٌڅ حٿڄ٬نَ "ٳؤٗخٍ اٿْيڂ أً ٻظذ ٿيڂ ىًڅ أڅ ّن٤ٶ رڀٔخنو" 596 ًّ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿټظخرش ٻڄخ ىٌ حٿٸٌٽ حٓهَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش. ًٷي أٗخٍ حٿ٘نٸْ٤ِ اٿَ ىٌح حٿظٌؿْو، ڃٔظيٙ ٿو ڃن ْٓخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد كْغ أڅّ "ا٣ٚٵ حٿٌكِ ٫ڀَ حٿټظخرش ڃ٘يٌٍ ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد، ًڃنو ٷٌٽ ٿزْي رن ٍرْ٬ش ٳِ ڃ٬ڀّٸظو : َٙ٪َذَاُِِٙ ا٥شَٹَب٫ِ ُّشِٷَ سَعْ٪ُٲَب خَ٦ًَٞب ١َ٪َب مَ٪ِ٬َ ا٥ْٴُؽِٸَ عِ٦َب٩ُٲَب ٳٸٌٿو:«حٿٌُكِّ »ر٠ڂ حٿٌحً ًٻَٔ حٿلخء ًط٘يّي حٿْخء، ؿڄ٪ ًُكِّ رڄ٬نَ حٿټظخرش . ًٷٌٽ ٫نظَس: ١َٴَؽْٸِ فَؾَبئَِ٘ ٩ِ٬ْ َّٲْذِ ١ِغْشَٵ َٙؤَٱْذَاٱَب ٥ِؤَّْغَ٨َ ىِ٪ْيِ٪ِٸ ًَٷٌَْٽُ ًُِ حٿَُڃَشِ : عِٴَٵ ا٥ْؤَسْثَِِ ا٥ذُٱْ٨ِ ا٥٦َٴَارِٸ ١َؤَ٭َٲَب ثَِٞٺَخٌ ٳُؽِٸٍ ِٙٸ ٳَ٫ِ ا٥قَؾَبئِِ٘ ٳْؤهٌ حٿٌكِ ڃ٬نَ حٿټظخرش ً حٿَِّٓخٿش ًٻپُّ ڃخ أَٿٸْظو اِٿَ ٯَْٹ، ً ّټٌڅ ڃَحىٳخ ٿڀڄټظٌد ًحٿټظخد. . ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَٹَُٞٴ٥ُٴ٫َ ٩َزَٶ ٱَزَا ا٥َْٚزْؼُ اِ٫ْ ١ُٮْزُ٨ْ فَبدِِٝٺ٬َ * ُٝ٤ْ ٹَٴْ٧َ ا٥َْٚزْؼِ لا ٹَٮَُِْٚ ا٥َزِٹ٬َ ١ََٚشُٳا اِٹ٪َب٭ُٲُ٨ْ ٳَلا ٱُ٨ْ ٹُٮََْشُٳ٫َ [ا٥غغذح:30-31]ًىذ ؿڄيٌٍ حٿڄٴَّٔن اٿَ أڅّ " حٿٴظق " ىٌ:حٿلټڂ ، ًىٌ حٿٌُ ّظَطّذ ٫ڀْو ٷٌٿو :{ٷپ ٌّځ حٿٴظق}حٿن ، ًّ٠٬ّٲ ٷٌٽ حٿلٔن ًڃـخىي:ٳظق ڃټش ، ٿ٬يځ ڃ٤خرٸظو ٿڄخ ر٬يه، ٕڅ ڃن آڃن ٌّځ ٳظق ڃټش ، اّڄخنو ّنٴ٬و ، ًٻٌح ٷٌٽ ڃن ٷخٽ: ٌّځ ريٍ"597 . ًٍؿّق حٿ٘نٸْ٤ِ ٷٌٽ ؿڄيٌٍ حٿڄٴَّٔن ، طز٬خ ٿيٙٿش ْٓخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد. كْغ ٷيّځ " أڅّ حٿٴظق ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش ىٌ حٿلټڂ ًحٿٸ٠خء، ًأڅّ حٿٴظّخف : حٿٸخِٟ، ًىِ ٿٰش كڄَّْش ٷيّڄش، ًحٿٴظخكش: حٿلټڂ ًحٿٸ٠خء، ًڃنو ٷٌٽ هٴخٱ رن نيرش: أَٿَخ ڃِنْ ڃُزْڀِٮٍ ٫َڄًَْح ٌٍَُٓٿًخ رِؤَنِِ ٫َنْ ٳَظَخكَظِټُڂْ ٯَنٌِِ .598 ًڃڄخ ّئّّي طٌؿْيو، ْٓخٵ حٿنٚ حٿٸَآنِ رٸَحثنو حٿڀٴ٨ْش "ًڃنو ٷٌٿو - ط٬خٿَ - كټخّش ٫ن ٗ٬ْذ - ٫ڀْو حٿٔٚځ - :{ٍَرَنَخ حٳظق رَْْنَنَخ ًَرَْْنَ ٷٌَْڃِنَخ رخٿلٶ ًَأَنضَ هََُْْ حٿٴخطلْن }أٍ: "حكټڂ رْننخ ًرْن