تلخيص كتاب المعرفة في الإسلام مصادرها ومجالاتها للدكتور عبدالله القرني

  إن ر ا ا ا إ م نأ ن ا و ، و ه ى ا نأ ن ا د ل ب أ ى ا ا. م و ه ى ا ا ا ً ً ، ن ة ا ء ا ر وا ا ء ، إو ن ي س ا إ ا ا ا. وأ اد ه ى ا ا را ا وا ، و ف ا ا ا . و را ا وا ة ا و ا ور وا ا نو ا ا وا ، ن نأ ن د و تدا ا ً ةراد ا ،نو و د و ا ً ً ، وأ ر ا ا ايور ب وا ا ا ، ا وا ، و . و ذا د و ا ي ا ا ا د تدا ا ) م ةور نأ تدا ا ا د و ةراد ن ا ره وا ، د ا.. . د وو إ ده و د ء آ ، و نأ د و ه ده و ()١(. ا ا ة ل ا ة ا ، و ا ا ا وا ، ر ور تدا ا د ا ا ، آو ال ة ا ا ا ل ا ، ن ر ا وا س أ نأ ا ا ا ا ت ا ت د وا. ن و ه ا إن ا ي ا ض ا لو ا ،نوأ ذ ا ذا ر د ذ ا ، و م و ،نوأ ذ أه ر آ ، إن ذ ا ر آ ، و م و لو ا ، و آ ا، و ور ا إ )١ ( ا ا أ ءراآ. را ). ٣٨(

 نأ ا إ ا ا ، ور ت ا ، ر ا و ةد ا و ا ا ك م ا ، ر س ا ، و ه ا ل ا ووا ر ا)١(. و را ا وا ث ا و: ا ا أو ا ة ، و تادا ا اع ت ء ا ندو اد . ه و ا ، و ا ا و ت ا ا ، ا د ا ، و ا ل ا ل ت ا ل ا . وا ا أ ا ا ا ن نأ إ ، و ا ، و ن إ ف أو . ذا ن ) ن ا ن ا ي ا إ ،ن ا U إ ا ل ا ،ن ا كر و إ ا ل ا ا ل ا ا ا د ا ، إ ا ن إ ا ً ً ً م ا ، و إ ا ً را ً ن ، ا ًو ن ا ت ا د ا(.. . )٢(. و ذ ا د د و ا ال ،ن ا ي ا د ل ا ل ا ً د اد ا ن ا و ا د ا ، أ ل ا ، ) و ، ، إ ل ر ا ى ا ، ه () ٣( . و ذ نأ ة ا ،ن ل ا ل ا را ً )١ ( ورا وا ا : م ا ر وا ء ا ، ا قرو ر )٣/٥٤٣ ـ٣٦٢. ( )٢ ( ا ا). ٤٠١. ( )٣ ( ر ا ب ا ت ا ، . : ب ا أر ، ا يو ،)٥٩. (

 ره ا ا ه وا ن ً ، إو ذ اد ا ن ا و ا د ا ، وا ل ا دا ا ل ا ، ن ا ل ا ،ء ا س ا ندو ، ا ا اد ا وا ل ،ن ذ أ ا ا . و ا ن ة ا اد وا. و ل ا ل ا ء ة ا وا و ا وذ) ن ل رادإ ، ل أ ، ل أ ، و ي ل أ ا()١(. و ا را ا س أ ا ا ً ً ، إ د اد ا ا ، إ ء ا ء وا ا . ل و ا ن إ ب ا ا ا س وا. و ا ن م ا ىؤ وا ع ا ر أ ا و ؤ ا ا ،ل ذ ه ن إ ع ا ا ا ،ن ع ا ا ل م ا إ إ أ و ن ا، و ل م ا ل ا ، ن نأ م، ع ا ا ا ا إ د إ د و ا نأ لو نأ ذ ً . وأ د س ا ن إ ع ا ا ا ا م، و ه ، ا إ نأ ر ت ا ا ، ئد ا ا ، وا نأ ا نأ )٢( . ل ا ن ذ ): ا س وا ن نأ )١ ( ا ا أ ءراآ ، را ،)٨٥ . ( )٢ (ت وا ترا ا ، ا ح . د ن ر ا )٤/٣٢١ـ٤٢١. (

 ا نأ ل ا ً م ا ، نأ ذ ا ا ، إ ن إ واز ر و ن إ. أ ا: فر وا نا ، و أ اس إ و ب ذ رب، أ ا ، ا إ نأ ن أ جا ا ي ا وا()١( ه و نأ شا ا ر ا ف د ا ا ا ة ا وا ا ، و ن ى ا ا ا ن ان م ا ، ) ً ا ً و تذا ا ًأ()٢( . ا و ن ا ه ا م ا ،ن و ا م وا ب ا، و ا وا . أو): نأ ن ا ي ا ما ً ا أو م ()٣( ، وا ا: ن ا ) و ا و()٤( ا و ه ) ج ا إ و وا إ ()٥( . و ف ا ا ا را ا ا ا ، و ذ ل ا ب ة ا. إن يورد ا - و أ ه ة ا ا ا - ا ا ي ا ا ا ، م أ ا ا ا ا يد ا ، و ا ا ا ا ا ا. ذ إ نأ ا ار ا ة ا ، و ه ةد د ا ، و ا را ا وا ل و إ ة . و ار ا ه ر إ )١ ( ا ا). ٤/١٢١( )٢ ( ا ا). ٤/٥٢١( )٣ ( ا ا). ٤/٤٤١ ( )٤ ( ا ا). ٤/٤٤١ ( )٥ ( ا ا). ٤/٤٤١ (

 ا ، إو ف ا ر ا إن ر ار ا أ را ً ار ا ةدر ا ،ء نأ ا ا ر إ وا ،ء نأ ر ورا ً ً )١( . ى و نأ ل ا ا ار ا و ا ار ا ا أ ، و ن ا ت . و ا ه )٢(. و ا م نأ ن ة ا ه ،ن د ا ي ا ط ل ا ع وا ا ً س ا ، أ ه، و ا را ا وا . و ن ذ ا ، اد ن إ ة ا ا r ، د و ء ا ذ و ا . و ح ا ا ًأ ف ا ا ا ا ، ن ل ) ي ()٣( تدز : . ن و ل ) ربز)٤(ـ ا آ ل : ي ،ل و: إ ن ى ر ءا ل ا ()٥( . و ل ا ب ة ا ء أ م أ ، أ يد ا و ل ا ا ، و ا ا و ل ا ن ا و ا. د و تدا ا و ا إ نأ ل ا ر ا إ ا )١ ( وا: يورد ا ا ب ا ا ا ل أ ، ر أ ر ،)١٧١ـ١٧٢ . ( )٢ ( ا: ر ا ،يورد ا )٨٥ . ( )٢ ( ير ا أ - ء ا د أ ب )٥٥٤٣ (، و - ةر ا ب )١٨٢٤ (، وأ )٢/٩٢٧ . ( )٣ (يأ: )٤ ( ضر ا ءدر) ٥/٢٢ ( ا د ا وا)٤٧٨ (

 ا، نأ ن د و تدا ا ً ا ا، وا ل ا ب ا ا ي ا ا ا، ل ا ل ة ا . و ن ف ا ا ل ر ا ل أ ا ، و م ا را ا وا ل ا ا ور وا ا ، م ا ة ا ه ا ًأ ل ا ن ا ا و )١( وذ ا وا إ ل ا ل أ ا ، ا د إ ق ا ه و إ ا نأ ذ ا، ا ة وا ل ا ا)٢(. أ أ ا ا ا ل أ ا ا، و :إن ا ً إ ،نوأ ذ ن د إ ق ا. د إ ا ،نوأ ذ )٣( ، رادإ ر و ور . أ ه ر ل ا ا ل ذ،إ أ ذاإ ا إن ا ، أ د و س ، ا ذ:إن ا ا ر إ وا ،نوأ تدا ا إ ت و ب ا ا ا ، ذ ت إ د ا س ا تدا ذاإ ةدر ذ،إ أ نأ ن ن و ة وا ذا،إو نأ ن ً ًأ نأ ن ًأ. أ را ا وا ل ا ا و إ ة ً ،ن ا ذاإ ن ً ن نأ ا ا ، نأ إ )١ ( ا: ا ، ،)٠٥ـ٣٥ (، ا ا ح و ، ،)٣/١٦١ـ١٦٣ . ( )٢ ( ا ر ا ا) ١١ ،١٩( وا ، ي )١٢٧ . ( )٣ ( ا: ا ء ، ا ،)٠٩١ ـ٢٦٨ . (

