المكتبة الأمبوابة البحث والمعرفة
زائر للمكتبة—
← العودة إلى المكتبةقراءة أو تحميل الكتاب

البلاغة في تفسير البغوي دراسة وتقويما

سامي بن سليمان بن زيد اليحيى

صفحة ١٤ من ٢٤

208 ڄىً خنِٞٗڄص في ټٿِّ، ټمد ٌټُي خٔڄدڂ خڀسٱىٌ -َنً٘ خلله-، وٸً لٍُٔٲ خنٞٙسًٖ زً، وَُڄّٔ بڀًُ زٍٙء ڄه ڀىخِڄً وٌى خُٔ٘خذ، ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خنٞٽىُٖ ص(1). 1- ٸدپ ظ٭د:ﮋ ﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅ ﮆ ﮇ ﮈ ﮉ ﮊ (2). ٸدپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ؤوڀُدء وؤٜٵُدء ڄه ٰنً ؤٌٿ ڄځعٽڃ، وز٥دوص خڀُـٿ: ودٜٖعً، ظٙسُهّد زس٥دوص خڀؽىذ خڀتي ظځٍ ز٥ىً؛ ْنهڃ َٕعس٥ىىن ؤڄَُي، وََ٥َّځٔ٭ىن ڄىً ٬ځً ڄد ٖ ََ٥َّځٔ٫ ٬ځًُ ٰنًٌُڃ "(3). ُ٘سًٚ خنٔدٌ خڀُـٿ خْوڀُدء وخًْٜٸدء خڀٍَه ََ ٭ُِ ٴىن ؤُٔخَي ڄه ٰنً خنٕٞځمنٌ زس٥دوص خڀؽىذ خڀتي ظځٍ خڀس٥ه، ٴٽمد ؤن خڀؽىذ ڄٜٗٷ ڀځس٥ه ٴٽٍڀٻ خًْٜٸدء ټإنهڃ ڄٜٗٹىن ْـٕدڄهڃ، ٴدٔع٭دَ خڀس٥دوص خڀتي ظځٍ خڀس٥ه ڀًٜٓٸدء خنٞٹُٖ زنٌ، نَدڄ٫ خڀٹُذ في ټٿٍّ، ولٍٲ خنٕٞع٭دَ ڀً، وٌټُ خنٕٞع٭دَ ڄىً خڀس٥دوص، ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص(4). 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹﮊ(5). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وٌټُ خڀځسدْ؛ ْن ڄد ؤٜدٜڃ ڄه خنُٟ َّخپ وخڀٙٗ مُىذ وظٱنً ٨دٌٌُڃ ٬مد ټدوىخ ٬ځًُ ڄه ٸسٿ ټدڀځسدْ نٟڃ"(6). (1) خٖٔع٭دَش خنٞٽىُص: ٌٍ خڀتي لٍُٔٲ ڄىهد خنٞٙسً زً، وٌُټَُٔ في خنٛمځص ُ٘حدً ڄه ڀىخِڄً . ٴٽٿ خٔع٭دَش ٌټُ ٴُهد خنٞٙسً يون خنٞٙسً زً ظٕمً: خٔع٭دَش ڄٽىُص. َى٩ُ: خڀسٰٗص ٴىىنهد وؤٴىدنهد، ٬ځڃ خڀسُدن ٚ (171.) (2) ٔىَش آپ ٬مُخن، آَص(118.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/319.) (4) َى٩ُ: خڀسٰٗص ٴىىنهد وؤٴىدنهد، ٬ځڃ خڀسُدن ٚ (181.) وخٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص: ٌٍ خڀتي لٍُٔٲَ ڄىهد خنٞٙسً، يون خنٞٙسً زً . ؤُمَُٚط ظُٝيحُص ڀځعَُٝك ٴُهد زٍټُ خنٞٙسً زً . َى٩ُ: خنُٞـ٫ خڀٕدزٷ ٚ (171.) (5) ٔىَشخڀىمٿ، آَص (111.) (6) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/631.)

عدد الصفحات ٢٠٩

209 ٴدٔع٭نً خڀځسدْ ڀٔ مَد ؤٜدٜڃ ڄه خنَُّٟخپ وخڀٙٗمُىذ، وظٱنً ٨دٌٌُڃ ڄه ؤؼُ خنٛى٪ وخنٝىٲ؛ ْن ڄد ؤٜدذ ؤٌٿ خڀٹَُص وؤلد٢ ٜڃ وَ٘مٔځَهڃ وِٖڄهڃ ڄه خنٛى٪ وخنٝىٲ ٌى نّؽدزص خڀځسدْ، يحُ٣ زٝدلسً وَٙمځً، ٴدنٛدڄ٫ زنٌ خنٕٞع٭دَ ڀً وخنٕٞع٭دَ ڄىً خٔلد٤ص وخڀٙمىپ وخنِٞٗڄص في ټٿٍّ . ٴٍټُ خنٕٞع٭دَ ڄىً خڀځسدْ، ولـٍٲ خنٕٞع٭دَ ڀً وٌى ڄد ؤٜدٜڃ ڄه ؤؼُ خنٛى٪ وخنٝىٲ، وٌټُ ڄد َٗجڃ خنٞٙسً وٌى ٸىڀً: ﮋ ﭲﮊ ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص. 3- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮉ ﮊ ﮋ ﮌ ﮍ ﮊ(1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ٸدپ ٸعديش(2) :َ٭: ڀىودً ڄه خڀ٭ٍخذ ٜسًٖ ٬ځُهڃ، ٸدپ ؤٌٿ خنٞ٭دني : ٌٍخ ٬ځً خٖٔع٭دَش؛ ْن خڀٕٖى٢ ٬ىًٌڃ ٰدَص خ ڀ٭ٍخذ، ٴفُي ٌڀٻ ڀٽٿ وى٪ ڄه ؤوىخ٪ خڀ٭ٍخذ، وٸدپ خڀّٖـٖدؾ (3) :ـ٭ٿ ٔى٤ً خڀٌٍ ٠ُٜڃ زً خڀ٭ٍخذ"(4). ٘سًٖ خڀ٭ٍخذ خڀٌٍ وَ َّپ ٜڃ وظَٽََُٖ ٬ځُهڃ زُٕد٢ ٌٖ٬ص، ٴدٔع٭نً خڀٕٖى٢ ڀًٙش خڀ٭ٍخذ، نَدڄ٫ خڀعٖٽُخَ وخڀعُٖيخي في ټٿٍّ، وٌڀٻ ڄدٖ َٹع١ًُ خڀُٕٳ وٖ ٰنًي (5). ٴٍټُ خنٕٞع٭دَ ڄىً وٌى (خڀٕٖ ى٢)، ولٍٲ خنٕٞع٭دَ ڀً وٌى (ظٽُخَ خڀ٭ٍخذ) ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص. 5- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮣ ﮤ ﮥ ﮊ(6). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ ټُُْ خڀ٭ٹسص ٌدٌىد ڄَؽَٿٌ ٠ُزً خلله ٛدًٌش خڀىٵٓ وخنٟىي وخڀُٙ٥دن في ؤ٬مدپ خڀّّ، ٴف٭ځً ټدڀٌٍ ََعَٽځَّٳ ٜ٭ىي خڀ٭ٹسص.... (1) ٔىَشخڀٵفُ، آَص (14.) (2) َى٩ُ: ظٵٕنً خڀٽٙٳ وخڀسُدن، (6/354). (3) َى٩ُ: ڄ٭دني خڀٹُآن وب٬ُخزً، ڀځّـدؾ، (5/411). (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/611.) (5) ظٵٕنً خڀسمُ خلمحُ٣،(8/365). (6) ٔىَشخڀسځً، آَص (11.)

