المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

المرجع في أخلاقيات مهنة الطب القضايا الأخلاقية والفقهية في المهن الصحية

محمد علي البار

صفحة ٢٤ من ٦٠

اٌفٙوً 55 عـ– فٟ اٌّغبي اٌطجٟ: طوٜ٤ٚ ػ٤خىحص هخٛش رَػخ٣ش حُ٘٤وٞهش ُٖٔ ٣ٔظط٤غ ْٜٓ٘ حُل٠ٍٞ، طوّٞ رخٌُ٘ق حُطز٢ حُيٍٝ١، ًٌُٝي ػ٬ؽ حُلخ٫ص حَُٟٔ٤ش، ٝطوي٣ْ حُويٓخص حُظؤٛ٤ِ٤ش.. ٓؼَ حُ٘ظخٍحص حُطز٤ش، أٝ أؿِٜس حُٔٔغ، أٝ أؿِٜس حُٔٔخػيس ػِ٠ حُٔ٘٢ ٝؿ٤َٛخ، ٝحُظؼو٤ق حُٜل٢ ُِٔظَىى٣ٖ ػِ٠ طِي حُؼ٤خىحص . ٝ٣٘زـ٢ إٔ ٣ٌٕٞ ٛ٘خى طوٜٚ ك٢ ١ذ حُ٘٤وٞهش ٓؼِٔخ ٛ٢ حُلخٍ ك٢ حُـَد. ك – كاه إٌَّ١ٓ : هي ط٠طَ رؼ٠ْٜ حُظَٝف اُ٠ ح٫ُظـخء اُ٠ ىحٍ حُٔٔ٘٤ٖ، ٝهي طٌٕٞ ح٩هخٓش رٜلش ىحثٔش أٝ طٌٕٞ ٜٗخٍ٣ش. ٌُٖٝ ٣٘زـ٢ إٔ طؼي طِي ح٧ٓخًٖ رطَ٣وش ػِٔ٤ش ٓيٍٝٓش، طؼِْ هلخ٣خ ٝأَٓحٍ طِي حَُٔكِش ٖٓ حُؼَٔ، ًٝ٤ل٤ش حُظؼخَٓ ٓؼٜخ. ٝأ٫ طظؼخَٓ رٔلّٜٞ أٜٗخ ٍِٓ٘ ٌُِٖٔ ٝحُطؼخّ ٝحُّ٘ٞ.. ٝاٗٔخ ٛٞ ٓـظٔغ ٓؼَٔ ك٢ ٗ٘خ١خص ٝػطخءحص .. ًَ كٔذ هيٍطٚ(1). هػب٠خ الإٍلاَ ٌٍَّٕ١ٓ: ح٩ٓ٬ّ ى٣ٖ اٗٔخٗ٢ ٣لظَّ ح٩ٗٔخٕ ٝ٣ٜٕٞ ًَحٓظٚ ًز٤َحً ٝٛـ٤َحً . ٝاًح ًخٕ ح٩ٓ٬ّ هي كَٙ ػِ٠ ٕٛٞ ًَحٓش ح٩ٗٔخٕ ك٢ ًَ َٓحكَ ػَٔٙ، كوي ػ٘٠ ػ٘خ٣ش هخٛش دطٞه٤َ حٌُزخٍ ٝحكظَحْٜٓ ٝحُؼطق ػِ٤ْٜ ٝح٩كٔخٕ اُ٤ْٜ ٝهخٛش حُٞحُي٣ٖ، ٜٓيحهخً ُوُٞٚ طؼخُ٠ :(ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﭨ ﭩ ﮤ ﮥ ﮦ ﮦ ﮨ ﮩ ٛ ٚ ٛ ٜ ﮮ ﮯ) [حُ٘ٔخء: 36]. ٝىػخ ح٩ٓ٬ّأر٘خءٙ اُ٠ ِٛش ح٧ٍكخّ ٝطٞػ٤ن حَُٝحر٢ ح٧َٓ٣ش ٝح٩كٔخٕ اُ٠ ح٧َٛ ٜٓيحهخً ُوُٞٚ طؼخُ٠: (ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ (1) ػَٔى ح٧ٍٝ ٝػَٔى حُؼخٗ٢. ى. كٔ٘٢ حٍٍٝى١ ىحٍ ح٩ػظٜخّ، حُوخَٛس ٙ 102- 104

