المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

المرجع في أخلاقيات مهنة الطب القضايا الأخلاقية والفقهية في المهن الصحية 1

محمد علي البار

صفحة ١ من ٢٠

اُلٜوً 1 ٓٞٓٞػش أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ (حُو٠خ٣خ ح٧ه٬ه٤ش ٝحُلوٜ٤ش ك٢ حُٜٖٔ حُٜل٤ش) د. محمد علي البار د. حسان شمسي باشا اٍزشبه١ أٓواع ثبؽ٘٤خ، فج٤و ثبُٔغبٓغ اُلوٜ٤خ، ٓل٣و ٓوًي أفلاه٤بد اُطت ثبُٔوًي اُطج٢ اُلُٝ٢ ثغلح اٍزشبه١ أٓواع اُوِت ثبَُٔزشل٠ اُغٌٍو١ ثغلح، فج٤و ثبُٔغٔغ اُلوٜ٢ اُلُٝ٢ د. عدنان أحمد البار اٍزبم ؽت الأٍوح ٝأُغزٔغ ثٌِ٤خ اُطت ، عبٓؼخ أُِي ػجل اُؼي٣ي ٝأُـشوف ػِ٠ ًوٍ٢ ٓؾٔل ؽَ٤ٖ اُؼٔٞك١ لأفلاه٤بد أُٔبهٍخ اُطج٤خ ثغبٓؼخ أُِي ػجل اُؼي٣ي ثغلح حُـِء ح٧ٍٝ الناشر ًوٍ٢ ٓؾٔل ؽَ٤ٖ اُؼْٝك١ لأفلاه٤بد أُٔبهٍخ اُطج٤خ عبٓؼخ أُِي ػجل اُؼي٣ي- علح

عدد الصفحات ١

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 2 حقوق الطبع محفوظة الطبعة الأولى 1433 هـ- 2012 م الناشر توزيع ًوٍ٢ ٓؾٔل ؽَ٤ٖ اُؼٔٞك١ لأفلاه٤بد أُٔبهٍخ اُطج٤خ عبٓؼخ أُِي ػجل اُؼي٣ي- علح ٌٓزجخ ً٘ٞى أُؼوكخ - علح

عدد الصفحات ٢

اُلٜوً 3 ٌَٗ ٝطوي١ٍ ٣ؤط٢ ٌٛح حُـٜي حُؼِٔ٢ ًَٔ٘ٝع رلؼ٢ ٓ٘زؼن ٖٓ ًَٓ٢ ٓلٔي كٔ٤ٖ حُؼٔٞى١ ٧ه٬ه٤خص حُٔٔخٍٓش حُطز٤ش ٝطلض ٓظِش ٓؼٜي حُزلٞع ٝح٫ٓظ٘خٍحص ًٝٝخُش حُـخٓؼش ُ٨ػٔخٍ ٝح٩ريحع حُٔؼَك٢ حَُٔ٘ف ػِ٠ حٌَُٓ٢، ٝحُٔئُلٕٞ رـخٓؼش حُِٔي ػزي حُؼِ٣ِ. ٣ـيٛخ كَٛش ُظوي٣ْ هخُٚ حٌَُ٘ ٝحُغٍكخٕ ُِ٘٤ن ٓلٔي كٔ٤ٖ حُؼٔٞى١ ٍٓٔٞ حٌَُٓ٢ ػِ٠ ىػٔٚ حُٔو٢ ٝطذٕ٣ٚ ُٔؼَ ٌٛح حُ٘٘خ١ حُؼِٔ٢ حُٜخىف ٓخثِ٤ٖ الله ػِ ٝؿَ أٗٚ ٣ـؼِٚ ك٢ ٛلخثق أػٔخُٚ ٝ٣ـٍِ ُٚ حُٔؼٞرش ًٔخ ٣ظويٕٓٞ رخٌَُ٘ ٝحُؼ٘خء ٩ىحٍس ؿخٓؼش حُِٔي ػزي حُؼِ٣ِ ٓٔؼِش ك٢ ٓؼخُ٢ ٓي٣َٛخ ًٝٝ٤ِٜخ ُ٨ػٔخٍ ٝح٩ريحع حُٔؼَك٢ ػِ٠ ىػْٜٔ ٝٓئحُطْٜ ٌُٜح: (ﯟ ﯠ ﯡ ﯨ ﯩ ﯤ ﯥ ) [حُـٔؼش: 2] و الموفق

عدد الصفحات ٣

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 4

عدد الصفحات ٤

اُلٜوً 5  حُٔويٓش حُلٔي لله (ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭺ ) [حُؾٓؼش: 2] ِٝٛ٠ الله ػِ٠ ٖٓ أٍِٓٚ الله ٍكٔش ُِؼخُٔ٤ٖ (ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ) [ح٧ٗز٤خء: 107] ٝآُٚ ٝٛلزٚ ٖٝٓ ٝح٫ٙ حُ٠ ٣ّٞ حُي٣ٖ. ٝرؼي كبٕ ح٧ه٬م ٛ٢ ًٍ٤ِس ٌٛح حُي٣ٖ ٝططٜ٤َ حُ٘خّ ٖٓ أىٍحٕ حَُ٘ى ٝحُـزض ٝحُطخؿٞص ّٝ١ث٢ ح٧ه٬م، ٛ٢ ٝظ٤لش ح٧ٗز٤خء ػِ٤ْٜ ِٛٞحص الله ٍٝكٔظٚ ٝرًَخطٚ. ٝهي ٝٛق حُُٔٞ٠ ٓزلخٗٚ ٝطؼخُ٠ كز٤زٚ ٝه٤َطٚ ٖٓ هِوٚ ٓلٔيحاً  روُٞٚ (ﮛ ﮜ ﮝ ﮞ) [ٕ: 4] ٝؿؼِٚ هيٝس ُِزَ٘٣ش ػخٓش ُِِٝٔٔٔ٤ٖ هخٛش هخٍ طؼخُ٠ (ﯯ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ) [ح٧كِحد: 21] كٜٞ حُويٝس حُلٔ٘ش ٝحُٔؼَ ح٧ػِ٠. ٝهي هخٍ  «إّا ثؼضذ لأرْٔ ٌٓبهّ الأفلام»(1). (1) أهَؿٚ ٓخُي ك٢ حُٔٞ١ؤ ٝأكٔي ك٢ ٓٔ٘يٙ رِلع "حٗٔخ رؼؼض ٧طْٔ ٛخُق ح٧ه٬م.