عدد الصفحات ٢١٠

210 وٸُٿ: بوً َ٘سًٖ ؼٹٿ خڀٍوىذ ٬ځً ڄُظٽسهد ز٭ٹسص، ٴةٌخ ؤ٬عٷ َٸسص وؤ٤٭ڃ ټدن ټمه خٸعمڃ خڀ٭ٹسص وـدوٌِد"(1). ٴدٖٔع٭دَشڄه ټٗڂ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ -َنً٘ خلله- في خَِص نٟد وـهدن: خڀىـً خْوپ : َ٘سًٖ ن٠دًٌشَ خڀىٵٓ ٬ځً خْ٬مدپ خڀٝدنٜص، وخڀس٭ً ٬ه خنٟىي وخڀُٙ٥ دن نّه ََٝ٭ً ـسًٗ، ٴٍټَُ خنٕٞع٭دَ ڄىً وٌى (خڀ٭َٹَسَص )، ولٍٲ خنٕٞع٭دَ ڀً وٌى (ن٠دًٌش خڀىٵٓ ٬ځً خنٝنً، وخڀس٭ً ٬ه ټٿ ُ٘)، ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص، وخنٛدڄ٫ زُىهمد خنٞٙٹص وخٛدًٌش. خڀىـً خڀؽدني: خٔع٭نًض خڀ٭ٹسص ڀؽٹٿ خڀٍوىذ ٬ځً ڄُظٽسهد، ٴٽإن ټؽُش خڀٍوىذ ڄدو٫ْ و٬ٹسصٌ ټَاُوي نْدي خڀٽَٵَّدَش وخڀعىزص، ٴةٌخ ؤ٬عٷ َٸسص، وؤ٤٭ڃ ن١عدـدً ټدن ټمه خٸعمڃ ظځٻ خڀ٭ٹسص . ٴَُٖٝ ق زدنٕٞع٭دَ ڄىً وٌى (خڀ٭َٹَسص )، ولٍٲ خنٕٞع٭دَ ڀً وٌى (ؼٔٹَٿ خڀٍوىذ ٬ځً ڄُٹْعُِٴٔهد ) ٬ځً ٔسُٿ خٖٔع٭دَش خڀعُٝيحُص، نَدڄ٫ خنٞٙٹص في ټُٿٍّ . خڀٝىَش خڀؽدوُص: خٖٔع٭دَش خڀعمؽُځُص. وظٕمً زدٖٔع٭دَش خنُٞټسص، ؤوخٛدِ خنُٞټر (2)، وٌٍ "خڀځٵ٧ خنُٞټَّر خنٕٞع٭مٿ ٴُمد ُ٘ سًٚ نّ٭ىدي خْٜځٍ ظٙسًُ خڀعمؽُٿ ڀځمسدڀٱص في خڀعٙسًُ، ؤٌ: ظٙسًُ بلًي ٜىَظنٌ ڄىعّ٬عنٌ ڄه ؤڄَُه ؤو ؤڄىَ زدْوُي، ثم ظًوٿ خنٞٙسٖهَص في ـىٓ خنٞٙسًٖ ٜد؛ ڄسدڀٱص في خڀعٙسًُ، ٴَعٍُْټَُ زځٵ٩هد ڄه ٰنً ظٱُنً زىـً ڄه خڀىـىي"(3). و٬ىً وٸىٲ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ ٬ځً ڄىخ٤ه خٖٔع٭دَش خڀعمؽُځُص ٴةوً َٕعىًڂ ټځمص (خنَٞؽَٿ ) في زُدوً نٟد، وڄه ظځٻ خڀٝىَ: 1- ٸىڀً ظ٭د: ﮋ ﮎ ﮏ ﮐ ﮑ ﮒ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗﮊ(4). (1) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/619.) (2) َى٩ُ: خَٔ١دق، ٚ (141) .خڀسٰٗص خڀ٭ُزُص، ؤٕٔهد و٬ځىڄهد وٴىىنهد، (1/165.) (3) خَٔ١دق، ٚ(141.) (4) ٔىَشَٓ، آَص (8.)

عدد الصفحات ٢١١

211 ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " ٸدپ ؤٌٿ خنٞ٭دني : ٌٍخ ٬ځً ٤َُٷ خنٞؽٿ، ولد َٽه ٌىدٺ ٰٔٿٌّ، ؤَخي : ڄَىَ٭ِىَدٌڃ ٬ه خٔيددن نّىخو٫، ٴف٭ٿ خْٰٗپ ڄؽًٗ ڀٍڀٻ، ٸدپ خڀٵُخء (1) :ڄ٭ىدي: بوٖد لَسَِٕىدٌڃ ٬ه خٔوٵدٶ في ٔسُٿ خلله، ټٹىڀً ظ٭دلذ: ﮋﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣﮊ(2)، ڄ٭ىدي: ٖ نٕٕٽهد ٬ه خڀىٵٹص"(3). خٖٔع٭دَش في ٌٍي خَِص نٟد وـهدن: خڀىـً خْوپ: "ُ٘سهط لدڀص ب٬ُخ٠هڃ ٬ه خڀعًزُ في خڀٹُآن، وي٬ىش خٔٔٗڂ، وخڀعإڄٿ في لُفَفًِ خڀىخ٠مص، نُدپ ٸىڂ ـُ٭ٔځط في ؤ٬ىدٸهڃ ؤٰٗپٌ ٰځُ٩ص، ظُظٵ٫ بلذ ؤٌٸدنهڃ، ٴُٽىوىن ټدنٞٹممنٌ، ؤٌ: خڀُٖ خٴ٭نٌ َئؤهڃ، خڀٱد٠ٚنٌ ؤزٝدٌَڃ، ٖ َځعٵعىن يدُىدً وٖ ٘ٔمد ًٖ، ٴٗ َى٩ُون بلذ ٍ٘ء ن٣د لىنٟڃ، ٴعٽىن نٕؽُځُص"(4). خڀىـً خڀؽد: ڄد ٌټُي خڀٵُخء نّ٭نى: ظٝىَُ وظٙسًُ نٜدڀص ڄه لَسََٓ وٵًٕ وخڄعى٫ ٬ه خٔوٵدٶ في ٔسُٿ خلله، نُدپ ڄه ـُمٔ٭ط ًَيُ في ٬ُىُٹً وُٰځَّط، ٴٗ َٕع٥ُ٫ َٴ٫ َؤًٔٔ، ؤو َځعٵط، وٌى ټمد ٌټُ ټٹىڀً ظ٭دلذ: ﮋﭞ ﭟ ﭠ ﭡ ﭢ ﭣﮊ(5)، وخنٛدڄ٫ في ٌڀٻ ټځً ٬ًڂ خٌٔ٬دن وخنٝ١ى٪. 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝﯞ ﯟ ﯠﯡ ﯢ ﯣ ﯤﯥ ﯦﯧﯨﯩﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰ ﯱﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﮊ(6). (1) َى٩ُ ڄ٭دني خڀٹُآن، ڀځٵُخء، (1/474.) (2) ٔىَشخُٔٔخء، آَص (19.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/641.) (4) ظٵٕخڀعمَُُ وخڀعىىَُ، (11/439.) (5) ٔىَشخُٔٔخء، آَص (19.) (6) ٔىَشٴٝځط، آَص (33.)