عدد الصفحات ٣٦٥

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 56 ﭧ ﭨ) [إٌَبء: 1] ٝهُٞٚ طؼخُ٠: (ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭺ ) [اٌوػل: 21] . ٝ٣ٞٛ٢ ح٩ٓ٬ّ ح٩ٗٔخٕ رٞحُي٣ٚ ٖٝٓ ك٢ كٌْٜٔ ٖٓ ًزخٍ حُٖٔ رخ٩كٔخٕ (ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ) [اٌؼٕىجٛد: 8] . ٝ٣ؼَٔ ح٩ٓ٬ّ ػِ٠ طٞه٤َ حٌُزخٍ ك٢ حُٖٔ ٝحفطَحْٜٓ، ٝ ٌُِز٤َ كن حٌُ٬ّ هزَ حُٜـ٤َ. ٝاؿ٬ٍ حُ٘٤ن حٌُز٤َ ٝحؿذ ُوُٞٚ  :«إ ٖٓ اؿ٬ٍ الله طؼخُ٠ اًَحّ ً١ حُ٘٤زش حُِْٔٔ ٝكخَٓ حُوَإٓ ؿ٤َ حُـخُ٢ ك٤ٚ ٝحُـخك٢ ػ٘ٚ، ٝاًَحّ ً١ حُِٔطخٕ حُٔؤ٢»(1) . ُٝ٘٘ظَ ك٢ هٍٞ حٍَُٓٞ حُزِ٤ؾ ك٢ حُيػٞس َُِكٔش رخُٜـ٤َ ٝطوي٣َ َٗف حٌُز٤َ «ُ٤ْ ٓ٘خ ٖٓ ُْ ٣َكْ ٛـ٤َٗخ ٝ٣ؼَف َٗف ًز٤َٗخ»(2) . ٝك٢ طٌَ٣ْ ًزخٍ حُٖٔ ٍٟٝ حُزوخٍ١ ػٖ أر٢ ٓؼ٤ي َٓٔس رٖ ؿ٘يد > هخٍ: ً٘ض ػِ٠ ػٜي ٍٍٓٞ الله  ؿ٬ٓخً كٌ٘ض أكلع ػ٘ٚ، كٔخ ٣ٔ٘ؼ٘٢ ٖٓ حُوٍٞ «ا٫ إٔ ٜٛ٘خ ٍؿخ٫ً ْٛ أّٖٓ ٓ٘٢» . ٝحُِْٔٔ ٓطخُذرؤٕ ٣ِظِّ رخ٥ىحد ح٩ّ٫ٓ٤ش ٝح٩ٗٔخٗ٤ش ٓغ أهخٍرٚ ٓؼِٔخ ٣ِظِّ رٜخ ٓغ ٝحُي٣ٚ. ٝػِ٤ٚ إٔ ٣ٞهَ حٌُز٤َ ٝ٣َكْ حُٜـ٤َ، ٝ٣ؼٞى حَُٔ٣ٞ، ٝ٣ٞحٓ٢ حٌُٔ٘ٞد، ٝ٣ؼِّ ١ حُٜٔخد . ٝحٍَُٓٞ  ٣لغػِ٠ حُظَحكْ ٝحُظؼخ١ق ر٤ٖ حُ٘خّ ًٔخ ك٢ هُٞٚ: «٣وٍٞ الله طؼخُ٠: أٗخ الله ٝأٗخ حَُكٖٔ، ٝٗووض ُٜخ ٖٓ حٓٔ٢»(3) . ٝ حٛظْ حُي٣ٖ ح٩ٓ٬ٓ٢ حُل٘٤ق رٌزخٍ حُٖٔ كؤَٓ رَػخ٣ظْٜ ٝحكظَحْٜٓ ٝطوي٣َْٛ . ٣وٍٞ الله طؼخُ٠: (ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ) [الإٍواء: 23]. (1) ٍٝحٙ أرٞ ىحٝى. (2) ٍٝحٙ حُظٌَٓ١ ٝأكٔي. (3) حُِٔٔش حُٜل٤لش: 520.