عدد الصفحات ٥

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 6 ٌَُٝ أٓش ٖٓ ح٧ْٓ أه٬م ٜٓيٍٛخ ح٧ٍٝ ٓخ ؿخء رٚ ح٧ٗز٤خء ٝحََُٓ ػِ٤ْٜ حُٔ٬ّ ٝصبٗ٤ٜب: حُلطَس حُظ٢ كطَ الله حُ٘خّ ػِ٤ٜخ (ﯢ ﯣ ﯦ ﯧ ﯝ ﯞﯟ ﯠ ﯡ ﯨ ﯩ) [حَُّٝ: 30] ٝهُٞٚ  «ًَ ُٓٞٞك ٣ُٞل ػِ٠ اُلطوح كؤثٞاٙ ٣ٜٞكاٗٚ أٝ ٣٘ظوإٙ أٝ ١ّعَبٗٚ» .ٝح٫ٓ٬ّ ٛٞ ى٣ٖ حُلطَس. ٝصبُضٜب: حُؼوَ حٌُ١ ٝٛذ الله ُ٬ٗٔخٕ ٝحٌُ١ رٚ ػَف حُلن ٝحُزخ١َ، كبًح حؿظٔؼض ٌٛٙ حُؼ٬ع، ٓؼيص ح٫ٗٔخٗ٤ش ٝاًح ٟخػض طِٔهض ح٫ٗٔخٗ٤ش، ٝأٛزق حُزَ٘ ك٢ ؿل٤ْ ٫ ٣طخم، ٣ؤًَ حُوٞ١ حُ٠ؼ٤ق ٝ٣ويع حٍمدّ حُـَ حُِٔ٤ْ. ًٔخ َٗحٙ ك٢ ػخٍّ حُزَ٘ حُ٤ّٞ. ٝ٣ؼظزَ ح٧١زخء ك٢ ٓويٓش حُزَ٘ حٌُ٣ٖ ٣ـذ ػِ٤ْٜ إٔ ٣ظلِٞح رؤكٖٔ ح٧ه٬م اً ْٛ أٓ٘خء ػِ٠ أريحٕ حُ٘خّ ٝػِ٠ ٛلش حُوِٞد ٝحُؼوٍٞ. ٝهي حػظزَ ح٧١زخء حُويٓخء إٔ ح٧ه٬م طخرؼش ُِٔحؽ حُـْٔ. ًٝخٕ ؿخُ٤ّ٘ٞ ٝؿ٤َٙ ٣ظليػٕٞ ػٖ ٌٛٙ ح٧ِٓؿش ٝٛ٢ ػ٘يْٛ أٍرؼش: (temperament.) 1- اُلّ: ٝٛٞ ٌٖٓ حَُ١ٞرش ٝحُلَحٍس ٌٝٓخٗٚ حُؼَٝم. ٝ٣ِلن حُ٘لْ ٖٓ أػَحٟٚ هٞس حٌُ٘٤ٔش ٝػَحّس حُطزغ ٝهٞس حُٜ٘ٞس ُِ٘ٔخء ِٝٓطخٗٚ ك٢ حُ٤خكؼ٤ٖ ٝحُ٘زخد ٝك٤ٚ ٣ٌٕٞ ح٫ٗيكخع ٝػيّ حُظَٝ١. ٝٛخكذ ٌٛح حُِٔحؽ ٣ُؼَف رخُِٔحؽ حُيٓٞ١ sanguinous temperament. اُْهّح اُظلواء: ٝٛ٢ كخٍّس ٗخٍ٣ّش ٣خرٔش طلَُٛخ حُلٞ٣ِٜٚ حَُٔحٍ٣ش (Gall bladder )ٝ٣ِلن حُ٘لْ ٖٓ أػَحٟٜخ حًٌُخء ٝحُ٘زخٛش ٝحُليّس ٝػيّ حُظَٝ١ ٝطظَٜ ؿِزظٜخ ك٢ ٖٓ آهَ حُ٘زخد ٝحَُؿُٞش ٝ٣ؼَف حُِٔحؽ رخُٜلَحٝ١ (bilious temperament ) رخُليس ٝحُ٘زخٛش. أُوّح اَُٞكاء: ٌّٜٝٓ٘خ كٔذ ُػْٜٔ حُطلخٍ. - ٝرٜخ ٣ٌٕٞ حُٜٔض ٝحُظلٌ٤َ ٝحُظَّٝ١ ٝحُلِٕ ٝح٩ٕهذحٝ. ٝ٣ؼَف ٛخكزٜخ

عدد الصفحات ٦

اُلٜوً 7 رخُِٔحؽ حُٔٞىحٝ١Melancholous Temperament ِٝٓطخٗٚ ك٢ ُٖٓ حٌُُٜٞش. اُجِـْ: ٜٝٓيٍٙ حُيٓخؽ ٝحَُثضحٕ كٔذ ُػْٜٔ. ٝٛٞ ٌٖٓ حُزَٝىس ٝحَُ١ٞرش ِٝٓحؿٚ حُؼـِ ٝحُلظٍٞ ٝحُِ٤ٖ ِٝٓ٢حٗٚ ك٢ ٖٓ حُ٘٤وٞهش Cphlegmatic Temperament . ٝحػظيحٍ ٌٛٙ ح٧ِٓؿش ٛٞ حُٜلش ٌُٖٝ ٌَُ َٓكِش ٖٓ َٓحكَ حُؼَٔ ؿِزش ٧كي ٌٛٙ ح٧ِٓؿش. ٝأٍٝ ٖٓ َٗف ٌٛٙ حُ٘ظَ٣ش ٖٓ حُِٔٔٔ٤ٖ كٔذ ػِٔ٢ ٛٞ حُلو٤ٚ ح٫ٗئُ٢ ػزي حُِٔي رٖ كز٤ذ ح٧ٗئُ٢ ح٧ُز٤َ١ حُٔظٞك٢ ٓ٘ش 238 ٛـ ك٢ ًظخرٚ حُطذ حُ٘زٞ١. ػْ َٗكٜخ رؼي ًُي حُل٤ِٔٞف حٌُ٘ي١ ٝحُل٤ِٔٞف ٝحُطز٤ذ أرٞ رٌَ حَُحُ١ ٝٛخٍص. َٗٝف حَُحُ١ ٌُٜٙ حُ٘ظَ٣ش هخػيس حُطذ ُيٟ حُِٔٔٔ٤ٖ. ٝػِ٠ أٓخٜٓخ كُٜٔض ح٧ِٓؿش ٝح٧ه٬م ُيٟ ح٧١زخء ٝػِ٠ هٞحػيٛخ هخٓض َٛٝف حُطذ ٝحُٔؼخُـخص ك٢ ُْٜٓ٘. ٝهي رطِض ٗظَ٣خص ح٧ِٓؿش ح٧ٍرؼش ٝح٧ه٬م ح٧ٍرؼش ٝحُؼ٘خَٛ ح٧ٍرؼش، ٝٛخٍص ح٧ٍٓٞ أػوي رٌؼ٤َ ٓٔخ ًًَٙ أروَح١ ٝؿخُ٤ّ٘ٞ ٝأ١زخء حُ٤ٞٗخٕ ٝك٬ٓلظْٜ َٝٗٝف حَُحُ١ ٝحٌُ٘ي١ ٝحرٖ ٓ٤٘خ ٌٝٓٔٞ٣ٚ حُن. ٝ٣وخٍ إٔ أٍٝ ٖٓ أظَٜ حُطذ ٝأه٬ه٤خطٚ ٛٞ ٗز٢ الله اىٍ٣ْ # ٝطٔٔ٤ّٚ حُظٍٞحس أهٖٝم (Enochs )ٝ٣ٔٔ٤ٚ رؼٞ حُٔئٍه٤ٖ َْٛٓ حَُٜحٓٔش . ٝهخُٞح أٗٚ ػخٕ ك٢ َٜٓ. ٝهي ظَٜ ك٢ َٜٓ أٓ٘لٞطذ حُطز٤ذ حُٜٔ٘يّ حٌُ١ ػخٕ كٞحُ٢ 2800 ٓ٘ٚ هزَ حُٔ٤٬ى (أ١ كٞحُ٢ 4800 ٌٓ٘ ٝهظ٘خ حُلخَٟ) ٝهي ٍكؼٚ حَُٜٔ٣ٕٞ اُ٠ ىٍؿش ح٥ُٞٛ٤ش ٝػزيٝٙ ٟٖٔ آُٜظْٜ حُؼي٣يس. ٝهي ٟٝغ ُْٜ ًؼ٤َحاً ٖٓ أه٬ه٤خص حٍ١ذ ٝػِٞٓٚ ٟٝٝغ ُْٜ ًظخرخاً ٣ـذ ػِ٠ حُطز٤ذ حٌُخٖٛ حطزخػٚ كبٕ هخُلٚ ػٞهذ ػوٞرخص ٗي٣يس. ٖٝٓ ًُي أٗٚ ٓ٘غ ح٫ؿٜخٝ (آوخ١ كَٔ حَُٔأس) ٝحػطخثٜخ ٓخ ٣٠َّ ؿ٘٤ٜ٘خ. ٝحُـَ٣ذ كوخاً إٔ (رَى٣ش ًٕٞ)

