ٷخٽ ط٬خٿَ:« ٓزَ ق للهِ ڃَخ ٳِ حٿَٔ ڄخًحصِ ًڃَخ ٳِِْ حلأَ ٍِٝ ًىٌَ حٿ٬ُِِّ حٿلټْڂُ » 1 ؿخء ٳِ ٻظخد حٿـخڃ٪ لأٓڄخء حلله حٿلٔنَ أڅّ حٿلټْڂ: ىٌ حٿڄلټڂ ٿوڀٶ حلأْٗخء، ًڃ٬نَ حلأكټخځ ٿوڀٶ حلأْٗخء انڄخ ّنَٜٱ اٿَ اطٸخڅ حٿظيرَْ ٳْيخ ًكٔن حٿظٸيَّ ٿيخ، اً ٿْْ ٻپ حٿوڀْٸش ڃٌٌٛٳخ رٌػخٷش حٿزنْش، ًٗيس حلأَٓ ٻخٿزٸّ ش ً حٿنّ ڄڀش ًڃخ أٗزييخ ڃن ٟ٬خٱ حٿوڀٶ، الا أڅ حٿظيرَْ ٳْيڄخ، ًحٿيلاٿش ريڄخ ٫ڀَ ًؿٌى حٿٜخن٪ ًاػزخطو ٿْْ ريًڅ حٿيلاٿش ٫ڀْو نوڀٶ حٿٔڄخء ً حلأٍٝ ً حٿـزخٽ ًٓخثَ ڃ٬خ٧ڂ حٿوڀْٸش(2)،ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:«حٿَ ٌُ أكٔنَ ٻپَ ِٗءٍ هڀٸوُ »(3)، ٳڀڂ طٸ٪ حلإٗخٍس رو اٿَ حٿلٔن حٿَّ حثٶ ٳِ حٿڄن٨َ، ٳبڅّ ىٌح حٿڄ٬نَ ڃ٬يًځ ٳِ حٿٸَى ًحٿونَِّ ً حٿيّ ًحد ًأٗټخٿيخ ڃن حٿلٌْحڅ، ًانڄخ ّنَٜٱ حٿڄ٬نَ ٳْو اٿَ كٔن حٿظيرَْ ٳِ ان٘خء ٻپ هڀٶ ڃن هڀٸو ٫ڀَ ڃخ أكذّ أڅ ّن٘جو ٫ڀْو، ًارَحُه ٫ڀِ حٿيْجش حٿظِ أٍحى أڅ ّيْجو ٫ڀْيخ(4)، ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿِ:« ًهَ ڀٶَ ٻپَ ِٗءٍ ٳٸيَ ٍهُ طٸيًَّ ح»(5) ًحٿلټْڂ ًً حٿلټڄش، ًىِ حلإٛخرش ٳِ حٿظٸيَّ، ًحلإكٔخڅ ٳِ حٿظيرَْ، ًڃن ًٿٺ نٍَ ؿڄْ٪ أٳ٬خٽ حٿوڀٶ ًڃٌحٷٴو ٿڀلټڄش، ًٿجن هٴْض ٫نخ حٿلټڄش ٳِ ر٬ٞ أٳ٬خٽ حٿوخٿٶ، ٳٌٿٺ ڃن ٷٌٍٜ ٳِ ن٨َنخ ًْٟٶ أٳٶ طٴټَْنخ ًطـخٍرنخ، ًڃن طؤػَنخ رخٿ٬ٌحڃپ حٿنٴْٔش ًحٿَِّّٰش ٳْنخ(6)، ٷخٽ ط٬خٿَ:«ىٌ حٿَ ٌُ ٌِّٜ ٍُٻُڂْ ٳِْ حلأٍْ كَخځِ ٻَْٲَ ّ٘خءُ لاَ اٿوَ الاَ ىٌَُ حٿ٬َ ُِِّ حٿلَ ټْڂُ »(7)،ًحٿلټْڂ ىٌ حٿٌُ ٌّٛٲ رخٿ٬ڀڂ ًحٿلټڄش(8)، ًٷي ٷخٽ ٫ِّ ًؿپ ٳِ ىٌح حٿٜيى:« ُّئطِ ِ حٿلِ ټڄشَ ڃنْ ّ٘خءُ ًڃن ُ ّئطَ ِ حٿلِ ټڄش َ ٳٸَ ي ْ أًطِ َِ هًَْ ح ٻؼًَْ ح»(9)، ًڃ٬نِ حٿلټڄش :حٿٸَآڅ كٔذ حرن حٿ٬زخّ، حٿ٬زخّ، ٳٔڄخه كټڄشً لأنو ٫ڀڂ، أُ : ًڃن ّئصَ حٿٸَآڅ ٳٸي أًطِ ٫ڀڄَ خ ٻؼًَْ ح. ؿخء ٳِ طٴَُْٔ حٿ٤زَُ ًحٿـلاٿْن ٿڄ٬نِ حٿلټْڂ، رؤنو حٿلټْڂ ٳِ طيرَْ هڀٸو، ًَٛٳيڂ ٳْڄخ ٳْيڂ ٛلاكيڂ، ًحٿلټْڂ ٳِ ڃڀټو ًٛن٬و(10) . ٌٍٓس حٿلَ٘،حّٓش:12. -1 - كخڃي أكڄي حٿ٤خىَ:حٿـخڃ٪ لأٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ1. 2 - ٌٍٓس حٿٔـيس: حّٓش،18. 3 - كخڃي أكڄي حٿ٤خىَ:حٿـڄ٪ لأٓڄخء حلله حٿلٔنَ ، ٙ1/:2. 4 - ٌٍٓس حٿٴَٷخڅ: حّٓش،13. 5 - حٿڄَ٫٘ڀِ: حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ 256. 6 - ٌٍٓس آٽ ٫ڄَحڅ:حّٓش:17. 7 - حٿِّؿخؿِ : حٗظٸخٵ أٓڄخء حلله، ٙ71. 8 - ٌٍٓس حٿزٸَس: حّٓش: 37:. 9 - حٿ٤زَُ:طٴَْٔ حٿ٤زَُ:ؽ34، ٙ36:، حٿـلاٿْن:طٴَْٔ حٿـلاٿْن: ٙ 65:. 10
عدد الصفحات ٨٤ىٌه ىِ أىڂ حٿڄ٬خنِ ٿڀٴ٦"حٿلټْڂ" ڃن هلاٽ ًًٍىه ٳِ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ. ج/ آراء انًفسرٌٍ: حٍٓحء حٿظِ ٷخٽ ريخ حٿڄٴًَٔڅ لا طوظڀٲ ٍٯڂ ٻؼَطيخ، ً طٜذ ٳِ أڅّ حٿلټْڂ كٔذ ٍأّيڂ، حٿڄلټڂ حٿٌُ لا هڀپ ٳِ ؿڄْ٪ أٳ٬خٿو، ًحٿڄظٸن ٿيخ ٫ڀَ ًٳٶ ٫ڀڄو ًاٍحىطو حٿ٘خىي رټڄخٽ ًكيحنْظو ًأٿٌىْظو، ًحٿٸخِٟ حٿٌُ ّلټڂ رْن ٫زخىه، ٳيٌ هَْ حٿلخٻڄْن، ًأنو أكټڂ حٿلخٻڄْن ٳلا ڃ٬ٸذ ٿلټڄو، ًلا َّ٘ٹ ٳِ كټڄو أكيح، ًػزٌص حٿلټڂ ٿو ٓزلخنو ّظ٠ڄن ػزٌص ؿڄْ٪ حلأٓڄخء ًحٿٜٴخص حٿ٬ڀْخ، لأنو لا ّټٌڅ كټڄخ الا اًح ٻخڅ ٓڄْ٬خ رَْٜح ٫ڀْڄخ هزَْح ڃظټڀڄخ ڃيرَح، اٿَ ٯَْ ًٿٺ ڃن حلأٓڄخء ًحٿٜٴخص(1).. د/ ًَارج اسخعًال نفظ" انحكٍى" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى ٿٴ٦"حٿلټْڂ" ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ػڄخڅ ًػلاػْن ڃَس، ًڃن أڃؼڀش ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس كټْڂ «اڅَ حلله ٫ٌِِّ كټْڂٌ » 31: حٿزٸَس كټْڂ «ًحلله ٫ڀْڂ كټْڂ» 36 حٿنٔخء كټْڂ «اڅ ٍرٺ ٫ڀْڂ كټْڂ» 98 حلأن٬خځ كټْڂ «أٿَ، ٻظخد أكټڄض آّخطو ػڂَ ٳٜڀض ڃن ٿَ يڅ كټْڂ ٫ڀْڂ» 12 ىٌى كټْڂ «ًأڅَ حلله طَ ٌحدٌ كَټِْڂ» 21 حٿنٌٍ كټْڂ «طنِّپ ڃن كټْڂ كڄْي» 53 ٳٜڀض كټْڂ «ًڃَ خ ٻَ خڅ ٿزَِ٘ أڅ ّټڀڄو حلله ًكًْخ أً ڃن ًٍحءُ كـخدٍ أً َِّٓ پَ ٌٍٓلاًَ ٳٌْكِ ربًنو ڃَخ ّ٘خءُ انو ٫ڀِ كټْڂ» 62 حٿٌٍٍ٘ حٿلټْڂ «ٓزّ قَ لله ڃَ خ ٳِ حٿٔڄٌحصِ ًحلأٍِٝ ًىٌ 12 حٿليّي / حٿزيٍ: ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ43،ًحٿٔنٌِٓ: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ57 1