عدد الصفحات ٣٦٦

اٌفٙوً 57 ٌُٜٝح ًخٕ ًزخٍ حُٖٔ ك٢ حُٔـظٔغ ح٩ٓ٬ٓ٢ ٣لخ١ٕٞ رؤُٞحٕ ٗظ٠ ٖٓ حَُػخ٣ش ٝحُؼ٘خ٣ش. ٝػِ٠ أكَحى ح٧َٓس ح٥هَ٣ٖ طوي٣ْ ًَ ػٕٞ ُِْٕٔ، كظ٠ ٫ ٣لظخؽ ُِؼَٔ ك٢ ٖٓ ٓظويٓش ٖٓ حُؼَٔ. ٖٝٓ ػْ ٣ٌٕٞ ُِٖٔٔ حٌُز٤َ ك٢ ح٧َٓس ٓخ ٣ِ٢ : (1 )ح٫كظَحّ ٝح٫ػظزخٍ حٌُز٤َ٣ٖ ر٤ٖ أكَحى ح٧َٓس ح٥هَ٣ٖ . (2 )حُ٠ٔخٕ ٝح٧ٓخٕ ح٫هظٜخى١ رل٤غ ٫ ٣ٞحؿٚ كخؿش ٓخى٣ش، كخٌَُ ك٢ حُٔـظٔغ ح٩ٓ٬ٓ٢ ِِٕٓٓٞ رخُؼَٔ ٝحُؼطخء ٖٓ أؽٍ ًزخٍ حُٖٔ ٝحُ٘ٔخء ٝح٧١لخٍ. (3 )ػِ٠ ح٧ر٘خء ٝح٧كلخى ٖٓ حًٌٍُٞ ُٝٝؿخطْٜ ٝر٘خطْٜ طوي٣ْ ٓزَ حَُػخ٣ش ٝحُويٓش حُ٘وٜ٤ش حُظ٢ ٣لظخؽ اُ٤ٜخ حُٖٔٔ اًح كَّ ٖٓ ًلخُش أٝ ٍػخ٣ش َٗ٣ي ك٤خطٚ أٝ كَّ ٖٓ أهَد حُٔوَر٤ٖ اُ٤ٚ . (4 )أػط٠ ٗظخّ حُظٌخكَ ح٫ؿظٔخػ٢ حٌُ١ أط٠ رٚ ح٩ٓ٬ّ ٌَُ كَى ٖٓ أكَحى ح٧َٓس ٝروخٛش ؿ٤َ حُوخىٍ٣ٖ ػِ٠ حُؼَٔ ْٜٝٓ٘ حُٔٔ٘٤ٖ، أػط٠ ُْٜ حُلن ػِ٠ حُوخىٍ ً١ حٍُٔٞى حُٔخى١ ٝح٫هظٜخى١، ك٢ حُلٍٜٞ ػِ٠ حُ٘لوش طزؼخً ُيٍؿش حُوَحرش ٝطِِٜٔٔخ(1) . لواه ِغّغ اٌفمٗ الإٍلاِٟ اٌلٌٟٚ ثْأْ ؽمٛق الأٛفبي ٚإٌَّ١ٓ : أٚلا: كوٞم ح٧١لخٍ ك٢ ح٩ٓ٬ّ : هٍَحُٔـٔغ ٓخ٣ِ٢: (1 )كٔخ٣شحُـ٘٤ٖ ك٢ ٍكْ أٓٚ ٖٓ ًَ حُٔئػَحص حُظ٢ طِلن ٍَٟحً رٚ أٝ رؤٓٚ ًخٌَُٔٔحص ٝحُٔويٍحص ٝحؿذ ك٢ حَُ٘٣ؼش ح٩ٓ٬ٓ٤ش. (1) ٍػخ٣ش حُٔٔ٘٤ٖ حؿظٔخػ٤خ. ى. ٓ٤ي ٓلٔي كٜٔ٢ حٌُٔظذ حُـخٓؼ٢ حُلي٣غ ح٩ٌٓ٘يٍ٣ش ٙ 62

عدد الصفحات ٣٦٧

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 58 (2 )ُِـ٘٤ٖ كن ك٢ حُل٤خس ٖٓ ريء طٌٞٗٚ ك٬ ٣ؼظيٟ ػِ٤ٚ رخ٩ؿٜخٝ أٝ رؤ١ ٝؿٚ ٖٓ ٝؿٞٙ ح٩ٓخءس حُظ٢ طليع حُظ٘ٞٙحص حُوِو٤ش أٝ حُؼخٛخص . (3 )ٌَُ ١لَ رؼي حُٞ٫ىس كوٞم ٓخى٣ش ٝٓؼ٘ٞ٣ش، ٖٝٓ حُٔخى٣ش كنّ حٌُِٔ٤ش ٝحُٔ٤َحع ٝحُٞٛ٤ش ٝحُٜزش ٝحُٞهق، ٖٝٓ حُٔؼ٘ٞ٣ش ح٫ْٓ حُلٖٔ ٝحُ٘ٔذ ٝحُي٣ٖ ٝح٫ٗظٔخء ُٞ١٘ٚ . (4 )ح٧١لخٍحُ٤ظخٓ٠ ٝحُِوطخء ٝحَُٔ٘ىٕٝ ٟٝلخ٣خ حُلَٝد ٝؿ٤َْٛ ٖٓٔ ُ٤ْ ُٚ ػخثَ ُْٜ ؿٔ٤غ كوٞم حُطلَ ٝ٣وّٞ رٜخ حُٔـظٔغ ٝحُيُٝش . (5 )طؤٓ٤ٖ كنّٙ ك٢ حَُٟخػش حُطز٤ؼ٤ش اُ٠ كُٞ٤ٖ ًخِٓ٤ٖ . (6 )ُِطلَ كنّ ك٢ حُل٠خٗش ٝحَُػخ٣ش ك٢ ؿٞ ٗظ٤ق ًَ٣ْ، ٝح٧ّ حُٔئِٛش أُٝ٠ رٌٜح حُلن ٖٓ ؿ٤َٛخ، ػْ رو٢ّ س أهَرخثٚ ػِ٠ حُظَط٤ذ حُٔؼَٝف َٗػخً . (7 )حُٞ٫٣ش ػِ٠ حُ٢كَ – ٖٓ أِٛٚ أٝ حُو٠خء – ك٢ ٗلٔٚ ٝٓخُٚ ُللظٜٔخ كنقٌّ ٖٓ كوٞهٚ ٫ ٣ـُٞ حُظلَ٣٢ ك٤ٜخ، ٝرؼي رِٞؿٚ ٍٗيٙ طٌٕٞ حُٞ٫٣ش ُٚ. (8 )حُظَر٤ش حُوٞ٣ٔش ٝحُظ٘٘جشح٧ه٬ه٤ش حُلٔ٘ش ٝحُظؼِْ ٝحُظيٍ٣ذ ٝحًظٔخد حُوزَحص ٝحُٜٔخٍحص ٝحُلَف حُـخثِس َٗػخً حُٔئِٛش ُِطلَ ُ٬ٓظو٬ٍ ر٘لٔٚ ٝحًظٔخرٚ ٍُهٚ رؼي رِٞؿٚ ٖٓ أْٛ حُلوٞم حُظ٢ ٣٘زـ٢ حُؼ٘خ٣ش رٜخ، ٓغ طوٜ٤ٚ حُٔٞٛٞر٤ٖ ْٜٓ٘ رَػخ٣ش هخٛش ُظ٘ٔ٤ش ١خهخطْٜ، ًَٝ ًُي ك٢ ا١خٍ حَُ٘٣ؼش ح٩ٓ٬ٓ٤ش. (9 )٣لظَح٩ٓ٬ّ ػِ٠ ح٧رٞ٣ٖ ٝؿ٤َٛٔخ اٛٔخٍ حُؼ٘خ٣ش رخ٧١لخٍ ه٘٤ش حُظَ٘ى ٝحُ٠٤خع، ًٔخ ٣لظَ حٓظـ٬ُْٜ ٝطٌِ٤لّٚ رخ٧ػٔخٍ حُظ٢ طئػَ ػِ٠ ١خهخطْٜ حُـٔي٣ش ٝحُؼوِ٤ش ٝحُ٘لٔ٤ش . (10 ) ح٫ػظيحء ػِ٠ ح٧١لخٍ ك٢ ػو٤يطْٜ أٝ أٗلْٜٔ أٝ أػَحْٟٜ أٝ أٓٞحُْٜ أٝ ػوُْٜٞ ؿَ٣ٔش ًز٤َس .