عدد الصفحات ٧

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 8 ٝحُظ٢ ًظزض ٓ٘ش 1950 هزَ حُٔ٤٬ى ك٤ٜخ 17 ٝٛلش ٧َٓحٝ حُـَحكش ٝطير٤َ حُلٞحَٓ، ٝٓؼَكش ؿْ٘ حُـ٘٤ٖ. ٝػَف حَُٜٔ٣ٕٞ حُويٓخء حُظوٜٚ ك٢ حُطذ كٜ٘خى حٌُخٖٛ حُؼ٘خد (Priest Herbalist )ٝحٌُخٖٛ حُطزخثؼ٢ (priest physician )ٝحُـَحف surgoen حُن ًٝخٕ ػِ٠ حُطز٤ذ حٌُخٖٛ إٔ ٣لخكع ػِ٠ حُ٘ظخكش ٝ٣ـظَٔ رخُٔخء َٓط٤ٖ ٜٗخٍحاً َٝٓط٤ٖ ُ٤٬اً، ٝ٣َطي١ ػ٤خرخاً ر٤٠خء ٝػِ٤ٚ إٔ ٣وّٚ ٗؼَٙ ٝأظخكَٙ ًَ ػ٬ػش أ٣خّ. ٝ٣ؼظزَ طِٞ٣غ حُٔ٤خٙ ٝٓـخٍ٣ٜخ ٖٓ حٌُٗٞد حٌُزَٟ حُظ٢ طٔظلن حُؼوٞرش ك٢ حُيٗ٤خ ٝح٥هَس. ٝ٫ ري إٔ ٣وّٞ ٖٓ كؼَ ًُي رظوي٣ْ حُوَحر٤ٖ ُ٦ُٜش، ًٔخ طُلَٝ ػِ٤ٚ ؿَحٓش ٓخُ٤ش. ٝٛٞ أَٓٓٞؿٞى ُيٟ حُل٠خٍس حَُٜٔ٣ش حُوي٣ٔش ٝحُل٠خٍس حٍَٓٞٓ٣ش ك٢ حُؼَحم ٝحُل٠خٍس حُٔزخث٤ش ك٢ حُ٤ٖٔ، ٝٛٞ أَٓ ٗلظخؽ حُ٤ٚ حُ٤ّٞ أٗي حُلخؿش. ٝطٔظي حُل٠خٍس حَُٔٞٓ٣ش اُ٠ ٓخ هزَ أٍرؼش ح٥ف ػخّ هزَ حُٔ٤٬ى ػْ طِظٜخ حُل٠خٍس ح٧ٍٗٞ٣ش ٝحُزخرِ٤ش. ٝهي ٗظْمَّ حُِٔي كٍٔٞحر٢ أٍٓٞ ٌِٓٔظٚ حُٞحٓؼش ٟٝٝغ َٗ٣ؼش ٍٜٓ٘ٞس رخْٓ َٗ٣ؼش كٍٔٞحر٢ (حٌُ١ ػخٕ هزَ أًؼَ ٖٓ أٍرؼش ح٥ف ػخّ ٖٓ ػٜيٗخ حُلخَٟ) ٝك٤ٜخ ٗظْ كٍٔٞحر٢ ٜٓ٘ش حُطذ ك٢ حُٔٞحى 218 اُ٠ 222 . ٝهي حٓظؼَٟ٘خ ك٢ حُلَٜ حُؼخٗ٢ ٖٓ ٌٛح حٌُظخد أه٬ه٤خص ٝط٘ظ٤ٔخص ٜٓ٘ش حُطذ ػ٘ي ٓوظِق ح٧ْٓ ٓزظيث٤ٖ رَٜٔ حُلَػٞٗ٤ش حُوي٣ٔش ٝهٞحٗ٤ٖ أٓلٞطذ اُ٠ حُؼَحم ٝك٠خٍحطٜخ، ٝٝهل٘خ ػ٘ي هٞحٗ٤ٖ كٍٔٞحر٢، ٝٛ٢ أٍٝ َٗ٣ؼش ٌٓظٞرش ٓيّٝٗش ػَكظٜخ حُزَ٘٣ش، ػْ ًًَٗخ حُ٤ٞٗخٕ حٌُ٣ٖ حٓظلخىٝح ٖٓ ح٧ْٓ حُٔخروش ٓؼَ حَُٜٔ٣٤ٖ حُويٓخء ٝحُزخرِ٤٤ٖ ٝؿ٤َْٛ ك٢ ػِْٜٞٓ حُطز٤ّش. ًٝخٕ أٍٝ ٝأَٜٗ ٖٓ ٟٝغ ُْٜ حُطذ حٓوِز٤ّٞ (Eusclopious )ٝهي ١ٍّٞ ٓخ ٝؽىٙ ػ٘ي حَُٜٔ٣٤ٖ هخٛش ٝحػظٔي ػِ٤ٚ ٝآُمَّٚٙ حُ٤ٞٗخٗ٤ٕٞ ًٔخ أُمَّٚٙ

