المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

البلاغة في تفسير البغوي دراسة وتقويما

سامي بن سليمان بن زيد اليحيى

صفحة ١٦ من ٢٤

240 الدثحث انثانث: انرقسٍى خڀعٹُٕڃ ٌى: "خٔعُٵدء ؤٸٕدڂ خڀٍٙء خنٞىـىيش ٖ خنٞمٽىص ٬ٹًٗ "(1). ون٣د ًَوٿ في ٌٍخ خڀځىن خڀسًَ٭ٍ ٬ىًخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: 1- ٸىپ خ ظ٭دلذ: ﮋ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛﮊ(2). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وٸدپ ٔدجُ خنٞٵَُٕه: ؤَخي زً خنًٞخوڄص ٬ځً خڀٍِّ ټُ في ٬مىڂ خْلىخپ؛ ْن خٔوٕدن ٸَځَّ مد يخځى ڄه بلًي ٌٍي خنٜدٖض خڀؽٗغ، و٩نًي في ٔىَش خڀىٕدء: ﮋ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜﮊ (3)"(4). 1- ٸدپ خلله ظسدَٺ وظ٭دلذ: ﮋ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮜﮊ (5). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " ﮋ ﮗ ﮘﮊ ؤٌ: ٜځُّىخ لله ، ﮋ ﮙﮊ في لدپ خڀٝمص ، ﮋﮚ ﮊ في لدپ خنُٞٞ، ﮋ ﮛ ﮜﮊ ٬ىً خنَٜ َُؾِ وخڀّٖ ڄدوص(6)، وٸُٿ: خٌټُُوخ خلله خلله زدڀعٖ ٕسُك وخڀعٖ ممًُ وخڀعٖ هځُٿ وخڀعٖ مفًُ ٬ځً ټٿ لدپ"(7). 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧ ﮊ(8). (1) خٔظٹدن ٬ځىڂ خڀٹُآن، (1/89). (2) ٔىَش آپ ٬مُخن، آَص(191.) (3) ٔىَش خڀىٕدء، آَص(114.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/365.) (5) ٔىَش خڀىٕدء، آَص (114.) (6) خڀّٖڄَدوص : خڀ٭دَ ٌَص، "وََـ ٿٌ َِڄٔهْ ؤٌ : ڄُسِعَځًّ زَُٚهُ خڀّٖڄَدوَص ". ڀٕدن خڀ٭ُذ، (14/199)، ڄديش(َِڄَهَ ). (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/594.) (8) ٔىَش َىوٓ، آَص(11.)

عدد الصفحات ٢٤١

241 ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ﮋﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮊ خنَٛهًِ وخڀًٙش، ﮋ ﮢ ﮣﮊ ؤٌ: ٬ځً ـىسً ڄ١٥ف٭دً، ﮋ ﮤ ﮥ ﮦ ﮧﮊ ًََُ في نُٗ٫ لدٖظً؛ ْن خٔوٕدن ٖ َ٭ًو بلًي ٌٍي خنٜدٖض"(1). (1) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/453.)