عدد الصفحات ٣٦٨

اٌفٙوً 59 صبٔ١بً: كوٞم حُٔٔ٘٤ٖ : (1 )طٞػ٤ش حُٖٔٔ رٔخ ٣للع ٛلظٚ حُـٔي٣ش ٝحَُٝك٤ش ٝح٫ؿظٔخػ٤ش، ٝٓٞحِٛش طؼَ٣لٚ رخ٧كٌخّ حُي٣٘٤ش حُظ٢ ٣لظخؿٜخ ك٢ ػزخىطٚ ٝٓؼخٓ٬طٚ ٝأكٞحُٚ، ٝطوٞ٣ش ِٛظٚ رَرٚ ٝكٖٔ ظ٘ٚ رؼلٞ ٍرٚ ٝٓـلَطٚ . (2 )حُظؤً٤ي ػِ٠ أٛٔ٤ش ػ٠ٞ٣شحُٔٔ٘٤ٖ ك٢ حُٔـظٔغ ٝطٔظؼْٜ رـٔ٤غ كوٞم ح٩ٗٔخٕ. (3 )إٔ طٌٕٞ أَْٓٛ ٛ٢ حٌُٔخٕ ح٧ٓخّ حٌُ١ ٣ؼ٤ٕ٘ٞ ك٤ٚ ُ٤ٔظٔظؼٞح رخُل٤خس حُؼخثِ٤ش، ُٝ٤زَّ ْٛ أٝ٫ىْٛ ٝأكلخىْٛ ٝ٣٘ؼٔٞح رِٜش أهَرخثْٜ ٝأٛيهخثْٜ ٝؿ٤َحْٜٗ، كبٕ ُْ طٌٖ ُْٜ أَٓ ك٤٘زـ٢ إٔ ٣ٞكَ ُْٜ حُـٞ حُؼخثِ٢ ك٢ ىٍٝ حُٔٔ٘٤ٖ . (4 )طٞػ٤ش حُٔـظٔغ رٌٔخٗش حُٔٔ٘٤ٖ ٝكوٞهْٜ ٖٓ ه٬ٍ ٓ٘خٛؾ حُظؼِ٤ْ ٝحُزَحٓؾ ح٩ػ٬ٓ٤ش ٓغ حُظًَ٤ِ ػِ٠ رَّ حُٞحُي٣ٖ . (5 )اٗ٘خء ىٍٝ حَُػخ٣ش ُِٔٔ٘٤ٖ حٌُ٣ٖ ٫ ػخثَ ُْٜ أٝ طؼـِ ػخثِظْٜ ػٖ حُو٤خّ رْٜ. (6 )ح٫ٛظٔخّ رطذّ حُ٘٤وٞهش ك٢ ًِ٤خص حُطذ ٝحُٔؼخٛي حُٜل٤ش ٝطيٍ٣ذ رؼٞ ح٧١زخء ػِ٠ حًظ٘خف ٝػ٬ؽ أَٓحٝ حُٔٔ٘٤ٖ، ٓغ طوٜ٤ٚ أهٔخّ ٧َٓحٝ حُ٘٤وٞهش ك٢ حُٔٔظ٘ل٤خص . (7 )طوٜ٤ٚ ٓوخػي ُِٔٔ٘٤ٖ ك٢ ٝٓخةٍ حُ٘وَ ٝح٧ٓخًٖ حُؼخٓش ٝٓٞحهق حُٔ٤خٍحص ٝؿ٤َٛخ َُػخ٣ظْٜ .