ٷٌڃنخ رخٿلٶ،ًأنض هَْ حٿلخٻڄْن"599. ًٕنو أٿْٶ رْٔخٵ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 594أرٌرټَ ڃلڄي رن حٿ٤ْذ حٿزخٷٚنِ ، طڄيْي حًٕحثپ ًطڀوْٚ حٿيٙثپ ، ؽ1 ، ٙ455 595ڃـڀش ٿٰش حٿ٬َد حٿ٬َحٷْش ، 596ڃلڄي ْٓي ٣ن٤خًُ ، طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ5، ٙ222 597أرٌكّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 9 ، ٙ126 598أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ6 ، ٙ186 599طٴَْٔ حٿٌْٓ٢ ، ؽ3 ، ٙ233

عدد الصفحات ١٧١

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 214 حّٓخص،ٿټٌنو"ڃظ٬ڀٸخ رٸٌٿو ط٬خٿَ:{اِڅَ ٍَرَٺَ ىٌَُ َّٴِْٜپُ رَْْنَيُڂْ ٌَّْځَ حٿٸْخڃش ٳِْڄَخ ٻَخنٌُحْ ٳِْوِ َّوْظَڀِٴٌُڅَ }[حٿٔـيس: 25"]600 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٭ٸ: عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ الأ٥ٚبً ا٥٪زنبدح. طَى أٿٴخ٥ ڃظ٠خىس ٳِ ٻٚځ حلله ط٬خٿَ، طلظڄپ ڃ٬نْْن ڃوظڀٴْن ، طظليى ىٙٿش أكيىڄخ ىحهپ حٿنٚ حٿٸَآنِ، ڃن هٚٽ حٿْٔخٵ حٿٌُ ًٍىص ٳْو حّٓش حٿٸَآنْش ، اٟخٳش اٿَ ْٓخٵ حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ، ٕؿپ ىٌح حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِرخٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ ٳِ طٌؿْو حٕٿٴخ٥ حٿڄظ٠خىس نٌٻَ ڃنيخ : ٳٝٴ٣ـٯ رْب٥ٶ: ٳَاعْزَْٚزَؾُٴا ٳَخَبةَ ١ُ٤ُ عَجَبسٍ َّٮِٺذٍ , ٩ِ٬ْ ٳَسَائِِٰ عَٲَٮَ٨ُ [اثشاٱٺ٨:15-16]نٸپ أثڄش حٿڀٰش:أڅ ًٍحء طټٌڅ رڄ٬نَ هڀٲ ًأڃخځ ٳيِ ڃن حٕٟيحى "601ًّئّّيه ٷَحءس حٿـڄيٌٍ ٿټڀڄش {ًٍحءىڂ}ًىٌ ٿٴ٦ ّ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿوڀٲ ً٫ڀَ حٕڃخځ ، ًڃ٬نخه ىنخ أڃخڃيڂ. ًٻٌح ٷَأ حرن ٫زخّ ًحرن ؿزَْ. ًٻٌڅ{ًٍحءىڂ} رڄ٬نَ أڃخڃيڂ ٷٌٽ ٷظخىس ًأرِ ٫زْي ًحرن حٿٔټّْض ًحٿِؿخؽ ، ًٙ هٚٱ ٫ني أىپ حٿڀٰش أڅّ ًٍحء ّـٌُ رڄ٬نَ ٷيحځ ، ًؿخء ٳِ حٿظنِّپ ًحٿ٘٬َ ٷخٽ ط٬خٿَ:{ڃِنْ ًٍََحثِوِ ؿَيَنَڂُ }ًٷخٽ{ًڃن ًٍحثو ٫ٌحد ٯڀْ٦}ًٷخٽ{ًڃن ًٍحثيڂ رَُم}"602 ًٷي حٓظ٬خڅ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ڀَ رْخڅ أڅّ " ًٍحء رڄ٬نَ أڃخځ ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد رڄخ ٷخٿو ٿزْي: أَ٥َٺْظَ ٳَسَائِٸ اِ٫ْ رَشَاخَذْ ٩َٮِٺَزِٸ ٥ُضُٳ٧ُ ا٥َْْقَب رُؾْٮِٸ َّ٦َٺْٲَب ا٥ْؤَفَبثُِِ ًٷٌٽ حٓهَ: أَرَشْعُٴ ثَٮُٴ ٩َشْٳَا٫َ عَ٪ِْْٸ ٳَىَبَّزِٸ ٳََٝٴْ٩ِٸ رَ٪ِٺ٨ٌ ٳَا٥َْٚ٦َبحُ ٳَسَائِٺَب ٳٌٍحء رڄ٬نَ أڃخځ ٳِ حٕرْخص."603 أُ ڃن ٷيحڃو ًرْن ّيّو ٻڄخ ٷخٽ حٿِؿخؽ. ًحٿ٤زَُ . ًٷ٤َد .