عدد الصفحات ٢٤٢

242 الدثحث انزاتغ: الدذْة انكلايً خنٌٍٞر خڀٽٗڄٍ ٌى "خلعفدؾ خنٞعٽځڃ ٬ځً خنٞ٭نى خنٞٹٝىي نُُ فٖص ٬ٹځُص، ظَ ٹْ٥َ٫ خنٞ٭دوِ ً ڀً ٴًُ؛ ْوً ڄإوىٌ ڄه ٬ٔ ځْڃ خڀٽٗڂ خڀٌٍ ٌى ٬سدَش ٬ه بؼسدض ؤٜىپ خڀًَه زدڀّّخٌنٌ خڀ٭ٹځُص"(1). وٸدپ خنٝ٥ُر في ظ٭َُٵً: "ؤن َُىَِ ي خنٞعٽځڃ لُفٖصً ڀٔمَد ًََٖ٬ًُ ٬ځً ٤َُٷ ؤٌٿ خڀٽٗڂ"(2). وٸً ؤ٘دَخٔڄدڂ خڀسٱىٌ -َنً٘ خلله- بلذ وـىي ٌڀٻ خنٞ٭نى في ټعدذ خلله، ٴمه ٌڀٻ: 1- ٸىپ خلله ظ٭د: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓﭔ ﭕ ﭖ ﭗﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﮊ(3). ٸدپ خڀسٱىٌ في ٸىپ خلله ظ٭دلذ :ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﮊ "ٸُٿ: ؤَخيوخ ؤن خلله -ظ٭دلذ- ڀىد ټدْذ في خنُٜىُىٚ وخڀ٭٥ٳ، ون٥ه ټدْزىدء ڀً في خڀٹُ ُِذ وخنٞىّڀص ....، ٸىڀً ظ٭دلذ: ﮋ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﮊ ًََُ: بن ټدن خْڄُ ټمد ِ٬معڃ ؤوٽڃ ؤزىدئي وؤلسدئي، ٴةن خْذ ٖ َُ٭ٍَِّذ وڀًي، و خنٜسُر ٖ َُ٭ٍَِّذ لسُسَ ً، وؤوعڃ ڄٹُون ؤوً ڄُ٭ٍِّ زَٽڃ؟"(4). 1- ٸدپ ظ٭د : ﮋ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱﭲ ﭳ ﭴ ﭵﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼﮊ(5). (1) نَُُٓ خڀعمسنً، ٚ (119 .)زًَ٫ خڀٹُآن، ٚ(48. ) (2) خَٔ١دق، ٚ (176.) (3) ٔىَش خنٞدجًش، آَص(18.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/655.) (5) ٔىَش خْو٭دڂ، آَص(76.)

عدد الصفحات ٢٤٣

243 ٌټُخٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ٌٍي خَِص ؤَز٭ص ؤوـً ڄه خڀعإوَٿ، وٌټُ ڄىهد ڄد ًَوٿ في ٌٍخ خڀٵه خڀسًَ٭ٍ، ٴٹدپ: "وخڀىـً خڀؽدڀػ: ؤوً ٬ځً وـً خٖلعفدؾ ٬ځُهڃ، َٹىپ: ٌٍخ َبي زّ٬مٽڃ؟ ٴځمٖد ٰدذ ٸدپ : ڀى ټدن بنٟدً ڀَمَ د ٰدذ، ټمد ٸدپ: ﮋﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍﮊ(1)، ؤٌ: ٬ىً وٵٕٻ وزّ٬مٻ، وټمد ؤوّّ ٬ه ڄىًٔ ؤوً ٸدپ: ﮋ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﮊ(2)، ًََُ: بنٟٻَ زّ٬مٻ "(3). 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ﮋ ﯥﯦﮊ نََُٝزَعد، وٌځٻ ڄَه ٴُهمد زىـىي خڀعٖ مدو٫ِ ڄه خِنٟص؛ ْن ټٿ ؤڄُ ًَٜ ٬ه خؼىنٌ ٴإټؽُ لد يجُ ٬ځً خڀى٩دڂ"(5). (1) ٔىَش خڀًودن، آَص(39.) (2) ٔىَش ٤ً، آَص(97.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/49.) (4) ٔىَش خْوسُدء، آَص(11-11.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/155.)