عدد الصفحات ٣٦٩

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 60

عدد الصفحات ٣٧٠

اٌفٙوً 61 اٌفـٖـً اٌـؾبكٞ ػْو أه٬ه٤خص ٝآىحد ٜٓ٘ش حُظَٔ٣ٞ

عدد الصفحات ٣٧١

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 62

عدد الصفحات ٣٧٢

اٌفٙوً 63 أه٬ه٤خص ٝآىحد ٜٓ٘ش حُظَٔ٣ٞ اًح ًخٕ حُـَد ٣لوَ رخَُٟٔٔش ح٩ٗـِ٤ِ٣ش (ٗخ٣ظ٘ـ٤َ) حُظ٢ هَؿض ٖٓ حُطزوش حُ٘ز٤ِش طيػٞ اُ٠ حُظَٔ٣ٞ ٝحػظزخٍٙ ػٔ٬ً َٗ٣لخً، كٖٔ حُٞحؿذ إٔ َٗىّ ٌٛح حُلوخٍ اُ٠ حَُٔأس حُؼَر٤ش ك٢ ٛيٍ ح٩ٓ٬ّ. آٍ١بد فٟ ٕله الإٍلاَ: ًخٗض حَُٔأس حُؼَر٤ش ٫ طظٞحٗ٠ ػٖ حُٔٔخٛٔش ك٢ حُويٓخص ح٫ؿظٔخػ٤ش، ٝهي حهظّٜض ك٢ حُـخُذ رٌٜح حُؼَٔ كجش ٖٓ ٗٔخء حُؼَد. ٝػِ٠ ٍأّ طِي حُويٓخص حُظ٢ رَُص ك٤ٜخ حَُٔأس، حُظَٔ٣ٞ ٝح٩ٓؼخف حُٜلّ٢ ك٢ حُِْٔ ٝحُلَد، ٝهي أؿخُ حَُ٘ع ٌٛح حُؼَٔ. ًٝخٕ حُؼَد ٣طِوٕٞ حْٓ ح٥ٓ٤خص ػِ٠ حُ٘ٔخء حُ٬ث٢ ٣ؼِٖٔ ك٢ ط٠ٔ٤ي حُـَحف ٝؿزَ حُؼظخّ. ٖٝٓ ٛئ٫ء حُ٘ٔٞس: (1 )هف١لح: ١ز٤زش ٓظٔ٤ِّس رخُـَحكش حهظخٍٛخ حٍَُٓٞ  ُظوّٞ رخُؼَٔ ك٢ ه٤ٔش ٓظ٘وِش. (2 )أِ١خ ثٕذ ل١ٌ اٌغفبه٠خ: هَؿض ُػ٤ٔش ُ٦ٓ٤خص حُطز٤زخص ُٝٔخ طزِؾ حُٔخرؼش ػَ٘ ٖٓ ػَٔٛخ.

عدد الصفحات ٣٧٣

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 64 (3 )أَ ػط١خ الأٖٔبه٠خ: حٗظَٜص رخُـَحكش، ٝؿِص ٓغ حٍَُٓٞ  ك٤غ ًخٗض طيحٝ١ حُـَك٠ ٝطوّٞ ػِ٠ حَُٟٔ٠(1) . ِٕٙخ اٌزّو٠٘: حُظَٔ٣ٞ ٜٓ٘ش ٓز٘٤ش ػِ٠ أْٓ ػِٔ٤ش ٜٝٓخٍحص ك٘٤ش، طغٗ٠ رخَُػخ٣ش حُٜل٤ش حُ٘خِٓش ُِلَى ٝح٧َٓس ٝحُٔـظٔغ ك٢ ٗظ٠ حَُٔحكَ حُؼَٔ٣ش، أػ٘خء حُٜلش ٝحَُٔٝ. ٝٛٞ ؿِء ٫ ٣ظـِّأ ٖٓ هيٓخص حَُػخ٣ش حُٜل٤ش ك٢ ؿٔ٤غ حُٔـخ٫ص حُٞهخث٤ش، ٝحُؼ٬ؿ٤ش ٝحُظؤٛ٤ِ٤ش ٝؿ٤َٛخ. ٝحَُٔٔٝ/ حَُٟٔٔش ػ٠ٞ كؼّخٍ ك٢ حُلَ٣ن حُٜلّ٢ حُٔظٌخَٓ. ٝط٘خٍى ٓٚٗش حُظَٔ٣ٞ ك٢ ٛ٘غ حُوَحٍ حُٜل٢ ٝك٢ ٍْٓ حُٔ٤خٓش حُٜل٤ش حُٞ١٘٤ش. ٝحُلخؿش اُ٠ حُؼ٘خ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش كخؿش ِٓلّش طؼ٘٢ ح٩ٗٔخٗ٤ش ؿٔؼخء. ٝ٫ طظؤػَ حُؼ٘خ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش رؤ١ حػظزخٍ ُِـ٘ٔ٤ش أٝ حُؼَم أٝ حُٔؼظوي أٝ حُِٕٞ أٝ حُـْ٘. ٝػِ٠ ٖٓ ٣وظخٍ ٜٓ٘ش حُظَٔ٣ٞ إٔ طؼِْ ػِ٠ حُ٢ه٤ٖ رؤٜٗخ: ٜٓ٘ش ٗخهش، ٝطٔظِِّ ٛلّش ؿ٤يس، ِٝٓح٣خ هخٛش ًخُٜزَ ٝحُلٌٔش ٝحُل٘خٕ ٝحُ٘لوش، ٝحُ٘٠ٞؽ حُؼوِ٢. ٝٛ٢ ٜٓ٘ش َٗ٣لش، طَطٌِ ػِ٠ حُٔزخىة ح٩ٗٔخٗ٤ش حُلخِٟش. اٌَّؤٌٚ١بد الأٍبٍ١خ الأهثؼخ ٌٍّوٙخ أٚ اٌّّوٗ:  طلٔ٤ٖ حُٜلّش ٝطؼِ٣ِٛخ.  حُٞهخ٣ش ٖٓ حَُٔٝ.  حُظؤٛ٤َ.  ٝصهل٤ق حُٔؼخٗخس. اٌؼلالخ ِغ ٘١ئخ اٌزّو٠٘: (1) ٌٌٛح ًخٗٞح ٣ّٞ ً٘خ: ى. كٔخٕ ٗٔٔ٢ رخٗخ، ىحٍ حُٔ٘خٍس ؿيس.

