، ڃؼپ: ًَٿِيْضُ ڃن أَٿِوَ ّؤْٿَوُ اٿَ ٻٌح أُ ٿـؤَ اٿْو لأنو ٓزلخنو حٿڄٴِ٩ حٿٌُ ّڀـؤ اٿْو ٳِ ٻپ أڃَ(1). ؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، أڅ أٛپ ٿٴ٦ حٿـلاٿش" حلله" ىٌ: حلإٿو رخٿظ٬َّٲ ً ىٌ ط٬َّٲ الاه حٿٌُ ىٌ حٓڂ ؿنْ ٿڀڄ٬زٌى ڃ٘ظٶ ڃن أَٿَوَ رٴظق حٿلاځ رڄ٬نَ ٫زَي، أً ڃن أَٿِوَ رټَٔ حٿلاځ رڄ٬نَ طلَْ أً ٓټن أً ٳِ٩ أً ًٿ٪ ڃڄخ َّؿ٪ اٿَ ڃ٬نَ ىٌ ڃڀًِځ ٿڀو٠ٌ٩ ً حٿظ٬٨ْڂ(2). ٳؤڃخ ىٌ ّيٽّ ٫ڀَ حٿظلَّْ ٳلأڅّ حٿ٬ٸٌٽ طظلَّْ ٳِ اىٍحٹ ٻخڃپ ٫٨ڄظو ، ًڃخ أنّو ّيٽّ ٫ڀَ حٿّٔټٌڅ لأڅّ حٿٸڀٌد ً حٿ٬ٸٌٽ طٔټن اٿْو، ً ّيٽّ ٫ڀَ حٿٌٿ٪ لأڅ حٿ٬زخى ڃٌٿ٬ٌڅ رخٿظ٠َ٩ اٿْو، ً ىٌح حٿظٌٍٜ ڃزنِ ڃن هلاٽ طٸخٿْي حلآظ٬ڄخٽ حٿڀٌُٰ ٿڀٴ٦ كْغ ّٸخٽ: أٿِوَ حٿٴِْْٜپُ أُ : حٿَّ ْٟ٪ اًح أًٿ٪ رؤڃو، ً ّٸخٽ ٻٌٿٺ أڅ ىٌح حٿڀٴ٦ ٿو ٫لاٷش رخٿ٬زخىس، ً ًٿٺ حٓظنخىح اٿَ ٷَحءس طنٔذ اٿَ حرن حٿ٬زخّ أنو ٷخٽ: ّيٍٹ ً اٿَيَظٺ أُ ٫زخىطٺ ً حٿز٬ٞ حٓهَ ٍَّ أنو َّؿ٪ اٿَ " ًَٿَوَ " رڄ٬نَ: ٣َد، ً ًٿٺ ٿ٤َد حٿ٬ٸٌٽ ً حٿٸڀٌد ٫ني ًٻَه(3). أڃّخ حٿَّأُ حٓهَ ٳْٸٌٽ أٛلخرو رؤڅّ :أٛڀو لاَه ڃن (ٽ ٍ ه) أً ڃن ( ٽ ً ه) ً ًُنو ّټٌڅ ٫ڀَ ًٿٺ ٳ٬پٌ أً ٳ٬َپَ أً ٳ٬ِپَ ٷڀزض ًحًه ً ّخإه أٿٴخ، ً أىهڀض ٫ڀْو "حٽ"حٿظ٬َّٲ ٳليع اىٯخځ حٿلاّڃخ ص، ً ّنٔذ ىٌح حٿَأُ اٿَ ڃيٍٓش حٿزَٜس ً ّنٔزو ْٓزٌّو ٻٌٿٺ اٿَ حٿوڀْپ رن أكڄي(4). ً أڃّخ حٗظٸخٷو ڃن ڃ٬نَ حٿ٬ڀٌ ً حٿَٳ٬ش ٳؤٛڀو أّ٠خ : لاَه، ّٸخٽ لاىض حٿ٘ڄْ اًح ٫ڀض ً طٌٓ٤ض ٷزش حٿٔڄخء ٳِ ٫ڀٌ ڃَٻِىخ ، ً حٓظٌص كخٿش ًٷٌٳيخ(5). - حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ؽ24، ٙ582. 1 - ڃلڄي حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، حٿيحٍ حٿظٌنْٔش ٿڀنَ٘- طٌنْ- ٓنش 2:95ځ ، ؽ2، ٙ34/36. 2 3- حٿٴَُْحرخىُ( ڃـي حٿيّن ڃلڄي رن ّ٬ٸٌد): رٜخثَ ًًُ حٿظڄِْْ ٳِ ٿ٤خثٲ حٿټظخد حٿ٬ِِّ، ص: ڃلڄي ٫ڀِ حٿنـخٍ- حٿڄټظزش حٿ٬ڀڄْش رًَْص - ٿزنخڅ- ىص،ى١- ؽ3، ٙ23، ً حن٨َ: حرن ڃن٨ٌٍ، حٿڄٜيٍ حٿٔخرٶ، ؽ2، ٙ98. 4- حٿٴًَُْحرخىُ: حٿڄٜيٍ نٴٔو: ؽ3، ٙ26/27. ً حن٨َ: حٿِؿخؽ(أرٌ آلخٵ ارَحىْڂ رن ڃلڄي): طٴَْٔ أٓڄخء حلله حٿلٔنَ،طق:أكڄي ٌّٓٲ حٿيٷخٵ ،ىحٍ حٿؼٸخٳش حٿ٬َرْش- ىڃ٘ٶ- ٓنش 2:85ځ،ى١، ٙ 36/37. 5- حٿٔټنيٍُ(حرن ٫٤خء حلله): حلله حٿٸٜي حٿڄـَى ٳِ ڃ٬َٳش حلآڂ حٿڄٴَى ، طق: ڃلڄٌى طٌٳْٶ حٿلټْڂ ، ڃټظزش ڃيرٌٿِ- حٿٸخىَس- ٓنش 3113ځ، ١2، ٙ41. 6- ٌٍٓس حٿلَ٘،حّٓش:35
عدد الصفحات ٣٦ىٌه ىِ أىڂ حٍٓحء حٿظِ ٷْڀض ٳِ ڃ٬نَ ًحٗظٸخٵ ًأٛپ ٿٴ٦ حٿـلاٿش. ب/ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: ٷخٽ ط٬خٿَ :‹‹ىٌَُ حلله حٿوخَٿِٶُ حٿزَخٍِةُ حٿڄٌٍُِٜ ٿوُ حلأَْٓڄَخءُ حٿلُٔنََ ُّٔزِقُ ٿوُ ڃَخ ٳِْ حٿَٔڄخًحصِ ًڃَخ ٳِ حلأٍَِٝ ًىٌَُ حٿ٬ُِِّ حٿلټْڂُ ››1 اڅّ ٿٴ٦ حٿـلاٿش " حلله" ىٌ أًَٽ ً أهٚ حلأٓڄخء، ٳيٌ حلآڂ حٿٌُ طٴََى رو حٿلٶ ٓزلخنو ً ط٬خٿَ ً هَٚ رو نٴٔو، ً ىٌ حٿٌُ ط٠خٱ اٿْو حلأٓڄخء ً ٿڂ ّ٠ٴو اٿَ أُِ حٓڂ ڃنيخ، ٳټپ ڃخ َّى ّټٌڅ ن٬ظخ ٿو ً ٛٴش. ً ڃؼخٽ ًٿٺ :نٸٌٽ(حلله حٿَّكڄن حٿَّكْڂ ) ً لا نٸٌٽ (حٿَّكڄن حٿَّكْڂ ،حٿ٬ِِّ حٿٰٴخٍ،حٿٸيخٍ) ڃن أٓڄخء حلله، ً لا ّٸخٽ حلله ڃن أٓڄخء حٿَكڄن، ٷخٽ ط٬خٿَ:« ً لله حلأَْٓڄَخءُ حٿلُْٔنََ ٳخى٫ٌْهُ رِيَخ »(2)، ً ىٌ حٓڂ ىلاٿش حٿ٬ڀڂ ٫ڀَ حلإٿو حٿلٶ ً ىٌ ّيٽ ٫ڀْو ىلاٿش ؿخڃ٬ش ٿـڄْ٪ حلأٓڄخء حلإٿيْش حلأكخىّش، ً ىٌ حٿٌحؿذ حٿڄٌؿٌى حٿڄٔظلٶ ٿـڄْ٪ حٿڄلخڃي، ً ىٌ حٿڄ٬زٌى حٿٌُ لا طٜڀق حٿ٬زخىس الا ٿو، ً ىٌ حٿڄؤٿٌه حٿڄ٬زٌى ًً حلأٿٌىْش ً حٿ٬زٌىّش ٫ڀَ هڀٸو أؿڄ٬ْن ٿڄخ حطَٜٲ رو ڃن ٛٴخص حلأٿٌىْش حٿڄن٬ٌطش رن٬ٌص حٿَرٌرْش حٿڄنٴَىس رخٿٌكيس ٳِ حٿٌحص ً حٿٜٴخص ً حلأٳ٬خٽ حٿڄ٬زٌىس رلٶ(3)،ٳلا اٿو الا حلله ً كيه لا َّٗٺ ٿو، ً لا ٍد ٌٓحه ً لا ڃ٬زٌى الا ىٌ، ً ىٌ حٓڂ ٿڂ ّٔڂّ رو ٯَْ حٿوخٿٶ ؿلا ً ٫لا. ٳخلله ىٌ حلآڂ حٿٌُ ّٔظ٬ڄڀو ٻپ ڃوڀٌٵ ٳِ كْخطو، لأنو حلأكٶ رخٿ٬زخىس، ً حٿظٸَد اٿْو ٳِ ٻپ ًٷض ڃن حلأًٷخص ً ًحؿذ ٫ڀَ ٻپ انٔخڅ ڃٔڀڂ ڃئڃن، ٳيٌ حلأكي حٿٜڄي حٿٌُ ٿڂ ٌّٿي ً ٿڂ ٌّٿي ،ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:«ٷُپ ىٌَُ حلله أَكيٌ حلله حٿَٜڄَي ٿَڂْ َّڀيْ ً ٿَڂْ ٌَّ ٿَيْ ً ٿڂ َّټُنْ ٿو ٻٴئح أَكَيٌ »(4)، ٳيٌ حلأكي ًكيه، لا َّٗٺ ٿو، ًىٌ حٿـخڃ٪ ٿټپ حٿڄ٬خنِ حٿڀ٤ْٴش ً حٿٜٴخص حٿَّ٘ٴش. ج/ آراء انًفسرٌٍ: - ٌٍٓس حلأ٫َحٱ: حّٓش: (291.) 