عدد الصفحات ٨٥حٿ٬ِِّ حٿلټْڂ» ًحٿڄلاك٦ ٫ڀَ ىٌه حلأڃؼڀش أڅ حٓڂ ح"حٿلټْڂ" ىحٽ ٫ڀَ ػزٌص ٻڄخٽ حلآڂ لله ًٻڄخٽ حٿلټڄش، ًحٿظِ ىِ حٿ٬ڀڂ، ٻڄخ رْنظيخ حّٓخص حٿٔخرٸش. 6 /انجبّ ار: أ/ انذلانت انهغٌٕت: حٿـزَ خٍ ٳِ حٿڀٰش ْٰٛش ڃزخٿٰش ٫ڀَ ًُڅ ٳ٬خٽ، ڃن حٓڂ حٿٴخ٫پ حٿـزخٍ، ٳ٬ڀو ؿَزَََ ّـزَ ؿزًَح، طٸٌٽ حٿڀٰش رؤڅ : حٿـزَ ٟي حٿټَٔ، ًاٛلاف حٿِ٘ء، رنٌ٩ ڃن حٿٸيَ، ٳْٸخٽ ؿزَ حٿ٬٨ڂ ڃن حٿټَٔ، ًؿزَص حٿٴٸَْ، أُ أٯنْظو، ٻڄخ أڅ حٿـزّ خٍ ٳِ حٿڀّ ٰش ىٌ حٿ٬خٿِ حٿ٬٨ْڂ(1). ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس(ؽ د ٍ): ؿَزَََ :حٿـزخٍ:حلله ٫ِّ حٓڄو حٿٸخىَ هڀٸو ٫ڀَ ڃخ أٍحى ڃن أڃَ ًنيِ، ًٷي أٗخٍ حرن حلأنزخٍُ اٿ َ ىٌح حلآڂ ٳٸخٽ: حٿـزخٍ ٳِ ٛٴش حلله ٫ِّ ًؿپ حٿٌُ لا ّنخٽ ، ًڃنو ؿزخٍ حٿنوپ . ّٸٌٽ حٿٴَحء: لأٓڄ٪ ٳ٬خلا ڃن أٳ٬پ الا ٳِ كَٳْن، ًىٌ ؿزخٍ ڃن أؿزَص ًىٍحٹ ڃن أىٍٻض، ًٷخٽ حلأُىَُ: ؿ٬پ ؿزخٍح ٳِ ٛٴش حلله ط٬خٿَ أً ٳِ ٛٴش حٿ٬زخى ڃن حلإؿزخٍ ًىٌ حٿٸيَ ًحلإٻَحه لا ڃن ؿزَ، ً ّٸٌٽ حرن حلأػَْ: ّٸخٽ ؿزَ حٿوڀٶ ًأؿزَىڂ، ًأؿزَ أٻؼَ، ًٷْپ: حٿـزخٍ حٿ٬خٿِ ٳٌٵ هڀٸو، ًٳ٬ّ خٽ ڃن أرنْش حٿڄزخٿٰش ًڃنو ٷٌٿيڂ نوڀش ؿزّ خٍس: ًىِ حٿ٬٨ڄْش حٿظِ طٴٌص ّي حٿڄظنخًٽ(2)، ًٳِ كيّغ أرِ ىََّس–ٍِٟ حلله ٫نو- :« ّخ أڃش حٿـزّخٍ »، ًانڄخ أٟخٳيخ اٿَ حٿـزّ خٍ ىًڅ رخٷِ أٓڄخء حلله ط٬خٿَ لاهظٜخٙ حٿلخٽ حٿظِ ٻخنض ٫ڀْيخ ڃن ا٧يخٍ حٿ٬٤َ ًحٿزوٌٍ ًحٿظزخىِ ًحٿظزوظَ ٳِ حٿڄِ٘ ، ًحٿـزّ خٍ حٿڄظټزّ َ حٿّ ٌُ لا ٍَّ لأكي ٫ڀَ كٶٍ ، ّٸخٽ: ؿزّ خٍ رْن حٿـَ زََّّ ش ً حٿـِ زَِّّ ش رټَٔ حٿـْڂ ًحٿزخء، ًحٿـَ زَّّْ ش، ًحٿـَ زًََُّّْ س، ًحٿـَزًَََُس، http/ ڃ٬خنِ أٓڄخء حلله حٿلٔنَ. COM/1 /حرن ڃن٨ٌٍ: ٿٔخڅ حٿ٬َد ،ٓنش 2521ىـ/2::1ځ، ١2، ؽ5، ٙ224 .ًحٿَحُُ: حٿِّنش، ؽ3، ٙ361 . 2
عدد الصفحات ٨٦ًحٿـُ زًََُصُ ً حٿـَ زًََُصِ ًحٿـُ زٌٍَُ سِ ًحٿـَ زٌٍَُ س ڃؼپ: حٿٴَّ ًؿش، ًحٿـِ زَِ ّخءِ ، ًحٿظِ ـْزَخٍ رڄ٬نِ حٿټِ زَِْ(1) . ًحٿـزّ خٍ ؿپّ ؿلاٿو ڃ٬نخه: أنّ و ّـزَ حٿوڀٶ ًّنٴِ ٌ ڃْ٘جظو ٳْيڂ ٫ڀَ ڃخ أٍحى ڃن أڃَه ًنيْو ًلا ّنٴٌ ٳْو ڃْ٘جظو أكي ٫ڀْيڂ ىٌ حٿڄظٴَّ ى ر٬ڀٌ ڃَطزظو ًّو٠٪ ٿ٬٨ڄظو ٻپّ ِٗء(2)، ًٷْپ حٿـزَ ڃن حلإؿزخٍ، أُ أنّ و أؿزَ حٿولاثٶ ٫ڀَ ڃخ أٍحىه ڃن كټڄو ٳڀڂ ّٸيٍ أكي أڅ ّوخٿٶ ڃْ٘جظو أً ّٴٌص ٷ٠خءه، رپ أؿزَىڂ ٫ڀَ ًٿٺ(3). د/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: ٷخٽ ط٬خٿَ: «ىٌ حلله حٿٌُ لا اٿَ و ألاّ ىٌ حٿڄڀٺُ حٿٸيًُّ حٿٔلاځُ حٿڄئڃنُ حٿڄيْڄنُ حٿ٬ُِِّ حٿـزّ خٍُ حٿڄظټزّ َُ ٓزلخڅَ حللهِ ٫ڄخ َّ٘ٻٌڅَ »(4) . ڃ٬نَ حٓڂ ح" حٿـزخٍ" ڃن هلاٽ حٿظٴخَْٓ حٿٸَآنْش : ؿخء ٳِ حٿټ٘خٱ، أڅ حٿـزخٍ حٿٸخىَ حٿٌُ ؿزَ هڀٸو ٫ڀَ ڃخ أٍحى، أُ أؿزَه، ًىٌ حٿـزّ خٍ حٿٌُ لا ّيحنْو ِٗء(5)، ًؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ أنّ و حٿٸخىَ حٿڄُ ټَْه ٯَْه ٫ڀَ حلانٴ٬خٽ رٴ٬ڀو، ٳخلله ؿزّ خٍ ٻپ ڃوڀٌٵ ٫ڀَ حلانٴ٬خٽ ٿڄخ ٻٌّ نو ٫ڀْو لا ّٔظ٤ْ٪ ڃوڀٌٵ حؿظْخُ ڃخ كيه ٿو ٳِ هڀٸظو ٳلا ّٔظ٤ْ٪ حلإنٔخڅ حٿ٤َْحڅ ًلا طٔظ٤ْ٪ ًًحص حلأٍر٪ حٿڄِ٘ ٫ڀَ ٍؿڀْن ٳٸ٢، ٳيٌ حٿـزّ خٍ ٿڀڄٌؿٌىحص ٫ڀَ ٷزٌٽ ڃخ أٍحىه ريخ ًڃخ ط٬ڀٸض رو ٷيٍطو ٫ڀْيخ(6) ،ًحٿـزّ خٍ كٔذ طٴَْٔ حٿَّ حُُ ٳْو ًؿيخڅ أڃخ حلأًٽ: أنو ٳ٬ّ خٽ ڃن ؿزَ اًح أٯنَ حٿٴٸَْ، ًأٛڀق حٿټَْٔ، ٳٸخٽ حلأُىَُ: ىٌ ؿخرَ ٻپ ٻَْٔ ًٳٸَْ، ًىٌ ؿخرَ ىّنو حٿٌُ حٍط٠خه، ًٷخٽ حٿلـخؽ: ٷي ؿزَ حٿيّّن حلإٿو ٳـُ زَ.ًأڃخ حٿٌؿو حٿؼخنِ: ٳيٌ أڅ ّټٌڅ حٿـزّ خٍ ڃن ؿزَه ٫ڀَ ٻٌح اًح أٻَىو ٫ڀَ ڃخ أٍحىه، ٷخٽ حٿُٔيُِ: أنّ و حٿٌُ ّٸيَ حٿنخّ ًّـزَىڂ ٫ڀَ ڃخ أٍحىه(7) ،ًٷخٽ حٿٔ٬يُ - ٍكڄو / حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ؽ3، ٙ224. 1 /أكڄي ٫زي حٿـٌحى:ًلله حلأٓڄخء حٿلٔنَ ٳخى٫ٌه ريخ، ٙ51. 2 /حٿَحُُ: حٿِّنش، ؽ3، ٙ362/363. 3 /ٌٍٓس حٿلَ٘: حّٓش:34. 4 /حٿِڃوَُ٘: حٿټ٘خٱ، ؽ7، ٙ96،ًأرِ كّْخڅ حلأنيٿِٔ : طٴَْٔ حٿزلَ حٿڄلْ٢، ؽ9، ٙ35:، ًحٿـلاٿْن:طٴَْٔ حٿـلاٿْن، ٙ 659. 5 /حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔحٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، ؽ39، ٙ233. 6 /ڃلڄي حٿَحُُ: طٴَْٔ حٿٴوَ حٿَحُُ،ؽ3:، ٙ3:5. 7