عدد الصفحات ٢٤٤

244 الدثحث الخايس: الدثانغح خنٞسدڀٱص في خڀځٱص: ڄإوىٌش ڄه: زَځَٯَ خڀٍٙءُ، نّ٭نى : وََٜٿَ وخوِعَهًَ، وَٹدپ زَدڀَٯَ في خڀٍٙءِ ڄسدڀٱصً بٌخ خـعهًَ ٴًُ، وخِٔعَٹَْٝدي وَٰدڀًَ ٴًُ (1). وفي خٜ٥ٗق خڀسُٰٗنٌ ٌٍ: "ؤن ًَُٖ٬ً ڀىٜٳٕ زُځُىًَُٰ في خڀًٖٙٚش ؤو خڀ١ٖ٭ٳٔ لًَ٘خ ڄٕعمًُٗ، ؤو ڄُِٕعَسِ٭ًَخً؛ ڀحٗ َُ٩َهٖ ؤوً ٰنً ڄُعَىَديٕ في خڀٙٚ ًش ؤو خڀ١ٖ ٭ٳ"(2). وڀٕڄدڂ خڀسٱىٌ-َنً٘ خلله- ب٘دَخض بلذ خَِدض خڀتي ظٵًُ خنٞسدڀٱص، ٴمه ٌڀٻ: 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾ ﯿ ﰀ ﰁ ﰂ ﮊ(3). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " ٸدپ خزه ٬سدْ (4) :ًًَ٘ خڀٝٗ ٵُش، وٸدپ ٸعديش (5) :ٜدٲٕ، وٸدپ خنٜٕه(6) :خڀٝٵُخء خڀٕىيخء، وخْوپ ؤٜك؛ ْوً ٖ َٹدپ: ؤٔىيُ ٴدٸ٫، بنمد َٹدپ: ؤٜٵُُ ٴدٸ٫، وؤٔىيُ لدڀٻ، وؤنُُ٘ ٸدوث، وؤو١ُُ ود٠ُ، وؤزُٟ ََٹَٷْ ڀځمسدڀٱص "(7). 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜﮊ(8). (1) َى٩ُ: ڀٕدن خڀ٭ُذ، (8/319.) خنٞ٭فڃ خڀىُٔ٣،(1/69)، ڄديش(زَځَٯَ ). (2) خَٔ١دق، ٚ(175.) (3) ٔىَش خڀسٹُش، آَص(69.) (4) َى٩ُ: ظٵٕنً خڀ٥ٌّّ، (1/95.) (5) َى٩ُ: ظٵٕنً خڀٹُآن، ڀ٭سً خڀُِخٶ خڀٝى٭دني، (1/39 .)ظٵٕنً خڀ٥ٌّّ،(1/95.) (6) َى٩ُ: ظٵٕنً خنٜٕه خڀسٌُٝ، (1/111.) (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ، (1/61.) (8) ٔىَش آپ ٬مُخن، آَص(144.)

عدد الصفحات ٢٤٥

245 ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: ٸىڀً ظ٭دلذ: ﮋﭘ ﭙ ﭚﮊ ؤٌ: "َٔ٭َعُهد، وبنمد ٌټُ خڀ٭ُٞ ٬ځً خنٞسدڀٱص؛ ْن ٤ىپ ټٿ ٍ٘ء في خْٰځر ؤټؽُ ڄه ٬ُ٠ً، َٹىپ: ٌٍي ٜٵص ٬َُِ٠ٔهد ٴٽُٳَ ٤ُىنٟد؟ (1). 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﮊ(2). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ڄُٕځَّ٥ىن ٬ځً ظإيَسههٓ ، وخڀٹىٖخڂ وخڀٹَُٚڃ نّ٭نى وخلً، وخڀٹىٖخڂ ؤزځٯ، وٌى خڀٹدجڃ زدنٞٝدلح وخڀعًٖزنً وخڀعٖإيَر "(3). 3- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ﮋ ﯡ ﯢ ﮊ ؤٌ: ٬َدََىُىي، وڄَ ٕٖىي زإًََهڃ، وٌټُ خڀَّځمٓ ولد ٍَټُ خنٞ٭دََ ىص؛ ْنَّ خڀَّځمٓ ؤزځٯ في بَٹد٪ خڀ٭ځڃ ڄه خڀُئَص، ٴةن خڀٕمُ يجٌُ ٬ځً خنُٞجٍ وٖ يجٌُ ٬ځً خنٞځمىْ"(5). 5- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮊ(6). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: ﮋ ﮑﮊ "وًخڄَعَىَد، ٌُټُ ٬ځً وـً خڀىًخء ڀځمسدڀٱص "(7). (1) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/318.) (2) ٔىَش خڀىٕدء، آَص(43.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/519.) (4) ٔىَش خْو٭دڂ، آَص(7.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/9.) (6) ٔىَش خْو٭دڂ، آَص(41.) (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/17.)