عدد الصفحات ٨

اُلٜوً 9 حَُٜٔ٣ٕٞ حُويٓخء أٓلٞطذ ٝ٣وخٍ أٗٚ ًخٗض ُٚ ر٘ظخٕ حكيحٛٔخ ٛ٤ـ٤خء ٜٝٓ٘خ ؿخء حْٓ حُٜلّش (Hygiene )ٝح٧هَٟ رخٗخٓ٤خ (panacea )أ١ حُيٝحء حُ٘خك٢ ُـٔ٤غ ح٧َٓحٝ. ٝرو٢ حُطذ َّٓح اُ٠ إٔ أظَٜٙ أكي أكلخى حٓنُز٤ّٞ ٝٛٞ أروَح١ (Hippocrates )حٌُ١ ػخٕ ك٢ حُوَٕ حُوخْٓ هزَ ٓ٤٬ى، ٝػِ٠ ٣ي٣ٚ طلٍٞ حُطذ اُ٠ ػِْ ٝحُ٠ ٗظَ٣خص ٝحٗظَٜ أروَح١ رؤٔٚ حٌُ١ ًخٕ ػِ٠ ًَ ١ز٤ذ إٔ ٣ؤٔٚ ػ٘ي طوَّؿٚ ٖٓ ًِ٤خص حُطذ، ٝهزَ ٓٔخٍٓظٚ حُؼِٔ٤ش. ٝهي هخّ حُِٕٔٔٔٞ رخػظٔخى ٌٛح حُؤْ رؼي اُحُش حًَُ٘٢ّ حص حُٞحٍىس ك٤ٚ، ٝحُؤْ رخ٥ُٜش ٝرخ٩ُٚ أرُٞٞ..حُن ٝهي طّْ طؼي٣َ ٌٛح حُؤْ َٓحٍحاً . ٝأْٛ ٓخ ك٤ٚ هٍٞ حُطز٤ذ ٝٓٞف ٫ أػَٔ ٗ٤جخاً ٣٠َّ حَُٟٔ٠ ٝ٫ أػط٤ْٜ ىٝحء هظخ٫، ٝ٫ أػط٢ حَُٔأس ىٝحء ُٓـٜ٠خ ٝ٫ أٗن ػّٔاًٖ ك٢ ٓؼخٗظٚ كـَ ٌُٖٝ أطَى ًُي اُ٠ ٖٓ ًخٗض كَكظٚ ٌٛح حُؼٍْ.. ٝأىهَ حُز٤ٞص ُٔ٘لؼش حَُٟٔ٠ كو٢ ٝأكلع ًَ َٓرٍّ ٝأٓٔؼٚ ٝأٍحٙ ك٤ٜخ. ًٝظذ أك٬١ٕٞ (plato )إٔ حُطز٤ذ ٣ـذ إٔ ٣ُوِ٠ ٖٓ ًَ ٓٔئُٝ٤ش اًح ٓخص حَُٔ٣ٞ، ٍؿْ إٔ حُطز٤ذ هي هخّ رخُؼ٘خ٣ش حُٞحؿزش كٔذ أٍٛٞ حُٜٔ٘ش. ٝٛٞ أَٓ أًيّطٚ حُٔٞحػ٤ن حُطز٤ّش ػ٘ي ٓوظِق ح٧ْٓ. أٓخ اًح ىحٕ حُٔٞص ٗخطـخاً ػٖ ؿَٜ حُطز٤ذ ٝٓوخُلظٚ ٧ٍٛٞ ٜٓ٘ظٚ، كبٗٚ ٣ؼخهذ ػوٞرخص ٗي٣يس طَٜ اُ٠ ح٫ػيحّ اًح ًخٕ حُٔظٞك٠ ٖٓ ح٧كَحٍ، ٝػوٞرش ٓخُ٤ش اًح ًخٕ ٖٓ حُؼز٤ي. ٝك٢ حُؼٍٜٞ حُٞٓط٠ حٍطٌٔض أٍٝٝرخ اُ٠ ػٍٜٞ حُظ٬ّ (Dark Ages )ٝحهظلض ًظذ حُ٤ٞٗخٕ حُظ٢ حٗظوِض حُ٠ حُِٔٔٔ٤ٖ كطٍّٞٝٛخ ٝأٟخكٞح اُ٤ٜخ، ٝظَٜص ٜٗ٠ش ػِٔ٤ش ٝ١ز٤ّش ٍحثؼش ك٢ أٍؿخء حُز٬ى ح٫ٓ٬ٓ٤ش حٓظيّص ٖٓ روخٍٟ َٝٓٔه٘ي ك٢ حَُ٘م اُ٠ هَ١زش ٝحَُِٛحء ٝأٗز٤ِ٤ٚ ك٢ أهٜ٠ حُـَد (ك٢ ح٫ٗيُْ) ٍَٓٝح رزـيحى ٝىٓ٘ن ٝكِذ ٝحُوخَٛس ٝحُو٤َٝحٕ...اُن.

عدد الصفحات ٩

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 10 ٝظَٜص آىحد ٜٓ٘ش حُطذ ٝٓل٘ش حُطز٤ذ (أ١ حٓظلخٕ حُطز٤ذ هزَ إٔ ٣ٔخٍّ حُٜٔ٘ش) ٝط٘ظ٤ٔخص حُٜٔ٘ش ٝهٞحٗ٤ٜ٘خ ٝح٩َٗحف ػِ٤ٜخ ٝٓلخٓزش َٝٓحهزش ح٧١زخء ٝحُٜ٤خىُش ك٤ٔخ ػَف رٌظذ حُلٔزش. ٝأٍٝ ٖٓ ًظذ ًظخرخاً ٓٔظوّ٬ ك٢ آىحد حُطز٤ذ ٛٞ حُل٤ِٔٞف حُطز٤ذ حٌُ٤ٔ٤خث٢ حُٜ٤يُ٢ أرٞ رٌَ حَُحُ١ ٛخكذ حُٔٞٓٞػش حُطز٤ّش حٌُزَٟ (حُلخٝ١ ك٢ حُطذ) ٝٛخكذ ًظخد حٍُٜٔ٘ٞ١ ك٢ حُطذ ٌٝٓظ٘ق حٌُؼ٤َ ٖٓ ح٧َٓحٝ، ٝحٌُ١ كَّم ر٤ٖ حُلٜزش ٝحُـيٍ١ ريهش ٝحٌُ١ ٟٝغ ًظخرخاً هخٛخاً رطذ ح٧١لخٍ ًٝظخرٚ حُٜخّ حُٔوظَٜ حىد حُطز٤ذ ػْ ؿخء رؼيٙ آلخم حَُٛخٝ١ كٟٞغ ًظخد أىد حُطز٤ذ حٌُ١ طَُؿْ حُ٠ ح٩ٗـِ٤ِ٣ش، ٜٝٓ٘خ اُ٠ حُؼي٣ي ٖٓ حُِـخص.. ٝأٓخ ًظذ حٓظلخٕ ح٧١زخء كٜ٢ هي٣ٔش ٝهي ٟٝغ ك٘٤ٖ رٖ آلخم ًظخد «ٓل٘ش حُطز٤ذ» ًٝظخد ػَ٘ ٓٔخثَ ك٢ حُؼ٤ٖ اُ٠ ؿ٤َ ًُي ٖٓ حٌُظذ حُظ٢ ٣ٔظلٖ ك٤ٜخ حُطز٤ذ. ػْ ظَٜص ًظذ حُلٔزش. ٝهي ُٝ٠ ػَٔ رٖ حُوطخد  حُ٘لخء ر٘ض ػزي الله حُوَٗ٤ش حُلُٔزش ػِ٠ ح٧ٓٞحم ك٢ حُٔي٣٘ش حٍُٔ٘ٞس ٝٓؼٜخ ػزي الله رٖ ػظزش ٍٟ٢ الله ػٖ حُـٔ٤غ. أٓخ ك٢ ٌٓش حٌَُٔٓش كوي ُٝ٠ حُلٔزش ك٤ٜخ ػ٤ٖ حٍُّْحء ر٘ض كٜ٤َ ٝه٤َ ٜٗ٤ي ح٧ٓي٣ش. ٝأٍٝ ٖٓ أكَى حُلٔزش رٌظخد، كٔذ ػِٔ٢، ٛٞ ػزي حَُكٖٔ رٖ َٜٗ حُ٘٤ٍِ١ حُٔظٞك٢ ٓ٘ش 589 ٛـ «ٜٗخ٣ش حَُطزش ك٢ ١ِذ حُلٔزش» ٝهي ٟٝؼٚ ُِِٔطخٕ ٛ٬ف حُي٣ٖ ح٧٣ٞر٢ ٝحٗظَٜ أ٣٠خاً ًظخد ٓلٔي رٖ ٓلٔي رٖ أكٔي (حرٖ ح٫هٞس) حُٔظٞك٢ ٓ٘ش 729 ٛـ ٝٛٞ «ٓؼخُْ حُوَرش ك٢ أكٌخّ حُلٔزش» ًٝظخد ٓلٔي رٖ أكٔي (حرٖ حُزّٔخّ) حُٔؼخَٛ ٫رٖ ح٫هٞس ًٝظخرٚ: «ٜٗخ٣ش حَُطزش ك٢ ١ِذ حُلٔزش». ٝك٤ٜخ طلٜ٤َ حُلٔزش ػِ٠ ح٧١زخء ٝحٌُلّخُ٤ٖ ٝحُـَحك٤ٖ (حُـَحةف٣٤ٖ) ٝحُلٜخى٣ٖ ٝحُلـّخٓ٤ٖ ٝحُٜ٤خىُش.