عدد الصفحات ٨٧ح- حٿـزّ خٍ حٿ٬ڀِّ حلأ٫ڀَ، رڄ٬نَ حٿٸيّ خٍ ًحٿَّ إًٵ، حٿـخرَ ٿڀٸڀٌد حٿڄنټَٔس، ًٿڀ٠٬ْٲ حٿ٬خؿِ، ًٿڄن لاً رو، ًٿـؤ اٿْو(1). ًٷخٽ حرن حلأنزخٍُ: حٿـزّ خٍ ٳِ ٛٴش حٿَّ دِّ ٓزلخنو حٿٌُ لا ُّ نخٽ، ًڃنو ٷٌٿيڂ: نوڀش ؿزّ خٍس، اًح ٷخڃض ّي حٿڄظنخًٽ، ٳٸي ًځ حلله ط٬خٿَ ڃن ٫زخىه ڃن حطّ ٜٲ رؤنّ و حٿـزّ خٍ(2) ،ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:« ٻٌٿٺ َّ ٤ز٪ُ حلله ٫َ ڀَ ٻُ پّ ٷڀذٍ ڃظټزٍَ ؿَزَخٍٍ »(3)، ًأّ٠خ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ ٿٌَٓٿو- ٛڀَّ حلله ٫ڀْو ًٓڀّڂ -:« ًڃَ خ أنضَ ٫َڀْيڂ رِ ـَزّخٍٍ »(4). ج/ أراء انًفسرٌٍ: ٷخٽ حٿڄٴًَٔڅ ڃن هلاٽ ًًٍى ىٌح حلآڂ-حٿـزّ خٍ- ٳِ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ رؤنّ و حٿٸيّ خٍ، ًحٿڄٜڀق ًحٿڀّ ٤ْٲ ًحٿ٬ڀِّ ًحٿڄڀٺ ، ٳؤڃّ خ حٿٸيّ خٍ ٳيٌ ٓزلخنو حٿٸخىَ ٿټپ ِٗء، حٿّ ٌُ ىحڅ ٿو ٻپ ِٗء، ًه٠٪ ٿو ٻپ ِٗء، ٳخٿ٬خٿڂ حٿ٬ڀٌُُ ً حٿٔٴڀُِ رڄخ ٳْيڄخ ڃن حٿڄوڀٌٷخص حٿ٬٨ْڄش ٻڀّ يخ ه٠٬ض ٳِ كَٻظيخ ًٓټنخطيخ، ٳلا كخٻڂ الاّ حلله ًلا ٍدَ ٯَْه، ًلا اٿو ٌٓحه، ًأڃّ خ ىٌ حٿڀّ ٤ْٲ ٳَْؿ٪ اٿَ ٿ٤ٲ حٿَّ كڄش ًحٿَّ أٳش، ٳيٌ حٿٌُ ّـزَ حٿټَْٔ، ًّٰنِ حٿٴٸَْ، ًِّْٔ َ حٿ٬َْٔ، ًّـزَُ ؿزًَ ح هخًٛ خ ٷڀٌد حٿوخٟ٬ْن ٿ٬٨ڄظو ًؿلاٿو ًٷڀٌد حٿڄلزّ ْن ٿو حٿوخٟ٬ْن ٿټڄخٿو، حٿَّ حؿْن ٿٴ٠ڀو ًنٌحٿو، رڄخ ّٴْ٠و ٫ڀَ ٷڀٌريڂ ڃن حٿڄلزّ ش ًأنٌح٩ حٿڄ٬خٍٱ ًحٿظٌٳْٶ حلإٿيِ، ًحٿييحّش ًحٿَّ ٗخى، ًٷٌٽ حٿيّح٫ِ: «حٿڀّ يڂ حؿزَنِ ِ»، َّحى ريٌح حٿـزَ حٿٌُ كٸْٸظو اٛلاف حٿ٬زي ًىٳ٪ ؿڄْ٪ حٿڄټخٍه ًحٿّ٘ ًٍَ ٫نو، ًأڃخ حٿ٬ڀُِ ٳيٌ حٿ٬ڀُِ ٫ڀَ ٻپ ِٗء، حٿٌُ ٿو ؿڄْ٪ ڃ٬خنِ حٿ٬ڀٌِ ، ٫ڀٌ حٿٌحص ً٫ڀٌ حٿٸيٍ ً٫ڀٌ حٿٸيَ5. ًحٿـزًَص لله ًكيه، ًڃن طـزَ ڃن حٿوڀٶ رخء رٔو٢ حلله ًحٓظلٶ ً٫زيه ًٷي طٌ٫ي ؿپ ً٫لا ڃن ٻخڅ ٻٌٿٺ رخٿنټخٽ حٿ٘يّي ًحٿ٤ز٪ ٫ڀَ حٿٸڀٌد ًىهٌٽ حٿنخٍ ٌّځ حٿٸْخڃش(6)، ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:«ٻٌٿٺَ َّ٤ز٪ُ حللهُ ٫َڀَ ٻپِ ڃظټزّ َ ؿزَ خٍ»(1). /حرن حٿٸْڂ: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ 38:. 1 /كخڃي أكڄي حٿ٤خىَ:حٿـخڃ٪ لأٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ72/74. 2 /ٌٍٓس ٯخٳَ: حّٓش:46. 3 /ٌٍٓس ٵ: حّٓش: 56. 4 حٿزيٍ:ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ،ٙ62. -5 /حٿزيٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو ، ٙ63. 6
عدد الصفحات ٨٨د/ ًَارج اسخعًال نفظ "انجبار" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى حٓڂ حلله"حٿـزّ خٍ" ڃَس ًحكيس ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ڃ٬َٳخ رخلأٿٲ ًحٿلاځ ًًٿٺ ٳِ ٌٍٓس حٿلَ٘ ،ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حٿـزّخٍ ىٌ حلله حٿٌُ لا اٿو الاّ ىٌَ حٿڄَڀِٺ حٿٸيًُّ حٿٔلاځ حٿڄئڃن حٿڄيْڄنُ حٿ٬ُِِّ حٿـزَخٍُ 34 حٿلَ٘ 5 /انًخكبر: أ انذلانت انهغٌٕت: ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس (ٹ د ٍ): ٻَزََََ : حٿټزَْ ٳِ ٛٴش حلله ط٬خٿَ :ىٌ حٿ٬٨ْڂ حٿـڀْپ ًحٿڄظټزّ َ حٿٌُ طټزّ َ ٫ن ٧ڀڂ ٫زخىه، ًحٿټزَّخء ٫٨ڄش حلله، ؿخءص ٳ٬ڀْخء ، ٷخٽ حرن حلأػَْ: ٳِ أٓڄخء حلله ط٬خٿَ :حٿڄظټزّ َ ًحٿټزَْ ،أُ حٿ٬٨ْڂ ًً حٿټزَّخء، ًٷْپ حٿڄظ٬خٿِ ٫ن ٛٴش حٿوڀٶ، ًٷْپ: حٿڄظټزّ َ ٫ڀَ ٫ظخىس هڀٸو ٳخٿظخء ٳْو ٿڀظٴَّ ى ًحٿظّ وّٜ ٚ لا طخء حٿظّ ٬خ٣ِ ً حٿظټڀّ ٲ، ًحٿټزَّخء:حٿ٬٨ڄش ً حٿڄُ ڀٺ، ًٷْپ: ىِ ٫زخٍس ٫ن ٻڄخٽ حٿٌحص ًٻڄخٽ حٿٌؿٌى ًلا ٌّٛٲ ريخ الا حلله ط٬خٿَ، ًٷي طټَّ ٍ ًٻَىڄخ ٫ن حٿليّغ، ًىڄخ ڃن حٿټزَ رخٿټَٔ، ًىٌ حٿ٬٨ڄش(2)،ًىٌح ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:«ًطټٌڅُ ٿټڄَ خ حٿټزَّخءُ ٳِ حلأٍِٝ »(3)، أُ حٿڄُ ڀٺ ًحٿ٬٨ڄش ، ًّٸخٽ ٻَ زََُ رخٿ٠ڂ ّټزَُ أُ ٫َ ٨ُڂ ٳيٌ ٻزَْ، ّٸٌٽ حرن ْٓيس: حٿټِ زَ نٸْٞ حٿِٜ َٰ، ٻزُ َ ٻِ زًَح ًٻُ زًَْح ٳيٌ ٻزٌَْ ًٻُ زخَ ٍ ًٻزَخٍ رخٿظ٘يّي اًح أٳَ١، ًحلأنؼَ رخٿيخء، ًحٿـڄ٪ ٻُ زَخٍ ًٻُ زَخًٍڅ (4). /ٌٍٓس ٯخٳَ: حّٓش 46. 1 /حرن ڃن٨ٌٍ: ٿٔخڅ حٿ٬َد،ٓنش 3116ځ،١5،ؽ24،ٙ21. 2 /ٌٍٓس ٌّنْ: حّٓش89. 3 :حٿڄٜيٍ نٴٔو، ٙ21. 4