عدد الصفحات ٢٤٦

246 6- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟﮊ (1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ڀٵ٩ً ؤڄُ، وڄ٭ىدي وّّ، ظٹًَُي: ؤَِٔعَٱِٵُِ ضَ نٟڃ ؤڂ لد ظٕعٱٵُ نٟڃ ڀه َٱٵَُ خلله نٟڃ، وٌټُ ٬ًي خڀٕس٭ نٌ ڀځمسدڀٱص في خڀُإْ ٬ه ٤َ مَ٫ِ خنٞٱٵُش"(2). 7- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫﮊ(3). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : "وخنُٞخي زدٔوٕدن : آيڂ، وؤوَغ ؤوٖيي خڀ٭فځص، وخڀ٭ُذ ظٹىپ ڀځٌٍ َُٽْؽُُٔ في خڀٍٙء: وُځٔٹْطَ ڄىً، ټمد ظٹىپ خڀ٭ُذ: وُځٔٹْطَ في ڀَ ٭ٔرٍ، ووُ ځٔٹْطَ في ٰ١ر، َُخي: خنٞسدڀٱص في وٜٵً زٍڀٻ، ًَپ ٬ځً ٌٍخ ﮋ ﮀ ﮁ ﮂ ﮊ(4)"(5). 8- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾ ﯿﮊ(6). ٸدپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "خنَٞځَٽُىض : خنُٞځْٻ ، وخڀعدء ٴًُ ڀځمسدڀٱص"(7). 9- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﮊ(8). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ٴةن ٸُٿ: ڄد ڄ٭نى ٸىڀً: ﮋ ﭤ ﭥ ﮊ، وبٌخ ټدوىخ ُٜ م٘د ٖ َٕم٭ىن ٔىخء وڀَّىخ ؤو لد َُ ىَڀُّىخ؟ ٸُٿ: ٌټُي ٬ځً ٔسُٿ خڀعإټًُ وخنٞسدڀٱص"(9). (1) ٔىَش خڀعىزص، آَص(81). (2) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/411.) (3) ٔىَش خْوسُدء، آَص(47.) (4) ٔىَش خُٔٔخء، آَص(11.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/159.) (6) ٔىَش خنٞاڄىىن، آَص(88.) (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/155.) (8) ٔىَش خڀىمٿ، آَص(81.) (9) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/314.)

عدد الصفحات ٢٤٧

247 11- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨﮊ(1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " وخْڀٳ ٴ ًُ ڀځمسدڀٱص في خنٜمً، وڀً وـهدن : ؤلًهمد: ؤوً ڄسدڀٱص في خڀٵد٬ٿ، ؤٌ: خْوسُدء ټځهڃ لَمٖديون لله ، وٌى ؤټؽُ نً٘خً لله ڄه ٰنًي، وخڀؽد : ؤوً ڄسدڀٱص في خنٞٵ٭ىپ، ؤٌ : خْوسُدء ټُ ځُّهُڃ ن١مىيون ؛ ڀٔمَد ٴُهڃ ڄه خنٝٝدپ خنٜمًُش، وٌى ؤټؽُُ ٌڃ ڄسدڀٱص، وؤنٗ٫ ڀځٵ١دجٿ وخلمحدٔه خڀتي َُممَ ً ٜد"(2). 11- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮡ ﮢ ﮣﮊ(3). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ټسنًخً ٬٩ُمدً، َٹدپ : ټسنً وټُسَدَ زدڀعىٵُٳ، ټُسٖدَ زدڀعًًَٙ، ټځهد نّ٭نى وخلً، ټمد َٹدپ: ؤڄُ ٬فُر و٬ُفَدذ، و٬ُفٖدذ زدڀعًًَٙ، وٌى ؤًَ٘ٗ في خنٞسدڀٱص "(4). (1) ٔىَش خڀٝٳ، آَص(6.) (2) ظٵٕخڀسٱىٌ، (3/483.) (3) ٔىَش وىق، آَص(11.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/377.)