ًؿڄخ٫ش "604 ًٷي حنظَٜ حٿ٘نٸْ٤ِ ٿيٌح حٿٌؿو ًؿ٬ڀو ىٌ"حٿ٨خىَ ٕڅّ ىٌح حٗ٣ٚٵ ڃ٬ًَٱ ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ًٳِ ٻٚځ حٿ٬َد، ٳڄنو ٳِ حٿٸَآڅ ٷٌٿو ط٬خٿَ{ًَٻَخنٌٍَََحءَىُڂ ڃَڀِٺٌ َّؤْهٌُُ ٻُپَ َٓٴِْنَشٍ ٯَْٜذً ح } [حٿټيٲ: 79] أُ أڃخڃيڂ ڃڀٺ"605 ٳڀٴ٦"ًٍحء" كيع ط٤ٌٍ ٳِ ىٙٿظو حًٕٿَ ٳؤٛزق ّيٽ ٫ڀَ حٿڄ٬نَ ًٟيّه، ر٬ي أڅ ٻخڅ ّيٽ ٫ڀَ ڃ٬نَ ٗخڃپ ًحكي ىٌ حٿڄٌحٍحس ًحٙٓظظخٍ. ٳٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَسَأٵب٥ْ٪ُغْشِ٩ُٴ٫َ ا٥ٮَبسَ َََٙٮُٴا أَ٭َٲُ٨ْ ٩ُٴَاُِْٝٴٱَب ٳَ٥َ٨ْ ٹَغِذُٳا َّٮْٲَب ٩َقْشِٙبً [حٿټيٲ:53] ٳِ ىٌح حٿ٨ن ٷٌٙڅ:حًٕٽ: أڅّ حٿ٨ن ىينخ رڄ٬نَ حٿ٬ڀڂ حٿْٸْن.ًٷْپ حٿ٨ن رڄ٬نَ حٿلٔزخڅ" 606 ًٷي ٍؿّق حٿَحُُ " أڅ حٿ٨ن ٫ڀَ رخرو كْغ ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 600حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ16 ، ٙ24 601 حٿٸَ ٣زِ ، حٿـخڃ٪ ٕكټخځ حٿٸَآڅ ، ؽ3 ، ٙ222 602أرٌكّْخڅ ، حٿزلَ حٿڄلْ٢ ، ؽ 7 ، ٙ492 603أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ2، ٙ245 604حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ9 ، ٙ339 605أٌٟحء حٿزْخڅ ، ؽ6 ، ٙ333 606 حرن حٿـٌُُ ، ُحى حٿڄَْٔ ، ؽ4 ، ٙ222

عدد الصفحات ١٧٢

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 215 ؿ٬ڀو ًىٌ حٕٷَد ،ٳْټٌڅ حٿڄ٬نَ"أڅ ىئٙء حٿټٴخٍ ًَّڅ حٿنخٍ ڃن ڃټخڅ ر٬ْي ٳْ٨نٌڅ أنّيڂ ڃٌحٷ٬ٌىخ ٳِ طڀٺ حٿٔخ٫ش ڃن ٯَْ طؤهَْ ًڃيڀش ، ٿ٘يّس ڃخ ّٔڄ٬ٌڅ ڃن طّْٰ٨يخ ًُٳَْىخ "607.ٳخٿڄظّْٸن أٛپ حٿيهٌٽ ًحٿڄ٨نٌڅ حٿيهٌٽ كخًٙ "608 اّٙ أڅّ حٿ٘نٸْ٤ِ ٍؿّق ىٙٿش حٿ٨ن ٫ڀَ " أنّيخ حٿڄَحى ريخ حٿ٬ڀڂ ًحٿْٸْن . ًحٿ٬َد ط٤ڀٶ حٿ٨ن ٫ڀَ حٿْٸْن ً٫ڀَ حٿ٘ٺ. ًڃن ا٣ٚٷو ٫ڀَ حٿْٸْن ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ ىٍّي رن حٿٜڄّش : َُٙٞ٦ْذُ ٥َٲُ٨ْ ٍُٮُٴا ثِؤَ٥َْٚٸْ ٩ُذَعَظٍ عَشَارُٲُ٨ْ ِٙٸ ا٥َْٚبسِعِٸِ ا٥ْ٪ُغَشَدِ ًٷٌٽ ٫ڄَْس رن ٣خٍٵ: ثِؤَ٫ْ رَْٖزَضُٳا َٝٴْ٩ِٸ ٳَأَُْْٝذُ ِٙٺ٢ُ٨ُ ٳَأَعَْْ٤ُ ٩ِٮِٸ ا٥ََ٬َ َٕٺْجًب ٩ُشَعَ٪َب "609 أُ ًأؿ٬پ ڃنِ حٿْٸْن ٯْزخ ڃَؿّڄخ "610ًحٿٌ٘حىي ڃن أٗ٬خٍ حٿ٬َد ًٻٚڃيخ ٫ڀَ أڅّ "حٿ٨ن" ٳِ ڃ٬نَ حٿْٸْن أٻؼَ ڃن أڅ طلَٜ"611ًٿټنَ حٿ٬َدَ ٙ طَْٔظَ٬ْڄِپُ حٿ٨نَ حٓظ٬ڄخٽَ حٿْٸْن اٙ ٳْڄخ ٿڂ َّوَُْؽْ اٿَ حٿلِِْ ًحٿڄ٘خىيسِ ٻخّٓظْن ًحٿزْض ،ًٙ طَـِيُىڂ ّٸٌٿٌڅ ٳِ ٍؿپ ڃََْثٍِ كخَٟحً :أ٧نُ ىٌح انٔخنخً ".612 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳََٝب٣َ ا٥َزِٹ٬َ لا ٹَشْعُٴ٫َ ٥َِٞبءَ٭َب ٥َٴْلا أُ٭ْضِ٣َ َّ٦َٺْٮَب ا٥ْ٪َلائِ٢َخُ أَٳْ ٭َشَٵ سَثَٮَب [حٿٴَٷخڅ:21]اڅّ ٿٴ٦ حٿَؿخء ڃڄخ طظ٬يّى ىٙٿظو اً أنّو ّ٤ڀٶ "٫ڀَ طٌٷ٪ حٿوَْ ٻخٕڃپ ً٫ڀَ حٿوٌٱ ًطٌٷّ٪ حٿَ٘ ً٫ڀَ ڃ٤ڀٶ حٿظٌٷّ٪ ًىٌ ٳِ حًٕٽ كٸْٸش ًٳِ حٕهَّْن ڃـخُ"613 ًٷي أ٣ڀٶ حٿ٘نٸْ٤ِ ىٌح حٿڄ٬نَ ًىٌ حٿوٌٱ ًحٓظيٽ ٿو رټٚځ حٿ٬َد ٷخٽ:"ٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء:{َٙ ََّْؿٌُڅَ } أُ: ٙ ّوخٳٌڅ ٿٸخءنخ ٿ٬يځ اّڄخنيڂ رخٿز٬غ ، ًحٿَؿخء ّ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿوٌٱ ٻڄخ ّ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿ٤ڄ٪، ً ٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء: ًڃنو ٵـــًٿو ط٬خٿَ:{ڃَخ ٿَټُڂْ ٙ طََْؿٌُڅَ ٿِڀَوِ ًَٷَخٍحً } [نٌف:13] ٷخٽ أُ: ٙ طوخٳٌڅ لله ٫٨ڄش، ًڃنو ٷٌٽ أرِ ًإّذ حٿيٌٿِ: اِرَا ٥َغََْزُْٰ ا٥ٮَؾْ٤ُ ٥َ٨ْ ٹَشْطُ ٥َغَْْٲَب ٳَخَب٥ََٚٲَب ِٙٸ ثَٺْذِ ٭َٴْةِ َّٴَاعِ٤َ ٳٸٌٿو ٿڂ َّؽ ٿٔ٬يخ: أُ: ٿڂ ّوٲ ٿٔ٬يخ، ًٷخٽ ر٬ٞ أىپ حٿ٬ڀڂ: ا٣ٚٵ حٿَؿخء ٫ڀَ حٿوٌٱ ٿٰش طيخڃش"614 ًىِ أّ٠خً ڃن ٿٰش ىٌّپ؛ اًح ٻخڅ ڃ٪ حٿَؿخء ؿلي ًىزٌح رو اٿَ ڃ٬نَ حٿوٌٱ ٳْٸٌٿٌڅ : ٳٚڅ ٙ َّؿٌ ٍرّو ٓزلخنو َّّيًڅ ٙ ّوخٱ ٍرّو ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 607 حٿَحُُ ، ڃٴخطْق حٿْٰذ ، ؽ10 ، ٙ223 608 حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ11 ، ٙ286 609 حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ3، ٙ299 610حرن ٻؼَْ ، طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ، ؽ1 ، ٙ254 611حٿ٤زَُ ، ؿخڃ٪ حٿزْخڅ ، ؽ1 ، ٙ18 612حٿٔڄْن حٿلڀزِ ،حٿيٍ حٿڄٌٜڅ ، ؽ1 ، ٙ151 613حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ7 ، ٙ438 614حٿڄَؿ٪ نٴٔو ،ؽ6، ٙ37