عدد الصفحات ١٠

اُلٜوً 11 ٝهي َٗك٘خ ًُي ًِٚ ك٢ حُلَٜ حُؼخٗ٢ ٖٓ ًظخر٘خ ٌٛح ٝأٟٝل٘خ حٛظٔخّ حُِٔٔٔ٤ٖ رخُٔٔئُٝ٤ش حُطز٤ّش ٟٝٔخٕ حُطز٤ذ، ٝٓخ ٍٝى ك٢ ًُي ٖٓ أكخى٣غ ٗزٞ٣ش، ٝأكٌخّ كوٜ٤ٚ ٝأٜٗ٤٘خ حُلَٜ روَحٍ حُٔـٔغ حُلوٚ١ ح٫ٓ٬ٓ٢ حُيُٝ٢ ك٢ ىٍٝطٚ حُؼخٓ٘ش ك٢ دٍٝٗخ١ ىحٍ حُٔ٬ّ ٓلَّ 1414 ٛـ/ ٣ٞٗ٤ٚ 1993 .ػْ ًًَٗخ ك٢ ٜٗخ٣ش حُلَٜ حُوَحٍحص حُطز٤ّش حُلوّٜ٤ٚ ٖٓ ً٬ حُٔـٔؼ٤ٖ حُٔٞهَ٣ٖ: حُٔـٔغ حُلوٜ٢ ح٩ٓ٬ٓ٢ حُظخرغ َُِحرطش حُؼخُْ ح٩ٓ٬ٓ٢ رٌٔش حٌَُٔٓش ٝحُٔـٔغ حُلوٜ٢ ح٩ٓ٬ٓ٢ حُيُٝ٢ حُظخرغ ُٔ٘ظٔش حُٔئطَٔ ح٩ٓ٬ٓ٢، ٝطٞٛ٤خص ٝهَحٍحص حُٔ٘ظٔش ح٩ٓ٬ٓ٤ش ُِؼِّٞ حُطز٤ش رخٌُٞ٣ض. ًُٝي ًِٚ ٣ٌَ٘ ػَٝس ٟؤش ك٢ ٓـخٍ أه٬ه٤خص حُطذ ٝكوٚ حُطز٤ذ، ٗخٓ٬اً رٌُي ؿٔ٤غ حُؼخِٓ٤ٖ ك٢ حُٜٖٔ حُٜلّ٤ش. ٝهي ؿؼِ٘خ حُلَٜ ح٧ٍٝ ُٟٔٞٞع ْٜٓ ٝٛٞ ح٧ه٬ه٤خص حُطز٤ّش ر٤ٖ حُلَٓلش حُـَر٤ش ٝحُ٘ظَس ح٫ٓ٬ٓ٤ش. اً أٗ٘خ ٗٔظٍٞى ػِٞٓ٘خ حُطز٤ش ٖٓ حُـَد ٝ٫ ػ٤ذ ك٢ ًُي، كخُلٌٔش ٟخُش حُٔئٖٓ ٝ٫ ٗي إٔ حُـَد هي طويّّ ك٢ ًخكش حُؼِّٞ ٌٓ٘ ريح٣ش ػَٜ حُٜ٘٠ش ك٢ حُوَٕ حُوخْٓ ػَ٘ ٝحُٔخىّ ػَ٘ حُٔ٤٬ى٣٤ٖ اُ٠ حُ٤ّٞ. ُٝ٨ٓق أٛزل٘خ ػخُش ػِ٠ حُـَد ك٢ ًَ ٕ١ء طوَ٣زخاً، ٝٛٞ أَٓ ٓؼ٤ذ كوخاً، ُْٝ ْٜٗٔ ٗلٖ ُٝٞ رـِء ٣ٔ٤َ ك٢ حُل٠خٍس حُلخُ٤ش، ٝإ ًخٕ حُل٠َ ك٢ ًؼ٤َ ٖٓ ح٧ٍٓٞ ُِٔل٘خ، ٌُٖٝ ًُي ٫ ٣ؼق٣٘خ ٖٓ ح٫ٜٓخّ ك٢ ٌٛٙ حُل٠خٍس. ٝظَٜ ح٫ٛظٔخّ حُ٘ي٣ي رؤه٬ه٤خص حُٜٖٔ حُٜل٤ش Medical Ethics ٝحُظ٢ طٞٓؼض ُظَ٘ٔ ح٧ك٤خء ٝحُـ٤٘خص ٝٛ٘يٓظٜخ ك٢ حُ٘زخص ٝحُل٤ٞحٕ ٝح٫ٗٔخٕ ، ٝك٢ ٛ٘خػش حُيٝحء ٝحُظ٢ ِٗٔض أرٞحرخاً ؿي٣يس ُْ طٌٖ ٓؼَٝكش ك٢ حُطذ ٓؼَ ح٫ٓظ٘ٔخم ٝٝٓخثَ ح٫ٗـخد حُلي٣ؼش، ٝحُظلٌّْ ك٢ ح٫ٗـخد ٝحهظ٤خٍ ؿْ٘ حُـ٘٤ٖ، ٝكظ٠ حهظ٤خٍ ؿْ٘ ح٫ٗٔخٕ ٝحُظلٍٞ ٖٓ حًٌٍُٞس اُ٠ ح٫ٗٞػش أٝ حُؼٌْ ًٔخ ِٗٔض حُو٬٣خ حُـٌػ٤ش ٝح٫ؿٜخٝ. ًٝخٕ ٫ري ٖٓ ىٍحٓش ح٧ْٓ حُظ٢ طوّٞ ػِ٤ٜخ ٌٛٙ ح٧ه٬م ك٢ حُـَد. ٍٝؿْ إٔ حُؼخَٓ حُي٣٘٢ ٫ ٣ِحٍ ٓٞؿٞىحاً ُيٟ كجش