عدد الصفحات ٨٩ًحٿڄظټزّ َ ّيٽّ ٫ڀَ ط٬خٿِ حلله ٫ن ٛٴخص حٿوڀٶ، ًط٬٨ُڄِو ٓزلخنو ٫ن ڃڄخػڀظيڂ أً أڅ ّڄخػڀٌه، ًٍٳ٬ظِ و ٓزلخنو ٫ن ٻپ نٸٚ ً٫ْذ، ٳيٌ حٿڄظټزّ َ ٫ن حٿَّ٘ ً٫ن حٿّٔ ٌء ً٫ن حٿ٨ڀڂ ً٫ن ٻپ نٸٚ، ًىٌح ڃظ٠ڄِ ن ػزٌص حٿټڄخٽ ٿو ٓزلخنو ٳِ أٓڄخثو ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو، ًأڃّ خ حٿ٬زي حٿڄوڀٌٵ ٳڄٸخڃو حٿ٬زٌىّش ًحٿو٠ٌ٩ ًحٿٌُٽُ ًحلانټٔخٍ ًحٿَّ ؿٌ٩ ًحٿٔـٌى ٿڀټزَْ حٿڄظ٬خٽ حٿ٬٨ْڂ ًُ حٿـلاٽ، ًٿ٬پّ ٳِ ىٌح ًَٓ ح ڃن أَٓحٍ ًِ ٻَ حلله رخٿظټزَْ ٫ني حٿوٴٞ ٿڀَٻٌ٩ ًحٿوٴٞ ٿڀٔـٌى، ًًٻَ ٻزَّخثو ٓزلخنو ً٫٨ڄظو كخٽ حٿَٻٌ٩ ًحٿٔـٌى(1). ٳخٿڄظټزّ َ ىٌ حٿٌُ ٍَّ حٿټٌڅ كٸَْح رخلإٟخٳش اٿَ ًحطو، ًلا ٍَّ حٿ٬٨ڄش ًحٿټزَّخء الا ٿنٴٔو، ٳْن٨َ اٿَ ٯَْه ن٨َس حٿڄڀٌٹ اٿَ حٿ٬زْي، ٳبڅ ٻخنض حٿَإّش ٛخىٷش ٻخڅ حٿظټزَْ كٸخ، ًٻخڅ ٛخكزيخ ڃظټزَح كٸخ، ًحٿڄظټزّ َ ڃن حٿ٬زخى :ىٌ حٿِحىي حٿ٬خٍٱ، ًڃ٬نَ ُىي حٿ٬خٍٱ أڅ ّظنِّ ه ٫ڄّ خ ّٰ٘پ َّٓ ه ڃن حٿوڀٶ ًّظټزّ َ ٫ڀَ ٻپ ِٗء ٌٍٓ حٿلٶ ٓزلخنو، ڃٔظلٸَح ٿڀينْخ ًحٓهَس ؿڄْ٬خ ،ڃظَٳ٬ً خ ٫ن أڅ ّٰ٘ڀو ٻلاىڄخ ٫ن حٿلٶّ ط٬خٿَ(2). ب/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: حن٤لاٷخ ڃن حّٓش حٿټَّڄش:« ىٌ حلله حٿٌُ لا اٿو ألاّ ىٌ حٿڄڀٺُ حٿٸيُ ًُّ حٿَٔ لاځُ حٿڄئڃنُ حٿڄيْڄنُ حٿ٬ُِِّ حٿـزّخٍُ حٿڄظټزِ َُ»(3)، ّڄټننِحٓظوَحؽ ڃ٬نَ"حٿڄظټزَ" ڃن هلاٽ حٿْٔخٵ: ؿخء ٳِ طَْْٔ حٿټَّڂ حٿَّ كڄن أڅّ حٿڄظټزّ َ حٿٌُ ٿو حٿټزَّخء ًحٿ٬٨ڄش، حٿڄظنِّ ه ٫ن ؿڄْ٪ حٿ٬ٌْد، ًحٿ٨ڀڂ ًحٿـٌٍ(4) ،ً ٳِ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، أنّ و حٿ٘يّي حٿټزَّخء، أُ حٿ٬٨ڄش ًحٿـلاٿش ، َّٰٜ ٻپ ِٗء ىًڅ ٻزَّخثو(5) ،أڃخ ٳِ طٴَْٔ حٿَحُُ ٳٴْو ًؿٌه ٻؼَْس أڃخ حلأًٽ :ٳيٌ ڃخ ٷخٿو حرن حٿ٬زخّ،ً حٿٌُ طټزّ َ رَرٌرْظو ٳلا ِٗء ڃؼڀو، ًأڃّخ حٿؼخنِ ٳٸٌٽ ٷظخىه: حٿظ٬٨ڂ ٫ن ٻپ ٌٓء، ًحٿؼخٿغ ٷٌٽ حٿِّ ؿخؽ: حٿٌُ ط٬٨ّ ڂ ٫ن ٧ڀڂ حٿ٬زخى ،ًحٿَحر٪ ٷٌٽ حرن 5 /حٿزيٍ: ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ69. /أرٌ كخڃي حٿِٰحٿِ: حٿڄٸٜي حلأٓنِ ٳِ َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ63. 2 /ٌٍٓس حٿلَ٘: حّٓش:34. 3 4 /حٿٔ٬يُ(٫زي حٿَكڄن رن نخَٛ): طَْْٔ حٿټَّڂ حٿَكڄن ٳِ طٴَْٔ ٻلاځ حٿڄنخڅ، طق: ٫زي حٿَكڄن رن ڃ٬لا حٿڀٌّلٶ، ىحٍ حرن كِځ رًَْص –ٿزنخڅ- ٓنش 2575ىـ/3114ځ، ١2، ٙ628 ./حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ،ؽ39، ٙ233/234. 5
عدد الصفحات ٩٠حلأنزخٍُ: حٿڄظټزّ َس ًً حٿټزَّخء، ًحٿټزَّخء ٫ني حٿ٬َد:حٿڄڀٺ(1)، ًڃنو ٷٌٿو ط٬خٿَ:«ًطَ ټٌُڅُ ٿوُ حٿټِ زَّخءُ ٳِ حلأَ ٍِٝ »(2). ًحٿڄظټزّ َ ٳِ كٶّ حٿوڀٶ حٓڂ ًځ ،لأنّ و ىٌ حٿٌُ ّ٨يَ ڃن نٴٔو حٿټزَ، ًًٿٺ نٸٚ ٳِ كٶ حٿوڀٶ، لأنّ و ٿْْ ٿو ٻزَ ًلا ٫ڀٌ، رپ ٿْْ ڃ٬و الا حٿلٸخٍس ًحٿٌٿش ًحٿڄٔټنش، ٳبًح أ٧يَ حٿ٬ڀٌ ٻخڅ ٻخًرخ، ٳټخڅ ًٿٺ ڃٌڃٌڃخ ٳِ كٸو، أڃّ خ حٿلٶّ ٓزلخنو ٳڀو ؿڄْ٪ أنٌح٩ حٿ٬ڀٌ ًحٿټزَّخء،ٳبًح أ٧يَه ٳٸي أٍٗي حٿ٬زخى اٿَ ط٬َّٲ ؿلاٿو ً٫ڀٌه، ٳټخڅ ًٿٺ ٳِ ٯخّش حٿڄيف ٳِ كٸو ٓزلخنو(3) . ٳٸي أػنَ حلله ٓزلخنو ٳِ ٻظخرو حٿڄـْي ٫ڀَ ڃن لا ّٔظټزَ ٫ن ٫زخىطو، ٻڄخ ًځّ حٿڄظټزّ َّن ًحٿڄٔظټزَّن ًً٫يىڂ ٌّځ حٿلٔخد رخٿٌّپ(4)، ٳٸخٽ ٳْيڂ:«اڅَ حٿٌّنَ ٫نيَ ٍرِ ٺَ لا ّٔظټزًَڅَ ٫نْ ٫زخىطوِ ًّٔزلٌنَ وُ ًٿوُ َّٔـيُ ًڅَ »(5) ٷخٽ حٿو٤خرِ ٳِ حٿٴَٵ رْن حٿټزَْ ًحٿڄظټزّ َ، أڅ حٿټزَْ ،ٳيٌ حٿڄٌٌٛٱ رخٿـلاٽ ًٻزَ حٿ٘ؤڅ ًَٰٛ ىًڅ ؿلاٿو ٻپ ٻزَْ، ًّٸخٽ: حٿٌُ ٻزَ ٫ن ِٓ نِوِ حٿڄوڀٌٷْن(6)، أڃخ حٿڄظټزّ َ ٳيٌ حٿڄظ٬خٿِ ٫ن ٛٴخص حٿوڀٶ، ًىٌ حٿٌُ ّظټزّ َ ٫ڀَ ٫ظخس هڀٸو اًح نخُ٫ٌه حٿ٬٨ڄش ٳْٸٜڄيڂ، ًحٿظخء ٳِ حٿڄظټزّ َ طخء حٿڄظٴَّ ى ًحٿظّ وّٜ ٚ رخٿټزَ لا طخء حٿظ٬خ٣ِ ًحٿظټڀّ ٲ، ًحٿټزَ لا ّڀْٶ رؤكي ڃن حٿڄوڀٌٷْن ًانّ ڄخ ٓڄش حٿ٬زْي حٿوٌ٘٩ ً حٿظٌٿْپ(7) ،ًٷي طٌ٫ّ ي حلله ٓزلخنو ًط٬خٿَ حٿڄظټزّ َّن ڃن حٿوڀٶ ٳٸخٽ ٳِ كٶ حٿ٨خٿڄْن حٿڄظـزَّن:«ٳخىهڀُ ٌح أرْ ٌحدَ ؿَينَ ڂْ هَخٿيّنَ ٳْيَ خ ٳڀزِ جَْ ڃؼٌَ ٍ حٿڄُ ظټزِ َّنَ »(8) . ىٌه أىڂ حٿْٔخٷخص حٿظِ ًٍى ٫ڀْيخ ٿٴ٦ حٿڄظټزّ َ. ج/ آراء انًفسرٌٍ: / حٿَحُُ: طٴَْٔ حٿٴـَ حٿَحُُ، ؽ3:، ٙ3:6. 1 /ٌٍٓس2 - حٿَحُُ: حٿڄٜيٍنٴٔو،ٙ3:6. 3 /أكڄي ٫زي حٿـٌحى:ًلله حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ53. 4 /ٌٍٓس حلأ٫َحٱ:حّٓش، 317. 5 /حٿزْيٸِ: حلأٓڄخء ً حٿٜٴخص، ٙ46. 6 /كخڃي أكڄيحٿ٤خىَ:حٿـخڃ٪ لأٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ 352. 7 /ٌٍٓس حٿنڄپ: حّٓش،3:. 8