عدد الصفحات ٣٧٤

اٌفٙوً 65  ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣وّٞ ربٛيحٍ طؼِ٤ٔخطٚ حُوخٛش رخَُػخ٣ش حُطز٤ش َُِٔ٣ٞ ًظخرش ٝرٍٜٞس ٝحٟلش.  ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣لظَّ ٝ٣ٞهَ أػ٠خء حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش ٝإٔ ٣زي١ ٓ٬كظخطٚ حُٜٔ٘٤ش رطَ٣وش ك٠خٍ٣ش.  ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣ٔظٔغ رـيّ٣ش ٝحكظَحّ اُ٠ ٓ٬كظخص ٝآٍحء حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش رخُ٘ٔزش ٧ٝحَٓٙ حُؼ٬ؿ٤ش كظ٠ اًح طؼخٍٟض ٓغ ٍأ٣ٚ.  اًح ٍأص حَُٟٔٔش إٔ أٝحَٓ حُطز٤ذ ٫ طظلن ٓغ ٓظطِزخص حُلخُش حُٜلّ٤ش َُِٔ٣ٞ ك٤٘زـ٢ ػِ٤ٜخ اريحء ٍأ٣ٜخ ٝٓ٬كظخطٜخ ُِطز٤ذ رؤىد ٝحكظَحّ.  ٝك٢ كخُش ػيّ حٓظـخرش حُطز٤ذ ٌُٜٙ حُٔ٬كظخصػِ٤ٜخ إٔ طٔـَ ًُي ك٢ ِٓق حَُٔ٣ٞ ٝار٬ؽ َٓ٘كش حُظَٔ٣ٞ ٫طوخً ٓخ ٣ِِّ.  ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣ٔخػي حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش ػِ٠ ططٞ٣َ ٓؼخٍكٜخ حُؼِٔ٤ش ٜٝٓخٍحطٜخ حُٜٔ٘٤ش رخٓظَٔحٍ.  ٣٘زـ٢ طٌَ٣ْ ٛ٤جش حُظَٔ٣ٞ ٝٓ٘لْٜ حُلٞحكِ حُٔخى٣ش ٝحُٔؼ٘ٞ٣ش.  حُلَٙ ػِ٠ طؼو٤لْٜ ٍٝكغ ٓٔظٞحْٛ حُؼَٓ٢ ٝحُؼِٔ٢ ٝك٠ٍٞ ىٍٝحص طؼو٤ل٤ش.  ط٘ـ٤ؼْٜ ػِ٠ حُٔ٘خًٍش حُلؼّخُش ك٢ حُويٓخص حُٜل٤ش.

عدد الصفحات ٣٧٥

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 66 ٚاعجبد اٌّّوٙخ/ اٌّّوٗ ٔؾٛ اٌّغزّغ:  ػِ٠ حَُٔٔٝ إٔ ٣ْٜٔ ك٢ هيٓش حُٔـظٔغ ٖٓ ه٬ٍ ٜٓ٘ظٚ ٝرٌَ آٌخٗخطٚ كٔذ ٓخ طوظ٠٤ٚ حُِٜٔلش حُؼخٓش، ٝ٣ٌٕٞ ًُي ك٢ ا١خٍ ح٧ٛيحف حُظخُ٤ش:  ٓٔخٍٓشحُٜٔ٘ش ػِ٠ أهٜ٠ ىٍؿش ٖٓ حُٔؼَكش ٝحُٜٔخٍس ٝحُٜيم ٝح٧ٓخٗش ٝحُٔظخرؼش ُٔخ ٣ٔظـي ك٢ ٓـخٍ حُظَٔ٣ٞ.  حُؼ٘خ٣ش رٜلّش حُٔـظٔغ رخُظٞػ٤ش حُٜلّ٤ش حُٔ٘خٓزش ُٔٞهغ حَُٔٔٝ.  حُٔٔخٛٔش ك٢ طلٔ٤ٖ حُويٓخص حُٜلّ٤ش حُٔويّٓش ُِٔـظٔغ ك٢ ٌٓخٕ ػِٔٚ ٝك٢ حُوطخع حُٜلّ٢ رٌَ٘ ػخّ.  حُٔٔخٛٔش هيٍ ح٩ٓظطخػش ك٢ ىٍحٓش حٌُٔ٘٬ص حُٜلّ٤ش ػِ٠ ٓٔظٟٞ حُٔـظٔغ ٝحهظَحف حُلٍِٞ حُٔ٘خٓزش ُٜخ.  حُٔ٘خًٍش حُلؼّخُش ك٢ حُزلٞع ٝح٩كٜخءحص حُطزّ٤ش حُظ٢ طل٤ي حُٔـظٔغ.  ح٩ُظِحّ رٔؼخٝٗش حُـٜخص حُٔوظّٜش ك٢ أىحء ٝحؿزخطٜخ ٗلٞ ٛلش أك٠َ ٓؼَ حُظزِ٤ؾ ػٖ ح٧َٓحٝ حُٔخٍ٣ش ٝح٧ٝرجش.