2 3- حرن حٿٸْڂ حٿـٌُّش: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ، ٙ 214 - ٌٍٓس حلإهلاٙ: حّٓظخڅ(3-5.) 4
عدد الصفحات ٣٧اًح ًىزنخ اٿَ حٿظٴخَْٓ حٿٸَآنْش، ً حٿټظذ حٿظِ طنخًٿض أٓڄخء حلله حٿلٔنَ رخٿَ٘ف ّڄټننِ حٿٸٌٽ رؤڅ ىئلاء حٿڄٴَّٔن حطٴٸٌح ٫ڀَ أڅ حلله ٫٨ْڂ ٷخىٍ ٫ڀَ ٻپ ِٗء، ٳيٌ حٿڄ٬زٌى حٿٌُ طلٶ ٿو حٿ٬زخىس، لأنو ؿخڃ٪ ٿـڄْ٪ حٿٜٴخص حلإٿيْش، ً حٿلْخس حلأُٿْش ً حٿٸيٍس ً حٿ٬ڀڂ ً حلإٍحىس ً حٿٔڄ٪ ً حٿزَٜ ً حٿټلاځ، حٿڄن٬ٌص رن٬ٌص حٿَرٌرْش حٿڄنٴَىس رخٿٌؿٌى حٿزخٷِ ر٬ي ٳنخء هڀٸو(1).ًىٌ ٓزلخنو ًحكي،ڃ٬زٌى ڃن ٳِ حٿٔڄخء ً حلأٍٝ ر٬زخىحص ًٷٌٜى ڃظزخّنش ،ٳيٌ ڃٌٻٌٍ حٿٌحٻَّن رؤًٻخٍڃوظڀٴش﴿3﴾. ىٌه ىِ ڃ٬٨ڂ آٍحء حٿڄٴَّٔن ٿڀٴ٦ حٿـلاٿش " حلله" ڃن كْغ طظز٬يڂ ً ڃ٬َٳظيڂ،ً اكخ٣ظيڂ ٿيٌح حلآڂ حٿ٬٨ْڂ حٿٌُ ّ٬ظزَ ڃن أٻؼَ حلأٓڄخء ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ًٻَح، ً أًٓ٬يخ ڃ٬نَ. د/ ًَارج اسخعًال نفظ انجلانت "الله" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى ٿٴ٦ حٿـلاٿش ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٫ڄّخ ّٸخٍد أٿٴخڅ ًٓز٬ڄخثش ٿٴ٨ش،ً ن٨َح ٿٌؿٌىه طٸَّزخ ٳِ أٯڀذ حٿٌٍّٔ، ٓؤٷظَٜ ٫ڀَ ر٬ٞ حٿنڄخًؽ حٿظِ حٓظٴظق ريخ حلله ٓزلخنو ً ط٬خٿَ ٌٍٓه ًآّخطو رخٓڄو "حلله" ،ً حٿظِ أٿٸنخ ٫ڀَ حٿي٫خء ريخ(2)، ً ڃن ىخطو حٿنڄخًؽ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حلله «حلله لا اٿَوَ الاّ ىٌُ حٿلَُِ حٿٸٌَُْځُ لا طَؤهٌُهُ ِٓنشٌ ً لاَ نٌَځٌ ٿَو ڃخ ٳِِ حٿَٔڄٌَحصِ ً ڃَخ ٳِ حلأٍِٝ، ڃَنْ ًح حٿٌَُ َّْ٘ٴَ٪ُ ٫ِنيهُ الا رِبًْنو َّ٬ڀڂُ ڃخ رَْْنَ أّيّيڂ ً ڃَخ هَڀٴيُڂْ ً لا ُّلِْ٤ٌُڅَ رِِْ٘ءٍ ڃن ٫ِڀڄوِ الا رِڄَخ َٗخءَ ، ًِٓ٪َ ٻَُُْٓوُ حٿٔڄخًحصِ ً حلأٍِٝ ً لاَ ُّئًَهُ كِٴْ٨ُيُڄَخ ً ىٌ حٿ٬َڀُِ حٿ٬َ٨ِْْڂُ » 336 حٿزٸَس 2- كڄِس حٿ٘نظَّنِ، ٫زي حٿلٴْ٦ ٳَ٫ڀَ، ٫زي حٿلڄْي ڃٜ٤ٴَ: ٓڀٔڀش حٿٸٜٚ حٿٸَآنِ،ىص، ى١، ؽ 27، ٙ:. ً حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ : طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، ؽ39، ٙ228 .ً حٿ٤زَُ: طٴَْٔ حٿ٤زَُ،ؽ2، ٙ52. - أكڄي ٫زي حٿـٌحى: ً لله حلأٓڄخء حٿلٔنَ ، ٙ 25. 2
عدد الصفحات ٣٨ح «حلله لا اٿو الاَ ىٌَُ حٿلَُِّ حٿٸَُّْ ٌځُ » 3 آٽ ٫ڄَحڅ حلله «حلله لا اٿو الاَ ىٌ ٿَْـڄ٬نَټُڂْ اٿَ ٌَّځٍ حٿٸَِْخڃَشِ لا ٍّذَ ٳْوِ ً ڃَنْ أْٛيَٵُ ڃِنَ حلله كَيّْؼَخ » 98 حٿنّٔخء حلله «حلله حٿٌَُ ٍَٳَ٪ حٿٔڄ خًحص رَْٰ ٫َڄَيٍ طًََنَيَخ ػُڂَ حْٓظٌَُ ٫َڀَ حٿ٬ََِٕ، ً َٓوََ حٿَ٘ڄَْْ ً حٿٸَڄَََ ٻُپٌ َّـَُِْ لأؿپ ڃُ َٔڄََ ُّ يرَُِ حلأڃَ ُّٴَِٜپُ حَّٓخصِ ٿ٬َڀَټُڂْ رِڀٸخءِ ٍرِټُڂْ طٌَٷِنٌُڅَ » 3 حٿَّ٫ي حلله «حلله حٿٌُ هَڀٶ حٿٔڄٌحصِ ً حلأٍٝ ً أنَِْٽَ ڃِنَ حٿَٔڄخءِ ڃخءً ٳؤهَؽَ رو ڃنَ حٿؼَڄَحصِ ٍُٷًخ ٿټڂْ، ً َٓوََّ ٿَټُڂْ حٿٴُڀْٺَ ٿظَـَُْ ٳِ حٿزَلَِْ رِؤڃَْ هِ ً َٓوََّ ٿَټُڂْ حلأنْيَخٍَ » 43 ارَحىْڂ حلله «حلله لا اٿو الاّ ىٌَُ ٿو حلأٓڄخءُ حٿلُٔنََ » 9 ٣و حلله «حلله َّلټُڂُ رْنټُڂْ ٌَّځَ حٿٸِْخڃشِ ٷْڄًخ ٻُنظڂْ ٳْوِ طوْظڀٴٌُڅَ » 7: حٿلؾّ حلله «حلله نٌٍ حٿَٔڄ خًحصَ ً حلأٍِٝ، ڃؼپ نٌٍه ٻَڄ٘ټَخسٍ ٳْيخ ڃِٜزَخفٌ، ح ٿڄٜزخفُ ٳِ ُُؿَخؿَش حٿِؿَخؿَش ٻؤنيَخ ٻٌٻَذٌ ىٌٍُُ ٌّٷَيُ ڃن ٗـَسٍ ڃُزخٍٻَشٍ ُّظٌنَشٍ لا َٗٷْشٍ ً لا ٯَرْشٍ َّټَخىُ ُّظيَخ ُّ٠ِءُ ً ٿٌ ٿڂْ طََڄٔٔوُ نَخٌٍ، نٌٌٍ ٫ڀَ نٌٍٍ ّييٍ حلله ٿنٌٍهِ ڃن ّ٘خءُ، ً ّ٠َْدُ حلله حلأڃؼخٽَ ٿڀنَخِّ ً حلله رِټُپِ ِْٗءٍ ٫َڀِْڂٍ » 49 حٿنٌٍّ حلله «حلله لا اٿو الاّ ىٌ ٍَدُّ حٿ٬ََِٕ حٿ٬َ٨ِْڂٍ » 37 حٿنّڄپ