عدد الصفحات ٢١٢

212 ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ؤنهڃ ٖ َٕم٭ىن وٖ َٵهمىن، ټمد ؤن ڄه يُ٬ٍ ڄه ڄٽدن ز٭ًُ لد َٕم٫ ولد َٵهڃ، وٌٍخ ڄَؽَٿٌ ڀٹځص خ وعٵد٬هڃ نّد َى٬٩ىن زً، ټإنهڃ َُىَديَون ڄه لُػ ٖ َٕم٭ىن"(1). وخنٛدڄ٫ زنٌ خنٕٞع٭دَ ڀً وخنٕٞع٭دَ ڄىً ٬ًڂ خڀٕمد٪ وخڀٵهڃ. خڀ١ُذ خڀؽدني: خٛدِ خڀ٭ٹځٍ. ٌٍخ خڀىى٪ خڀؽدني ڄه ؤوىخ٪ خٛدِ، وٌى يجٌُ في خٔٔىدي، ونٍٚ ٬ٹځُ٘د؛ ْن ڄُـ٫ خڀعٖفىِٗ بلذ خڀ٭ٹٿ، يون خڀځٱص. وڀـً ظٕمَُ دض ڄع٭ًيش، ٴُٕمً ن٠دِخً ٬ٹځُ٘د (2)، ون٠دِخً بٔىديَدً (3)، ون٠دِخً لُٽمُ٘د (4)، ون٠دِخً في خٔؼسدض(5)، ون٠دِخً في خڀعُټُر (6). وٌى: "بٔىدي خڀٵ٭ٿ ؤو ڄ٭ىدي بلذ ٰنً ڄد ٌى ڀً ٬ىً خنٞعٽځڃ في خڀ٩دٌُ؛ ڀ٭ٗٸص، ڄ٫ ٸَُىص ٜدَٴص ٬ه ؤن َٽىن خٔٔىدي بلذ ڄد ٌى ڀً"(7). وخٛدِ خڀ٭ٹځٍ ڄه خْٔدڀُر خڀتي ؤٖ٭ط يخجُشَ خڀع٭سنً، وٴعمط آٴدٸدً وخٔ٭صً في خنُٝدپ، وخٔعؽدَش خڀٌٍه وخڀعٵٽنً. وٸً ودپ ٌٍخ خْٔځىذ ٬ىدَص ڀًي ٬ځمدء خڀسٰٗص؛ ڀٔ مَد َؤوخ ٴًُ ڄه ٸُمص زُٰٗص وؤيزُص، ٴٹدپ ٬سً خڀٹدٌُ خنُٛـدني: "وٌٍخ خڀ١ُٖذُ ڄهَ خٛدِ ٬ځً لًَٔظً ټىّ ڄه ټىىِِ خڀسٰٗص، وڄديٖشُ خڀٙد٬ُ خنُٞٵْځٔٷِ ، وخڀٽدظرِ خڀسځُٯِ في خٔزًخ٪ وخٔلٕدن، وخٖظٕٚد٪ِ في ٤ُُُٶ خڀسُدنٔ ، وؤن يجٍءَ زدڀٽٗڂ ڄَ٥سى٬دً ڄٝىى٬دً ، وؤن ََ١٭ًَ ز٭ًَُ خنَٞ ُخڂِ ٸَُسدً ڄهَ خَْٴهدڂِ . وٖ ََٱُُٖوٖٻ ڄه ؤڄُِي ؤوٻ ظُي خڀُـٿَ (1) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/71.) (2) َى٩ُ: ڄٵعدق خڀ٭ځىڂ، ٚ (495). ؤُٔخَ خڀسٰٗص، ٚ(457.) (3) َى٩ُ: ڄ٭عُٺ خْٸُخن في ب٬فدِ خڀٹُآن، (1/186 .)خٔظٹدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن،(1/46.) (4) َى٩ُ: يٖجٿ خٔ٬فدِ، ٚ (194 .)ڄٵعدق خڀ٭ځىڂ، ٚ(495.) (5) َى٩ُ: نهدَص خٔيجدِ في يَخَص خٔ٬فدِ، ٚ (91 .)ڄٵعدقخڀ٭ځىڂ، ٚ (495.) (6) َى٩ُ: ڄ٭عُٺ خْٸُخن في ب٬فدِ خڀٹُآن. خٔظٹدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن، (1/46.) (7) ڄ٭فڃ خڀسٰٗص خڀ٭ُزُص، ٚ(331.)

عدد الصفحات ٢١٣

213 َٹىپُ : (ؤظً بيَ خڀٖٙىٶُ بلذ ڀٹدجٻ، ؤدََ بيَ خنٜىنٌُ بلذ َئَعٻ، وؤٸًَْڄني زځًَٺ لٷٙ لر ٬ځً بوٕدن)، وؤ٘سديُ ٌڀٻ ن٣د نًُْي ڀَٕٔ٭َعًٔ وُ٘ هُظًٔ ََفٌُ ڄَفُي خنٜٹُٹصٔ خڀتي ٖ َُِٙ ٽٔٿُ ؤڄٌُُد ، ٴځُٓ ٌى ټٍڀٻ ؤزًخً ، زٿ ًََٔٶٗ وََ ځْ٥ُٳُ لتى يدعى٫َ ڄؽځًُ بٖ ٬ځً خڀٙد٬ُِ خنُٞٵْځٔ ٷ، وخڀٽدظرِ خڀسځُٯِ ، ولتى َإظَُٻ زدڀسًِ٬صٔ لد ظَ٭ُٴْهد ، وخڀىديَشٔ ظإوَٷُ نٟد"(1). "وخٛدِ خڀ٭ٹځٍ، ٠ُذْ ڄه خڀعىٔ٫ في ؤٔدڀُر خڀځٱص، وٴه ڄه ٴىىن خٔيجدِ في خڀٹىپ؛ ؤٖ ظُي ؤن بٔىدي خڀٵ٭ٿ بلذ ٔسسً، وـ٭ځً خڀٵد٬ٿ خنٞاؼُ، يڀُٿ ٬ځً ڄد ټدن نٍٟخ خْؼُ ڄه ًًَ٘ خڀٝځص في ًٜوَ خڀٵ٭ٿ، وټإوً ٌى خڀٌٍ َٜ ًََ ڄىً"(2). وخٛدِ خڀ٭ٹځٍ ڀً ٬ٗٸدض ټؽنًشنٕى٫ ڄه بَخيش خنٞ٭نى خنٜٹُٹٍ، وؤ٘هُ ظځٻ خڀ٭ٗٸدض ٌٍ: خڀٵد٬ځُص، وخنٞٵ٭ىڀُص، وخنًََٞٝص، وخڀٕٖسسُص ، وخنٞٽدوُٖص ، وخڀّٖڄدوُص (3). وڀٹً وٸٳ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ-َنً٘ خلله- ٬ىً آَدض خٛدِ خڀ٭ٹځٍ في ظٵٕنًي ڄٔ ه ٰنً ظَُٝك زدڀعٕمُص، وبنمد َُٵهڃ ٌڀٻ ڄه وٗپ ظٵٕنًي وُ٘لً نٍٟي خَِدض . ؤإٌټُ ٜىَ خٛدِ خڀ٭ٹځٍ ٬ىً خٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ٠ىء ؤٸٕدڂ ڄع٭ًيش، نُٕر وى٪ خڀ٭ٗٸص، وٌڀٻ ٬ځً خڀىمى خِتي: خڀ٭ٗٸص خْولذ: خڀٵد٬ځُص. وٌى ؤن َُاظً زدٔڃ خنٞٵ٭ىپ ، وخنٞٹٝىي خٔڃ خڀٵد٬ٿ. 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "َ٭ني: آظُد، ڄٵ٭ىپ نّ٭نى خڀٵد٬ٿ"(5). (1) يٖجٿ خٔ٬فدِ، ٚ(195.) (2) ٬ځىڂ خڀسٰٗص، ڀځمُخٍٰ، ٚ (175). (3) َى٩ُ: خڀسٰٗص ٴىىنهد وؤٴىدنهد، ٬ځڃ خڀسُدن، ٚ (149-134.) (4) ٔىَش ڄُنً، آَص (61.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/95.)