عدد الصفحات ١١

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 12 ٓليٝىس ٖٓ حُـَر٤٤ٖ كٜ٘خى ح٧ه٬م حُٔٔ٤ل٤ش أٝ حُ٤ٜٞى٣ش ك٢ حُٔـخٍ حُطز٢ ا٫ إٔ ؿخُز٤ش ح٧١زخء ٝأٛلخد حُٜٖٔ حُطز٤ش ٣٘ؤٕٝٝ رؤٗلْٜٔ ػٖ ًُي، ٝ٣ؼظٔيٕٝ حُلِٔلخص حُؼِٔخٗ٤ش secularism ٧ٕ حُـَد ًِٚ هي حهظِق ٓغ حٌُ٘٤ٔش حهظ٬كخاً ٗي٣يحاً ٌٓ٘ حُؼٍٜٞ حُٞٓط٠ ٝر٘٠ ك٠خٍطٚ ٝهٞحٗ٤٘ٚ ػِ٠ حُلَٜ ر٤ٖ حُي٣ٖ ٝحُيُٝش، ٝحُي٣ٖ ٝحُٔـظٔغ، ٝكيمَّ ى ُِي٣ٖ ىٍٝحاً ٝحكيحاً كو٢ ٛٞ ػ٬هش ح٫ٗٔخٕ رَرٚ ػِ٠ حُٔٔظٟٞ حُلَى١، ٝرل٤غ ٫ ٣ظيهَ ًُي ك٢ حُل٤خس حُؼخٓش رؤ١ ٌَٗ ٖٓ ح٫ٌٗخٍ. ُٝ٤ْ ٓؼ٘٠ ًُي أْٜٗ ٟيّ حُي٣ٖ، رَ حُي٣ٖ ػ٘يْٛ ٓٔؤُش ٗوٜ٤ّش رلظش، ٝٛٞ ٓظؼِّن ر٘ئٕٝ ح٥هَس (٧ٕ حُ٤ٜٞى ٓؼ٬اً ٫ ٣ئٕٓ٘ٞ ك٢ ؿخُز٤ظْٜ رٞؿٞى ح٥هَس ٝ٫ ًًَ ُٜخ ك٢ حُظٍٞحس حُلخُ٤ش)، ٝٓظؼِّن رِٜش ح٫ٗٔخٕ حُ٘وٜ٤ش رَرٚ أٝ ٓؼزٞىٙ ٓٞحء ًخٕ ًُي ٝحكيح أّ ػ٬ػش أّ حُؼي٣ي ٖٓ ح٥ُٜش أّ حُطز٤ؼش (ٝكيس حُٞؿٞى) ٝٓٞحء أهَّ رٞؿٞى اُٚ أٝ حٌَٗ ًُي كٜٞ أَٓ ٗوٜ٢ رخُ٘ٔزش ُْٜ. ٝ٣ٌٖٔ طِو٤ٚ حُلِٔلش ح٧ه٬ه٤ش ك٢ حُـَد حُ٠ ٓيٍٓظ٤ٖ ٛخٓظ٤ٖ (ٛ٘خى حُؼي٣ي ٖٓ حُٔيحٍّ ٝحُلِٔلخص ٌُٝ٘٘خ ٛ٘خ ًٌَٗ أْٛ ٓيٍٓظ٤ٖ ُٜٔخ طؤػ٤َ ًز٤َ ك٢ حُلِٔلش ح٫ه٬ه٤ش حُطز٤ش حُ٤ّٞ). حُلِٔلش حُ٘لؼ٤ّش (utilitarian )أٝ كِٔلش حُِٜٔلش رخُظؼز٤َ ح٫ٓ٬ٓ٢ أٝ حُؼِٔ٢ حُٞحهؼ٢ حُزَحؿٔخط٢ (pragmatism )أٝ كِٔقس ٗظخثؾ (أٝ ٓؤ٫ص) ح٧ػٔخٍ(consequentialism )ٝأٍٝ ٍٝحى ٌٛٙ حُلِٔلش حُ٘قػ٤ّش ح٫ٗـِ٤ِ١ ٛٞرِ حٌُ١ ٣َٟ إٔ ح٧ه٬م طٟٞغ ُظلو٤ن حُٔ٘لؼش، ٝحٌُِّس ٛ٢ حُو٤َ، ٝح٧ُْ ٛٞ حَُّ٘ . ًَٝ ٓخ ٣ئى١ اُ٠ ح٧ُْ كٜٞ َّٗ، ًَٝ ٓخ ٣ئى١ اُ٠ حٌُِس كٜٞ ه٤َ. ٝهي هخّ ر٤٘ؼخّ (أ٣٠خاً ك٤ِٔٞف حٗـِ٤ِ١) رظٞٓ٤غ ٌٛٙ حُلِٔلش ٖٓ ٗطخهٜخ حُلَى١ حُ٠٤ّن حُ٠ ٗطخهٜخ ح٧ٍكذ ٝٛٞ حُٔـظٔغ. ًَٝ ٓخ ٣لوّن حُِٜٔلش (حُٔ٘لؼش) ٧ًزَ ػيى ٖٓ أكَحى حُٔـظٔغ

عدد الصفحات ١٢

اُلٜوً 13 كٜٞ حُو٤َ، ًَٝ ٓخ ٣ئى١ اُ٠ ٍَٟ رخُٔـظٔغ أٝ رؤًزَ ػيى ك٤ٚ كٜٞ َٗ. ٌُٖٝ طلي٣ي حُٔ٘لؼش (حُِٜٔلش) أَٓ ٛؼذ كوي هخّ ر٤٘ؼخّ رخُيكخع ػٖ حَُرخ ٧ٕ حٌُ٘٤ٔش ًخٗض طلَّٓٚ طلَ٣ٔخاً طخٓخاً، ٝحػظزَ إٔ ًُي ٓ٘لؼش ُِظـخٍس ٝحُٜ٘خػش، ًٝخٕ ٛٞ أٍٝ ٖٓ أٍٓ٠ كِٔلش حُز٘ٞى ٝىحكغ ػٜ٘خ. ًٔخ أٗٚ ػخَٛ حُؼٍٞس حُٜ٘خػ٤ش ٝٝؿٞى ح٥ف حُؼٔخٍ حٌُ٣ٖ طًَٞح ُٝؿخطْٜ ٝهَحْٛ ك٢ ح٧ٍ٣خف ًٝٛزٞح اُ٠ حُٜٔخٗغ كخهظَف ػِ٠ ٍؿخٍ ح٧ػٔخٍ طٞك٤َ حُؼخَٛحص ُٜئ٫ء حُؼٔخٍ، ػِ٠ حػظزخٍ إٔ ًُي ٓ٤ولق ٖٓ ح٫كظوخٕ حُـ٘ٔ٢ ٝرخُظخُ٢ ٣ِ٣ي ح٫ٗظخؽ.. ٝحُٔ٘خٍ٣غ حُٔ٤خك٤ش ٝٛ٘خػش حُلٖ ٝؿ٤َٛخ طـِذ حُٔ٬٣٤ٖ ٌُُٝي ٣َٟ ر٤٘ؼخّ أٗٚ ٣٘زـ٢ ط٘٤٤ي ٌٛٙ حُٜ٘خػش ٝحُو٤خّ رٜخ، ُٝٞ أىص اُ٠ حٜٗ٤خٍ أه٬ه٢ ٝٝؿٞى ح٧َٓحٝ حُـ٘ٔ٤ش ٝٝؿٞى كخ٫ص حُلَٔ ؿ٤َ حَُٔؿٞد ك٤ٚ، ٝرخُظخُ٢ ح٫ؿٜخٝ. ٝحٓظويٓض ٌٛٙ حُلِٔلش ك٢ طَٝ٣ؾ حُؤٍٞ ٝٛ٘خػظٜخ ٧ٛٔ٤ظٜخ حُزخُـش ك٢ ىهَ ًؼ٤َ ٖٓ حُيٍٝ ك٢ حُـَد ًٜٝٞٗخ ط٘ـَّ ٓ٬٣٤ٖ ح٫كَحى ك٢ ٛ٘خػظٜخ ٝطَٝ٣ـٜخ ًٔخ أٜٗخ صُ ٓؼي ًؼ٤َحاً ٖٓ حُ٘خّ. ٝحُ٘٢ء ًحطٚ ٣وخٍ ػٖ حُظزؾ ٝحُظيه٤ٖ... اُن .. ٍٝؿْ إٔ ح٫ٓ٬ّ ٣ؼظَف رؤٛٔ٤ش حُِٜٔلش ٝهخٛش ِٜٓلش أًزَ ػيى ٖٓ أكَحى حُٔـظٔغ، ٝأٗٚ ًٔخ هخٍ ح٫ٓخّ حرٖ ط٤ٔ٤ش ٝؿ٤َٙ ٖٓ حُؼِٔخء ح٧ؿ٬ء أ٣٘ٔخ ًخٗض حُِٜٔلش كؼْمَّ َٗع الله ا٫ إٔ ٛ٘خى ٜٓخُق ٜٓيٍس ك٢ ح٫ٓ٬ّ كخَُرخ ٝحُؤَ ٝحُٔويٍحص ٝطـخٍس ح٫ر٠خع (حُيػخٍس) ٝحُوّٖ حُٜخر٢.. حُن ًِٜخ ٜٓخُق ٜٓيٍس، ٫ ه٤ٔش ٍٛخ. ٝحُلَم ر٤٘٘خ ٝر٤ْٜ٘ حٕ حُٜٔخُق طُٕٞ ػ٘يٗخ رٔ٤ِحٕ حَُ٘ع، كٔخ كَّٓٚ حَُ٘ع ٣ؼظزَ كَحٓخاً، ٝٓخ ك٤ٚ ٖٓ ٜٓخُق، كٜ٢ ٜٓخُق ٓٞٛٞٓش ػ٘ي حُزلغ ٝحُظيه٤ن. ٝٓ٠خٍّٛخ أًزَ رٌؼ٤َ ٖٓ كٞحثيٛخ. كٔ٠خٍ حَُرخ ٫ ٗي أًزَ رٌؼ٤َ ٖٓ كٞحثيٙ. ٝٓ٠خٍ حُؤٍٞ أًزَ