عدد الصفحات ١٧٣

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 216 ٓزلخنو"615 ًٷخٽ حٿَحٯذ ٳِ«ڃٴَىحطو» :ٷْپ ڃخٿټڂ ٙ طوخٳٌڅ؟ ًًؿو ًٿٺ أڅ حٿَؿخء ًحٿوٌٱ ّظُٚڃخڅ".616 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ ٙٸ الأؽٞبٗ: اِ٫َ ا٥َزِٹ٬َ َٝب٥ُٴا سَثُٮَب ا٥٦َُٰ صُ٨َ اعْزََٞب٩ُٴا َٙلا خَٴٌْٗ َّ٦َٺْٲِ٨ْ ٳَلا ٱُ٨ْ ٹَؾْضَ٭ُٴ٫َ [الأؽٞبٗ:13]أًٟق حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ "حٿوٌٱ ٳِ ٿٰش حٿ٬َد ىٌ حٿٰڂّ ڃن أڃَ ڃٔظٸزپ.ًحٿلِڅ: حٿٰڂّ ڃن أڃَ ڃخٝ .ًٍرڄخ حٓظ٬ڄپ ٻپ ڃنيڄخ ٳِ ڃٌٟ٪ حٓهَ, ًا٣ٚٵ حٿوٌٱ ٫ڀَ حٿ٬ڀڂ أٓڀٌد ٫َرِ ڃ٬ًَٱ.ٷخٽ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء: ًڃنو ٷٌٿو ط٬خٿَ:{اِٿَخ أَڅْ َّوَخٳَخ أَٿَخ ُّٸِْڄَخ كُيًُىَ حٿڀَوِ } [حٿزٸَس:229].ٷخٽ ڃ٬نخه: اٙ أڅ ّ٬ڀڄخ. ًڃنو ٷٌٽ أرِ ڃلـن حٿؼٸٴِ: اًَِح ڃِضُ ٳَخىْٳِنِِ اِٿََ ؿَنْـــذِ ٹَ ـــٍْڃَشٍ صُ ـًٍَُِ ٫ِ٨َخڃِِ ٳِِ حٿْڄَڄَخصِ ٩ُ ـًٍُٵُ ـــىَخ ًَٿَخ طَيْٳِنَنِِ ٳِِ حٿْٴَڀَخسِ ٳَبِنَــــــــــنِِ أَهَـخٱُ اًَِح ڃَـــخ ڃِضُ أَٿَخ أًًَُٷَـــيَــخ ٳٸٌٿو أهخٱ: أُ أ٫ڀڂ ٕنّو ٙ ّ٘ٺّ ٳِ أنّو ٙ َّ٘ريخ ر٬ي ڃٌطو ."617 ا٥٪ي٦ت ا٥ضب٥ش:عٺبٛ ٥غب٫ ا٥ْشة ٳأصشٯ ٙٸ رٴعٺٰ ا٥٪غبئ٤ ا٥ٮؾٴٹخ. ٿـؤ حٗڃخځ حٿ٘نٸْ٤ِ ٳِ ڃٌٌٓ٫ظو حٿظٴَّّْٔش اٿَ حٓظ٬ڄخٽ ٿٔخڅ حٿ٬َد ًحٙٓظٴخىس ڃنو ٻؼَْح ، ًؿ٬ڀو ٗخىيح أٓخٓخ ڃن حٿٌ٘حىي حٿظِ ّ٬ظڄي ٫ڀْيخ ٳِ حهظْخٍ حًٕؿو حٿنلٌّش،ًحٿظِ ٷٍَّىخ ٳِ طٴَْٔه نٌٻَ ٣َٳخ ڃنيخ : ٝب٣ رْب٥ٶ ّ٬ اثشاٱٺ٨ ا٭ٰ ٝب٣ ٥ٰ أثٴٯ: ٥َئِ٬ْ ٥َ٨ْ رَٮْزَِٰ ٥َؤَسْعُ٪َٮَ٠َ ٳَاٱْغُشْ٭ِٸ ٩َ٦ِٺّبً [٩شٹ٨:46] ٷخٽ حٿِڃوَُ٘: ٳبڅ ٷڀض:٫ٚځ ٫٤ٲ{ًحىـَنِ}؟ ٷڀض: ٫ڀَ ڃ٬٤ٌٱ ٫ڀْو ڃلًٌٱ ّيٽ ٫ڀْو{ٍٕؿڄنّٺ }أُ ٳخكٌٍنِ{ًحىـَنِ}ٕڅّ {ٍٕؿڄنّٺ }طييّي ًطٸَّ٪."618 ًانڄخ حكظخؽ اٿَ كٌٱ ٿْنخٓذ رْن ؿڄڀظِ حٿ٬٤ٲ ًحٿڄ٬٤ٌٱ ٫ڀْو.