عدد الصفحات ٢١٤

214 ؤُِٔىًِ خٔڃ خنٞٵ٭ىپ (ڄإظٔ ُٖد) بلذ خڀٵد٬ٿ (خڀىَ ٬ً)، وٌٍخ ٴًُ ظَفىِٗ ٬ٹځٍ؛ ْن خڀى٬ً َإتي، وٖ َُاظً بڀًُ، و٬ځً ٌٍخ خڀ عٖفىِٗ "ټإن خڀى٬ً َإظًُ خڀىدْ خڀٍَه ََُُُُٕٖون بلذ ٸًَ خلله ٴُهڃ "(1). 1- ٸدپ ظ٭د : ﮋ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﮲ ﮳ ﮴ ﮵ﮊ(2). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وخنٕٞعىَ نّ٭نى خڀٕدظُ، ټٹىڀً: ﮋ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﮊ(3)، ڄٵ٭ىپ نّ٭ خڀٵد٬ٿ"(4). ڄه ٘إن خنٜفدذ ؤن َٽىن ٔدظُخً ٖ ڄٕعىَخً ، ڀٽه ً٘ش خڀٕعُ وخنُٜځىڀص زنٌ خڀٍَه ٖ َاڄىىن زدِوُش، وخوعٵد٬هڃ زدڀٹُآن؛ ـ٭ځط خنٜفدذ خڀٌٍ في ؤٜځً ٔدظُ خً ڄٕعىَخً، ٴٵًُ ٔٔعُخن، وخلله ؤ٬ځڃ. 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮩ ﮪ ﮫ ﮬ ﮭ ﮮﮯ ﮰ ﮱ ﮲ ﮳ ﮴ ﮵ ﮶ ﮷ ﮸ ﮹ ﮺ ﮻ﮊ(5). ٸدپ خڀسٱىٌ: "وٸدپ خڀٵُخء وؤزى ٬سًُش(6) :ٔدلُخً، ٴى٠٫ خنٞٵ٭ىپ ڄى٠٫ خڀٵد٬ٿ"(7). خڀ٭ٗٸص خڀؽدوُص: خنٞٵ٭ىڀُص. وٌى ؤن َُاظً زدٔڃ خڀٵد٬ٿ، وخنٞٹٝىي خٔڃ خنٞٵ٭ىپ . (1) وٝدجٛ خڀعُخټُر يَخٔص نٓځُځُص نٕٞدجٿ ٬ځڃ خنٞ٭دني، ٚ (117). (2) ٔىَشخُٔٔخء، آَص (35.) (3) ٔىَشڄُنً، آَص (61.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ(1/683.) (5) ٔىَشخُٔٔخء، آَص (111.) (6) َى٩ُ: ظٵٕنً خڀٽٙٳ وخڀسُدن، (3/86). (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/711.)

عدد الصفحات ٢١٥

215 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾﯿ ﰀ ﰁ ﰂ ﰃ ﰄ ﰅ ﰆﰇ ﰈ ﰉ ﰊ ﮊ(1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " وخڀٕدجسص ٴد٬ځص نّ٭نى خنٞٵ٭ىڀص، وٌٍ خنٞ َُٕٖسَص، ټ ٹىڀً ظ٭دلذ : ﮋ ﭪ ﭫﮊ(2)، ؤٌ: ڄًٴىٶ، و ﮋﭹ ﮊ(3)، ؤٌ: ڄَُِ٠ُٖص "(4). 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋﯘ ﯙ ﯚ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣ ﯤ ﯥ ﯦﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﮊ(5). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وخنٞدجًش: ٌٍ خنٞ٥٭مص ڀّټځنٌ خڀ٥٭دڂ، ونٍٚ خڀ٥٭دڂ ؤَ١ّد ڄدجًش ٬ځً خٛدِ؛ ْوً َاټٿ ٬ځً خنٞدجًش، وٸدپ ؤٌٿ خڀٽىٴص: ُٔمُٚط ڄدجًش؛ ْنهد نًُٕ زدِټځنٌ، ؤٌ : نُٕٿ، وٸدپ ؤٌٿ خڀسُٝش : ٴد٬ځص نّ٭نى خنٞٵ٭ىپ، ؤٌ : نًُٕ زدِټځنٌ بڀُهد، ټٹىڀً ظ٭دلذ : ﮋﭹﮊ(6)، ؤٌ: ڄَُ٠ُٖ ص"(7). وٌٍخ ڄ٭نى ٸىپ خزه ٸعُسص : "خنٞدجًش: خڀ٥٭دڂ، ڄٔهِ ڄَديَني ََمًُُني، ټإنهد نًُُٕ خِټځنٌ، ؤٌ : ظ٭٥ُهڃ، ؤو ظٽىن ٴد٬ځص نّ٭نى: ڄٵ٭ىپ ٜد، ؤٌ: ڄًَُٔ ٜد خِټځىن "(8). (1) ٔىَشخنٞدجًش، آَص (114.) (2) ٔىَشخڀ٥دَٶ، آَص (6.) (3) ٔىَشخڀٹدَ٬ص، آَص (6-7.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/771.) (5) ٔىَشخنٞدجًش، آَص (111.) (6) ٔىَشخڀٹدَ٬ص، آَص (6-7.) (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/741.) (8) ظٵٕنً َُٰر خڀٹُآن، ْبي ن١مً ٬سً خلله زه ڄٕځڃ زه ٸعُسص، نٓٹُٷ: خڀًُٕ ؤنً٘ ٜٹُ، يخَ خڀٽعر خڀ٭ځمُص، زنًوض، (1498ٌـ/1978ڂ)، ٚ (139).