عدد الصفحات ٣٩ح «حلله َّزٔ٢ٌ حٿَُّْٵَ ٿِڄنْ َّ٘خءُ ڃن ٫زخىه ً ّٸيٍ ٿَوُ ، اڅّ حلله رټُپِ ِٗء ٫َڀْڂٍ » 73 حٿ٬نټزٌص حلله «حلله َّزيأُ حٿوَڀٶَ ػُڂَ ُّ٬ْيُهُ ػُڂَ اٿْوِ طَُْؿَ٬ٌُڅَ » 22 حٿًَّځ حلله «حلله حٿٌُ هَڀٶَ حٿَٔڄ خًحصِ ً حلأٍٝ ً ڃخ رْنيُڄَخ ٳِ ٓظش أَّخځ ػڂ حٓظٌٍَ ٫ڀَ حٿ٬َِٕ، ڃخ ٿَټُڂْ ڃن ىًنوِ ڃن ًٿِ ً لا ٗٴْ٪ِ، أٳَلاَ طَظٌََٻًََڅَ » 5 حٿّٔـيس حلله «حلله ٍَرُټُڂْ ً ٍَدُ أرخثِ ټُڂ حلأًّٿْنَ » 237 حٿّٜخٳّخص حلله «حلله نِّٽ أكٔنَ حٿ لَيّغِ ٻِظخرَخ ڃظ٘خريخ ڃَ ؼَخنِ طَٸْ٘٬َُُِ ڃنوُ ؿُڀٌىُ حٿٌّنَ ُّوٌ٘څَ ٍرَيڂْ ػُڂَ طَڀْنُ ؿُڀٌىىڂْ ًٷڀٌرَيڂْ اٿَ ًٻَِ حلله، ًٿٺَ ىُيٍ حلله، َّييُ رو ڃَنْ ََّ٘خءُ، ً ڃن ُّ٠ْڀپ حلله ٳڄَخ ٿَوُ ڃن ىَخىِ » 34 حٿِّڃَ حلله «حلله حٿٌُ ؿَ٬َپَ ٿَټُڂ حٿڀْپ ٿظٔټنٌُح ٳْ وِ ً حٿنَيَخٍَ ڃزًَِْٜح، اڅَ حلله ٿًٌ ٳ٠ْپٍ ٫َڀَ حٿنَخِّ ً ٿټنَ أٻْؼَََ حٿنَخّ لا ّ٘ټًَُڅَ » 72 ٯخٳَ حلله «حلله حٿٌُ أَنِْٽَ حٿټظخدَ رخٿلَٶٍ ً حٿڄِْحڅَ ً ڃَخ ُّيٍّٺَ ٿَ٬َپَ حٿَٔخ٫َشَ ٷََّذٌ » 28 حٿٌٍٍّ٘ حلله «حلله حٿَ ٌُ َٓوَََ ٿَټڂُ حٿزَلََ ٿظَـٍَ حٿٴُڀٺَ ٳْو رِؤڃَهِ ً ٿظََزظٌُٰح ڃن ٳَ٠ْڀوِ ًٿ٬َڀَټُڂْ طَْ٘ټًَُڅَ » 23 حٿـخػْش حلله «حلله لاَ اٿَوَ الاَ ىٌَُ ً٫َڀََ حلله ٳڀَْظٌٻَپْ حٿڄُئڃِنٌُڅَ » 24 حٿظّٰخرن
عدد الصفحات ٤٠ىٌه ىِ أٯڀذ حّٓخص حٿظِ ًٻَىخ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، ًًٿٺ ڃن هلاٽ ريحّش ٻپ ٌٍٓس أً آّش رڀٴ٨ش "حلله"، ً حٿظِ ّي٫ٌ ريخ حٿڄئڃن ٍرَو ،ٳخلأڃؼڀش حٿظِ حٓظٴظق ريخ حلله ٓزلخنو آّخطو، طيٽ ٫ڀَ أنو حٿڄٔظلٶ ٿڀ٬زخىس، ٳلٶ حٿ٬زي ڃن ٍرو(حلله) ؿپ ً ٫لا، ُّخىس حٿْٸْن ً طَْْٔ حٿڄٸخٛي، ً رٌٿٺ ّڀٸِ حلله حٿيْزش ٫ڀَ ًحٻَه، ً رٌٻَه ط٤ڄجن حٿٸڀٌد. ِ/ خصائص حرٔف اسى الله: ڃن هٜخثٚ كًَٱ حٓڂ "حلله" ڃخ ّڀِ: - أنّنخ اًح كٌٳنخ (حلأٿٲ) ٳْزٸَ لله: ٷخٽ ط٬خٿَ: « لله ڃڀٺُ حٿٔڄخًحصِ ً حلأٍِٝ ً ڃخ ٳْينَ ً ىُ ٌَ ٫ڀَ َ ٻپِ ِٗءٍ ٷيٍَّ »(1). - ػڂ اًح كٌٳنخ(حٿلاځ) ٳْزٸِ: ٿو: ٷخٽ ط٬خٿَ: « ٿوُ حٿڄڀٺُ ً ٿو حٿلڄيُ ً ىٌَ ٫ڀَ ٻپّْ ِٗءٍ ٷيَِّ »(2). - ً اًح كٌٳنخ(حٿلاځ) ًأػزض (حلأٿٲ) ٳْزٸَ اٿو ً ڃ٬نخه حٿڄ٬زٌى، ٷخٽ ط٬خٿَ: « أنّنِ ِ أنخ حللهُ لاَ اٿَوَ الاَ أنَخ ٳخ٫زيْ نِِ ًَ أَٷِڂِ حٿَٜلاَس ٿٌِٻَُِ »(3). - ٻٌٿٺ ٫ني ىهٌٽ(ّخ) حٿنيحء ٫ڀَ حٓڂ حلله ٳظٜزق ( ّخ حلله) لأڅّ حلأٿٲ ً حٿلاځ ٳِ حلآڂ ٿْٔض ٿڀظ٬َّٲ لأنو ىٌ حٿ٬ڀڂ حٿڄٴَى. - ً ّڀلٶ كَٱ حٿڄْڂ حٓڂ حلله ريٽ (ّخء حٿنيحء) ٳظٜزق حٿڀَيڂ ٷخٽ ط٬خٿَ : «ٷُپْ حٿڀَيُڂَ ڃَخٿٺ حٿڄُڀٺِ »(4). - ً ٿٸي ًٍىص ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ آّخص ٻؼَْس رؤڅ: ( لله ڃڀٺ حٿٔڄٌحص ً حلأٍٝ) - ٌٍٓس حٿڄخثيس: حّٓش 24. 1 - ٌٍٓس حٿظٰخرن: حّٓش 12. 2 - ٌٍٓس ٣و: حّٓش 25. 3 - ٌٍٓس آٽ ٫ڄَحڅ، حّٓش37. 4
عدد الصفحات ٤١ًًٍى أّ٠خ رؤڅ( ٿو حٿڄڀٺ)، ً ٿڂ َّى رؤڅ( لله حٿڄڀٺ) ً ىٌح ٿُِْنزِوَ ٫زخىه لأڅ ّڄًِْح رْن لاڃِ حٿڄڀٺ ً حٿڄڀټٌص. - أهَْح اًح كٌٳنخ ( حلأٿٲ ً لاڃِ حٿڄڀٺ ً حٿڄڀټٌص) ٳْزٸَ(ىـ) ىخء حٿيٌّش حٿٌحطْش ً ٷي أٿلٶ ريخ (حٿٌحً) ڃ٪ ٟڂ حٿيخء ً اٗزخ٩ ڃيىخ رخٿي٫خء ٳظٸٌٽ:( ّخ ىٌ) ً ىٌ حٓڂ ٟڄَْ ٿڀٰخثذ حٿلخَٟ(1)، ٷخٽ ط٬خٿَ:« ًىٌَُ ڃَ٬َټُڂْ أّْنَڄَخ ٻُنْظُڂْ »(2). ىٌه ىِ أىڂ حٿوٜخثٚ حٿظِ حطَٜٴض ريخ كًَٱ حٓڂ حلله. 2 /ربُ : أ/ انذّ لانت انهّّ غٌٕت: ىنخٹ آٍحء ٫يّيس ً ڃظ٬يىس كٌٽ ڃ٬نَ ًحٗظٸخٵ ىٌح حلآڂ،ٱ ىنخٹ ڃن حٿڄٴَّٔن ح٫ظزَه ڃن حلأٓڄخء حٿِحثيس ٫ن حٿظٔ٬ش ً حٿظٔ٬ٌڅ حٓڄخ. ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس (ٍرَذَ ): حٿََدُّ : ىٌ حلله ٫ِ ًؿپ، ً ىٌ ٍدُ ٻپ ِٗء أُ ڃخٿټو، ً ٿو حٿَرٌرْش ٫ڀَ ؿڄْ٪ حٿوڀٶ، لا َّٗٺ ٿو، ً ىٌ ٍدُ حلأٍرخد، ً ڃخٿٺ حٿڄڀٌٹ ً حلأڃلاٹ، ً لا ّٸخٽ حٿََدُ ٳِ ٯَْ حلله، الا رخلإٟخٳش، ً ّٸخٽ حٿََدُ رخ لأٿٲ ً حٿلاځ ٿَْٰ حلله، ً ٷي ٷخٿٌه ٳِ حٿـخىڀْش ٿڀڄڀٺ(3). ً ؿخء ٳِ حٗظٸخٵ حلأٓڄخء رؤڅ: حٿَّ دّ، ىٌ حٿڄٜ٤ڀق ٿڀِ٘ء، ّٸخٽ : "ٍرَ زْضُ حٿِ٘ء أٍرُو ٍرًخ ً ٍَرخرشً " : اًح أٛڀلظو ً ٷُ ڄضَ ٫ڀْو، ً ٍدُ حٿِ٘ء، ڃخٿټو، ٳخلله ٫ِ ًؿپ ڃخٿٺ حٿ٬زخى ً ڃٜڀليڂ،ً ڃٜڀق ٗئًنيڂ، ً ڃٜيٍ حٿََدّ : حٿَُرٌرْش، ً ٻپ ڃن ڃڀٺ ْٗجخ ٳيٌ ٍرّو (4)، ّٸخٽ"ىٌح ٍدُ حٿيحٍ ً ٍدُ حٿ٠ْ٬ش "(5)، ً لا ّٸخٽ: "حٿَّدّ " ڃ٬َٳخ رخلأٿٲ ً حٿلاّځ - أكڄي ٫زي حٿـٌحى:ًلله حلأٓڄخء حٿلٔنَ ، ٙ 369/36:. 1 - ٌٍٓس حٿليّي: حّٓش 5. 2 - حرن ڃن٨ٌٍ: ٿٔخڅ حٿ٬َد ،ؽ2، ٙ7:. 3 5- حٿِؿخؿِ(أرَ حٿٸخٓڂ ٫زي حٿَكڄن رن آلخٵ):حٗظٸخٵ أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، طق: حٿيٻظٌٍ ٫زي حٿلْٔن حٿڄزخٍٹ، ڃئٓٔش حٿَٓخٿش، ٓنش2517ىـ/2:97ځ، ١3،ٙ43. 6- حن٨َ حٿَحُُ(أرٌ كخطڂ أكڄي رن كڄيحڅ): حٿِّنش ٳِ حٿټڀڄخص حلإٓلاڃْش حٿ٬َرْش،حٿڄئٓٔش حٿـخڃ٬ْش ٿڀيٍحٓخص ًحٿنَ٘،ىص،ى١، ؽ3،ٙ39، ًحرن ٳخٍّ: ڃٸخّْْ حٿڀٰش،طق:٫زي حٿٔلاځ ىخًٍڅ،ڃ٤ز٬ش حٿزخرِ حٿلڀزِ،-حٿٸخىَس- ٓنش 2482ه،ى١، ڃخىس(ٍرذ)،ؽ3، ٙ492، ً حرن ْٓيس: حٿڄوٜٚ، ڃ٤ز٬ش رٌلاٵ –حٿٸخىَس- ٓنش 2432ه، ى١،ؽ28، ٙ265
عدد الصفحات ٤٢ڃ٤ڀٸخ الا لله ٫ِ ًّؿپّ لأنّو ڃخٿٺ ٻپّ ِٗء ، ً ّٸخٽ ٍَرَ زْضُ حٿٰلاځ أٍْرُوُ ٍرَخ، ٳؤنخ ٍحدٍ ً ىٌ ڃَرٌدٌ ، رڄ٬نَ ٍرَْظو ٌٓحء، ًڃنو ٷْپ: ٍرَزْ ضُ حٿَّؿپ لارن اڃَأطو لأنو َّرِ زُو، ً ٯِحٽ ٍرَزْ ض: أُ: ڃَرٌد ڃن ىٌح(1.) ً حٿَّدّ ٳِ حٿڀٰش ٛٴش ڃ٘زيش ٿڀڄٌٌٛٱ رخٿَّ رٌرْش، ٳ٬ڀو ٍَ دَ َُّدِ ٍُرٌرْش، أً ٍَ رََ َُّرِ َ طَ َرْش(2)، ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:«انِ ِ أهَخٱُ حللهَ ٍدَ حٿ٬َخٿَڄ ْنَ »(3)، ٳخٿََدّ ىٌ حٿٌُّ َّرِ ٯَْه ً ّن٘جو ْٗجخ ٳْ٘جخ ً ّ٤ڀٶ ٫ڀَ حٿڄخٿٺ ً حٿْٔي ً حٿڄيرَ ً حٿڄَرِِ ً حٿٸّْڂ ً حٿڄن٬ڂ، ً لا ّ٤ڀٶ ٯَْ ڃ٠خٱ الا ٫ڀَ حلله ط٬خٿَ ، ً اًح أ٣ڀٶ ٫ڀَ ٯَْه أْٟٲ ، ٻَدُ حلإرپ ً ٍدُ حٿيحٍ، أُ ڃخٿټيخ(4). ٷخٽ ط٬خٿَ:«حٿلڄيُ للهِ ٍَدِ حٿ٬َخٿَڄْنَ »(5) .أُ ڃخٿټيخ ً ِْٓيىخ ،ٳټپ ىٌه حٿْٜخٯخص طئىُ اٿَ ڃ٬نَ حٿظَرْش كْغ ٷخٽ: ٍرخه َّرْو، طَرْش، ًٍرو، َّرزو طَرْزخ، ًٍرظو َّرظو طَرْظخ(6). ًؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿ٤زَُ ٿٌٍٔس حٿٴخطلش: حٿََدُ ٳِ ٻلاځ حٿ٬َد ڃنَٜٱ ٫ڀَ ڃ٬خڅٍ ٳخٿْٔي حٿڄ٤خ٩ ٳْيڂ ّي٫َ ٍرَخ، ً ڃن ًٿٺ ٷٌٽ ٿزْي رن ٍرْ٬ش (7): ً أَ ىڀټنَ ٌّڃً خ ٍَ دَ ٻنيسَ ً حرنوُ ً ٍدّ ڃ٬يٍ رْن هزغ ًٍ ٫َ٫ٍَ . ٳٴِ ىٌح حٿزْض ٌّٟق ٿنخ أنو ّ٬نِ رَدّ ٻنيس ،أُ ّْٓي ٻنيس 8 ًؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ ٿٌٍٔس حٿٴخطلش: حٿَّدّ اڃخّ ڃٜيٍ ً اڃّخ ٛٴش ڃ٘زيش ٫ڀَ ًُڅ ٳَ٬ْپٌ ڃن ٍرَ وَ ََّْرَوُ رڄ٬نَ ٍَ رَخه ً ىٌ ٍد رڄ٬نَ ڃََ د ً ٓخثْ، ً حٿظَرْش طزڀْٮ حٿِ٘ء اٿَ ٻڄخٿو طيٍّـْخ، ً ّـٌُ أڅ ّټٌڅ ڃن ٍرو رڄ٬نَ ڃڀټو ... ً حلأ٧يَ أنّو ڃ٘ظٶ ڃن ٍَرَو رڄ٬نَ ٍرخه ًٓخٓو، أُ ڃڀټو9. - حٿِّؿخؿِ : حٿڄٜيٍنٴٔو، ٙ44. 1 - حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍنٴٔو ،ؽ2، ٙ81. 2 - ٌٍٓس حٿلَ٘ حّٓش 27. 3 - حرن ڃن٨ٌٍ ، حٿڄٜيٍنٴٔو،ؽ2، ٙ81. 4 - ٌٍٓس حٿٴخطلش، حلأّش: 3. 5 - أكڄي حٿَ٘رخِٛ: ڃٌٌٓ٫ش ٿو حلأٓڄخء حٿلٔنَ،طق: ٫زي حٿٔظخٍ كْٔن ُڃٌ١ –ىحٍ حٿـْپ رًَْص- ٿزنخڅ ٓنش 2:92ځ،١2،ؽ3،ٙ43. 6 - ٿزْي رن ٍرْ٬ش حٿ٬خڃَُ:َٗف ىٌّحڅ ٿزْي رن ٍرْ٬ش، ىحٍ ٛخىٍ رًَْص – ٿزنخڅ- ٓنش 2497ه،ٙ66 7 حٿ٤زَُ:طٴَْٔ حٿ٤زَُ،ؽ3،ٙ253. -8 ڃلڄي حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ:طٴَْٔ حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ،ؽ2،ٙ36. -9