عدد الصفحات ١٣

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 14 رٌؼ٤َ ٖٓ كٞحثيٛخ، ٝٓٞحٍ حُِٗخ ٝحُؼَٜ ٫ طوخّ رخٌُِس حُظ٢ ٣لَٜ ػِ٤ٜخ ٖٓ ٣ٔخٍٜٓخ، ٝحُظيه٤ٖ ًٌُي.. حُن حُن. ٌٝٛٙ ًِٜخ ٜٓخُق ٜٓيٍس ك٢ حَُ٘ع كظ٠ ُٞ ُْ طُؼَف رؼي ٓ٠خٍٛخ ٝآػخٍٛخ حُٔ٤جش، ٌٝٛح ٣٘طزن ػِ٠ حُٔـخٍ حُطز٢ كخ٫ٓظ٤٬ى رخُظزَع رخُ٘طق حًٌَُ٣ش أٝ ح٫ٗؼٞ٣ش أٝ حَُكْ أٝ حٓظويحّ ح٫ّط٘ٔخم ًِٜخ ٓلَّٓش ك٢ حَُ٘ع ح٫ٓ٬ٓ٢ ٧ٕ ح٫ٗـخد اٗٔخ ٣ٌٕٞ ر٤ٖ ًًَ ٝأٗؼ٠ طَرطّٚح ٍحرطش حُِٝؿ٤ش ٌٝٛح حَُحر٢ (حُؼوي) هخثْ، ٝؿ٤َ ٓ٘لّٚ رٔٞص أٝ ١٬م. ٝ٫ ٣ـُٞ اىهخٍ ١َف ػخُغ ك٢ ح٫ٗـخد، ٜٓٔخ ًخٕ حُلي٣غ ػٖ ٌٛٙ حُِٜٔلش. ٝٓؼخٍ آهَ ٛٞ ُٞػش طلٞ٣َ حًٌَُ حُ٠ ٌَٗ أٗؼ٠ أٝ طلٞ٣َ ح٧ٗؼ٠ اُ٠ ٌَٗ ًًَ.. ٝٛٞ أَٓ هي ٝكي حُ٠ ر٬ى حُِٔٔٔ٤ٖ، ٝطّْاً ًُي ك٢ طًَ٤خ ٝحُٔـَد ٝطْٞٗ َٜٝٓ ٝحُٔؼٞى٣ش ٝٓخُ٤ِ٣خ ٝحٗيٝٗ٤ٔخ. ًٔخ طّْ ٫كَحى ٖٓ حٌُٞ٣ض هخٓٞح رٌٜٙ حُؼِٔ٤خص حُ٘خث٘ش ه٢ طخ٣ِ٘ي.. ٝحُ٘ظَس حُـَر٤ش طز٤ق ًُي رزؼٞ حُو٤ٞى حُطز٤ّش، ٝح٫ٓ٬ّ ٣َكٞ ًُي ٍك٠خاً طخٓخاً . ٌٝٛح ٫ ٣يهَ أريحاً ك٢ طٜل٤ق ؿْ٘ حُطلَ أٝ حُُٔٞٞى ٝاػخىطٚ حُ٠ ؿ٘ٔٚ حُلو٤و٢ أٝ ٓخ ٣ـِذ ػِ٤ٚ ٖٓ ػ٬ٓخص حًٌٍُٞس ٝح٧ٗٞػش كٔذ حٌَُٝٓٞٓٞٓخص ٝحُـيى حُظ٘خِٓ٤ش، ٝح٧ػ٠خء حُظ٘خِٓ٤ش حُزخ١٘ش ٝحُظخَٛس. ٝهي كظلض حُٔٔخٍحٓخص حُطز٤ش حُلي٣ؼش أرٞحرخ ُْ طٌٖ ٓؼٜٞىس ك٢ حُطذ ٓؼَ ٓٞص حُيٓخؽ ٍُٝع ح٧ػ٠خء ٝؿَحكش حُظـٔ٤َ ٝه٠٤ش طلي٣ي حَُ٘ٔ ٝح٫ؿٜخٝ ٝ١َم ٝأٗٞحع ح٫ٓظ٤٬ى حُٔٔظليػش (ٓؼَ أ١لخٍ ح٧ٗخر٤ذ) ٝحهظ٤خٍ ؿْ٘ حُـ٘٤ٖ، ٝأه٬ه٤خص حٍُٞحػش حُطز٤ش (حُللٚ حُطز٢ هزَ حُِٝحؽ، ٛ٘يٓش حُـ٤٘خص ٝحُؼ٬ؽ حُـ٤٘٢ حُزٜٔش حٍُٞحػ٤ش، حٍؿ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١)، ٝحُو٬٣خ حُـٌػ٤ش ٝٓـخ٫طٜخ حُٞحٓؼش ك٢ حُطذ ٝه٠خ٣خٛخ ح٧ه٬ه٤ش، ٝكخ٫ص طـ٤٤َ حُـْ٘ ٝكخ٫ص طٜل٤ق حُـْ٘ ٝح٫ٓظ٘ٔخم حُزَٟ٘.. ٝح٫ٗؼخٕ حُوِز٢ حَُٗٞ١ ٝحُظيحٝ١ هَد