ٳٸٌٿو{ًحىـَنِ}ڃ٬٤ٌٱ ٫ڀَ ٷٌٿو{ٿجن ٿڂ طنظو ٍٕؿڄنّٺ }ًٻٚىڄخ ڃ٬ڄٌٽ ٿڀٸٌٽ"619ٳْټٌڅ"حىـَنِ ڃ٬٤ٌٱ ٫ڀَ ڃلًٌٱ ٫ني ڃن ّڄن٪ ٫٤ٲ حٗن٘خثْش ٫ڀَ حٿوزَّّش ًحٿظٸيَّ ٳخكٌٍنِ ًحىـَنِ، ٫ڀَ أڅّ ْٓزٌّو ّـِْ ٫٤ٲ حٿـڄڀش حٿوزَّّش ٫ڀَ حٿـڄڀش حٙن٘خثْش ٳڀْْ ىٌح حٿظٸيَّ رُٚځ" 620 ٫ڀَ أڅ حٿ٘نٸْ٤ِ ٿڂ َّطٞ ٷٌٽ حٿِڃوَُ٘ ؛ ڃي٫ّڄخ ٍأّو رْٔخٵ ٻٚځ حٿ٬َد ٳيٌ ٍَّ أڅ "ؿڄڀش {ًَحىْـَُْنَِ } ٫٤ٲ ٫ڀَ ؿڄڀش{ٿَجِنْ ٿَڂْ طَنْظَوِ ٿَؤٍَْؿُڄَنَٺَ }، ًًٿٺ ىٿْپ ٫ڀَ ؿٌحُ ٫٤ٲ حٿـڄڀش حٗن٘خثْش ٫ڀَ حٿـڄڀش حٿوزَّش، ًن٨َْ ًٿٺ ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ حڃٍَء حٿٸْْ: ٳَاِ٫َ ؽَِٚبئِٸ َّجْشَحٌ اِ٫ْ عََٚؾْزُٲَب َٙٲَ٤ْ ِّٮْذَ سَعْ٨ٍ دَاسِطٍ ٩ِ٬ْ ٩َُْٴَ٣ِ ٳـڄڀش «ًاڅّ ٗٴخثِ »هزَّّش، ًؿڄڀش «ًىپ ٫ني ٍٓڂ»حٿن ان٘خثْش ڃ٬٤ٌٳش ٫ڀْيخ. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 615 حٕٿٌِٓ ، ًٍف حٿڄ٬خنِ ، ؽ14 ، ٙ69 616حٙٛٴيخنِ ، ڃٴَىحص حٿَحٯذ ، ٙ190 617أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ7 ، ٙ140 618حٿِڃوَُ٘ ، حٿټ٘خٱ ، ؽ4 ،ٙ90 619أرٌ كْخڅ ، طٴَْٔ حٿزلَ حٿڄلْ٢ ،ؽ8 ،ٙ38 620ڃلِ حٿيّن ىًٍّٖ ، ا٫َحد حٿٸَآڅ ًرْخنو ، ؽ6 ، ٙ108

عدد الصفحات ١٧٤

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 217 ًٷٌٽ حٓهَ أّ٠خً : رُٮَبِٕٸ َٕضَا٥ًب ِّٮْذَ ثَبةِ اثْ٬ِ َّب٩ِشٍ ٳَ١َؾِ٤ْ ٩َآِٝٺَ٠َ ا٥ْؾِغَب٫َ ثِبِصْ٪ِذِ ًىٌح ىٌ حٿ٨خىَ ٻڄخ ٷخٿو أرٌ كّْخڅ ٫ن ْٓزٌّو "621 ٳْ٨يَ ڃن رْخڅ حٿ٘نٸْ٤ِ ًحٓظيٙٿو رٌ٘حىي حٿڀٔخڅ حٿ٬َرِ ؿٌحُ ٫٤ٲ حٿـڄڀش حٗن٘خثْش ٫ڀَ حٿوزَّش . ٳٝب٣ رْب٥ٶ: َٙشِٹٌٜ ِٙٸ ا٥ْغَٮَخِ ٳََٙشِٹٌٜ ِٙٸ ا٥غَِْٺشِ [ا٥ؾٴسٵ:7]ٷَأ حٿـڄيٌٍ رَٳ٪:{ ٳَّٶ} ٳِ حٿڄٌٟ٬ْن،اڃخ ٫ڀَ أنو ڃزظيأ ، ًهزَه حٿـخٍ ًحٿڄـًٍَ"،ًٗخ٩ حٙرظيحء رخٿنټَس ، ٕڅ حٿڄٸخځ ڃٸخځ طٴْٜپ،أً ٫ڀَ أڅّ حٿوزَ ڃٸيٍّ ٷزڀو ،أُ : ڃنيڂ ٳَّٶ ٳِ حٿـنش ، ًڃنيڂ ٳَّٶ ٳِ حٿٔ٬َْ،"622 ًٷْپ"ڃَطٴ٪ ٫ڀَ هزَ حٙرظيحء حٿڄ٠ڄَ ، ٻؤنو ٷخٽ : ىڂ ٳَّٶ ٳِ حٿـنش ، ًٳَّٶ ٳِ حٿٔ٬َْ"623 ًٷي أًٟق حٿ٘نٸْ٤ِ أڅّ حٿڄٌّٔ٭ ٿٚرظيحء رخٿنټَس ٳِ ٷٌٿو :{ٳََِّٶٌ ٳِِ حٿْـَنَشِ }أنّو ٳِ ڃ٬َٝ حٿظٴْٜپ.