عدد الصفحات ٩١اڅ حٍٓحء حٿظِ ٷْڀض ڃن ٷزپ حٿڄٴَّٔن ًحٿ٘خٍكْن كٌٽ ىٌح حلآڂ–حٿڄظټزّ َ- ًىٌ أڅّ ڃ٬نخه حٿ٬٨ڄش ًحٿـلاٿش ًحٿڄڀٺ، ًىٌ أّ٠خ ٿڀيلاٿش ٫ڀَ حٿظَٳ٪ ًحٿ٬ڀٌ(1) ،ًؿڄخ٩ ًٿٺ أڅّ ىٌح حلآڂ ّيٽّ ٫ڀَ ط٬خٿِ حلله ٫ن ٛٴخص حٿوڀٶ، ًط٬٨ُ ڄو ٓزلخنو ٫ن ڃڄخػڀظيڂ أً أڅ ّڄخػڀٌنيڂ أً أڅ ّڄخػڀٌه، ًٍٳ٬ظو ٓزلخنو ٫ن ٻپ نٸٚ ً٫ْذ، ٳيٌ حٿڄظټزّ َ ٫ن حٿَّ٘ ً٫ن حٿّٔ ٌء ً٫ن حٿ٨ڀڂ ً٫ن ٻپ نٸٚ، ًىٌح ڃظ٠ڄن ػزٌص حٿټڄخٽ ٿو ٓزلخنو ٳِ أٓڄخثو ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو ، ًأڃّ خ حٿ٬زي حٿڄوڀٌٵ ٳڄٸخڃو حٿ٬زٌىّش ًحٿو٠ٌ٩ ًحٿٌٽ ًحلانټٔخٍ ًحٿَٻٌ٩ ًحٿٔـٌى ٿڀټزَْ حٿڄظ٬خٽ حٿ٬٨ْڂ ًُ حٿـلاٽ، ًٿ٬پّ ٳِ ىٌح ًَٓ ح ڃن أَٓحٍ ًِ ٻَ حلله رخٿظټزَْ ٫ني حٿوٴٞ ًحٿَٻٌ٩ ًحٿوٴٞ ٿڀٔـٌى، ًًٻَ ٻزَّخثو ٓزلخنو ً٫٨ڄظو كخٽ حٿَٻٌ٩ ًحٿٔـٌى ، ًأڃّ خ اًح حٓظټزَ حٿ٬زي ًلا ْٓڄخ ٫ن حٿٰخّش حٿظِ أُ ًؿي لأؿڀيخ هُ ڀٶ ٿظلٸْٸيخ، ًىِ ٫زخىس حلله ًاٳَحىُ ه ًكيه رخٿٌُ ٽِ ًحٿو٠ٌ٩ ًحلانټِ ٔخٍ،ٳبڅّ حلله ّ٬خٷزو رؤ٫٨ڂ حٿ٬ٸخد، ًّوِّو ٳِ حٿينْخ ًحٓهَس(2). د/ ًَارج اسخعًال نفظ "انًخكبّ ر" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى ٿٴ٦ "حٿڄظټزَ" ٳِ ڃٌٟ٪ ًحكي ڃن حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، ڃ٬َٳخ رخلأٿٲ ًحٿلاځ، ًڃؼخٽ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حٿڄظټزّ َ «ىٌَُ حلله حٿَ ٌُ لا اٿو ألاّ ىٌ حٿڄڀٺُ حٿٸيُ ًُّ حٿَٔ لاځُ حٿڄئڃنُ حٿڄيْڄنُ حٿ٬ِِّ حٿـزَ خٍُ حٿڄظټزُِ َُ ٓزلخڅ حلله ٫ڄخ َّ٘ٻٌڅ» 34 حٿلَ٘ ًٷي ًٻَ حلله ٓزلخنو ًط٬خٿَ ٳِ ڃٌحٟ٪ ٫يّيس ڃن ٻظخرو حٿ٬ِِّ نڄخًؽ ڃن حٿڄٔظټزَّن ڃن حلأٗوخٙ ًحلأڃڂ، ًرْن ڃخ أكپّ ريڂ ٳِ حٿينْخ ڃن حٿ٬ٸخد، ًڃخ أ٫يّ ٿيڂ ٳِ حٓهَس ڃن / حٿَحُُ: حٿِّنش، ؽ3، ٙ96/97. 1 4 /حٿزيٍ: ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ 68/69. ًحرن طْڄْش: حٿظٴَْٔ حٿټزَْ، ؽ3:، ٙ3:5.
عدد الصفحات ٩٢حٿنټخٽ، ًًٿٺ ٿظٔظزْن ٓزْپ حٿڄـَڃْن، ًٿْټٌڅ ٳِ ًٻَ كخٿيڂ ٫٨ش ٿڀڄظ٬٨ْن، ً٫زَس ٿڀڄ٬ظزَّن، ًأڃؼڀش ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس ّٔظټزًَڅ «اڅَ حٿٌّنَ ٫نيَ ٍرِ ٺَ لا ّٔظټزًَڅَ ٫ن ٫زخىطوِ ًُّ ٔزِ لٌنَ وُ ًٿَ وُ َّٔـيُ ًڅَ » 45 حٿزٸَس حٿڄظټزَّن «ٳخىهڀُ ٌح أرٌَ حدَ ؿَينَ ڂ هخٿيّنَ ٳْيَ خ ٳڀزِ جَْ ڃؼٌَ ٍ حٿڄظټزِ َّنَ » 3: حٿنلپ حٓظټزًَح «ٳؤڃَ خ ٫َ خى ٳخٓظټزَ ًَُح ٳِ ِْ حلأَ ٍِٝ رَْٰ كٶٍ » 12 ٳٜڀض ڃظټزَ «ٻٌٿٺ ّ٤ز٪ حلله ٫ڀَ ٻپ ٷڀذٍ ڃظټزٍَ ؿزخٍٍ » 46 ٯخٳَ 6 /انمذّ ٔش: أ/ انذلانت انهغٌٕت: ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس ( ٵ ى ّ): ٷيّ ّ: حٿظَ ٸيّْ :طنِّو حلله ٫ِّ ًؿپّ ،ٳيٌ ڃؤهًٌ ڃن ٷيّ ّ رڄ٬نَ نِّ ىو ًأر٬يه ٫ن حٿٌٔء ڃ٪ حلإؿلاٽ ً حٿظ٬٨ْڂ(1)، ًؿخء ٳِ حٿظيٌُ رؤڅّ حٿٸيّّ: طنِّو حلله ط٬خٿَ، ًىٌ حٿڄظٸيِ ّ حٿٸيُ ًّ حٿڄٸيَ ّ، ًّٸخٽ: حٿٸيُ ًّ ٳُ ٬ٌُٽ ٳِ ْٰٛش ڃزخٿٰش ًىِ ڃن حٿٸيّ، ًىٌ حٿ٤يخٍس(2)،ًٻخڅ ٓزٌّو ّٸٌٽ: َٓزٌُف ًٷٌَُ ًّ، رٴظق أًحثڀيخ، ٷخٽ حٿڀلْخنِ: حٿڄـظڄ٪ ٫ڀْو ٳِ ُٓ زٌُف ًٷُ يًُّ حٿ٠ّ ڂ، ًٷخٽ: ًلا أىٍُ ٻْٲ ًٿٺ، ٷخٽ ػ٬ڀذ: ٻپ حٓڂ ٫ڀَ ٳ٬ّ ٌٽ ٳيٌ ڃٴظٌف حلأًّ ٽ ڃؼپ: َٓٴٌُى ًٻڀُ ٌد، ًٓڄُ ٌٍ ًطنُ ٌٍ ًٗزُ ٌ١(ٛنٲ ڃن حٿلٌص)، الاّ حٿٔزُ ٌف ًحٿٸيُ ًّ ٳبڅ حٿ٠ڂ ٳْيڄخ حلأٻؼَ، ًٷي ّٴظلخڅ، ًٻٌٿٺ حٿٌٍُُ ًُفُ رخٿ٠ڂ، ًٷي ّٴظق، ٷخٽ حلأُىَُ : ٿڂ ّـِء ٳِ ٛٴخص حلله ط٬خٿَ ٯَْ حٿٸيُ ًّ، ًىٌ حٿ٤خىَ حٿڄنِّ ه ٫ن حٿ٬ٌْد ًحٿنٸخثٚ ، ًحٿڄٸيّ ّ: حٿڄُ زخٍٹ، ًحٿڄٸيِ ّ: حٿلزَ، ًحلأٍٝ حٿڄٸيّ ٓش: حٿڄ٤يّ َس، ٷخٽ حٿٴَحء: حلأٍٝ حٿڄٸيّ ٓش: 2 /حرن ڃن٨ٌٍ : ٿٔخڅ حٿ٬َد،ٓنش 2::5ځ، ١4، ٙ279 .ًحٿٸل٤خنِ: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ 251. /حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو: ٙ 279/2:7. 2