عدد الصفحات ٤٣ىٌه ىِ أىڂ حلاٗظٸخٷخص ًحٿڄ٬خنِ حٿظِ ٷْڀض ٳِ ٿٴ٦ "ٍدُ" ڃن هلاٽ حٿظٴخَْٓ حٿٸَآنْش ً حٿڄ٬خؿڂ حٿ٬َرْش ًحٿټظذ حٿظِ طنخًٿض أٓڄخء حلله حٿلٔنَ. ب/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: ڃن هلاٽ ٷٌٿو ط٬خٿَ:« انِّ أهَخٱُ ح ٍدَ حٿ٬َخٿَڄْنَ »ٌٍٓس حٿلَ٘،حّٓش:61 ّڄټننِ ڃ٬َٳشڃ٬نَ حٿټڀڄش ڃن هلاٽ ْٓخٷيخ ً ىٌ أنّ نخ نوخٱ حلله ْٓينخ ًڃٌلانخ ً هخٿٸنخ ً ٍحُٷنخ ،أُ ٳخٿَدُ : ىٌ حٿڄَرِ حٿوخٿٶ حٿَُّحٵ حٿنخَٛ حٿيخىُ، ً ىٌح حلآڂ أكٶ رخٓڂ حلآظ٬خنش ً حٿڄٔؤٿش1 ،ٳيٌ حٿٌُّ هڀٸنخ ً ٍرّ خنخ ً ىيحنخ ٿڀَٜح١ حٿڄٔظٸْڂ، ً ىٌ حٿٌُ ّلخٓزنخ ٌّځ حٿٸْخڃش، ً حٿٌُ نٔظ٬ْن رو ٳِ ٻپ أكٌحٿنخ، ٳيٌ حٿْٔي حٿٌُ لا ِٗ زْوَ ٿو، ً ىٌ ڃٜڀق هڀٸو، رڄخ أ٫٤خه ڃن ن٬ڄو، ً ٿو حٿوڀٶ ً حلأڃَ ٻڀو ،كْغ ٷخٽ حٿنزِ – ٛڀَ حلله ٫ڀْو ًٓڀڂ- حٿّْٔي :" حلله طزخٍٹ ً ط٬خٿَ"2، أُ ٳخٿّْٔي ىٌ حٿَّدّ . ً أڃّ خ ٳِ طٴَْٔ حرن رخىّْ ٿټڀڄش ٍدّ ٳِ ٌٍٓس حٿنخّ ،أنُو ڃَرْيڂ ً ڃ٬٤ ْيڂ ٳِ ٻپِ ڃَطزش ڃن ڃَحطذ حٿٌؿٌى ڃخ ّلظخؿٌڅ اٿْو ٳٸ٢ 3.ً ؿخء ٳِ حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ٳِ طٴَْٔ حٿټظخد حٿ٬ِِّ ٿظٴَْٔ ٻڀڄش "ٍدّ " ٳِ ٌٍٓس حٿٴخطلش: أڅّ حٿَّ دّ ٳِ حٿڀٰش: حٿڄ٬زٌى، ً حٿّْٔ ي حٿڄخٿٺ، ً حٿٸخثڂ رخلأڃٌٍ حٿڄٜڀق ٿڄخ ّٴٔي ڃنيخ، أڃخ ڃ٬نَ حٿڄ٬زٌى ٳٸٌٽ حٿ٘خ٫َ(ٯخًُ رن ٫زي حٿ٬ُِ): أٍََدُ ّزٌٽ حٿؼُ٬زَخڅ رَأٓو ٿٸي ىخڅ ڃن رَخٿضْ ٫ڀْو حٿؼ٬خٿذُ . ًأڃّخ ڃ٬نَ حٿّْٔي حٿڄخٿٺ ، أُ ٿَدّ حٿ٬زْي ً حٿڄڄخٿْٺ 4 ج/آراء انًفسرٌٍ: حرن طْڄْش(حلإڃخځ حٿ٬لاڃش طٸِ حٿيّن):حٿظٴَْٔ حٿټزَْ،طق:٫زي حٿَكڄن ٫ڄَْس،ىحٍ حٿټظذ حٿ٬ڀڄْش رًَْص- ٿزنخڅ- ىص،ى١،ؽ3،ٙ418. -1 8-ٛلْق أرٌ ىحًى،ؽ5،ٙ365،ً ٛلْق أكڄي ،ؽ4،ٙ352.ًحن٨َ:حٿٸل٤خنِ(ٓ٬ْي رن ٫ڀِ رن ًىٲ):َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ ٳِ ٌٟء حٿټظخد ًحٿٔنش ٍحؿ٬و:٫زي حلله رن ٫زي حٿَكڄن حٿـزَّن،ىحٍ حلإّڄخڅ ٿڀنَ٘ ًحٿظٌُّ٪،ىص،ى١،ٙ244. 9- ٫زي حٿلڄْي رن رخىّْ:طٴَْٔ حرن رخىّْ ڃـخٿْ حٿظٌٻَْ ڃن ٻلاځ حٿلټْڂ حٿوزَْ،ط٪:ڃلڄي حٿٜخٿق ٍڃ٠خڅ ً طٌٳْٶ ڃلڄي ٗخىْن،ىحٍ حٿټظخد حٿـِحثَُ- حٿـِحثَ- ىص،ى١،ٙ5:5. 2- حرن ٫٤ْش(حٿٸخِٟ أرِ ڃلڄي ٫زي حٿلٶ رن ٯخٿذ):حٿڄلٍَ حٿٌؿِْ ٳِ طٴَْٔ حٿټظخد حٿ٬ِِّ،طق:٫زي حٿٔلاځ ٫زي حٿ٘خٳِ،ىحٍ حٿټظذ حٿ٬ڀڄْش رًَْص –ٿزنخڅ- ٓنش 2533ه/3112ځ،١2،ؽ2،ٙ78.
عدد الصفحات ٤٤ٿٸي ٛزّض ڃـڄپ أٍحء حٿڄٴَّٔن ٳِ ڃ٬نَ ًحكي، ً ىٌ أڅ حٿَّدّ ڃ٬نخه حٿڄخٿٺ ً حٿّْٔي ً حٿڄَرِ ً حٿٸّْڂ ً حٿڄن٬ڂ ً حٿّٜخكذ ً حٿڄٜڀق 1. أڃّخ ىٌ حٿڄخٿٺ ٳڀو حٿڄڀٺ ٻڀو ً ىٌ ٫ڀَ ٻپ ِٗء ٷيَّ ،ً ىٌ حٿّْٔي حٿٌُ لا ٗزو ٿو، ٳيٌ ّْٓ ي ٻپ ِٗء، ً ڃٌلانخ ؿڄْ٬خ، ً ىٌ حٿڄيرّ َ ٳلأنو ّـي ٿ٬زيه ٻپ حٿٔزپ حٿظِ طئىُ رو اٿَ حٿ٤َّٶ حٿٜلْق، ًىٌ حٿڄَرِ ٳلأنو ٍرخنخ ٫ڀَ ٣َّٶ حٿوَْ ً نيخنخ ٫ن ٣َٵ حٿَ٘، ً ىٌ حٿٸْڂ ٳلأنو ٫ڀڄنخ ٻْٲ نٸٌځ ً نٜڀِ لأؿڀو ٣خٿزْن ڃنو حٿٜلاف ٳِ حٿينْخ ً حٓهَس.ً ىٌ حٿڄن٬ڂ ٳلأنو أن٬ڂ ٫ڀْنخ ٻپ ِٗء ڃن أٍُحٵ ً ڃخ لإٿَ ٯَْ ًٿٺ.ً ىٌ حٿٜخكذ ٳلأنو ّنَٜنخ ىحثڄخ ٫نيڃخ ن٤ڀذ ڃنو ڃخ نَّي ،ً أڃّخ ىٌ حٿڄٜڀق ٳلأنو َّّي ٿنخ حٿٜلاف ً حٿٴلاف رڄخ أ٫٤خه ٿنخ ڃن ن٬ڄو اًڅ ٳيٌ حٿڄٜڀق ٿلأْٗخء. د/ ًَارج اسخعًال نفظت"ربّ " فً انمرآٌ انكرٌى: ڃن هلاٽ ٷَحءطِ ٿڀٸَآڅ حٿټَّڂ لاك٨ض رؤڅ حٓظ٬ڄخٽ ٿٴ٨ش "ٍدُ " ٿڂ طؤطڄ٬َٳش ٳِ ٻپّ حٿٌٍّٔ، رپ ؿخءص ڃ٬َٳش رخلإٟخٳش، ً ٻٌٿٺ حطٜخٽ حٿ٠ڄخثَ ريخ ، ً ڃن نڄخًؽ حٓظ٬ڄخٿيخ ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٷٌٿو ط٬خٿَ: أ/ انًعرّ فت بالإضافت: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس ٍَدُّ «حٿلڄيُ لله ٍَدِ حٿ٬َ خٿَڄْنَ » 3 حٿٴخطلش ٍَدُّ « ٍَدّ ڃٌََُٓ ً ىَخًٍُڅ » 233 حلأ٫َحٱ ٍَدُّ «ٳبڅ طٌَٿٌُح ٳَٸُپْ كَٔزَِ حلله لا اٿَوَ الا ىٌَُ ٫ڀْ و طٌَٻڀضُ ًىٌَُ ٍدُُ حٿ٬ََِٕ حٿ٬َ٨ْڂ » 23: حٿظٌرش ٍَدُّ «ٍَدُُ حٿَٔڄٌحصِ ً حلأٍِٝ ً ڃَخ رَْنيُڄَخ ٳَؤ٫زيهُ ً حْٛ٤َزَْ ٿ٬زَخىطوِ ىَپْ طَ٬ڀڂُ ٿَوُ َٓڄََْخ » 76 ڃَّڂ حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ:حٿڄٜيٍ حٿٔخرٶ،ٙ35 .ً:حٿ٤زَُ:حٿڄٜيٍ حٿٔخرٶ،ؽ2،ٙ253. -1