ًن٨َْه ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٷٌٽ حڃٍَء حٿٸْْ: َٙ٦َ٪َب دَ٭َٴْدُ رَغَذَٹْزُٲَب َٙضَٴْثًب ٭َغِٺذُ ٳَصَٴثًب أَعُشْ "624 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: لا ٹَغْ٪َُْٴ٫َ ِٙٺٲَب ٥َْٖٴاً اِ٥َب عَلا٩بً ٳَ٥َٲُ٨ْ سِصُْٝٲُ٨ْ ِٙٺٲَب ثُ٢ْشَحً ٳََّؾِٺّبً [٩شٹ٨:62] ًٻَ حٿڄٴًَّٔڅ أڅّ ٳِ حّٓش حٿټَّڄش : «ٙ ّٔڄ٬ٌڅ ٳْيخ ٿٌٰح اٙ ٓٚڃخ» ػٚػش أًؿو: أ- أڅ ّټٌڅ ڃ٬نخه اڅ ٻخڅ طٔڀْڂ ر٬٠يڂ ٫ڀَ ر٬ٞ ،أً طٔڀْڂ حٿڄٚثټش ٿٌٰح ٳٚ ّٔڄ٬ٌڅ ٿٌٰح اٙ ًٿٺ، ًىٌ ريٌح ڃن ًحىُ ٷٌٽ حٿنخرٰش: ٳلا ّٺت ٙٺٲ٨ ٕٺش أ٫ عٺٴٙٲ٨ ثٲ٬ ٙ٦ٴ٣ ٩٬ ٝشاُ ا٥٢زبئت ة- أنيڂ ٙ ّٔڄ٬ٌڅ ٳْيخ اٙ ٷٌٙ ّٔڀڄٌڅ ٳْو ڃن حٿ٬ْذ ًحٿنٸْٜش ،ًىٌح ّظ٬ّْن ٳْو حٙٓظؼنخء حٿڄنٸ٤٪ ؽ- أڅّ ڃ٬نَ حٿٔٚځ ىٌ حٿي٫خء رخٿٔٚڃش ،ًىِ ىحٍ حٿٔٚڃش ًأىڀيخ أٯنْخء ٫ن حٿي٫خء رخٿٔٚڃش، ٳټخڅ ٧خىَه ڃن رخد حٿڀٌٰ ًٳ٠ٌٽ حٿليّغ، ٿٌٙ ڃخ ٳْو ڃن ٳخثيس حٗٻَحځ، ٳٴِ حٿٌؿو حًٕٽ ًحٿؼخٿغ ّظ٬ّْن حٙطٜخٽ ٳِ حٙٓظؼنخء ،أڃّخ حًٕٽ ٳڀـ٬پ ًٿٺ ٿٌٰح ٫ڀَ ٓزْپ حٿظـٌُّ ًحٿٴَٝ، ًأڃخ حٿؼخنِ ٳٌحٟق ٕنو ٳْو ا٣ٚٵ حٿڀٌٰ ٫ڀَ حٿٔٚځ، ًأڃخ حٿؼخٿغ ٳڀلڄپ حٿټٚځ ٫ڀَ ٧خىَه ڃن ىًڅ طـٌُ أً ٳَٝ".625 ًٷي حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ"أڅّ ٷٌٿو : {اَِٙ َٓڀَخڃخً }، حٓظؼنخء ڃنٸ٤٪، أُ ٿټن ّٔڄ٬ٌڅ ٳْيخ ٓٚڃخً، ٕنيڂ ّٔڀّڂ ر٬٠يڂ ٫ڀَ ر٬ٞ، ًطٔڀّڂ ٫ڀْيڂ حٿڄٚثټش،ٻڄخ ّيٽّ ٫ڀَ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ:{طَلَِْظُيُڂْ ٳِْيَخ َٓڀَخځٌ }[ٌّنْ:23]حّٓش، ًٷٌٿو: {ًَحٿْڄَٚثِټَشُ َّيْهُڀٌُڅَ ٫َڀَْْيِڂْ ڃِنْ ٻُپِ رَخدٍ َٓٚځٌ ٫َڀَْْټُڂْ رِڄَخ َٛزََْطُڂْ ...}[حٿَ٫ي:23]حّٓش.ًن٨َْ ًٿٺ ڃن ٻٚځ حٿ٬َد ٳِ حٙٓظؼنخء حٿڄنٸ٤٪ ٷٌٽ نخرٰش ًرْخڅ: ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 621أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3، ٙ 429 622 حٿٌ٘ٻخنِ ، ٳظق حٿٸيَّ ، ؽ6 ،367 623حرن ٫٤ْش ، حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ، ؽ4 ، ٙ66 624أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ7،ٙ47 625 ڃلِ حٿيّن ىًٍّٖ ، ا٫َحد حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ًرْخنو ، ؽ6 ، ٙ124

عدد الصفحات ١٧٥