عدد الصفحات ٩٣حٿ٤خىَس ًىِ ىڃ٘ٶ ًٳڀٔ٤ْن ًر٬ٞ حلأٍىڅ، ًّٸخٽ أٍٝ ڃٸيّ ٓش أُ ڃزخٍٻش، ًىٌ ٷٌٽ ٷظخىس، ًاٿْو ًىذ حرن حلأ٫َحرِ، ًٷٌٽ حٿ٬ـخؽ: ٷي ٫َ ڀِڂ حٿٸيُ ًّ ڃٌٿَ حٿٸُ يِّ . أڅَ أرخ حٿ٬زَ خّ أًٿَ نٴِْ . رڄ٬يڅ حٿڄَ ڀٺِ حٿٸيّڂ حٿټَّ. "ًحٿڄٍِٰ ڃن ًٿٺ رؤنّ و أكٶ نٴْ ٿڀولاٳش"(1). اًڅحٿٸيّ ًّ حٿڄنِّ ه ڃن ٻپ ٍَٗ ًنٸٚ ً٫ْذ، ًىٌح ٻڄخ ٳِ ٷٌٽ أىپ حٿظٴَْٔ رؤنو، حٿ٤خىَ ڃن ٻپ ٫ْذ حٿڄنِّ ه ٫ڄخ لا ّڀْٶ رو، ًىٌح ٷٌٽ أىپ حٿڀّ ٰش، ًأڃّ خ أٛپ حٿټڀڄش ڃن حٿ٤يخٍس ًحٿنِحىش، ًڃنو رْض حٿڄٸيّ، لأنو ڃټخڅ ّظ٤يَ ٳْو ڃن حٿٌنٌد، ًڃن أَ ڃَو لا َّّي الا حٿٜلاس ٳْو ٍؿ٪ ڃن ه٤ْجظو ٻٌْځ ًٿيطو أڃو، ًڃنو ٓڄْض حٿـنّ ش ك٨َْس حٿٸيّ، ٿ٤يخٍىخ ڃن آٳخص حٿينْخ، ًڃنو ُٓ ڄِ ؿزَّپ ًٍف حٿٸيّ لأنو ٣خىَ ڃن ٻپّ ٫ْذ(2)،ًڃنو ٷٌٽ حلله ط٬خٿَ ٫ڀَ ٿٔخڅ ڃلاثټظو:«ًنلنُ نٔزِ ق رلڄْ يٹَ ًنٸيِ ّ ٿٺ»(3)، ٳٸْپ حٿڄ٬نَ ًنٸيّ ّ أنٴٔنخ ٿٺ، ٳ٬ُ يُ رخٿلاځ، ًىٌح ٿْْ رِ٘ء، ًحٿٌٜحد أڅّ حٿڄ٬نَ ىٌ نٸيّ ٓٺ ًننِىٺ ٫ڄخ لا ّڀْٶ رٺ، ًنٸيّ ٿٺ أُ نٜڀِ ٿٺ. ب/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: ٷخٽ ط٬خٿَ:«ىٌَ حلله ُ حٿٌُ لا اِٿوَ ىٌَُ حٿڄڀٺُ حٿٸيُ ًُّ حٿُٔ لاځُ »(4) ؿخء ٳِ طٴَْٔ حٿَّ حُُ أڅّ حٿٸيّ ًّ ىٌ حٿزڀْٮ ٳِ حٿنِحىش ٳِ حٿٌحص ًحٿٜٴش، ًحلأٳ٬خٽ ًحلأكټخځ ًحلأٓڄخء(5)، ًٳِ حٿ٤زَُ: ىٌ حٿڄزخٍٹ(6)،ًحٿٸيّ ًّ حٿڄنِه ٫ن نٸخثٚ حٿڄڀٌٹ ڃن حٿًٍَٰ، ًحلآظَٓخٽ ٳِ حٿ٘يٌحص، ًنلٌ ًٿٺ ڃن نٸخثٚ حٿنٴٌّ، ىٌح ٳِ طٴَْٔ حٿظلََّ 4/حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍنٴٔو،ٙ279/27:. ًحٿڄَ٫٘ڀِ: حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ 453.، ًحٿٸَ٣زِ: حٿـخڃ٪ لأكټخځ حٿٸَآڅ،ؽ31، ٙ4:1، ًحٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔ حٿظلََّ ً حٿظنٌَّ، ؽ39، ٙ 231. 2 /٫ڄخى ُٻِ حٿزخًٍىُ: أٓڄخء حلله حٿلٔنَ ًٛٴخطو حٿ٬ڀْخ ڃن ٻظذ حرن حٿٸْڂ، حٿڄټظزش حٿظٌٳْٸْش ٿڀنَ٘،ىص، ى١، ٙ478.ً حٿٔنٌِٓ:َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ3:. /ٌٍٓس حٿزٸَس: حلأّش:41. 3 /ٌٍٓس حٿلَ٘: حّٓش:34. 4 /حٿَحُُ: طٴَْٔ حٿٴوَ حٿَحُُ، ؽ3:، ٙ3:5. 5 /حٿ٤زَُ: طٴَْٔ حٿ٤زَُ، ؽ33،ٙ662. 6
عدد الصفحات ٩٤ًحٿظنٌَّ(1)،ٳخٿٸيّ ًّ ىٌ حٿڄنِّ ه ٫ن ٻپ ًٛٲ ّيٍٻو حٿلّْ أً ّظٌّٜ ٍه هْخٽ أً ّٔزٶ اٿْو ًىڂ، أً ّوظڀؾ رو ٟڄَْ، أً ّٸ٠ِ رو طٴټَْ(2) .ًحٿٸيّ ًّ ٳِ ٍأُ حرن حٿٸْڂ: حٿڄ٬٨ڂ حٿڄنِّ ه ٫ن ٛٴخص حٿنٸٚ ٻڀّ يخ، ًأڅ ّڄخػڀو أكي ڃن حٿوڀٶ، ٳيٌ حٿڄظنِّ ه ٫ن ؿڄْ٪ حٿ٬ٌْد، ًحٿڄنِّ ه ٫ن أڅ ّٸخٍرو أً ّڄخػڀو أكي ٳِ ِٗء ڃن حٿټڄخٽ(3)، ٻڄخٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ: «ٿَْْ ٻڄؼڀوِ ِٗءٌ »(4)، ًٷخٽ: « ًٿَ ڂْ ّټنْ ٿَوُ ٻٴئً ح أكيٌ »(5 )، ًٷخٽ أّ٠خ: «ىَپْ ط٬ڀڂ ٿو َٓ ڄَْ خ»(6). اًڅ ٳخٿڄٸيّ ّ :حٿڄ٬٨ڂ ٫ن ٻپ ٌٓء ،حٿٔخٿڂ ڃن ڃڄخػڀش أكي ڃن هڀٸو ًڃن حٿنٸٜخڅ ًڃن ٻپ ڃخ ّنخٳِ ٻڄخٿو، ٳيٌح ٟخر٢ ڃخ ّنِّ ه ٫نو، ٳْنِه ٫ن ٻپ ڃؼْپ، أً ٓزْو، أً ٻٲءٍ، أً ٓڄِ، أً نيٍ، أً ڃ٠خىٍ، ًّنِه ٫ن نٸٚ ٛٴش ڃن ٛٴخطو حٿظِ ىِ أٻڄپ حٿٜٴخص ًأ٫٨ڄيخ ًأًٓ٬يخ(7). ج/ آراء انًفسرٌٍ: اڅَ ڃ٬خنِ حٿٸيّ ًّ ٳِ ٍأُ حٿڄٴَّٔن حٿٌّن ًٻَطيڂ ٳِ حٿْٔخٵ حٿٸَآنِ ىٌحٿ٤خىَ ًحٿڄنِه ًحٿڄزخٍٹ ًحٿنزْپ ًحٿـڀْپ ، ٳيٌ حٓڂ ؿَ ڄ٪َ ٻپ ٛٴخص حٿـلاٽ ً حٿټڄخٽ ًحٿـڄخٽ، ٳټپ أٓڄخء حلله حٿلٔنَ طيًٍ ڃ٪ ىٌه حلأڃٌٍ حٿؼلاػش، ًىٌ ؿپّ ٗؤنو ٻخڃپ ٳِ ًحطو ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو، ًىٌ ؿڄْپ ّلذ حٿـڄخٽ، ًىٌ حٿـڀْپ حٿٌُ ٫٨ڂ ٗؤنو ً٫ِّ ؿخىو ًطنِّ ه ٫ن حٿَّ٘ٺ ًحٿڄؼْپ ٳلا نيَ ٿو ًلا ڃنخُ٩ ٿو ٳِ ڃڀټو، ًىٌ حٿڄنِّ ه ٫ن ٻپ ًٛٲ ّيٍٻو كّْ أً ٌّّٜ ٍه هْخٽ أً ّٔزٶ اٿْو ًىڂ ، ًىٌ حٿٌُ ّٸيّ ٓو ؿڄْ٪ حٿوڀٶ رلا حٓظؼنخء، ًّٔزّ لٌنو رلڄيه ٣ٌ٫خ ًٻَىخ رلا حنظيخء(8)، ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:« طُٔزِ ق ٿو حٿٔڄخًَحصُ ًحلأٍُٝ حٿّٔز٪ُ ًڃن ٳْينَ ًاڅْ ًاڅْ ڃن ِٗءٍ الاَ ّٔزِ قُ رلَ ڄيهِ ًٿټنْ لا طَ ٴٸيٌڅَ طٔزْلَ يڂْ انَ و ٻخڅ كڀْڄً خ ٯٴًٌٍ ح»(9). /حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ،حٿڄٜيٍ حٿٔخرٶ ، ؽ39، ٙ231. 1 /أرِ كخڃي حٿِٰحٿِ: حٿڄٸٜي حلأٓنِ ٳِ َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ57. 2 /حرن حٿٸْڂ: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ25:. 3 /ٌٍٓس حٿٌٍٍ٘: حّٓش22. 4 /ٌٍٓس حلإهلاٙ: حّٓش15. 5 /ٌٍٓس ڃَّڂ: حّٓش: 76. 6 /حرن حٿٸْڂ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ٙ261. 7 /ڃلڄي رټَ آڄخ٫ْپ: أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، آػخٍىخ ًأَٓحٍىخ ، ٙ37. 8 /ٌٍٓس حلإَٓحء: حّٓش55. 9