عدد الصفحات ٤٥ٍَدُ «ٷُپْ ڃَنْ ٍَدُ حٿَٔڄٌَحصِ حٿَٔزْ٪ِ ًٍَدُّ حٿ٬ََِْٕ حٿ٬َ٨ِْڂ » 97 حٿڄئڃنٌڅ ٍَدُ «ٷَخٽ ٍدِ أنَُْٜنِِ ٫َڀََ حٿٸٌَځِ حٿٴَخِٓٸْنَ » 41 حٿ٬نټزٌص ٍَدُ «َٓ ځٌ ٷٌٌلاً ڃِنْ ٍَدٍ ٍَكْڂِ » 69 ّْ ٍَدُّ «ٍَدُ حٿَٔڄٌحصِ ً حلأٍِٝ ً ڃَخ رْنيڄَخ ًٍَدُ حٿڄََْ٘ٵِ » 6 حٿّٜخٳخص ٍَدُ «ٳٌٍَدِ حٿَٔڄخءِ ً حلأٍِٝ انوُ ٿلٶُ ڃؼپ ڃَخ أنَټُڂْ طنْ٤ٸٌڅَ » 34 حٿٌحٍّخص ٍَدُ «ٍَدُّ حٿڄَ٘ٷْنِ ًٍَدُ حٿڄَٰرْنِ » 29 حٿَّ كڄن ٍَدُ «ٳلا أٷْٔڂُ رَِدِ حٿڄ٘ خٍٵِ ً حٿڄٰ خٍدِ انَخ ٿٸَخىًٍُڅَ » 51 حٿڄ٬خٍؽ ىٌه أڃؼڀش ٫ن ٿٴ٨ش"ٍدّ " ڃ٬َٳش رخلإٟخٳش. ب/ نفظت ربّ ٔ يخعهماحٓا: حٿّ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍّٔس ٍدّ +نخ «ٍرَنَخ لا طُئَحهٌِنَخ اڅْ نَْٔنَخ أًأهْ٤ؤنخ ٍرَنَخ ً لاَ طلڄپْ ٫َڀَْنَخ اًَٛح ٻَڄَخ كڄڀظوُ ٫َڀََ حٿٌّنَ ڃِنْ ٷَزڀنَخ، ٍَرنَخ ًلاَ طُلڄڀنُخ ڃُخ لاُ ٣ُخٷُش ٿنُخ رِوِ، ًح٫ْٲُ ٫َنَخ ًحٯْٴَْ ٿَنَخ ًحٍكَڄْنَخ أنْضَ ڃٌَٿَنَخ ٳَخنَُْٜنَخ ٫َڀََ حٿٸٌَځِ حٿټَخٳَِ ّنَ » 397 حٿزٸَس ٍَدُ +ىخ «ٳظٸزڀَيَخ ٍَرُيَخ رِٸَزٌٽِ كََٔنٍ » 48 آٽ ٫ڄَحڅ ٍَدُ +ٻڂ «ٷي ؿَخءَٻُڂْ حٿٌَٓٽُ رخٿلَٶِ ڃِنْ ٍرَټُڂْ » 281 حٿنٔخء
عدد الصفحات ٤٦+هٍَدُ «ً ٷَخٿٌح ٿٌَلاَ نََِٽَ ٫ڀْوِ أّشٌ ڃِنَ ٍَرِوِ ٷُپْ اڅَ حلله ٷَخىٌٍِ ٫َڀََ أڅ ُّنَِٽَ آّش ً ٿَټِنَ أٻْؼَََىُڂْ لاَ َّ٬ْڀَڄٌُڅَ » 48 حلأن٬خځ ٍَدُّ +ُ «ٷپ انَڄَخ أىْ٫ٌُح ٍرِِ ًلاَ أَُِْٗٹْ رَرِِ أكيَح » 31 حٿـنّ ٍَدّ +ىڂ «اڅ ٍَرَيُڂْ رِيِڂْ ٌَّڃجِيٍ ٿوَزَْ » 22 حٿ٬خىّخص ربّ +ن «ٳََٜپِ ٿََرِٺَ ًحنْلََ » 13 حٿټٌػَ ىٌه حّٓخص حٿټَّڄش طزّْن ٿنخ حطّ ٜخٽ حٿ٠ڄخثَ رڀٴ٨ش"ٍدّ " ٿټن ٳِ ْٓخٷخص ڃوظڀٴش، أُ كٔذ ًًٍىىخ ٳِ حّٓش، ٳخٓظ٬ڄڀض ىٌه حٿڀٴ٨ش ڃ٪ ٻپ حٿ٠ڄخثَ الاّ ڃ٪ ٟڄ َْ حٿڄٴَى حٿڄئنغ حٿڄوخ٣ذ (أنضِ ). 3 /انًهه: أ/ انذّلانت انهّغٌٕت : ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس: (ځ ٽ ٹ): ڃڀٺ:حٿڀّْغ، حٿڄڀٺ : ىٌ حلله ط٬خٿَ ً طٸيّّ، ڃڀٺ حٿڄڀٌٹ ٿو حٿڄڀٺ، ً ىٌ ڃخٿٺ ٌّځ حٿيّن، ًىٌ ڃڀْٺ حٿوڀٶ، أُ ٍرّيڂ ً ڃخٿټيڂ (1)، ًٳِ حٿظنِّپ: «ڃخٿٺِ ٌّْځِ حٿٌّنِ »(2)، ٳٸَأ حرن ٻؼَْ ً نخٳ٪ ً حرن ٫خڃَ ً كڄِس: ڃَڀَِٺِ ٌّځ حٿيّن، رَْٰ أٿٲ، ً ٷَأ ٫خٛڂ ً حٿټٔخثِ ًّ٬ٸٌد، ڃخٿٺ، رؤٿٲ، ًًٍٍ ٫زي حٿٌحٍع ٫ن أرَ ٫ڄًَ: ٫ن أرِ حٿ٬زخّ أنو حهظخٍ ڃخٿٺ ٌّځ حٿيّن، ًٷخٽ: ٻپ ڃن ّڄڀٺ ٳيٌ ڃخٿٺ، لأنو رظؤًّپ حٿٴ٬پ ڃخٿٺ حٿؼٌد، ً ڃخٿٺ ٌّځ حٿيّن، ّڄڀٺ اٷخڃش ٌّځ حٿيّن(3)، ً ڃنو ٷٌٿو ط٬خٿَ:«ڃَڀِٺَ حٿڄُڀْٺِ »(4)، ٷخٽ: ً أڃخ ڃڀٺ حٿنخّ ً ّْٓ ي حٿنخّ ً ٍدّ حٿنخّ ٳبنو أٍحى أٳ٠پ ڃن ىئلاء، ً ٿڂ َّى أنو ّڄڀٺ ىئلاء، ٳٸخٽ ط٬خٿَ: «ڃَڀِٺَ - حرن ڃن٨ٌٍ:ٿٔخڅ حٿ٬َد،ٓنش 3116ځ ،١5،ؽ2،ٙ5:2. 1 - ٌٍٓس حٿٴخطلش:حّٓش 15. 2 - حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ٙ 5:3. 3 - ٌٍٓس آٽ ٫ڄَحڅ،حّٓش37. 4
عدد الصفحات ٤٧حٿڄُڀْٺِ » ألا طٍَ أنو ؿ٬پ ڃخٿټخ ٿټپ ِٗء ٳيٌح ّيٽ ٫ڀَ حٿٴ٬پ، ًٻَ ىٌحّ٬ٸذ أرَ ٫زْي ً حهظخٍه. ً حٿڄُ ڀٺُ ڃ٬ًَٱ ، ٳيٌ ٌّٻَ َ ً ّئنَ غ ٻخٿٔڀ٤خڅ، ً ڃُ ڀٺُ حلله ط٬خٿَ ً ڃَ ڀَټٌطو: ٓڀ٤خنو، ً ٫٨ڄظو، ً طڄڀَ ټو أُ ڃڀټو ٷيَح، ً ڃڀَٺ حٿٸٌځ ٳلاڅ ٫ڀَ أنٴٔيڂ ً أڃڀټٌه، ّْٛ ًَه ڃڀټً خ ٫ن حٿڀّلْخنِ ، ٷخٽ حرن ْٓيس: حٿڄڀٺ ً حٿڄُ ڀٺ، أُ حكظٌحء حٿِ٘ء ً حٿٸيٍس ٫ڀَ حلآظزيحى رو(1).