عدد الصفحات ٢٤٨

248 الدثحث انسادس: انرىرٌح خڀعىََص في خڀځٱص : خڀٕٚعُ وخنَٝٵَدء، ٴُٹدپ : وَََِٖطُ خنّّٝ نّ٭نى : َٔعَُظًُ وؤَوِٵَُعًُ، ووَََِٖطُ ٬ىً َٔعَُِظًُ وؤَ٨ْهَُضُ ٰنًي (1). وفي خٖٜ٥ٗق ٌٍ: "ؤن ظُ٥ْځٔٷ ڀٵ٩صً نٟد ڄ٭ىُدن، ٸَُر وز٭ًُ، وظًَُ ٜد خڀس٭ًُ ڄىهمد "(2). ون٣د ًَوٿ في ڄ٭نى خڀعىََص ٬ىًخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: 1- ٸدپ خلله ظ٭د: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙﭚ ﭛ ﭜ ﮊ(3). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ٸىڀً: ﮋ ﭘ ﭙﮊ "ٸدپ خزه ٬سدْ(4) :ؤٌ: خڀٹىش في خڀ٭سديش"(5). 1- ٸدپ ظ٭د:ﮋ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﮊ(6). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ٸىڀً: ﮋ ﭳ ﭴﮊ "ٸدپ خزه ٬سدْ(7) :ؤولر خڀٹىش في ٤د٬ص خ ظ٭دلذ"(8). 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﮊ(9). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "زٹىش وٸًَش"(10). (1) َى٩ُ: ټعدذ خڀ٭نٌ، (8/411). ڀٕدن خڀ٭ُذ،(15/489)، ڄديش (وٌَََِ ). (2) خڀعسُدن في خڀسُدن، ٚ(344.) (3) ٔىَش ٚ، آَص(17.) (4) َى٩ُ: ظىىَُ خنٞٹسدْ ڄه ظٵٕنً خزه ٬سدْ، ْبي ٤دٌُ زه َ٭ٹىذ خڀٵنًوِآزديٌ، يخَ خڀٵٽُ، ٚ (481.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/691.) (6) ٔىَش ٚ، آَص(35.) (7) َى٩ُ: ظٵٕنً خزه ٬سدْ وڄُوَدظً في خڀعٵٕنً ڄه ټعر خڀٕىص، ٚ (517.) (8) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/711.) (9) ٔىَش خڀٍخََدض، آَص(37.) (10) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/143.)

عدد الصفحات ٢٤٩

249 ٴٽځمص(خڀًُ) في خَِدض خڀٕدزٹص نٓعمٿ ڄ٭نى ٸَُر وٌٍ خنٛدَلص، وٌٍخ خنٞ٭نى ٌى خنٞعسديَ بلذ خڀٌٍه، ُٖٖٔمد وٸً ڄهًض خَِص نٍٟخ زٽځمص (زىُىدٌد)؛ ْن خڀسىدء ن٣د َٗجڃ خڀًُ خنٛدَلص، ونٟد ڄ٭نى ز٭ًُ، وٌى خڀٹىش وخڀٹًَش، وٸً وٌََُٚ ٬ىً نّد َىدٔر خنٞ٭نى خڀٹَُر .

عدد الصفحات ٢٥٠

250 انفصم انزاتغ: انرقىيم الدثحث الأول: بٴديظً ڄه خنٞٝديَ. الدثحث انثاني: ڄىهفً. الدثحث انثانث: خنٞٝ٥ځك ٬ىًي. الدثحث انزاتغ: خڀٹُمص خڀ٭ځمُص نٛهًي خڀسٍٰٗ.