عدد الصفحات ٢١٦

216 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮯ ﮰ ﮱ ﮲ ﮳ ﮴ ﮵﮶ ﮷ ﮸ ﮹ ﮺ ﮻ ﮼ ﮽ ﮾ ﮿ ﯀﯁ ﯂ ﯃ ﯄ ﯅ ﯆ ﯇ﮊ(1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ڄ٭نى ٸىڀً ظ٭دلذ: ﮋ﮸ ﮹ ﮺ ﮻ ﮼ ﮽ﮊ "ڄ٭ىدي: ٖ ڄ٭ٝىڂ بٖ ڄه َنً٘ خلله، ټٹىڀً: ﮋ ﭷ ﭸ ﭹ ﮊ(2)، ؤٌ: ڄُ٠ُص"(3). خ٤ْځٔٷ خٔڃ خڀٵد٬ٿ (٬دٜڃ)، وخنُٞخي خٔڃ خنٞٵ٭ىپ (ڄ٭ٝىڂ). 3- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﯤ ﯥ ﯦ ﯧﯨ ﯩ ﯪ ﯫ ﯬ ﯭ ﯮ ﯯ ﯰﯱ ﯲ ﯳ ﯴ ﯵ ﯶ ﯷﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وٜٳ خڀُىڂَ زدڀ٭ُُٝىٲ، وخڀ٭ُُٝ ىٲُ ڄه ٜٵص خڀَُك؛ ْن خڀَُكَ ظٽىن ٴُهد، ټمد َٹدپ: َىڂْ لدَْ وَىڂْ زدَيْ؛ ْن خنَٜ ُٖ وخڀسَ ُيَ ٴًُ"(5). ٴدڀَُك ٌٍ خڀتي ظَ٭ِٝٔٳ، وخڀُىڂ ڄَ٭ُِٝىٲْ، "ووَ ِٜٳ خڀُىڂ زدڀ٭دٜٳ ن٠دِ ٬ٹځٍ، ؤٌ: ٬دٜٳ َيحً، ټمد َٹدپ: َىڂ ڄد٤ُ، ؤٌ ٔمدزً"(6). ٴٍټُ خٔڃ خڀٵد٬ٿ(٬دٜٳ) وؤَخي خٔڃ خنٞٵ٭ىپ (ڄ٭ٝىٲ). 5- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﮊ(7). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : "ڄًٴىٶ، ؤٌ : ڄٝسىذ في خڀُلڃ، وٌى خنٞني، ٴد٬ٿ نّ٭نى ڄٵ٭ىپ، ټٹىڀً: ﮋﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﮊ(1)، ؤٌ: ڄَُ٠ُٖص "(2). (1) ٔىَشٌىي، آَص (34.) (2) ٔىَشخڀٹدَ٬ص، آَص (6-7.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/314.) (4) ٔىَشبزُخٌُڃ، آَص (18.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/551.) (6) ظٵٕخڀعمَُُ وخڀعىىَُ، (14/114.) (7) ٔىَشخڀ٥دَٶ، آَص (6.)

عدد الصفحات ٢١٧

217 وٌڀٻ ْن خنٞدء ٖ َٵ٭ٿ خڀًٴٷ، وبنمد َٵ٭ځً ٜدلسً، ٴإٔىً خڀًٴٷ بلذ خنٞٵ٭ىپ خنٞدء، وخنُٞخي خڀٵد٬ٿ وٌى خڀٙىٛ، ٬ځً ٔسُٿ خٛدِ خڀ٭ٹځٍ. 6- ٸدپ ظ٭دلذ: ﮋ ﭱ ﭲ ﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﮊ(3). ٸدپ خڀسٱىٌ: "ڄُ٠ُٖٔص في خنٛىص، ٸدپ خڀّٖ ـدؾ(4) :ٌخض َ٠د، َُ٠دٌد ٜدلسهد"(5). ٴٵًُ بٔىدي خڀُ٠ً ڀځ٭ُٙص، وٌٍ ٖ ظٵ٭ٿ خڀُ٠د، وبنمد َٹىڂ زدڀُ٠ً ٜدلر خڀ٭ُٙص، وٌٍ ڄُ٠ٍٙ ٜد، ٴةٔىدي ٴ٭ٿ خڀُ٠ً ڀځ٭ُٙص نْىٗ ِ ٬ٹځٍ؛ ْن ڄ٭ُٴص ٌڀٻ خنٞ٭نى ًََټً خڀ٭ٹٿ. خڀ٭ٗٸص خڀؽدڀؽص: خنًََٞٝص. وٴُهد بٸدڄص خڀٵد٬ٿ، ؤو خنٞٵ٭ىپ ڄٹدڂ خنًَٞٝ. ٸدپ ظ٭دلذ: ﮋ ﮣ ﮤ ﮊ(6). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "وخنٞٵعىن ڄٵ٭ىپ نّ٭نى خنًَٞٝ، ټمد َٹدپ: ڄد زٵٗن ن٠ځىي وڄ٭ٹىپ، ؤٌ: ـَٗيش و٬ٹٿ "(7). ؤُٸُٔڃ خنٞٵ٭ىپ (خنٞٵعىن) ڄٹدڂ خنًَٞٝ (خڀٵعىص)، ٬ځً ٔسُٿ خٛدِ خڀ٭ٹځٍ(8). خڀ٭ٗٸص خڀُخز٭ص: خڀٕٖسَسُٖص . وٴُهد َُٕىً خڀٵ٭ٿ ؤو ڄد في ڄ٭ىدي بلذ ٔسسً . (1) ٔىَشخڀٹدَ٬ص، آَص (6-7.) (2) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/593.) (3) ٔىَشخڀٹدَ٬ص، آَص (6-7.) (4) َى٩ُ: ڄ٭دني خڀٹُآن وب٬ُخزً، ڀځّـدؾ، (5/455.) (5) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/674.) (6) ٔىَشخڀٹځڃ، آَص (6.) (7) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/336.) (8) َى٩ُ: خڀٌّّدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن، (1/187.) خٔظٹدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن، (1/48.)

عدد الصفحات ٢١٨

218 1- ٸدپ ظ٭د : ﮋﯴ ﯵ ﯶ ﯷ ﯸ ﯹ ﯺ ﯻ ﯼ ﯽ ﯾﮊ(1). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ڄد َنُىخ في نْدَهمڃ، ؤ٠دٲ خڀُزك بلذ خڀعفدَش؛ ْن خڀُزك َٽىن ٴُهد، ټمد ظٹىپ خڀ٭ُذ: ََزِك زُ٭ٻ، ووََُٕض ٜٵٹعٻ "(2). ٴسًًٖ ڄه بٔىدي وٵٍ خڀُزك بلذ خنٞىدٴٹنٌ ؤُٔىًِ بلذ خڀعفدَش، وٌٍخ ٴًُ نْىِٗ ٬ٹځٍ، ن٢دڀٳ ڀٜٓٿ خنٜٹُٹٍ؛ ْن خڀعفدَش ٖ ظُزك، بنمد ََُزك وََىُٕ ٜدلسهد، وڀٍخ ٸدپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ؤٌ: ڄد َنُىخ في نْدَهمڃ"، وخڀ٭ٗٸص زنٌ خڀعفدَش وخڀُزك خڀٕسسُص، ٴدڀعفدَش ٔسر خڀُزك. 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﮓ ﮔ ﮕ ﮖ ﮗ ﮘ ﮙ ﮚ ﮛ ﮊ(3). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "ﮋ ﮘ ﮙﮊ ؤٔىً خڀٵ٭ٿ بلذ خڀُٔىپ، وبن ټدوط خنٟسص ڄه خلله؛ ْوً ؤَُِٔٔٿ زً "(4). في بٔىدي خنٟسص بلذ خڀُٔىپ ـَّّٿ نْىٗ ِ ٬ٹځٍ؛ ْن خڀىخٌر خلله ، وـَّّٿ ٔسسهد، ٸدپ خڀّن٢ٌُٙ في ٸىڀً ظ٭دلذ : ﮋ ﮘ ﮙ ﮊ ؤٌ: "ْټىن ٔسسدً في ٌسص خڀٱٗڂ زدڀىٵه في خڀًَ٪"(5). وٸدپ خزه ٬د٘ىَ: "وڄ٭نى بٔىدي خنٟسص بلذ وٵًٕ ن٠دِ ٬ٹځٍ؛ ْوً ٔسر ٌٍي خنٟسص".(6) 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭷ ﭸ ﭹ ﮊ(7). (1) ٔىَشخڀسٹُش، آَص (16.) (2) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/11.) (3) ٔىَشڄُنً، آَص (19.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/79.) (5) ظٵٕنً خڀٽٙدٲ،(3/11.) (6) ظٵٕخڀعمَُُ وخڀعىىَُ، (16)81.) (7) ٔىَشخڀىسإ، آَص (11.)