عدد الصفحات ٣٧٦

اٌفٙوً 67 ٚاعجبد اٌّوٗ/ اٌّّوٙخ ٔؾٛ اٌّوٙٝ ػِ٠ حَُٟٔٔش إٔ طويّ ّ حُويٓخص حُظَٔ٣٠٤ش حُ٬ُٓش َُٟٔخٛخ ريمّ س ٝاطوخٕ ًُٝي ٖٓ ه٬ٍ ٓخ ٣ِ٢:  كٖٔ ح٩ٓظٔخع َُِٔ٣ٞ ٝكْٜ ٓخًح ٣َ٣ي ٝٓٔخ ٣ٌ٘ٞ.  طـّ٘ذ حُظؼخُ٢ ػِ٠ حَُٔ٣ٞ أٝ ح٩ٓظِٜحء ٝحُٔوَ٣ش رٚ.  حكظَحّ ٝؿٜش ٗظَ حَُٔ٣ٞ.  حُٔٔخٝحس ك٢ حُٔؼخِٓش ر٤ٖ ؿٔ٤غ حَُٟٔ٠ ٝػيّ حُظلَ٣ن ر٤ْٜ٘ ك٢ حَُػخ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش رٔزذ طزخ٣ٖ َٓحًِْٛ ح٧ىر٤ش أٝ ح٩ؿظٔخػ٤ش أٝ ٗؼٍٞٙح حُ٘وٜ٢ ٗلْٞٛ.  حَُكن رخَُٔ٣ٞ ػ٘ي حُؼ٘خ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش َٝٓحػخس أكٌخّ ً٘ق حُؼٍٞس.  ح٩ٓظ٘خع ػٖ أ١ ٓٔخٍٓخص هي ط٠َ حَُٟٔ٠ ٓؼَ حٓظويحّ ١ٍم طَٔ٣٠٤ش ؿ٤َ ٓظؼخٍف رٜخ ػِٔ٤خً .  حٓظ٘خٍس َٓٔٝ ُي٣ٚ حُوزَس حٌُخك٤ش ك٢ كخُش هِش حُوزَس رخُؼ٘خ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش حُ٬ُٓش ٝحُ٠ٍَٝ٣ش.  ح٩ٓظَٔحٍ ك٢ طوي٣ْ حَُػخ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش َُِٟٔ٠ حُٜٔخر٤ٖ رؤَٓحٝ ؿ٤َ هخرِش ُِؼ٬ؽ أٝ ٓٔظؼٜ٤ش أٝ ٓٔ٤ظش كظ٠ ك٢ حُِلظخص ح٧ه٤َس ٖٓ ك٤خطٚ.  حُظزِ٤ؾ ػٖ أ١ ٓٔخٍٓخص ٓوخُلش ٧ػَحف ٝأه٬ه٤خص حُٜٔ٘ش اًح طلون ٖٓ كيٝػٜخ.  كلع َّٓ حَُٔ٣ٞ.  أهٌ إً حَُٔ٣ٞ ك٢ ؿٔ٤غ ح٩ؿَحءحص حُظَٔ٣٠٤ش.  ػيّ حٓظـ٬ٍ حُٔؼَكش حُٜٔ٘٤ش ك٢ أػٔخٍ ٣ٔ٘ؼٜخ حُوخٕٗٞ.  ػيّ حُو٤خّ رؤػٔخٍ طٔ٢ء اُ٠ حُٜٔ٘ش ٍٝٛٞطٜخ ك٢ حُٔـظٔغ.