 ا، ا ا ر ا ا وأ لأو ل )١(. أ نأ ن ا نأ ة ا ،نوأ ا د ا ، م ا ا ةور ، نوأ ا ة وا ء ده ، و إ ذا، نأ س أ ا ل ا و ا م نأ ن ا ل ا ً .  م ل ا ا ة س أ أ اد ة ا ن ً د اه د ، نأ ن ا ً ذ ً ، وا إ أد ة ا ، قد ا د ا ا . ا و ا ضر ر ً ً ى د ل ن ء ا م أد ، إو م د ا ،ن ا ل وا ن إ ا ا ، أ ا و ا ا. ا و إ م ا ا ا ،ي ا ى نأ ا ا ةور ا ل ة و ا و ذ ، ا إ م ر ا د ا ، و أ م ن ا ا د ، وأ نأ ل ، إو ن ن ا ًأو إنو ا. أ ر ن إ ن ا ن ر ،ن ن ا r إ م ن ا ، ا r ن ا د أ اد ة ا ، إو د ا ، ن ا ي ء ا إ د ا ب و ا ، إ د إ د ق ا r ا ا ا ، إو ص ا ا ا ا. م و نأ ا نأ إ ء ا ، و ء ا ة ، وا ت ا إ ة ا و ل أو، )١ ( ا ، ر ،)٥٤١. (

 ع ت ، ا ا ت ا ق و ا ،ن ت إ ذ إ د ا ا ا ق ا ،ت ا إنو ة م ا . إ ذاإ ق ا ،ا نأ ب ً ،ن ا ة ا و ا ا ، و نأ ا ء ا ذ - و - س ا ا ا، و ا :MV W X Y Z [ \ ] ^ _ ` a b c d e f g h i j k L ] ا / ٤٤ـ٤٧[ . و ا نأ ب ا r ي ا ا ن ل ا ًأ نأ ا ا ، و أ و أو، نأ ه أو ا ، م ذ ًأ ا ، و أ ذ ء ا r أ ،ن أ ن ًو ا ر، و ن إ ذ ح أ ة ا. ء ا ا ا ء ا ا و نأ ا ا ، ذ إ نأ ء ا ا ا ، يأ و ن ، و ل ن ء ا ا ا ، و ا ا، وا :MX Y Z [ \ ] ^ _ ` a b c d e f g h i j k l m n po q r s t u v w x y z { | } ~ ¡ ¢ £ ¤ ¥ ¦ § ¨ © ª « ¬ ® ¯ ° ± ² ³ ´ ¶µ L ] ا/٢٥-٥٤[ . و ذ ل م ا ا ): إن ا ن ا إو آ إ ن و آ ، و ا ا آ ، و أ ن ا ض وا إ ن ذاإ ن ذ ا ً س ا ً ا ،.. . ن ل ا r نأ ا أ آ و ه أ ن ا لأد ق ءا و ب ا()١( )١ ( ا ىو ع )٠١/١٩٢ـ٢٩٢ . (

 و ل ن ا r ا ، ل ا ن إ ء ا ا ا ة ، وأ ل ا ن ذ ن م و اره إ ، ا و لأد ت ا ل ا ا ا . و ا ة ا أ نأ ا ،نوأ مز ا وا و ، وأ ا د) نأ وا ثو ا ،ن و وا ة ً ، و دام ا ج ا ً ه ا ا ،نذإ ا ا ه ا ا ا()١(. د و: نأ ا إ ا وا أ ، أ نأ ا إ ا ن أ إ. م ذ أ ن ا وا ور ً ةور . و ت إ ن إ ا ا ا نأ ن ر إ ا ا ا ً ًأ ، ن د ً ةور . ن إ ر إ ا ن إ ا ةور ،ن ا إ ه أو ا إ ، نأ ن ا ي ا ا ، و ن نأ ا أو ، ج ن ا. و نإ ء إ ا إ ا ن إو ق ا ا إ . أ ذاإ ن ن ا r أ ب ا - ا ا ا - ورد ترا ا r ،ن ا ا ترا ا. ورد ب ا ر ا رود ترا ا و و و ء :M! " # $ % & ' ( ) * + , - . / 0 1 2 3 4 5 6 7 98 .. ..L ] ا/ ٦[ ،ت وا ا ا ة . أو ب ا ا ا س ا م و ، و : )١ ( ا ا ، لد ،)١٢٤ . (