عدد الصفحات ٢١٩

219 ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ: "خنٞ٭دٖ: خڀ٭ُٗ، وټٿ ڄد َُ ٭دٖ ٴًُ ٴهى ڄ٭دٖ، ؤٌ: ـ٭ځىد خڀىهدَ ٔسسدً ڀځم٭دٖ، وخڀعُٝٲ في خنٞٝدلح"(1). ٴةٔىدي خڀ٭ُٗ بلذ خڀىهدَ ن٠دِ ٬ٹځٍ؛ ْن ڄه لٽمص خ ؤن ـ٭ٿ خڀىهدَ ڀځ٭مٿ، و٤ځر خڀٽٕر، ٴهى ٔسر ڀٍڀٻ، وخڀ٭مٿ وخڀٽٕر ٔسر ڀځ٭ُٗ. خڀ٭ٗٸص خنٝدڄٕص: خنٞٽدوُص. وٴُهد َُٕىً خڀٵ٭ٿ ؤو ڄد في ڄ٭ىدي بلذ ڄٽدن خنٕٞىً بڀًُ. ٸدپ ظ٭دلذ: ﮋ ﭑ ﭒ ﭓ ﭔ ﭕ ﭖ ﭗ ﭘ ﭙ ﭚ ﭛ ﭜ ﮊ (2). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ : " ؤٌ: ڄه نٓط ؤ٘فدٌَد وڄٕدټىهد، ﮋﭜﮊ ؤٌ: خنُٞدي في خْنهدَ؛ ْن خڀىهُ ٖ يجٌُ"(3). ٴةٔىدي خنٌُٛ ڀٓنهدَ ن٠دِ ٬ٹځٍ؛ ْن خْنهدَ ٖ نٌُْ، وبنمد ٌٍ ؤڄٽىص ڀځمدء، وخنٞدء يجٌُ ٴُهد، ٴإٜٿ خنٌُٛ ڀځمُدي. خڀ٭ٗٸص خڀٕدئص: خڀّڄدوُص. وٴُهد َُٕىً خڀٵ٭ٿ ؤو ڄد في ڄ٭ىدي بلذ ِڄدن لًوغ خڀٵ٭ٿ . 1- ٸدپ ظ٭د: ﮋﮜ ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﮢ ﮣ ﮤﮥ ﮦ ﮧ ﮨ ﮩ ﮪ ﮫﮊ(4). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱىٌ في ٸىڀً ظ٭دلذ: ﮋﮣﮤﮊ "ڄ١ُحًد َُسَُُِٝ ٴًُ : ټٹىنٟڃ: ڀُٿ ودجڃ، و٬ُٙص َخ٠ُص، ٸـدپ ٸُ٥ْ ُُذ(1) :ظٹىپ خڀ٭ُذ: ؤ٨ځڃ خڀځُٿ وؤ٠دء خڀىهدَ وؤزُٝ، ؤٌ: ٜدَ ٜدَ (1) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(3/548.) (2) ٔىَشخڀسٹُش، آَص (15.) (3) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/17.) (4) ٔىَشَىوٓ، آَص (67.)

عدد الصفحات ٢٢٠

220 ٌخ ٨ځمص و٠ُدء وزُٝ"(2). 1- وٸدپ في ٸىڀً ظ٭د: ﮋ ﯛ ﯜ ﯝ ﯞ ﯟ ﯠ ﯡ ﯢ ﯣﯤ ﯥ ﯦ ﯧ ﯨ ﯩ ﯪ ﮊ(3)،"ڄ١ُحدً َُسَُِٝ ٴًُ "(4). في خَِعنٌ بٔىدي خٔزٝدَ بلذ خڀىهدَ، وخڀىهدَ ٖ َُسُِٝٔ، ٴهى بٔىدي ن٠دٌِ؛ ْن خنُٞسُِٝٔ ٌى خڀٌٍ َُسُِٝٔ، وٌى خٔوٕدن، وخڀىهدَ َُسَُُِٝ ٴًُ، ٴدڀ٭ٗٸص زنٌ خڀىهدَ وخٔزٝدَ ٌى خڀّڄدن، ٴّڄه خٔزٝدَ ٌى خڀىهدَ. 4- ٸدپ ظ٭د: ﮋ ﭢ ﭣ ﭤ ﭥ ﭦ ﭧ ﭨ ﭩ ﭪ ﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ ﭱ ﭲﭳ ﭴ ﭵ ﭶ ﭷ ﭸ ﭹ ﭺ ﭻ ﭼ ﭽ ﭾﭿ ﮀ ﮁ ﮂ ﮃ ﮄ ﮅﮊ(5). ٸدپخٔڄدڂ خڀسٱى ٌ: " ؤٌ: ڄَٽُُْټڃ زِىَد في خڀځُٿ وخڀىهدَ، وخڀ٭ُذ ظ١ُٳ خڀٵ٭ٿ بلذ خڀځُٿ وخڀىهدَ ٬ځً ظىٔ٫ في خڀٽٗڂ، ټمد ٸدپ خڀٙد٬ُ: وَوِمِطُ وڄَد ڀَُِٿُ خنَٞ٥ٍٔٚ زِىَدجٔڃِ (6)"(1). (1) ؤزى ٬ځٍ ن١مً زه خنٕٞعىنً زه ؤنً٘ خڀىمىٌ خڀځٱىٌ خڀسٌُٝ، خڀٙهنً زځٹر ٸُ ٥ُُْذ؛ ْوً ټدن لَُٝدً ٬ځً خڀ٭ځڃ، وڄِٗڄدً ڀُٕسىًَ، وَسٽُ ٸسٿ ل١ىَ ؤ لً ڄه خڀعٗڄٍُ، ٴةٌخ وُؾ ُٔسىًَ وـًي ٬ىً زدزً، ٴٹدپ ڀً َىڄدً : ڄد ؤوط بٖ ٸ٥ُذ ڀُٿ، ڀً ڄه خڀعٝدوُٳ : ټعدذ خنٞؽځؽدض، وخڀىىخيَ، وخڀٝٵدض، وخْٜىخض، وخڀ٭ځٿ في خڀىمى، وخْ٠ًخي، وخنٟمّ، ووځٷ خٔوٕدن، وخِْڄىص ، وَُٰر خنًَٜػ، وڄ٭دني خڀٹُآن ، وٰنًٌد، ظىفي ٔىص ٔط وڄدجع نٌ ڄه خنٟفُش . َى٩ُ ظُنٗعً في := =٤سٹدض خڀىمىَنٌ وخڀځٱىَنٌ، ٚ (99.) وٴُدض خْ٬ُدن وؤوسدء ؤزىدء خڀّڄدن،(3/411-414 .)زٱُص خڀى٬دش في ٤سٹدض خڀځٱىَنٌ وخڀىمدش، (1/131 .)خْ٬ٗڂ،(7/95.) (2) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(1/471.) وٸىپ ٸ٥ُذ خنٍٞټىَ لد ؤـًي في ڄٝىٵدظً خنٞ٥سى٬ص. (3) ٔىَشخڀىمٿ، آَص (86.) (4) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/318.) (5) ٔىَشٔسإ، آَص (44.) (6) ظٵٕنً خڀسٱىٌ،(4/618 ).