عدد الصفحات ٣٧٧

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 68  حُٔ٘خًٍش ف١ ح٧رلخع حُؼِٔ٤ش ُظطٞ٣َ حُؼِّٞ حُظَٔ٣٠٤ش.  حُٔ٘خًٍش ُٝٓ٬ء حُٜٔ٘ش ٝرخه٢ أكَحى حُلَ٣ن حُٜلّ٢ ك٢ ططٞ٣َ ٜٓخٍطٜخ حُٜٔ٘٤ش.  ٝحُٔٔخٛٔش هيٍ آٌخٕ ًَ ْٜٓ٘ ك٢ طٞك٤َ حَُػخ٣ش حُٜلّ٤ش ح٥ٓ٘ش.  ػيّ هزٍٞ حُٜيح٣خ حُٔزخُؾ ك٤ٜخ ٖٓ حَُٟٔ٠ ٝأِْٜٛ روٜي حُلٍٜٞ ػِ٠ ِٓ٣ي ٖٓ ح٩ٛظٔخّ ٝحَُػخ٣ش.  ػيّ حٓظـ٬ٍ حًَُِٔ ُظٔٞ٣ن أ٣ش ٓ٘ظـخص أٝ هيٓخص ١زّ٤ش أٝ حُؼَٔ رٞظ٤لش أهَٟ ؿ٤َ حُظَٔ٣ٞ طٔ٢ء اُ٠ حُٜٔ٘ش.  ػِ٠ حَُٟٔٔش/ حَُٔٔٝ ح٩ػظ٘خء ٗوٜ٤خً رخَُٟٔ٠ حٌُِّٔق ٍػخ٣ظْٜ ٝ٣لظَ ػِ٤ْٜ حٓظويحّ أٗوخٙ ؿ٤َ ٓـخُ٣ٖ رٔٔخٍٓش حُٜٔ٘ش ٝكوخً ُ٨ٍٛٞ ُ٤٘ٞرٞح ػّ٘ٚ ػ٘ي حُ٠ٍَٝس.  ػِ٠ حَُٔٔٝ إٔ ٣ِظِّ ك٢ ؿٔ٤غ حُظَٝف رٔزخىة حَُ٘ف ٝح٩ٓظوخٓش ٝح٫كظَحّ. ِٓ أفلال١بد ِٕٙخ اٌزّو٠٘:  الإفلآ: حَُٔٔٝ ٟٓٞغ ػوش حَُٔ٣ٞ ٝأِٛٚ ًٝٝ٣ٚ ٝحُٔـظٔغ، ٝأْٛ ٓخ ٣ٞؿذ ٌٛٙ حُؼوش إٔ ٣وِٚ ُْٜ ك٢ طويّ حُؼ٘خ٣ش حُظَٔ٣٠٤ش حُ٬ُٓش.  الأِبٔخ: حَُٔٔٝ ّإطٖٔ ػِ٠ ح٧ٍٝحف ٝح٧ػَحٝ، ك٬ ري إٔ ٣ظٜق رخ٧ٓخٗش ٝإٔ ٣ئىّ١ ٌٛٙ ح٧ٓخٗش ػِ٠ ٝؿٜٜخ حُٜل٤ق، ٖٝٓ ح٧ٓخٗش حُٔلخكظش ػِ٠ أَٓحٍ حَُٟٔ٠.

عدد الصفحات ٣٧٨

اٌفٙوً 69  اٌٖلق: كخَُٔٔٝ ٛخىم اًح ػَٔ أٝ هخٍ أٝ ًظذ أٝ ٜٗي.. كَ٣ٚ ًَ حُلَٙ أ٫ طيكؼٚ ٗٞحُع حُوَر٠ أٝ ؿ٤َٛخ اُ٠ إٔ ٣يُ٢ رٜ٘خىس أٝ طوَ١ٍ ٣ؼِْ أٗٚ ٓـخ٣َ ُِلو٤وش.  اٌّؾجخ ٚاٌؼطف: كخَُٔٔٝ ٓلذّ َُٟٔخٙ ػطٞف ػِ٤ْٜ، ٍك٤ن رْٜ، ٝػِ٤ٚ إٔ ٣ٌٕٞ ُزوخً ٓؼْٜ ٓظِطلخً رْٜ، ٝػِ٤ٚ إٔ ٣َحػ٢ ٗلٔ٤خطْٜ ٝ٣ِـؤ اُ٠ ح٧ٓخُ٤ذ حُظ٢ طؼ٤ٖ ػِ٠ حُظوِّٚ ٖٓ ح٧ٝٛخّ.  اٌٖجو: إ ٜٓ٘ش حُظَٔ٣ٞ ٜٓ٘ش ٗخهّش ٝحُظؼخَٓ ٓغ ٗٞػ٤خص ٓوظِقس ٖٓ حُٔـظٔغ ٣ظطِّذ هيٍحً ًز٤َحً ٖٓ حُٜزَ ٝٓؼش حُٜيٍ، ك٬ ريّ َُِٔٔٝ إٔ ٣ظٜق رٜٔخ.  اٌزٛاٙغ: ػِ٠ حَُٔٔٝ إٔ ٣ٌٕٞ ٓظٞحٟؼخً ك٬ ٣ظٌزَّ ػِ٠ َٟٓخٙ أٝ ٣لظوَْٛ ٜٓٔخ ًخٕ ٗؤْٜٗ، ٖٝٓ طٞحٟغ لله ٍكؼٚ.

عدد الصفحات ٣٧٩

اٌّوعغ فٟ أفلال١بد ِٕٙخ اٌطت 70

عدد الصفحات ٣٨٠