الدراسات القرآنية في الجامعات الباكستانية مناهج، انجازات، مشاريع الجامعة الإسلامية العالمية أنموذجا

آ ا ت را ا و ا ا  ا ا ت ا ا آن ا ا ا و ا ا ا إ ة ا ن رةو ا د ا ت و . ز ا و و ت ا آن د ا ا ا: ر او رد او ا ا ن، رذآ و ، او او او ر او او . فا أ اتذ ت ا ي ا ا ا ا ج و ا آن ،ا ات ا لد و ا ب ا ى رات اوU )١( . ﺛﺎﻟﺜﺎ: اﻟﴩﻳﻌﺔ أﻛﺎدﻳﻤﻴﺔ ا د أ م ١٨٩١ ر ا م و ة او ا ء او ا ا ا م ا ر راود ن ا ا ا د ا. ا ا اد إ د ا ا ءراو أ إ ا ر ا راتو او ا ت ا ن ر ا ا . اﻟﻘﺮآن أﺣﻜﺎم ﻟﻸﻛﺎدﻳﻤﻴﺔﻣﴩوع : عو ر إ آن ا م أ عو جر )١ (http://dawah.iiu.edu.pk.

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  اتذ ا ا ت أ . و و ر، ا ا ا ا ءا ا آن ا م أ ا او ة او ا عو ا ا ا ا ةو ا ه . ١ -ص آن ا م أ : ا ا ا و را ات رد . ٢ - آن ا م أ: رد ا ا د ا ر ا و ، ا ي ا ا ا ات ا ا و ، او ا)١( . راﺑﻌﺎ: اﻹﺳﻼﻣﻴﺔ اﻟﺒﺤﻮث ﳎﻤﻊ )٢( ا ث ا ء إ ة م أ ر ة د ا م ا ح ا ا و ؛ ا م ا ت ث او ت را ا ا ، ا ، او ر او ن او ا ا ، ا آن، ا ا ت ا و ف ىا ا . م ا ٦٩١٠ اراتز ا دارةإ م ن ٨٩١٠م . م و و٨٩١٥ م، )١ (php.index/pk.edu.iiu.www://http. )٢( http://iri.iiu.edu.pk .

آ ا ت را ا و ا ا  ا ا ا إ ا أ د، ا م ا اء . اﻟﻘﺮآﻧﻴﺔ اﻟﺪراﺳﺎت ﳎﺎل ﰲ اﳌﺠﻤﻊ ﻣﻨﺠﺰات : جذ م ا ا آ ا ت را ا ل أ ا : ١ -اﳌﺆﻟﻔﺎت)اﻟﻘﺮآﻧﻴﺔ واﻟﻌﻠﻮم اﻟﺘﻔﺴﲑ ﰲ (: • ا ا ا آن ا ) ا-ل ا ( • ر آ ا م ) ا ( The Qur'anic Concept of History by Mazheruddin Siddiqi • ا ة او آن ا ت - ورد ا )- ا ا ا ( • ا ي ) ا رة ( )ورد ا ( ) أ م ا ا ر ،ي ر أ ( • م آن ا) ورد ا) ( ن ( ف و آ ا ت ا او ا . ٢-اﻟﻘﺮآﻧﻴﺔ اﻟﺪراﺳﺎت ﰲ اﳌﺆﲤﺮات : )أ ( ": آن )" آ ا ت را ا ا رة ا ( أ ٨٢إ -١ ٩٩١٧ م ) رأأم .(

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  ـ ت و ا ا ا در و دراو ر رة ا ا آن ا ، و ي ا ا دة ا ر او رد ا رة ا ا ت ا إ ا آن و او او او ذ إ . " و" : ٣ن٦ ر ، - ا يذ١٤١٤ ـ/ -سر م٩٩٩١ م دآ . )ب( : " ا رة ا ا آن ا" )١( ه ا ا ا و٦٢-ا٨٢ ، ٢٠١٣ م، ا ت ا ث ا : ١- رة ا ا آن ا دراو ر . ٢- ي ا ا ت ا إ ا آن دة ا ت او او ر او رد ا رة ا ا او . ٣- آن ا ا ا ت ا أو او ا ا . ٤- ر ا ا ) ا ( ر ف ا او ت و ا آن ا. ٥- و ا آن ا " " ا آن ا . )١ (http//www.iiu.edu.pk.

آ ا ت را ا و ا ا  ٦- ءا او ا .. ا ا آن ا و )ى ت ا س ا د ا ( ضا ت ا م و ا فا وأ ا ةءا وأ ا ا . ٧- ا ا ا آن ا ى أ ا و او . ٨- ا آن ة ا ا . ٩- ا ا ا أو آ ا ت ا. ١٠- آن ا و ا ت ) ا (، او ، ا او - ا و ا ) ا (. ٣ -ﻣﻦ اﳌﺠﻤﻊاﻟﺒﺤﻮثﻧﲈذج ﳎﻼت ﰲ اﻟﻘﺮآن وﻋﻠﻮم اﻟﺘﻔﺴﲑ ﺣﻮل : ا آ ا ت را ا را جذ ث ا " ا ت را ا " ا فا إ - آ ا ث ا ت ت ا و : " و " و رد "Islamic Studies " ث ا ه و ، ن ت أ ؛ ا ا ان ا قا ذ ا . رة ا ت ا إو " ا ت را ا ": • ا ء ا ل و آ ا ب ا ا دة . • ا او ا ف ا ا يزا هادز ا آ