عدد الصفحات ٢٢١

221 ؤُِٔىًِ خنٞٽُ(2) بلذ خڀځُٿ وخڀىهدَ ٬ځً ٔسُٿ خٔٔىدي خٛدٌِ؛ ْنهمد ٖ يدٽُخن، وبنمد همد ِڄىد خنٞٽُ، وڀٍخ ٸدپ خٔڄدڂ خڀسٱىٌ: ؤٌ: ڄَٽُُْټڃ زىد في خڀځُٿ وخڀىهدَ . ٸدپ خڀٵُٖخء : "خنٞٽُ ڀُٓ ڀځُٿ وٖ ڀځىهدَ، بنمد خنٞ٭نى: زٿ ڄٽُټڃ زدڀځُٿ وخڀىهدَ، وٸً يجىِ ؤن و١ُٳ خڀٵ٭ٿ بلذ خڀځُٿ وخڀىهدَ، وَٽىود ټدڀٵد٬ځنٌ؛ ْن خڀ٭ُذ ظٹىپ: نهدَٺ ٜدجڃ، وڀُځٻ ودجڃ، ثم ظ١ُٳ خڀٵ٭ٿ بلذ خڀځُٿ وخڀىهدَ، وٌى في خنٞ٭نى ڀّيڄُنٌ، ټمد ظٹىپ: ودڂ ڀُځُٻ، و٬ََّڂ خْڄُ، بنمد ٬ََّڄً خڀٹىڂ، ٴهٍخ ن٣د َُ٭ُٲ ڄ٭ىدي ٴعَعٖٕ٫ زً خڀ٭ُذ "(3). (1) ٬فّ زُط نَُُٛ زه ٬٥ُص خنٝ٥ٵٍ، وًَٜي: ڀَٹًَِ ڀُمِعٔىَد َد ؤُڂٖ َُِٰٗ نَ في خڀَُٕٗي . َى٩ُ: ُ٘ق يَىخن ـَُُ، ظإڀُٳ: ن١مً بنٚد٬ُٿ ٬سً خلله خڀٖٝدوٌ، ڄ٥س٭ ص خڀٝدوٌ، ڄُٝ، خڀ٥س٭ص خْولذ، ٚ (553.) وخڀٙد٬ُ ٌى: ؤزى لَ َُِِش ـَُُ زه ٬٥ُص زه لٍَٵص خنٝ٥ٵٍ خڀعمُمٍ ڄه زني ټځُر، ٘د٬ُ ڄٙهىَ، ڄه ٴمىپ خڀٙ٭ُخء في خٔٔٗڂ، وټدن ڄٙهىَخً نّهدـدظً ووٹدج١ً ڄ٫ خڀٙد٬ُ خڀٵُِيٶ، ٬ُمُٚ وُٵدً ونٖدونٌ ٔىص، ظىفي في خڀُمدڄص، ٔىص ٬ُٙ وڄدجص.= =َى٩ُ: ٤سٹدض ٴمىپ خڀٙ٭ُخء، ظإڀُٳ: ن١مً زه ٔٗڂ خنٛممٍ، ٸُؤي وُ٘لً: ؤزى ٴهُ ن١مىي ن١مً ٘دټُ، ڄ٥س٭ص خنًٞني، خڀٹدٌُش، (1973ڂ)، (1/197.) خڀٙ٭ُ وخڀٙ٭ُخء، ٚ(113 .)خڀىخفي زدڀىٴُدض،(11/61.) (2) خنٞٽُ في خڀځٱص: خنًَٝ٭ص وخٖلعُدپ في وٵُص. َى٩ُ: ټعدذ خڀ٭نٌ ڄُظسدً ٬ځً لُوٲ خنٞ٭فڃ، ظٝىُٳ خنٝځُٿ زه ؤنً٘ خڀٵُخًٌٌُ، ظُظُر ونٓٹُٷ خڀًټع ىَ: ٬سً خنٜمًُ ٌىًخوٌ، يخَ خڀٽعر خڀ٭ځمُص، زنًوض ، خڀ٥س٭ص خْولذ ، (1313ٌـ /1114ڂ)، (5/471 .)ڄ٭فڃ ڄٹدَُٓ خڀځٱص،(5/435 .)خڀٹدڄىْ خلمحُ٣، ٚ(333)، ڄديش(ڄَٽََُ ). (3) ڄ٭دني خڀٹُآن،ڀځٵُخء، (1/464.)

عدد الصفحات ٢٢٢

222 الدثحث انثانث: انكُاٌح وانرؼزٌط ؤوًٖ : خڀٽىدَص. في خڀځٱص ڄًَٝ ڄإوىٌ ڄه ټَىًَ ََٽْىٍِ وََٽْىُى ټٔ ىدَص(1)، نّ٭"ؤن ظعٽځڃ زٍٙء وظًََُ زً ٰنًَيُ "(2)، وظإتي خڀٽىدَص نّ٭نى خڀٕٚعُِ وخٔوٵدء (3)، وڄد َٹدزٿ خنَُٞٝدََلص (4). ؤڄد ٬ىً ٬ځمدء خڀسُدن ٴٗ يخعځٳ ظ٭َُٵهڃ نٟد ټؽنًخً ٬مٖد ٬ُٖٲ زً ؤٌٿ خڀځٱص، ٴٹً ٸدپ ٬ىهد ٬سً خڀٹدٌُ خنُٛـدني: "ؤن ًَََُ خنٞعٽځڃ بؼسدضَ ڄ٭نى ڄه خنٞ٭دني، ٴٗ ٍَټُي زدڀځٵ٧ خنٞى٠ى٪ ڀً في خڀځٱص، وڀٽه يجٍء بلذ ڄ٭نى ٌى ظدڀًُ وَِيٴًُ في خڀىـىي، ٴُىڄٍء زً بڀًُ، ويج٭ځً يڀًُٗ ٬ځًُ، ڄؽدپ ٌڀٻ ٸىنٟڃ: (ٌى ٤ىَٿ خڀىفدي)، ًََُون ٤ىَٿ خڀٹدڄص، (وټؽنً ََڄدئ خڀٹًَٔ )، ََ٭ىىن ټؽنًَ خڀٹُي، وفي خنُٞؤش: (وَاُوڂ خڀ١ٗمًَ )، وخنُٞخي ؤنهد ڄُعَُِٴَصٌ ن٢ًوڄص، نٟد ڄه َٽٵُهد ؤڄٌُد "(5). وٸً ؤ٘دي خڀًټعىَ ؤنً٘ ڄ٥ځىذ زع٭َُٳ ٬سً خڀٹدٌُ خنُٛـدني ڀځٽىدَص، ويَخٔعً نٟد، ٴٹدپ: "وڀُٓ في ټعر خڀسٰٗص خنٞعإوُش ؤټؽُ ن٣د ٌټُ ٬سً خڀٹدٌُ ٬ه خڀٽىدَص، وټٿ ڄد ٴ٭ځً خڀٕٖٽَّدټٍ وخڀٹّوَني وُ٘ ُٖخق خڀعځ ىُٛ ؤنهڃ َظٖسُىخ ڄد في (يٖجٿ خٔ٬فدِ)، وٸَٕٖمىٌد بلذ خڀٽىدَص ٬ه خڀٝٵص، وخڀٽىدَص ٬ه خنٞىٜىٲ، وخڀٽىدَص ٬ه خڀىٕسص، وٌٍ ظٹُٕمدظً"(6). (1) َى٩ُ: خڀٹدڄىْ خلمحُ٣، ٚ (1111)، ڄديش(ټني). (2) ن٢عدَ خڀٝمدق، ٚ(173)، ڄديش(ټني). (3) َى٩ُ: ڀٕدن خڀ٭ُذ، (15/144)، ڄديش(ټني). (4) َى٩ُ: ڄ٭فڃ ڄٹدَُٓ خڀځٱص، (5/149)، ڄديش (ټىى). (5) يٖجٿ خٔ٬فدِ، ٚ(66.) (6) ٬سً خڀٹدٌُ خنُٛـدني زٰٗعً ووٹًي، ڀځ ًټعىَ: ؤنً٘ ڄ٥ځىذ، وټدڀص خنٞ٥سى٬دض، خڀٽىَط ، خڀ٥س٭ص خْولذ ، (1494ٌـ/1974ڂ)، ٚ (161.)