ً ڃڀټو ّڄڀټو ڃُ ڀټًخ، ًڃَ ڀټً خ، ًطڄڀټخڅ حٿَڀلْخنِ، ً حٿڄَ ڀِٺُ: حٿزجَ ً حٿڄخء، ً كټَ ٫ن حلأ٫َحرِ ٷخٽ: ڃخٿو ڃڀٺ ً لا ڃِڀٺ ًلا ڃُ ڀٺ، َّّي رجَح ً ڃخءً ، ً ٷخٿٌح:"حٿڄخء ڃڀٺ أڃَ" ، أُ اًح ٻخڅ ڃ٪ حٿٸٌځ ڃخء ڃڀټٌح أڃَىڂ، ً حٿڄَ ڀِٺُ ً حٿڄَ ڀَٺُ، ً حٿڄُ ڀٺُ : حٿظًِّؾ، ّٸخٽ ٿڀَؿپ اًح طًِؽ: ٷي ڃڀٺ ٳلاڅ ّڄڀٺ ڃڀټً خ ً ڃُڀټخ ً ڃِ ڀټخ... ً ٗيينخ اڃلاٹ ٳلاڅ ً ڃلاَٻُو ً ڃِ لاَٻَوُ أُ ٫ٸيه ڃ٪ حڃَأطو(2)، ٳيٌ حٿڄظَٜٱ ٳِ ڃڀټو ٻڄخ ّ٘خء(3). ً حٿڄڀٺ ّيِأ حٿڄ٘خ٫َ حٿٌؿيحنْش ً ّؤهٌ رڄـخڃ٪ حٿٸڀٌد حٿِٻْش، ً ّڄڀٺ ٫ڀَ ٻپ نٴْ ڃئڃنش كّٔيخ ً أنٔيخ، ٳظو٘٪ ٿ٬٨ڄظو ً طو٠٪ ٿـزًَطو،ً طڀًٌ رـلاٿو ً ٫ِطو، ً ط٤ڄ٪ ٳِ ٻَڃو ً ٍكڄظو، ٳظنٸڀذ ىٌه حٿنٴٌّ حٿڄئڃنش رْن حٿوٌٱ ً حٿَؿخء ٟخٍ٫ش ڃٔظـْزش، ٛخرَس ٗخٻَس، ٍحْٟش ڃٔظڀڄش، ٿ٬ڀڄيخ أڅ حٿڄڀٺ حٿلٶ ڃ٪ ؿزًَطو ٍكْڂ ر٬زخىه،ً ڃ٪ حٓظٰنخثو ٫نيڂ ٿ٤ْٲ ريڂ ً ّلٔن اٿْيڂ ً ّلڄي ٿيڂ كٔن أٳ٬خٿيڂ ً أٷٌحٿيڂ4. ً ٷي ٫ڀَڂ حلله ٫زخىه ٳِ ٻظخرو حٿ٬ِِّ ى٫خء ّڀيـٌڅ رو ٳِ ٻپ ُڃخڅ ً ڃټخڅ ً ٫ني حٗظيحى حٿټَد ً ٗيس حٿزؤّ ً ڃْْٔ حٿلخؿش(5)، ٳٸي ٷخٽ ٗؤنو ً ٫ِ ؿخىو:« ٷپ حٿڀيڂ ڃخٿٺ حٿڄڀٺ طئطِ حٿڄڀٺ ڃن ط٘خء ً طنِ٩ حٿڄڀٺ ڃڄن ط٘خء ً ط٬ِ ڃن ط٘خء ً طٌٽ ڃن ط٘خء رْيٹ حٿوَْ انٺ ٫ڀَ ٻپ ِٗء ٷيَّ طٌٿؾ حٿڀْپ ٳِ حٿنيخٍ ً طٌٿؾ حٿنيخٍ ٳِ حٿڀْپ ً طوَؽ حٿلِ ڃن حٿڄْض ً طوَؽ حٿڄْض ڃن حٿلِ ً طَُٵ ڃن ط٘خء رَْٰ كٔخد»(6). ب/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: - حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍحٿٔخرٶ: ٙ 5:4. 1 - حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍنٴٔو: ٙ 5:4/5:7. 2 - كٔن أٌّد: ڃ٪ حلله ٳِ ٛٴخطو ً أٓڄخثو حٿلٔنَ، ىحٍ حٿ٘يخد رخطنش- حٿـِحثَ- ٓنش2:98ځ، ى١، ٙ244. 3 كٔن أٌّد:حٿڄٜيٍ نٴٔو،ٙ245. -4 - ڃلڄي رټَ آڄخ٫ْپ: أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، آػخٍىخ ً أَٓحٍىخ، ىحٍ حٿڄنخٍ ٿڀنَ٘ حٿٸخىَس، ٓنش2532ىـ/3111ځ، ١2، ٙ34/35. 5 - ٌٍٓس أٽ ٫ڄَحڅ: حّٓخص 37/38. 6
عدد الصفحات ٤٨ٷخٽ ط٬خٿَ:«ىٌَُ حلله حٿٌُ لاَ اٿوَ الاَ ىٌَ حٿڄڀٺُ »(1). ڃ٬نَٿٴ٨ش حٿڄڀٺ ٳِ ْٓخٵ حّٓش ىٌ: ؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿ٤زَُ لآڂ حلله حٿڄڀٺ، رؤنّو حٿڄ٬زٌى حٿٌُ لا طٜڀق حٿ٬زخىس الاّ ٿو، حٿڄڀٺ حٿٌُ لا ڃڀٺ ٳٌٷو، ً لا ِٗء الا ىًنو(2) . ؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿ٤زَُ ٿٌٍٔس حٿٴخطلش: أڅّ لله حٿڄڀٺ ٌّځ حٿيّّن هخٿٜخ ىًڅ ؿڄْ٪ هڀٸو، حٿٌّن ٻخنٌح ٷزپ ًٿٺ ٳِ حٿينْخ ڃڀٌٻخ ؿزخرَس ّنخُ٫ٌنو حٿڄڀٺ، ً ّيحٳ٬ٌنو حلانٴَحى رخٿټزَّخء ً حٿ٬٨ڄش ً حٿٔڀ٤خڅ ً حٿـزَّش، اًڅ ٳيٌ حٿڄڀٺ حٿٌُ لا ڃڀٺ ٳٌٷو(3) . ؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ: رؤڅّ حٿڄڀٺ ىٌ حٿلخٻڂ ٳِ حٿنخّ، ً لا ڃَ ڀِٺ ٫ڀَ حلإ٣لاٵ الا حلله ط٬خٿَ ً أڃخ ًٛٲ ٯَْه رخٿڄڀٺ ٳيٌ رخلإٟخٳش الا ٣خثٴش ڃ٬ْنش ڃن حٿنخّ، ً ٫ُٸِذَ ًٛٲ حٿَكڄش رٌٛٲ حٿڄڀٺ ٿلإٗخٍس اٿَ أڅ ٍكڄظو ٳ٠پ ً أنو ڃ٤ڀٶ حٿظَّٜٱ (4) . ًأڃخ ٳِ ڃٌٌٓ٫ش ً لله حلأٓڄخء حٿلٔنَ، أڅ حٿڄڀٺ رټَٔ حٿلاځ ڃن حٿڄُڀْٺِ ر٠ڂ حٿڄْڂ أُ : حٿڄظَّٜٱ رخلأڃَ ً حٿنيِ ٳِ ٫زخىه (5)، ٻڄخٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:« ٳظ٬َخٿََ حلله حٿڄَڀٺُ حٿلَٶُ لا اٿَوَ الاّ ىٌَُ »(6). ج/آراء انًفسرٌٍ: ڃن هلا ٽ ڃٴيٌڃِ ٿڄ٬نَ حٿڄڀٺ, ًحلأهٌ رآٍحء حٿڄٴَّٔن حٿٌّن ًٻَص طٴخَْٓىڂ، نٸٌٽ رؤڅّ حٿڄڀٺ ىٌ حٿٌُّ ٿو ٻڄخٽ حٿٸيٍس ً حلآظٸلاٽ رخٿظَٜٱ حٿ٬خځ رلا ڃن٪، ً ٿو حلأڃَ حٿڄ٤خ٩ ً حٿنيِ حٿڄظز٪ ً حٿٌ٫ي ً حٿٌ٫ْي ً حٿـِحء رخٿؼٌحد ً حٿ٬ٸخد رلا ڃ٬خٍٝ ً لا ڃ٬خني،ًك٦ُ حٿ٬زي ڃنو ٿًِځ حٿويڃش ً حٿڄٌٿش ً حٿظ٬٨ْڂ ً حٿڄوخٳش ً حٿَؿخء ً حٿلْخء، ڃ٪ حٿٌٷٌٱ رخٿزخد، ً ٍٳ٪ حٿيڄش ٫ن ؿڄْ٪ حلأٻٌحڅ رخلانظڄخء اٿَ ٫َڄَِِ ًٿٺ حٿـخنذ (7) . - ٌٍٓس حٿلَ٘، حّٓش34. 1 5- حٿ٤زَُ:طٴَْٔ حٿ٤زَُ،١2،ؽ33،ٙ662 - حٿ٤زَُ: حٿڄٜيٍ نٴٔو،ؽ2،ٙ25:. 3 - ڃلڄي حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ ، ؽ 39، ٙ231. 4 - حٿڄَ٫٘ڀِ: ً لله حلأٓڄخء حٿلٔنَ ، ٙ 318/319. 5 - ٌٍٓس٣و: ّٓش225. 6 9- حٿٔنٌِٓ حٿلٔنِ( أرِ ٫زي حلله رن ٌّٓٲ): َٗف حلأٓڄخء حٿلٔنَ،طق، نِحٍ كڄخىُ، ڃئٓٔش حٿڄ٬خٍٱ ٿڀ٤زخ٫ش ً حٿنَ٘، رًَْص –ٿزنخڅ- ٓنش 253:ىـ/3119ځ، ٙ39/3:.