عدد الصفحات ١٤

اُلٜوً 15 ٜٗخ٣ش حُل٤خس، ٝٓظ٠ ٣ظٞهق حُطز٤ذ ػٖ حُؼ٬ؽ ؟ ٖٝٓ ُٚ حُلن ك٢ ًُي؟ ٝٓخ ٛٞ ىٍٝ ح٧َٛ ٝح٧ُٝ٤خء؟ حُن. ٝٓخ ٛ٢ حُلخ٫ص حُ٘زخط٤ش حُٔٔظَّٔس؟ ًٝ٤ق ٣٘زـ٢ إٔ طؼخَٓ؟ ٝٓخ ٛٞ ٓلّٜٞ ٓخ ٣ٔٔ٠ ٓٞص حَُكٔش (Euthanasia )ٝٓخ ٛٞ حُٔٞهق حُـَر٢ ٝحُٔٞهق ح٫ٓ٬ٓ٢ ٓ٘ٚ. ٌٝٛٙ ًِٜخ ه٠خ٣خ ٗخثيس ه٠٘خ ك٤ٜخ رـٔخٍس ٧ٕ ٖٓ ٍٝحث٘خ ّثخص ح٧رلخع ٝػَ٘حص حُوَحٍحص حُظ٢ هيٓظّٜخ حُٔؾحٓغ حُلوٜ٤ش حُٔٞهَس (حُٔـٔغ حُلوٜ٢ ح٫ٓ٬ٓ٢ حُيُٝ٢ ٝٓـٔغ حُلوٚ ح٫ٓ٬ٓ٢ حُظخرغ َُحرطش حُؼخُْ ح٫ٓ٬ٓ٢) ٝأرلخع ٝطٞٛ٤خص حُ٘يٝحص حُؼي٣يس ٝحُٜخٓش حُظ٢ أهخٓظٜخ حُٔ٘ظٔش ح٫ٓ٬ٓ٤ش ُِؼِّٞ حُطز٤ش رخٌُٞ٣ض. ُْٝ ٗ٘ٔ٠ حُو٠خ٣خ حُطز٤ش حُؼخٓش كـؼِ٘خ كٜ٬اً ُوِن حُطز٤ذ، ٝكٚ٫اً ٧ٍٛٞ حُؼَٔ حُطز٢، ٝأْٛ أًٍخٗٚ ح٫ًٕ حُطز٢ Informod consent َٝٗٝ١ كُٜٞٚ ٖٓ حُ٘وٚ حُزخُؾ حُؼخهَ أٝ ٖٓ ُٝ٤ٚ اًح ًخٕ هخَٛحاً أٝ ؿ٤َ ٌٓظَٔ ح٧ِٛ٤ش. ٝ٫ ري ٖٓ إً ُٝ٢ ح٧َٓ (حُ٘وخرش، ُٝحٍس حُٜلش، حُٜ٤جش حُطز٤ش حُٔوظٜش رخ٫ًٕ رخُؼَٔ حُطز٢) كظ٠ ٫ ٣ٔخٍّ حُٜٔ٘ش ٖٓ ُ٤ْ ٖٓ أِٜٛخ . ٝ٫ ٣ٔخٍٜٓخ ا٫ ٖٓ ىٍّ حُطذ، ٝاًح أٍحى إٔ ٣ٔخٍّ كَػخاً ٖٓ كَٝع حُطذ حُؼي٣يس ك٬ ري ُٚ ٖٓ ىٍحٓش ًُي حُلَع أ٣٠خاً، ٝحُلٍٜٞ ػِ٠ حُٜ٘خىس ك٤ٚ، ٝهزٍٞ حُٜ٤جش حُوخٛش ربٛيحٍ ح٧ًٝٗخص رخُؼَٔ حُطز٢ ػْ ٣ؤط٢ ٣ؼي ًُي إً حَُٔ٣ٞ أٝ ُٝ٢ أَٓٙ. ٝٓخ ٛٞ ٓيٟ ح٫ًٕ حُطز٢ حُٔظزَّٜ؟ ٝٓخ ٛ٢ حُٔؼِٞٓخص حُظ٢ ٣ـذ ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣ٞكَٛخ َُٔ٣٠ٚ هزَ ح٫هيحّ ػِ٠ حُؼَٔ حُطز٢؟ ٝهخٛش ٓ٘ٚ ٓخ ك٤ٚ ٓوخ١َ ٝحُلٍٜٞ ػِ٠ ح٧ًٕ حُٞحػ٢ حُٔظزَّٜ ا٫ اًح ١ِذ حَُٔ٣ٞ ٗلٔٚ ػيّ كخؿظٚ ُٔؼَكش ٌٛٙ حُظلخٛ٢ٍ.. ٝٗخه٘٘خ ػيّ حُلخؿش اُ٠ ح٩ًٕ ك٢ حُلخ٫ص ح٫ٓؼخك٤ش، أٝ ك٢ كخ٫ص ح٧١لخٍ أٝ كخهي١ ح٧ِٛ٤ش ػ٘يٓخ ٣َكٞ حُُٞ٢ ٓيحٝحس ٖٓ ٛٞ طلض ٝ٫٣ظٚ، ٝ٣ظؼَّٝ رٌُي (حُطلَ أٝ كخهي ح٧ِٛ٤ش) ُِٔوخ١َ ًٝ٤ق طظْ

عدد الصفحات ١٥

ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 16 حُٔيحٝحس رؤهٌ إً ٖٓ حُيُٝش ٓزخَٗس أٝ رؤَٓ ٖٓ هخِٝ ٓوظٚصِّ رٌُي ػِ٠ ٝؿٚ حَُٔػش. ٝٗخه٘٘خ ٟٓٞٞع حهزخٍ حَُٔ٣ٞ أٝ أُٙٚ رخُلو٤وش ٝٗٞع حُظ٘و٤ٚ. ًٔخ حٓظؼَٟ٘خ ٓٔئُٝ٤ش حُطز٤ذ رظلٜ٤َ ٝحفِ ٝٓٔئُٝ٤ش حُلَ٣ن حُٜل٢ رٌخِٓٚ. ٝٗخه٘٘خ ٟٓٞٞع َّٓ حُٜٔ٘ش ٝٝؿٞد حُللخظ ػِ٤ٚ، ٝٓظ٠ ٣ُل٘٠ ٌٛح حَُٔ؟ ٝ٧١ ؿٜش ٣ُل٘٠؟ ٝٓخ ٛ٢ حُ٠ٞحر٢ ٌُُي؟ ًٔخ ٗخه٘٘خ ٟٓٞٞع حُظؤٓ٤ٖ حُٜل٢ ٝأٛٔ٤ظٚ ك٢ حُٔـظٔؼخص ٓغ حُى٣خى حُظٌِلش ٝٝحؿذ حُيُٝش ٝحُٔـظٔغ ك٢ طٞك٤َ حُظيحٝ١ ُِٔٞح١٘٤ٖ. ٝٛٞ ٟٓٞٞع ٓزن إٔ رلؼ٘خٙ رظلٜ٤َ ٝحفِ ك٢ ًظخر٘خ حَُػخ٣خ حُٜل٤ش ه٠خ٣خ ٝكٍِٞ. ٝطليػ٘خ ػٖ أه٬ه٤خص ح٫ػ٬ٗخص حُطز٤ش حُظ٢ ؿخُٝص حُليٝى ِٝٝٛض حُ٠ ح٫طـخٍ حُٔٔـٞؽ ك٢ حُٔـخٍ حُٜل٢، ًٔخ ٗخه٘٘خ ىٍٝ ًَٗخص ح٧ىٝ٣ش ٝطؤػ٤َٛخ ػِ٠ ح٧١زخء رخُطَم حُؼِٔ٤ش ٝؿ٤َ حُؼِٔ٤ش، ٝرخُٜيح٣خ ٝحَُٗخٟٝ ٝح٫ؿَحءحص حُٔخى٣ش حٌُؼ٤َس، ٝٛٞ ٫ ٗي أَٓ ٣٘يٍؽ ك٤ٚ أػٔخٍ َٓكٟٞش أه٬هخاً ٝى٣٘خاً ٝ١زخاً ٝىُقٗخ اُ٠ أه٬ه٤خص حُزلٞع حُطز٤ش ٝٛٞ ٓ٤يحٕ ٝحٓغ هخّ ك٢ ح٧ٓخّ ػِ٠ هيحع حُٔزلٞع ك٤ْٜ، ًٝخٕ أؿَرْٜ ٖٓ حُٔٞى ٝحُلوَحء ك٢ حُٞ٫٣خص حُٔظليس ػْ حٗظوَ ًُي اُ٠ ؿٍِ حُزخٛخٓخّ ٝؿٍِ حُٜ٘ي حُـَر٤ش، ٜٝٓ٘خ اُ٠ حكَ٣و٤خ ٝحُؼخُْ حُؼخُغ رؤًِٔٚ ُْٝ ٣٘ؾ ٖٓ ًُي حُز٤ٞ ح٫ٓ٤خى ك٢ ٓٔخٍحٓخص حُ٘خُ١ ك٢ حُٔخٗ٤خ. ٝحُٞ٫٣خص حُٔظليس ٌُٜٝ٘خ أٛزلض ٗخىٍس ؿيحاً ر٤ٖ ح٧ٓ٤خى حُز٤ٞ، ٝ٫ طِحٍ ٓ٘ظَ٘س ر٤ٖ حُٔٞى ٝأر٘خء حُؼخُْ حُؼخُغ. ٝهي َٛرض حًَُ٘خص حٌُزَٟ ٖٓ حُظ٠٤٤وخص ٝحَُ٘ٝ١ حُٔ٘يّىس ك٢ حُـَد حُ٠ حُؼخُْ حُؼخُغ ك٤غ ٣ٌٖٔ ػَٔ ًَ ٗ٢ء رخَُٗٞس ٝاكٔخى حٌُْٓ.

عدد الصفحات ١٦