عدد الصفحات ٩٥ًأهظڂ ىٌه حٍٓحء ريٌح حٿي٫خء "حٿڀّ يڂ ّخ ڃڀٺ ّخ ٷيّ ًّ ڃڀّټنخ نٴٌٓنخ، ًنِِ ىيَ خ ٫ڀَ حٿَ٘ٹ، ً٣يّ َىخ ڃن ٻپّ ڃخ ّ٬ټَ ٛٴٌَ حلاّڄخڅ ًّټيِ ٍ ؿَ ڀٌْسَ حٿْٸْن"(1). ٳيٌح حٿي٫خء ٗخڃپ ٿټپ حٍٓحء حٿظِ ٷْڀض ٳِ ىٌح حلآڂ. د/ ًَارج اسخعًال نفظ "انمذٔش" فً انمرآٌ انكرٌى: ًٍى حٓڂ حٿٸيّ ًّ ٳِ حٿٸَآڅ حٿټَّڂ ڃَّ طْن ڃ٬َٳخ رخلأٿٲ ًحٿلاځ(2) ،ًڃؼخٽ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حٿٸيًّ «ىٌَ حلله حٿٌُ لا اٿو ألاّ ىٌ حٿڄڀٺُ حٿٸيًُّ حٿٔلاځُ حٿڄئڃن حٿڄيْڄن حٿ٬ِِّ حٿـزّ خٍ حٿڄظټزّ َ ٓزلخڅ حلله ٫ڄخ َّ٘ٻٌڅَ » 34 حٿلَ٘ حٿٸيًّ «ّٔزِ ق ٿوُ ڃخ ٳِ حٿٔڄخًَحص ًڃَ خ ٳِ حلأٍِٝ حٿڄڀٺُ حٿٸيُ ًُّ حٿ٬ُِِّ حٿلټْڂُ » 12 حٿـڄ٬ش 7 /انسلاو: أ/ انذلانت انهغٌٕت: طٸٌٽ حٿڀّ ٰش حٿ٬َرْش رؤڅّ حٿّٔ لاځ ىٌ حلأڃخڅ ًحلا٣ڄجنخڅ، ًحٿلٜخنش ًحٿّٔ لاڃش، ًڃخىس حٿّٔ لاځ طيٽ ٫ڀَ حٿولاٙ ًحٿنـخس، ًأڅّ حٿٸڀذ حٿٔڀْڂ ىٌ حٿوخٿٚ ڃن حٿ٬ٌْد ًحٿٔڀڂ (رٴظق حٿْٔن أً ٻَٔىخ) ىٌ حٿڄٔخٿڄش ً٫يځ حٿلَد، ً حلله حٿّٔ لاځ لأنّ و نخَٗ حٿّٔ لاځ رْن حلأنخځ، ًىٌ ڃخنق حٿّٔ لاڃش ٳِ حٿينْخ ًحٓهَس ًىٌ حٿڄنِّ ه ًً حٿٔلاڃش ڃن ؿڄْ٪ حٿ٬ٌْد ً حٿنٸخثٚ ٿټڄخٿو / ڃلڄي رټَ حٓڄخ٫ْپ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ٙ38. 1 - أكڄي ٫زي حٿـٌحى: ڃٌٌٓ٫ش ًلله حلأٓڄخء حٿلٔنَ،ٙ3:، ً:كڄِ حٿ٘نظَّنِ: ٓڀٔڀش حٿٸٜٚ حٿٸَآنِ، ٙ 2. 2
عدد الصفحات ٩٦ٳِ ًحطو ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو، ٳټپّ ٓلاڃش ڃ٬ًِس اٿْو ٛخىٍس ڃنو، ًىٌ حٿٌُ ٓڀڂ حٿوڀٶ ڃن ٧ڀڄو، ًىٌ حٿڄٔڀڂ ٫ڀَ ٫زخىه ٳِ حٿـنش، ًىٌ ٳِ ٍأُ ر٬ٞ حٿ٬ڀڄخء رڄ٬نَ حٿٸيّ ًّ(1). ؿخء ٳِ ٿٔخڅ حٿ٬َد ٳِ َٗف ڃخىس( ٽ ځ): حٿّٔلاځ ًحٿّٔ لاڃش: حٿزَحءس، ًطٔڀّ ڂ ڃنو: طزَّ أ، ًٷخٽ حرن حلأ٫َحرِ: حٿّٔ لاڃش حٿ٬خٳْش، ًحٿّٔ لاڃش ٗـَس(2)،ٻڄخ ٳِ ٷٌٿو ط٬خٿَ:« ًاًَ ح هَخ٣َ زيُڂ حٿـَ خىِ ڀٌڅَ ٷَخٿُ ٌح َٓلاڃَ خ»(3)، أُ ڃ٬نخه طٔڀُ ڄًخ ًرَحءَس لا هَْ رْننخ ًرْنټڂ ًلا ََٗ، ًڃنيڂ ڃن ّٸٌٽ ٓلاځ أُ أڃَُ ًأڃَٹ حٿڄزخٍأس ًحٿڄظخٍٻش. ًحٿّٔ لاځ: حٿّٔ لاڃش ًحٿظلْش، ًحٿّٔ لاځ: ىٌ حلله ٫ِّ ًؿپ، ٳيٌ حٓڂ ڃن أٓڄخثو ٿٔلاڃظو ڃن حٿنٸٚ ًحٿ٬ْذ ًحٿٴنخء، ًأنو حٿزخٷِ حٿيحثڂ طٴنَ حٿوڀٶ ًلا ّٴنَ، ًىٌ ٫ڀَ ٻپ ِٗء ٷيَّ(4). ًىٌ ٳِ حلأٛپ حٿّٔ لاڃش، ّٸخٽ َٓ ڀِڂ، َّ ٔڀَ ڂ، َٓلاَڃًخ ًٓلاڃشً ، ًڃنو ٷْپ ٿڀـنَ ش ىحٍ حٿّٔ لاځ ،لأنّ يخ ىحٍ حٿّٔ لاڃش ڃن حٓٳخص،ًًٍٍ ّلِْ رن حٿـخرَ أڅّ أرخ رټَ ٷخٽ:«حٿّٔ لاځ أڃخڅ حلله ٳِ حلأٍِٝ »(5) .ًٷخٽ ط٬خٿَ:«ٿيڂ ىحٍ حٿَٔ لاځِ ٫نيَ ٍرِ يڂ»(6)، ًٷخٽ ر٬٠يڂ: حٿّٔ لاځ ىينخ حلله ًىٿْڀو حٿّٔ لاځ حٿڄئڃن حٿڄيْڄن، ًٷخٽ حٿِّ ؿخؽ:ُٓڄْض ىحٍ حٿّٔ لاځ لأنّ يخ ىحٍ حٿّٔ لاڃش حٿيحثڄش حٿظِ لا طنٸ٤٪ ًلا طٴنَ، ًىِ ىحٍ حٿّٔ لاڃش ڃن حٿڄٌص ًحٿيَځ ًحلأٓٸخځ، ًٷخٽ: ىحٍ حٿّٔ لاځ: حٿـنش، لأنيخ ىحٍ حلله ٫ِّ ًؿپّ ، ٳؤْٟٴض اٿْو طٴوْڄخ ٿيخ، ٷخٽ حرن حلأ٫َحرِ: حٿّٔ لاځ: حلله، ًحٿّٔ لاځ: حٿّٔ لاڃش، ًحٿّٔ لاڃش: حٿيّ ٫خء، ًىحٍ حٿّٔ لاځ: ىحٍ حلله ٫ِّ ًؿپ (7). ًهلاٛش حٿٸٌٽ رؤڅّ حٿّٔ لاځ ًً حٿّٔ لاڃش حٿٌحؿزش ڃن ٻپ نٸٚ، ًٷْپ: ىٌ ڃخٿٺ طٔڀْڂ ڃوڀٌٷخطو ڃن ڃيخٿٺ حٿينْخ ً حٓهَس اڅ ٗخء حلله، ًٷْپ: ىٌ ًً حٿّٔ لاځ ٫ڀَ حٿڄئڃنْن ٳِ حٓهَس رټلاڃو حٿٸيّڂ حٿٌُ لا ڃؼْپ ٿو(8). ب/ ٔرٔدِ فً انسٍاق انمرآًَ: 3- حٿٌَٟحنِ(ڃلڄٌى ٫زي حٿَُحٵ): أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ڃټظزش ىحٍ حٿٌَٟحڅ 2336ىـ/3113ځ، ى١، ٙ22، ًحٿ٘نظَّنِ: ٓڀٔڀش حٿٸٜٚ حٿٸَآنِ، ؽ27، ٙ213. 4-حرن ڃن٨ٌٍ ٿٔخڅ حٿ٬َد، ٓنش2::1ځ، ١2، ؽ24، ٙ39:. /ٌٍٓس حٿٴَٷخڅ حّٓش:74. 3 /حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو،ؽ24، ٙ3:1. 4 /حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو، ؽ24، ٙ3:1. 5 /ٌٍٓس حلأـن٬خځ: حّٓش: 238. 6 /حرن ڃن٨ٌٍ: حٿڄٜيٍ نٴٔو ، ؽ24، ٙ3:1/3:2. 7 /حٿٔنٌِٓ: َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ3:. 8