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  • ان د آ ا ا"درا " ل إ " ا • ي ا و كر ا ا • ا ا ا ا ا ر ا و ف ا د • و ة ا آ ا ا ى ا • ا و ر ا ا إ ا آن ا ا • ا م او ا آن ا إ و ا ت ا ا • "ء ا ب ا بدأ‡ آ ر ) u - ذ ً " ا دة دة • ا آن ا ا ر يوار ا ه • ط نار آ ا ا : او ار ا ا دة دة • ا ؤ ا آن ا ا ز ا

آ ا ت را ا و ا ا  • م ا آ ا ن أو ا ن ا • ا أ د ا م ا م أ آن ا ي ا يز ا د • ا آ ا ا ل إ ) : قور ( • ا رة لوأ و ءا ة دة أ ا ب • إ و رو ا و ت ا ا ا ا آ ا ظاً ا • آن ا ا ا ا • ن ا ا ى ا ا آن ا ء إ أ ا • ح ة دu ا آن ا : أو أ أ • آن ا ا ل ت ساور ح ا

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  • ا ا ل آ ا ت را ا ر ا أ يزا ا أ ا ب أ دة • آن ا ا : ضا أو ا ء • أٍ ه ا ا ا ء • ا ب و او آن ا يو ا ش ف ا ا • ا آن ا ا • ا ه و يزا ا أ ا ا ب ا دة • آن و ي ا ا و م ا" آن ا ا ا ا ح • ا آن ا ءا ا ة ر • ا آن ا يز ا ف ا ا ا • ا ا إ آ ا ص ا ا ا م ا ا

آ ا ت را ا و ا ا  • ت آ ا ز ا ن u ا • يو او او ي ا ه ا ر ا دات ر ا • ا آن ا ا • ا ) َََ ( ا آن ا ا دو ير ا د • ا م ا او ا أ ي ا ر ا م ا • ا آن ا ا ) درا ا ل • ت ا ي ا م ا ا إ إ ن • ا ا رات ا آن ا ز إ با ا • ا ا ا رد ف أ م ي ا) ا ر( و ا ا • آن ا ا أ : ت ا ر ر

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  • و ا با آن ا د ت ا • ل او ل ا ان تور و تور ا ب ا دة • او آن ا ا ة ا ا ا ا • ا آن ا م د ا ا • او ا ل أ إ ا آن ا ة د يوار ا ه • ا ا ا او آن ا ا ز ا قزر • ت ا ي ف ا ا آ يزا هادز ا • آن ا و ا ا يد آ ا ا • ا و ا آن ا و ا • ا آن ا ا) درا ( ا ل

آ ا ت را ا و ا ا  • و آن ا ةءا ا ا ش ا ل ان ر • ز او ي ا ت آ ا آن ا با ا • ا ا آ ا ت ا ا ام ي ا ر ا م ا • ا م ا ر او ا ص او آن ا م ا ا • ر ا ا ا ن إ ا ب ا دة • سر آن ا ت اد إ ر ن أ • ا آن ا ا و ا ا د ز • – ر ا ا ا • ا و ا ور ا • ا آن ه ل ا ة انو ا

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  • ا ب و او آن ا يو ا ش ف ا ا • ا آن ا ا ا ي آ • ض ن ا ي ا ه يزا هادز ا آ • ا ةءا أ ةءا رة لو ا ر ير ا م درا دة و و أ ا ب • ٠٢ ر ا ا ا

آ ا ت را ا و ا ا  واﻗﱰاﺣﺎت ﺎتﻈﻣﻼﺣ : و ت را ا ى ور ا ا ا ي ا اهرا او ، ا ل أ آن ا م و ا و ا اا م ا ا ا إ ق دةا ت درا ، آن ا ا ا و ا ، آ ا ت را ا أو ت ا ت و، او ي ا د ا ي إ ج لو ا او ا ا ت آ ا. ا ل ث ا إ ا او ، ا و آن د ا ا هد و قا ل ر ا و ، ا او ة ا رات او ا ب ا ا و و . ي ا ا ا إ ا او او ير او ي او او ا ا ا عا أ ى ت آ نود ص ا آن، ا ء ا ص ا ا ا ا و ل ا ة ا نود وأ إ و و أو رات آن ا ذ . أ آن ا م و ا دة ا اتءا ا ص ا د و م ا ت ا م س أ إ ة ا ا ا ا ا آن ا . وه او ا ة ذ و او د ا نو ا .

ا ت ا آ ا ت را ا : ر ات،ز إ،  ا أو و ا و ا، ت را إ آ ا او ا او فا أ اتذ ت ا ا او ت ا ت آ ا ت را ا ه كر ا ا ا إ ر . أ آن ا ا ن ا ة ا د إ ر ا رة ا و ا ط وأ و ا د ا ل و ر، ا ا ا ء إ ا آ ا ا ا ا ا ت ا ت ى أن رةو ا د ا. إ د ا نأ و و د ا ا ا ت ا و ا ف و ا و آ ا ر ا ا إ آ . ت را ا ث ا ا ج ا رة ـ و حا ا آ ا ت ا و او ا رةو او ا ت او آ ا؛ و د ا أ إ ا آ ا ت ا ء أ ا ا . كر ا ا ا ا نأ و ه ء ي ا ، أ و ، او او او ا هرو ص ا ا د ا ا ا او او ا ب أ را او ا دة او ا ا و ا ت را ا ا ا ه يد او ا ب U و ص ا و ا و ، .