عدد الصفحات ٢٥١

251 انفصم انزاتغ: انرقىيم نٓعدؾ خڀٹ١دَد وخنٕٞدجٿ وخڀځ٥دجٳ خڀسُٰٗص خڀٕدزٹص خڀتي خٔعىُـعُهد ڄه ظٵٕنً خٔڄدڂ خڀسٱىٌ بلذ وٸٵص؛ ڀعٹىنً خنٛهً خڀٌٍ زٍڀً في خٔعىُخـهد، ڄه ټعدذ خلله ظ٭دلذ. ؤُٽىن ٌڀٻ في ڄسدلػ ؤَز٭ص: خْوپ: بٴديظً ڄه خنٞٝديَ. خڀؽدني: ڄىهفً. خڀؽدڀػ: خنٞٝ٥ځك ٬ىًي. خڀُخز٫: خڀٹُمص خڀ٭ځمُص نٛهًي خڀسٍٰٗ. ؤإٸٳ ٬ځُهد زدڀعٵُٝٿ.

عدد الصفحات ٢٥٢

252 الدثحث الأول: إفادذّ يٍ الدصادر ظع٭ًي خنٞٝديَ خڀتي خٔعٵدي ڄىهد خٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ظٵٕنًي زٙٽٿ ٬دڂ، وفي خٔعىُخـً ڀځمٕدجٿ خڀسُٰٗص ڄه ټعدذ خلله -ظ٭دلذ- زٙٽٿ ودٚ، ٴهٍ ڄد ز نٌ ڄَُٝىٖ ٳٕ في خڀعٵٕنً ، وڄَُٝىٖٳٕ في خنًَٜػ، وڄَُٝىٖٳٕ في خڀعإََه وخڀٕنًش، وڄَُٝىٖٳٕ في خڀٹُخءخض، وڄَُٝىٖٳٕ في خڀځٱص، وخڀىمى. ؤُٽىن خنًَٜػ في ٌٍخ خنٞسمػ ٬ه خنٞٝديَ خڀتي ؤٴدي ڄىهد في زُدوً ڀځ٥دجٳ وخُْٔخَ خڀسُٰٗص ڄه ټعدذ خلله خڀ٭َّّ، و٤ُٶ بٴديظً ڄىهد. أولاً : الدصادر انتي أفاد يُها في اسرخزاج الدىاطٍ انثلاغٍح في كراب الله ذؼالى. 1- ڄٝديَي ڄه ټعر خڀعٵٕ: وٌٍي خڀعٵدٔنً ٸً وَٖٛ ٬ځُهد ن٠عم٭ص، ثم ٴَٖٝٿ ټٿَّ ظٵٕنً ڄىهد زٍټُ ٤ُُُٶِ بٔىديي في ڄٹًڄص ظٵٕنًي، وڄه ظځٻ خڀعٵدٔنً: ؤ/ ظٵٕنً ٬سً خلله زه ٬سدْ -َ٠ٍ خلله ٬ىهمد-، لَسُُِ خْڄص، وظُنٗدن خڀٹُآن، (ض 68ٌـ) (1). ذ/ ظٵٕنً ن٠دًٌ زه ـّّ خنٞٽٍ، (ض 111ٌـ) (2). ؾ/ ظٵٕنً خڀ١ٖمٖدٺ زه ڄّخلڃ خنٟٗلر خڀسَځْىٍ، (ض 115ٌـ) (3). ي/ ظٵٕنً خنٜٕه زه َََٕدٍَ خڀسٌُٝ، (ض 111ٌـ) (4). ٌـ/ ظٵٕنً ٬٥دء زه ؤبي َزدق، (ض 115ٌـ) (5). و/ ظٵٕنً ٸعديش زه يَ٬َدڄَص خڀًٕؤٍ، (ض 117ٌـ) (6). (1) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (36،117،138 .) (2) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (71،168.) (3) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (34.) (4) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (167،183.) (5) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (194.) (6) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (37.)