عدد الصفحات ٤٩ً ٷي أٗخٍ حٿز٬ٞ حٓهَ رؤڅ حٿڄڀٺ ٛٴش ڃن ٛٴخص حٿ٬٨ڄش ً حٿټزَّخء، ً حٿٸيَ ً حٿظيرَْ، حٿٌُ ٿو حٿظَٜٱ حٿڄ٤ڀٶ ٳِ حٿوڀٶ ً حلأڃَ ً حٿـِحء، ً ٿو ؿڄْ٪ حٿ٬خٿڂ حٿ٬ڀٌُ ً حٿٔٴڀِ، ٻڀيڂ ٫زْي ً ڃڄخٿْٺ، ً ڃن٨ًَڅ اٿْو(1). ىٌح ٻپ ٫ن آٍحء حٿڄٴَّٔن كٌٽ حٓڂ ح"حٿڄڀٺ." د/ ًَارج اسخعًال نفظ "انًهه" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى حٓڂ حلله" حٿڄڀٺ" ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ٳِ هڄٔش ڃٌحٟ٪ رٜٴظو حٓڂ ڃن أٓڄخء حلله حٿلٔنَ،ً أڃؼڀش ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حلأّش حٿٌٍٔس حٿڄَڀِٺُ «ٳَظَ٬َخٿََ حلله حٿڄَڀٺُ حٿلَٶُّ، ًلاَ طَ٬ْـپْ رخٿٸَُآڅِ ڃَن ٷَزْپِ أڅ َّٸْ٠َِ اٿْٺ ًَكْْوُ ًٷُپْ ٍَدِّ ُِىنِ ٫ِڀڄَخ » 225 ٣و حٿڄَڀِٺُ «ٳَظَ٬َخٿَ حلله حٿڄَڀِٺُ لا اٿو الاّ ىٌَُ ٍَدُّ حٿ٬ََِٕ حٿټََّڂِ » 227 حٿڄئڃنٌڅ حٿڄَڀِٺُ «ىٌَ حلله حٿٌُّ لا اٿو الاّ ىٌَُ حٿڄَڀِٺُ حٿٸُيًُّ حٿَٔلاځُ حٿڄُئڃن حٿڄُيْڄنُ حٿ٬َُِِّ حٿـَزَخٍُ حٿڄُظَټَزَُ ٓزْلَخڅَ حلله ٫َڄَّخ َُّْ٘ٻٌُڅَ » 34 حٿلَ٘ حٿڄَڀِٺِ «ُّٔزِقُ ٿَوُ ڃَخ ٳِ حٿَٔڄَ خًحص ًحلأٍِٝ حٿڄَڀِٺِ حٿٸُيًُِّ حٿ٬ِِِّ حٿلَټِْڂِ » 12 حٿـڄ٬ش ڃَڀِٺِ «ٷُپْ أ٫ٌُىُ رََِد حٿنَخّ ڃَڀٺِ حٿنَخِّ » 12/13 حٿنّخّ اًڅ ٳخلله ىٌ حٿڄڀٺ، ً حٿڄڀٺ ىٌ حلله ٫ڀَ حٿلٸْٸش، ٳيٌ حٿڄظٴَى رخٿڄڀٺ ً حٿڄڀټٌص، ً حٿٸٌس ً حٿـزًَص، ً حٿ٬ِس ً حٿٔڀ٤خڅ. - حن٨َ:حٿٔ٬يُ: طٴَْٔ حٿ٬لاڃش ٫زي حٿَكڄخڅ رن نخَٛ حٿٔ٬يُ،ؽ6،ٙ731. 1
عدد الصفحات ٥٠ً"ٳخٿڄَڀِٺُ " حٓڂ ىحٽ ٫ڀَ أڅَ حلله ٓزلخنو ًً حٿڄڀٺ، أُ حٿڄخٿٺ ٿـڄْ٪ حلأْٗخء حٿڄظَٜٱ ٳْيخ رلا ڃڄخن٬ش ً لا ڃيحٳ٬ش(1)، ٳيٌ ڃخٿټيڂ، ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:«ڃَخٿِ ٺِ ٌّځِ حٿيّّنِ »(2)، ً ٷٍَء:« ڃَڀِٺِ ٌُّځِ حٿيّّنِ » رَْٰ أٿٲ. أڃخ حلأڃؼڀش حلأهٍَ حٿظِ أ٫خٍ حلله ٓزلخنو ًط٬خٿَ "حٓڄو حٿڄڀٺ" لأنخّ ڃن هڀٸو ٳٔڄَّ ريخ ٍثْْ حٿيًٿش حٿڄظَٜٱ ٳِ ٗئًنيخ ڃڀټخ، لأنو ّلټڄيڂ ً ّڄڀٺ حٿظَٜٱ ٳِ أڃٌٍىڂ،ً أڃؼڀش ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حٿڄَڀِ ٺُ «ً ٷَخٽَ حٿڄَڀٺُ انَِ أٍٍََ َٓزْ٪َ رَ ٸََحصٍ ِٓڄَخڅٍ َّؤٻُڀُيُنَ َٓز٪ٌ ٫ِـَخٱٌ ً َٓزْ٪َ ُٓنزُلاَص هُ٠ََ ً أُهََ َّخرَِٔخص » 54 ٌّٓٲ حٿڄڀٺ «ً ٷَخٽَ حٿڄَڀٺُ أثظٌنِِ رِوِ ٳَڀَڄَخ ؿَخ ءهُ حٿٌََٓٽُ ٷَخٽ حٍؿ٪ْ اٿَ ٍَرّٺَ ٳخْٓؤٿْوُ ڃَخ رَخٽُ حٿنٌِْٔسِ حٿلاَطِِ ٷَ٤َ٬نَ أّْيَّيُنَ اڅَ ٍَرِِ رِټَ ْيىُنَ ٫َڀْڂ » 61 ٌّٓٲ حٿڄڀٺ «ٳَزيأََ رِؤً٫ْظيڂْ ٷَزپَ ً٫خءِ أَهْوِ ػُڂَ حٓظوَؿيَخ ڃن ً٫خءِ أهْوِ ٻٌَٿٺَ ٻَينخ ٿٌْٓٲَ ڃخ ٻخڅَ ٿْؤهٌَ أهخه ٳِ ىّن حٿڄڀٺِ الاَ أڅ ّ٘خءَ حلله نَٳ٪ُ ىٍؿخصُ ڃن ن٘خءُ ً ٳٌٵَ ٻپّْ ًُ ٫ڀڂ ٍ٫ڀْڂٍ » 87 ٌّٓٲ حٿڄڀٺ «ٷخٿٌُح نَٴٸِ يُ ٌَٛح٩َ حٿڄڀٺِ ً ٿِ ڄنْ ؿخءَ رو كِ ڄَْ پُ ر٬ٍَْ ً أنَخ روِ ُ٫ْڂٌ » 83 ٌّٓٲ 4 /انًإيٍ: أ/ انذّلانت انهّغٌٕت : 2- حٿزيٍ( ٫زي حٿَُحٵ رن ٫زي حٿڄلٔن): ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ىحٍ حٿٴ٠ْڀش حٿڄلڄيّش – حٿـِحثَ- ٓنش 2542ىـ/3121ځ، ١2، ٙ 22/23. - ٌٍٓس حٿٴخطلش: حّٓش: 14. 2
عدد الصفحات ٥١