عدد الصفحات ٢٢٣

223 و٬ُٖٴهد خنٝ٥ُر خڀٹّوَني زٹىڀً : "ڀَٵ٧ ؤًَََُ زً ِٖڂُ ڄ٭ىدي، ڄ٫ ـىخِ بَخيش ڄ٭ىدي لُىحٍ "(1). وخڀٽىدَص نٟد ٸُمص زُٰٗص، ون١دٔه ٬ًًَش، وٌٍ ظ٭ًٗ ؤٔځىزدً ڄه ؤٔدڀُر خڀسُدن وخَٔ١دق، َع١ك ٌڀٻ ڄه ٬ىدَص ٬ځمدء خڀسُدن ٜد، وڄد َٔ٥َُّوي في ڄاڀٵدهمڃ زًَخٔعهد، وزُدن زٰٗعهد، ٴهٍ ظإتي: ڀٹًٝ خنًٞق ؤو خڀٍڂ، ؤو خڀٕٚعُ، ؤو ڀځعىسًُ ٬ځً ٬ٔ٩َڃ خڀٹًَُش، وٴٔ٥ىص خنٞىد٤ر، وخوعُدَ خڀځٵ٧ خْنٗٿ وخْلٕه، وٴُهد خنٞسدڀٱص في خڀعٙىُ٫، وخٖوعٝدَ، وخڀعىسًُ ٬ځً خنٞٝنً(2). وٌٍ"ٰدَص ٖ َٝٿ بڀُهد بٖ ڄه ڀَ٥ُٳَ ٤س٭ًُ، وَٜٵَط ٸُيحعً، وخڀُٕٚٗ في زٰٗعهد ؤنهد في ٜىَ ټؽنًش ظ٭٥ُٻ خنٜٹُٹص ڄٝمىزص زًڀُځهد، وخڀٹ١ُص وفي ٤َُٚهد زٌَُدوُهد ...... وڄه ؤٔسدذ زٰٗص خڀٽىدَص ؤنهد ظ١٫ ڀٻ خنٞ٭دني في ٜىَ خنُٞمٕٖدض، وٖ ٘ٻ ؤن ٌٍي ودٜص خڀٵىىن، ٴةن خنٞٝىَٚ بٌخ َٔڃ ڀٻ ٜىَش ڀٓڄٿ ؤو خڀُإْ ُٜٺ، وـ٭ځٻ ظُي ڄد ټىط ظ٭فّ ٬ه خڀع٭سنً ٬ىً وخ٠مدً ڄځمىٔدً "(3). وڄه ٸُمص خڀٽىدَص ؤنهد ظٕدَُ خڀع٥ىَ خڀّڄني وخنٜ١دٌَ، وخڀى١ؿ خڀٵٽٌُ ٬ځً ڄَُٚ خڀ٭ٝىَ، ٴإٜسمط ڄٕدَُش نُٜدش خڀىدْ(4). وخڀٽىدَص ټدوط ٬ىً ٬ځمدء خڀسُدن خڀٹًُخڄً ظًََُِْ يون ظٹُٕڃ ؤو ظٝىُٳ، وټدن نُؽهڃ نٟد ڄٹٝىَخً ٬ځً زُدن خڀٱُٞ خڀٌٍ ڄه ؤـځً ُٔٹط خڀٽىدَص (5)، ټمد ٴ٭ٿ خڀؽ٭دڀبي في ڄٹًڄص ټعدزً (خڀٽىدَص وخڀع٭َُٟ)(6). ؤڄد خنٞعإوُون ڄىهڃ ٴسمؽىخ خڀٽىدَص في ٠ىء ظٹُٕمدض ڄع٭ًيش؛ ٖ٬عسدََه ؤٔدُٔنٌ، همد: (1) خَٔ١دق، ٚ(131.) (2) َى٩ُ: خنٞٝسدق في خنٞ٭دني وخڀسُدن وخڀسًَ٫، ظإڀُٳ: زًَ خڀًَه زه ڄدڀٻ، خڀٙهنً: زدزه خڀىد٨ڃ، لٹٹً وُ٘لً وو٠٫ ٴهدًَٔ خڀًټعىَ: لٕني ٬سً خنٛځُٿ َىٔٳ، ڄٽعسص خِيخذ، زدنٛمدڄُّ ٚ (137 .)خڀٌّّدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن،(1/411- 419) .خٔظٹدن في ٬ځىڂ خڀٹُآن،(1/37.) ڄ٭عُٺ خْٸُخن في ب٬فدِ خڀٹُآن،(1/116-118.) (3) خڀسٰٗص خڀىخ٠مص، ظإڀُٳ: ٬ځٍ خنٛدَڂ وڄٝ٥ٵً ؤڄنٌ، ڄإٔص ٬سً خنٜٵُ٧ خڀسٕد٢، زنًوض، ٚ (147-148.) (4) َى٩ُ: خڀعٝىَُ خڀسُدني، لٵني ن١مً ُ٘ٲ، ڄٽعسص خڀٙسدذ، ڄُٝ، خڀ٥س٭ص خڀؽدوُص، ٚ (148). (5) َى٩ُ: خڀٹُآن وخڀٝىَش خڀسُدوُص، ٚ (161 .)خڀسُدن في ٠ىء ؤٔدڀُر خڀٹُآن خڀٽُ، ڀځًټعىَ: ٬سً خڀٵعدق ٖ ٘نٌ، يخَ خڀٵٽُ خڀ٭ُبي، خڀٹدٌُش، خڀ٥س٭ص خڀؽدوُص، (1311ٌـ/1111ڂ)، ٚ (167.) (6) خڀٽىدَص وخڀع٭َُٟ، ْبي ڄىٝىَ خڀؽ٭دڀبي، نٓٹُٷ ويَخٔص: ؤٔدڄص خڀسمنًٌ، (ڄٽعسص خنٝدن٤ٍ، خڀٹدٌُش)، ٚ (3-5.)

عدد الصفحات ٢٢٤