عدد الصفحات ٢٥٣

253 ِ/ ظٵٕنً خڀًٌٕٗٚٚ خڀٽسنً، ٔنٚد٬ُٿ زه ٬سً خڀُن٘ه خڀًٌٕٗ، (ض 117ٌـ) (1). ق/ ظٵٕنً ن١مً زه خڀٕٖدجر خڀٽځبي، (ض 136ٌـ) (2). ٢/ ظٵٕنً ڄٹدظٿ زه ٔځُمدن خڀسَځْىٍ، (ض 151ٌـ) (3). ٌ/ ظٵٕنً ٬سً خنٞځٻ زه ٬سً خڀ٭َّّ زه ـَُُ َِؿٍ خنَٞٽٍِّ، (ض 151ٌـ) (4). 1- ڄٝديَي ڄه ټعر خنًَٜػ: ؤوَي خٔڄدڂ خڀسٱىٌ وٗپ ظٵٕنًي ؤلديَػ ڀُٔىپ خلله ؛ ڀسُدن لٽڃ، وظٵٕنً آَص، وخٔعٙهدي ٬ځً ڄ٭نى، ڄ٭عمًخً ٬ځً ڄد َٜكٖ ٬ه َٔىپ خلله ، ڀٹىڀً في ڄٹًڄص ظٵٕنًي: "وڄد ٌټُضُ ڄه ؤلديَػ َٔىپ خلله  في ؤؼىدء خڀٽعدذ ٬ځً وِٴدٶ آَص، ؤو زُدن لٽڃ -ٴةن خڀٽعدذ ََ٥ْځُرُ زُدوً ڄه خڀٕىص، و٬ځُهمد ڄًخَ خڀُٙ٪، وؤڄىَ خڀًَه - ٴهٍ ڄه خڀٽعر خنٕٞمى٬ص ڀځمُ ٵَّد٦، وؤجمص خنًَٜػ، وؤ٬ُ٠طُ ٬ه ٌټُ خنٞىدټنً، وڄد ٖ َځُٷ نُدپ خڀعٵٕنً"(5). 4- ڄٝديَي في خڀځٱص وخڀىمى: وٌٍي خنٞٝديَ لد َىٛ ٬ځُهد في ڄٹًڄص ظٵٕنًي، وبنمد ظَُِيُ ؤنٚدء ز٭ٟ ٬ځمدء خڀځٱص وخڀىمى في ؼىدَد ظٵٕنًي، وڄه ؤزُِ ؤوڀحٻ خڀ٭ځمدء خڀٍَه ؤٴدي ڄىهڃ، وظُييض ؤنٚدئٌڃ في ظٵٕنًي، ڄ٫ ٌټُ ڄاڀٵدهمڃ خڀتي خٔعٹً ڄىهد ظځٻ خڀٵىخجً: ؤ/ خڀٽعدذ، ڀ٭مُو زه ٬ؽمدن ٸىّّ، خنٞځٹر زـ(ُٔسىًَ)، (ض 181ٌـ) (6). ذ/ ڄ٭دني خڀٹُآن، ڀ٭ځٍ زه نّ٘ش خڀٽٕدجٍ، (ض 189ٌـ) (7). (1) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (35،168.) (2) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (168.) (3) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (111،141.) (4) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (74.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/46). (6) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (45.) (7) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (48.)