  أ د ا ق ا ا ا ن ا مز ا ا و د جر ، إو ن دا و. ن ن نآ ا و أد ر ،إنو د ةور ، إو ا ، ا ا ، ل وا ً . و ا ا نآ ا ، ا ي ا و ا ا ل : Mg h i j k l m n L ] ا/٩[ . و ا نآ ا ة ت د ة ا r نوأ ء نأ ن ًو ا . و نآ ا ه ت ا ورد ي ا نأ ا ، و وا و ورد ي ا و : M, - . / 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 : ; < = > ? L ]ءا ا/ ٨٨[ . و: M! " $# % & ' ( ) * + , - . / 0 1 2 3 4 L ]د /٣١[ . و: M³ ´ µ ¶ ¸ ¹ º » ¼ ½ ¾ ¿ À Á Â Ã Ä Å Æ Ç È L ]ة ا/٣٢[ . س وأ ي ا نأ نآ ا م ا ،ق وا م ا م و ق ا ا و ذا، نأ ا ت ا ق نأ م م ا . و ل ا ، و نأ س أ ي ا إ ف ا ا ه و إنو ا ن ت ا ا ذ ، و ن ز ا ا آ ًرا إ أ جر نآ ا إ نآ ا ا م ق ا. و ذ ز ا ا نآ

 ن ا ً ذا ا، و ،ن ز ا ا نآ نأ هز إ إ إ أ جر . و ا د ا ة ا ورد ر ا ر أ نأ ا r ي و . ر د م ا ن د ا ، نأ ر ا ن و ا و وأذ ا ، و ذ ل ا :MT U V W X Y Z [ \ ] ^ _ ` a b c d e f g h i j k l m n L ] ا/ ٨ـ٩[ . و ر ا ا ا ء ا ورد نأ وم ا س ا ، وذ :M{ | } ~  ¡ ¢ £ ¤ ¥ ¦ § ¨ © ª « ®¬ ¯ ° ± ² ³ µ´ ¶ ¸ ¹ º » ½¼ ¾ ¿ ÁÀ Â Ã Ä Å L ]وم ا/١ـ٥[ . و أو ز ا ا نآ ا نأ ا أ ا ا ن ر ا :M+ , - . / 0 1 2 3 L ] ا / ٩١ـ٠٢[ ، و My z { }|L ] ا/ ٦١[ . و ا ء ا أ ذاإ ا نا ا ن ، ن ا ، و وا أ نأ ه ا ا ا ه ا ا قر )١( ، و د نأ ا r ىرأ ا ، و هآر ا ن ا ا ء ا، د ق وت ا .  د ا تا ت ا ا ر ا ر ا ور و ا ا، ً ا ،ة اد ًو ، ا ا ًو ا ا . )١ ( ا ، ا ا ا ،)٢/٢٩ . (

 ود ة ا ق ء ا ور ذ،إ ر ا ة ا ا ر إ أو ا إ ر فر ا ور ا. ور مز ا يور ا و وا ق ا r ، إ نأ ا ر و د ،ى نأ ة ا ر ن ا ، ن د ور ن ا و اد ا ،ل أ ذ ء ا ،ل وا ا ذ ئ ا ، و د ة ا ا ء ا ، أ ا ء ا وا مز . وا ي ا و ه و ر ا ذ تد ، أ ا و مز ا يور ا ة ا قر ا و د ق ا ، ا ر أ نأ إ ، ا ةر ، و نأ ن د ا ، نأ ن ور )١( . ي ء ا ل و ً نأ ن مز ا و ً ور ً ،ن ا ء ا قار ا ور ا ذا، ن ا نرو ر ً . أ ه ذ تد ي ا ى ) نأ ه تا ا يد دور ، ؤ تا ر ، و نآ ا إنو ه ا إ أ س ا ا س ا()٢( زو ذ إ ا ر د ة ا ر وا ة و ا إ ل إ د ة ا س أ أ ل . ا و ا ا ا ا ر ا ا ا ا ا ة ا ًأ )١ ( ا: د ا ا ، ر ،)٣٣١ (. )٢ ( م ا ور أ ا ، تد ،)١٩ . (