عدد الصفحات ٩٧ٷخٽ ط٬خٿَ:«ىٌَُ حللهُ حٿٌُ لا اٿو الاَ ىٌَُ حٿڄڀٺُ حٿٸيُ ًُّ حٿَٔ لاځُ »(1). ًٍىٳِ طٴَْٔ حٿظلََّ ًحٿظنٌَّ رؤڅّ حٿٔلاځ :ڃٜيٍ رڄ٬نَ حٿڄٔخٿڄش ًُ ٛٲ حلله ط٬خٿَ رو ٫ڀَ ٣َّٸش حٿٌٛٲ رخٿڄٜيٍ ٿڀڄزخٿٰش ٳِ حٿٌٛٲ، أُ ًً حٿّٔ لاځ، أُ حٿّٔ لاڃش ،ًىِ أنّ و ط٬خٿَ ٓخٿَ ڂَ حٿوڀٶَ ڃن حٿ٨ڀڂ ًحٿـٌٍ، ًٳِ حٿليّغ: «اڅّ حللهَ ىٌ حٿَٔ لاځ» ،ًڃنو حٿٔلاځ ًريٌح ٧يَ ط٬ٸْذ ًٛٲ "حٿڄڀٺ" رٌٛٲ "حٿّٔ لاځ" ٳبنو ر٬ي أڅ ٫ٸذ رـ"حٿٸيّ ًّ" ٿڀيلاٿش ٫ڀَ نِحىش ًحطو، ٫ٸذ رـ"حٿّٔ لاځ" ٿڀيلاٿش ٫ڀَ حٿ٬يٽ ٳِ ڃ٬خڃڀظو حٿوڀٶ، ًىٌح حكظَحّ أّ٠خ(2)، ًٳِ حٿـلاٿْن أنّو ًً حٿٔلاڃش ڃن حٿنٸخثٚ(3) . ًحٿٔلاځ ٳِ طٴَْٔ حٿَحُُ ٳْو ًؿيخڅ، أڃخ حلأًٽ: ٳيٌ رڄ٬نَ حٿّٔ لاڃش ًڃنو ىحٍ حٿّٔ لاځ، ًٓلاځ ٫ڀْټڂ ًٛٲ رو ڃزخٿٰش ٳِ ٻٌنو ٓڀْڄخ ڃن حٿنٸخثٚ ٻڄخ ّٸخٽ: ٍؿخء، ًٯْخع، ً٫يٽ، ًأڃخ حٿؼخنِ: أنّ و ٓلاځ رڄ٬نَ ٻٌنو ڃٌؿزخ ٿڀٔلاڃش(4) . ً ؿخء ٳِ حٿـخڃ٪ لأكټخځ حٿٸَآڅ رؤنو ًً حٿٔلاڃش ڃن حٿنٸخثٚ، أُ حٿٌُ ٓڀڂ ڃن ٻپ ٫ْذ، ًرَة ڃن ٻپ نٸٚ ًحٿڄٔڀڂ ٫ڀَ ٫زخىه ٳِ حٿـنش(5)، ٻڄخ ٷخٽ ط٬خٿَ:«ٓلاڃخ ٷٌلا ڃن ٍد ٍكْڂ»(6). ً ٳِ طٴَْٔ حرن ٻؼَْ، أڅّ حٿّٔ لاځ ىٌ حٿّٔ خٿڂ ڃن ؿڄْ٪ حٿ٬ٌْد ًحٿنٸخثٚ ٿټڄخٿو ٳِ ًحطو ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو(7)، ٳخلله ٫ِّ ًؿپّ ىٌ حٿّٔ لاځ حٿٌُ طٔڀڂ ًحطو ٫ن حٿ٬ْذ، ًٛٴخطو ٫ن حٿنٸٚ ،ًأٳ٬خٿو ٫ن حٿَّ٘ ، كٶ اًح ٻخڅ ٻٌٿٺ ٿڂ ّټن ٳِ حٿٌؿٌى ٓلاڃش ،ٳټخنض ڃ٬ِّش اٿْو ٛخىٍس ڃنو(8). ج/ آراء انًفسرٌٍ: اڅّ آٍحء حٿڄٴَّٔن كٌٽ ىٌح حلآڂ "حٿٔلاځ" ڃظ٬يىس، ٳڄنيڂ ڃن أ٫٤َ ٳِ طٴَْٔه ًؿو، ًڃنيڂ ڃن أ٫٤َ ٫يس أًؿو، ٳخٿَٔ لاځ اًڅ حٿّٔ خٿڂ ڃن ؿڄْ٪ حٿ٬ٌْد ًحٿنٸخثٚ ٿټڄخٿو ٳِ ًحطو / ٌٍٓس حٿلَ٘: حّٓش 34. 1 /حٿ٤خىَ رن ٫خٌٍٗ: طٴَْٔ ًحٿظنٌَّ، ؽ39، ٙ231/232. 2 /حٿـلاٿْن: طٴَْٔ حٿـلاٿْن: ٙ659. 3 /حٿَحُُ: طٴَْٔحٿٴوَ حٿَحُُ،ؽ3:، ٙ3:5. 4 / حٿٸَ٣زِ: حٿـخڃ٪ لأكټخځ حٿٸَآڅ، ٙ4:1 5 /ٌٍٓس ّْ: حّٓش 68. 6 /حرن ٻؼَْ: طٴَْٔ حٿٸَآڅ حٿ٬٨ْڂ ،ؽ9، ٙ74. 7 /أرٌ كخڃي حٿِٰحٿِ: حٿڄٸٜي حلأٓنِ ٳِ َٗف أٓڄخء حلله حٿلٔنَ، ٙ 58. 8
عدد الصفحات ٩٨ًٛٴخطو ًأٳ٬خٿو، ٳيٌ ؿپّ ً٫لا حٿّٔ لاځ حٿلٶ رټپ ح٫ظزخٍ، ٓلاځ ٳِ ًحطو ٫ن ٻپ ٫ْذ ًنٸٚ ّظوْڀو ًىڂٌ ًٓلاځ ٳِ ٛٴخطو ڃن ٻپ ٫ْذ ًنٸٚ ، ًٓلاځ ٳِ أٳ٬خٿو ڃن ٻپ ٫ْذ ًنٸٚ ًٍَٗ ً٧ڀڂ ًٳ٬پ ًحٷ٪ ٫ڀَ ٯَْ ًؿو حٿلټڄش، ًىٌ ٓزلخنو حٿّٔ لاځ ڃن حٿٜلخرش ًحٿٌٿي، ًحٿّٔ لاځ ڃن حٿن٨َْ ًحٿټٲء ًحٿَٔ ڄِِ ًحٿڄڄخػپ، ًحٿّٔ لاځ ڃن حٿنيِ ًحٿَّ٘ٺ. ٳخٿّٔلاځ حٓڂ ّظنخًٽ ؿڄْ٪ ٛٴخص حلله ط٬خٿَ، ٳټپ ٛٴش ڃن ٛٴخطو ؿپ ً٫لا ٓلاځ ڃن ٻپ ٫ْذ ًنٸٚ، ًٷي ٳّٜ پ ىٌح حلأڃَ ًٷَّ ٍه حرن حٿٸْڂ-ٍكڄو حلله- رظٸََّ ًحٱ ًرٔ٤و رټلاځ ٍْٛن ڃظْن، ػڂ هظڄو رٸٌٽ:«ٳظؤڃپ ٻْٲ ط٠ڄن حٓڄو حٿّٔ لاځ ٻپ ڃخ نَه ٫نو طزخٍٹ ًط٬خٿَ، ًٻڂ ڃڄّ ن كَ ٴِ٦ ىٌح حلآڂ لا ّيٍُ ڃخ ط٠ڄّ نو ڃن ىٌه حلأَٓحٍ ًحٿڄ٬خنِ»(1). د/ ًَارج اسخعًال نفظ "انسّلاو " فً انمرآٌ انكرٌى: ٿڂ َّى حٓڂ حٿّٔ لاځ ٫ڀَ أنّ و ڃن أٓڄخء حلله ط٬خٿَ ٌٍٓ ٳِ ٌٍٓس ًحكيس ڃن حٿٸَآڅ حٿټَّڂ، ًڃؼخٽ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس حٿّٔلاځ «ىٌ حلله حٿٌُ لا اٿو ألاّ ىٌ حٿڄڀٺُ حٿٸيًُّ حٿٔلاځُ حٿڄئڃنُ حٿڄيْڄنُ حٿ٬ُِِّ حٿـزخٍُ حٿڄظټزَ ٓزلخڅ حلله ٫ڄخ َّ٘ٻٌڅَ » 34 حٿلَ٘ ًًٍى ٿٴ٦ حٿّٔلاځ رڄ٬نَ حٿظّ لْش ًرڄ٬نَ حٿـنّ ش ًرڄ٬نَ حلأڃخڅ ٳِ ڃٌحٟ٪ ٻؼَْس ًڃؼخٽ ًٿٺ ٷٌٿو ط٬خٿَ: حٿ٘خىي حّٓش ٍٷڂ حّٓش حٿٌٍٔس عَلا٧ٌ «ٳَاِرَا عَبءََٟ ا٥َزِٹ٬َ ٹُئْ٩ِٮُٴ٫َ ثِآٹَبرِٮَب َُٙٞ٤ْ عَلا٧ٌ َّ٦َٺْ٢ُ٨ْ ١َزَتَ سَثُ٢ُ٨ْ َّ٦َٶ ٭َْٚغِِٰ ا٥شَؽْ٪َخَ أَ٭َُٰ ٩َ٬ َّ٪ِ٤َ ٩ِٮ٢ُ٨ْ عُٴءًا ثِغَٲَب٥َخٍ صُ٨َ رَبةَ ٩ِ٬ ثَْْذِٯِ ٳَأَ فْ٦َؼَ َٙؤَ٭َُٰ َُٕٚٴسٌ » 65 حلأن٬خځ دَاسُ ا٥غَلا٧ِ ٥ٲ٨ دَاسُ ا٥غَلا٧ِ ِّٮذَ سَثِٲِ٨ْ ٳَٱُٴَ ٳَ٥ِٺُٲُ٨ْ ثِ٪َب ١َب٭ُٴاْ 238 حلأن٬خځ / حٿزيٍ: ڃوظَٜ ٳٸو حلأٓڄخء حٿلٔنَ، ٙ45 .ًحٿِڃوَُ٘: حٿټ٘خٱ، ؽ7، ٙ96، ًحٿـلاٿْن: طٴَْٔ حٿـلاٿْن، ٙ659. 1
عدد الصفحات ٩٩