عدد الصفحات ٢٥٤

254 ؾ/ ن١مً زه خنٕٞعىنً، خنٞځٹر زـ(ٸُ٥ُُْذ)، (ض 116ٌـ) (1). ي/ ڄ٭دني خڀٹُآن، ْبي ِټَُد يحنٍ زه َِدي خڀٵُخء، (ض 117ٌـ) (2). ٌـ/ ڄ٭دني خڀٹُآن، ڀٕ٭ًُ زه ڄَِٕ٭ًََش خڀسَ ځْىٍ، خنٞځٹر (زدْوٵٗ)، (ض 118ٌـ) (3). و/ ن٠دِ خڀٹُآن، ْبي ٬سًُش ڄ٭مُ زه خنٞؽنى، (ض 119ٌـ) (4). ِ/ ظإوَٿ ڄٙٽٿ خڀٹُآن، ڀ٭سً خلله زه ڄٕځڃ زه ٸعُسص خڀًَىىٌَ، (ض 176ٌـ) (5). ق/ ظٵٕنً َُٰر خڀٹُآن، ڀ٭سً خلله زه ڄٕځڃ زه ٸعُسص خڀًَىىٌَ(6). ٢/ خنٞٹع١ر، ْبي خڀ٭سدْ ن١مً زه ًََّ خنّّٞي، (ض 186ٌـ) (7). ٌ/ ڄ٭دني خڀٹُآن وب٬ُخزً، ْبي بٔمدٶ بزُخٌُڃ زه خڀٌُٕٖ خڀّـدؾ، (ض 411ٌـ)(8). (1) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (119.) (2) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (36،118.) (3) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (84.) (4) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (81.) (5) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (139.) (6) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (115.) (7) َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (65.) (8)َى٩ُ: نمدٌؾ ڄه بٴديظً ڄه ٌڀٻ، في ٚ (49،146.)

عدد الصفحات ٢٥٥

255 ثاٍَاً : طزق إفادج الإياو انثغىي يٍ ذهك الدصادر. ظىىٖ٬ط ٤ُٶ بٴديش خٔڄدڂ خڀسٱىٌ ڄه ظځٻ خنٞٝديَ في ظٵٕنً خڀىٛ خڀٹُآني، وخٔعىُخؾ خڀٙدًٌ خڀسٍٰٗ ٴُهد ٬ځً ٤ُٶ ڄع٭ًيش، ڄىهد: 1- ؤن ََ ٍټُ وَٝ٘ د ڄ٫ خٔ٘دَش بلذ خڀٹدجٿ: ون٣د ـدء ڄه ٌڀٻ: ٸىپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ ٬ىً ظٵٕنً ٸىڀً ظ٭دلذ: ﮋﭥ ﭦﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫﮊ(1)،"ٸدپ خڀٽَٕٔدجٍ (2) :ٴًُ ظٹًنً وظإونً، ؤَخي : وخڀٍَه ٨ځمىخ ؤُٔٗوخ خڀىفىي"(3). 1- ؤن ََىِٹُٿ وٝ٘ د ڄه ٰنً ظََُٝٗٲٕ ٴًُ ، يون خٔ٘دَش بلذ ٸدجځً، ؤو ڄُاَڀَّٵً : ون٣د ـدء ڄه ٌڀٻ ٸىپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ ٬ىً ٸىپ خلله ظ٭دلذ: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﭝ ﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ووـً خڀعٖٽَُْخَ : ٸدپ ؤټؽُ ؤٌٿ خنٞ٭دني: ٌى ؤن خڀٹُآن وّپ زځٕدن خڀ٭ُذ، و٬ځً ن٠دِ و٥دٜڃ، وڄه ڄٍخٌسهڃ خڀعٽُخَ ؛ بَخيش خڀعىټًُ وخٔٴهدڂ، ټمد ؤنَّ ڄٔه ڄٍخٌسهڃ خٖوعٝدَ؛ بَخيش خڀعىٵُٳ وخٔيجدِ(5). (1) ٔىَش خْوسُدء، آَص(4.) (2) َى٩ُ: ڄ٭دني خڀٹُآن، ڀ٭ځٍ زه نّ٘ش خڀٽٕدجٍ، ٚ (195). (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/151.) (4) ٔىَش خڀٽدٴُون، خَِدض (1-6.) (5) َى٩ُ: ظٵٕنً خڀسٱىٌ، (3/713).

عدد الصفحات ٢٥٦