ا٥ٚق٤ ا٥ضب٥ش 218 ٳََْٝٚذُ ِٙٺٲَب أُفَٺْ٦َب٭ًب أُعَبئِ٦ُٲَب َّٺَذْ عَٴَاثًب ٳَ٩َب ثِب٥شَثِِْ ٩ِ٬ْ أَؽَذِ اِ٥َب ا٥ْؤَٳَاسِٷَ ٥َؤْٷً ـــا ٩َب أُثَٺِٮُٲَب َ ا٥ٮُئْٷَ ١َب٥ْؾَٴْكِ ثِب٥ْ٪ََْ٦ُٴ٩َخِ ا٥ْغَ٦َذِ « ٳخًٕحٍُّ »حٿظِ ىِ ڃَحر٢ حٿوْپ ٿْٔض ڃن ؿنْ«حٕكي» . ًٷٌٽ حٿٴَُىٵ: ١َشِٹ٨ٍ َٝذْ ٭َ٢َؾْٮَب ٳَ٥َ٨ْ ٹَ٢ُ٬ْ ٥َٲَب خَبىِتٌ اِ٥َب ا٥غِٮَب٫َ ٳََّب٩ِ٦َْٰ ًٷٌٽ ؿَِحڅ حٿ٬ٌَْى : ٳَثَ٦ْذَحٍ ٥َٺْظَ ثِٲَب أَ٭ِٺظُ اِ٥َب ا٥ْٺََْبِٙٺشُ ٳَاِ٥َب ا٥ِْْٺظُ «ٳخٿٔنخڅ»ٿْْ ڃن ؿنْ«حٿوخ٣ذ»ً«حٿْ٬خٳَْ ًحٿ٬ْْ»ٿْْ ًحكي ڃنيڄخ ڃن ؿنْ «حٕنْْ»." .626 ًٷٌٿو ط٬خٿَ ٳِ ىٌه حّٓش حٿټَّڄش: ٩َب أَفْؾَبةُ ا٥ْ٪َٺْ٪َٮَخِ [حٿٌحٷ٬ش:8] ،ًٷٌٿو:{ڃَخ أَْٛلَخدُ حٿْڄَْ٘ؤَڃَشِ }[حٿٌحٷ٬ش:9].حٓظ٨يَ حٿ٘نٸْ٤ِ"ٳِ ا٫َحرو أنّو ڃزظيأ ًهزَ ٫ڀَ ٫خىس حٿ٬َد ٳِ طټََّىڂ حٿڀٴ٦ ًٷٜيىڂ حٗهزخٍ رخٿؼخنِ ٫ن حًٕٽ، ّ٬نٌڅ أڅ حٿڀٴ٦ حٿڄوزَ ٫نو ىٌ حٿڄ٬ًَٱ هزَه حٿٌُ ٙ ّلظخؽ اٿَ ط٬َّٲ ًڃنو ٷٌٽ أرِ حٿنـڂ: أَ٭َب أَثُٴ ا٥ٮَغْ٨ِ ٳَؽِْْشِٷ ؽِْْشِٷ ٥ِ٦َِٰ دَسِٷ ٩َب أَعَ٬َ فَذْسِٷ ٳٸٌٿو: ًٗ٬َُ ٗ٬َُ ّ٬نِ ٗ٬َُ ىٌ حٿٌُ رڀٰٺ هزَه، ًحنظيَ اٿْٺ ًٛٴو."627 ٝٴ٥ٰ رْب٥ٶ: ٳَأَسْعُ٦َ٢ُ٨ْ [حٿڄخثيس:6]حطٴٶٻؼَْ ځڅ أثڄش حٿنلخس ٫ڀَ أڅ حٿـَّ رخٿڄـخًٍس ٟ٬ْٲ،أً ٟ٬ْٲ ؿيًح .ً"ؿخء ٳِ "حٿڄلظٔذ"ٙرن ؿنِ -ؽ2 ٙ297 -ڃخ نٜو: "اڅ حٿوٴٞ رخٿـٌحٍ-أُ: رخٿڄـخًٍس- ٳِ ٯخّش حٿًًٌ٘" رپ ؿخء ٳِ ٻظخد "ڃـڄ٪ حٿزْخڅ" ٿ٬ڀٌځ حٿٸَآڅ"-ؽ3، ٙ335 ڃخ نّٜو :"اڅّ حٿڄلٸٸْن ڃن حٿنلٌّْن نٴٌح أڅ ّټٌڅ حٗ٫َحد رخٿڄـخًٍس ؿخثًِح ٳِ ٻٚڃيڂ ..".ح. ىـ، أُ: ٳِ ٻٚځ حٿ٬َد؛ً٫ڀَ ىٌح ٙ ّٜق حٿٸْخّ ٫ڀْو،ًٙ ّٔظ٬ڄپ اٙ ٳِ حٿڄٔڄٌ٩ "ٻڄخ ؿخء ٳِ هِحنش حٕىد، ٿڀزٰيحىُ، ؽ2 ٙ324."628 ًٷي أ٫َٝ حٿ٘نٸْ٤ِ ٫ن ىٌه حٕٷٌحٽ،ًأر٤ڀيخ ڃٔظ٬ْنخ رْٔخٵ ٿٔخڅ حٿ٬َد ، كْغ ؿ٬پ "حٿوٴٞ رخٿڄـخًٍس أٓڀٌرخ ڃن أٓخٿْذ حٿڀٰش حٿ٬َرْش، ٳڄنو ٳِ حٿن٬ض ٷٌٽ حڃٍَء حٿٸْْ: ١َؤَ٫َ صَجِٺشًا ِٙٸ ِّشَا٭ِٺ٬ِ ٳَدِِْٰٝ ١َجِٺشُ أُ٭َبطٍ ِٙٸ ثِغَبدٍ ٩ُضَ٩َ٤ِ روٴٞ "ڃِڃپ" رخٿڄـخًٍس، ڃ٪ أنو ن٬ض "ٻزَْ" حٿڄَٳٌ٩ رؤنو هزَ "ٻؤڅ" ًٷٌٽ ًُ حٿَڃش: رُشِٹ٠َ عُٮَخَ ٳَعٍْٰ َٕٺْشِ ٩ُْٞشَِٙخٍ ٩َ٦ْغَبءَ ٥َٺْظَ ثِٲَب خَب٣ٌ ٳَ٥َب ٭َذَةُ اً حٿًَحّش روٴٞ "ٯَْ"، ٻڄخ ٷخٿو ٯَْ ًحكي ٿڀڄـخًٍس، ڃ٪ أنّو ن٬ض "ٓنّش " حٿڄنٌٜد رخٿڄٴ٬ٌٿْش. ًڃنو ٳِ حٿ٬٤ٲ ٷٌٽ حٿنخرٰش: ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 626أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ3، ٙ 466 - 467 627أٌٟحء حٿزْخڅ ،ؽ7، ٙ 514 628٫زخّ كٔن ، حٿنلٌ حٿٌحٳِ ، ؽ3 ، ٙ8

عدد الصفحات ١٧٦