 ا وا ، ء إ ةور ا ا س ا ي ا ، وا د ا إ و ت . و ا ة ا آ ا ا ، ا u و ة ن ، اد ن نأ ،نوأ ء ات ة ا. وا إنو ن ا إ أ قار ا ، م ر ا ، و دا ور ا ، و و ر و إو ، و ا ن ف ا تا ا ل وأ ة ا ًا ا ،وا ن س ا. و ح و ق ا ة ا وا إ نأ ا ا ة وا ا وا ، ي ا ا أ قار تدا ا ، ا ا مز ا ل ا ، ا نأ ن ا، و إ د ، ا ء ت ا ا نأ إ ح ا د ة ا ،ل وا نأ ن م إ نأ ا ن ر ً و ن . وا ج ل ا ا ،ف ة ا ن ق ا. أ ؤ اد نأ ت إ ا نا ن قار تدا ا ،ن أرادوا نأ ن ر م ،إنو أرادوا نأ ن ا ا د س ا ، ذ ح ا د ة ا ، ً ا ر س ا . أ ر إ ت ا ا ى نأ إ م ا ة ًأ ، ذ نأ ا ا ن و ا ، ا ا نأ ة ا ن ا ا إ . وأ اة ا أ نأ ، وأ ك ة ا قار تدا ا ا، و ذ إن ت إ ا ح د ة ا ة ا. و ن ر ً ةد ة إ نأ ة ا نأ ن ى ة ا ، وأ ا ء اد ة ا م س ا ا

 ا ا نأ ة ا أ قر ةد نو ي . ا إ ض ء اد ا ة نأ ر ا ، إ ةر ا ا ، إو ن ضر أ قار ا ، ن ًد ه اد ة ا ، ا و ه ا ة و و ي وا ر ا)١( . س وأ ل ا ة ا ، و إن نا ا ب ا ت وا ن اد ا وا ا . إ نا ا يد . و د إ ا ا ى د نأ إ م ح ا د ة ا ،ن ت إ ا م - ل ا ا - ه اد ا ل ا) ن ا نا ا ا د ا ب ا ت وا نا ا مز ةور ، ور ا و ن ا د إ ا ندو ا ، و د و ا ندو ا()٢( . ه اد ا م ت إ ا ، ت إ مز ا يور ا ب ا ت وا د ا ن ذ م ا ، وأ ا أراد ذاإ إ ت وا ب ا نا ا نأU ذ. تا ا ت إ م ت إ نأ ا ر ا ةراد ا ، ا ت إ تا ا ، و ذ ا ا ت ا ، إو تا ا ت ا ا ،ت إو ا ت ا)٣( . r س أ ه ا أ قد ا ذب ا إ ا أ ا ً ور ً ، ه ا ا، و إن ن ً م د ا )١ ( ا: د ر ا ، ا)٢٧١ . ( )٢ ( ا ، ا ،)٥٣٢ـ٣٢٦ . ( )٣ ( أ ًوا : ) اد ا ن ة ا( ا ب ا ا ا .

 و ذ ا ء أو ،ن ة ا ف أ نأ ، ل ا نأ ا ن ا أ . ا و : MÃ Ä Å Æ ÈÇL ]م ا/٤٢١[ . و لا أ ا r ا و ً ور ً أ نأ ن د ، و ت ا ى ا . و ن ا r أ س ا ب ا ا، ً ا ل : MO P Q R L ]ءا ا/٤١٢[ ،ل ): أرأ أ نأ ً ج ا ا أ ؟ ا : ً ،ل : ي اب (.. . ) ١( r ن أ نأ ب ا س ا ب ا . إن د ؤر ل ا، ا م د ؤر و، ذ أ ذ إ ا r م ا ،ل ): و وا نأ و اب () ٢( و أ د ا أ أ ا أر ذ ة ، ه ا ر ءا ، و ل ا نأ ن ذ ن ً ة ً ا، و ه أ ا نأ ،ل :MM N O P Q R S T U WV X Y Z [ \ ^] _ ` a L ] /١٦[ . و ن ل ا r و ا ل : M^ _ ` a L ] ا/ ٧[ .ل م ا ا): ل ا ا : M( ) * + , - L ]ه/٢٥[ وا: أ ك و ً اد أ ة ا( )٣(. و ل ا ا )١ (ير ا أ - ا ب )٤٧٧٠ (، و - ن ا ب )٠٢٨ (،ي وا - ا ب )٣٣٦٠ . ( )٢ (ي ا أ - ا ب )٤٣٧٨( ل و: ا ، وأ)٥/٥٤٨ (، وا - ا ب )١٥٢٣ . ( )٣ ( ا . ). ٥/٥٤٨ . (

 ا د ة ا أر إ ا r ه إ م ا - ن و أ ن كا م و ، و أ ن أ ه، و لا أ ا r ، أراد نأ أ ، و قد أم ذب ، ل قد ا ا ذب ا ، ا يور ا ة ا r ، أ نأ ن ا ا ب ا .