التطور والتجديد في الدرس اللغوي والبلاغي للقرآن الكريم، الأسس والمحاذير والمجالات

 اﻟﺬاﺗﻴﺔ اﻟﺴﲑة ا : إ رق ا : ي ا د ر : ٤٢-٤-٩٦٩١ ا و ا :tarekshalaby2029@yahoo.com ا : -ا داب وآدا ا ا وا ا أ ذ- . -ا ن و ا ترا ر - ىا مأ ا ا وا ا ذ ا اﻟﻌﻠﻤﻴﺔ اﳌﺆﻫﻼت - ا وآدا ا ا داب ا زةا ا فا –ا داب / .٩٩١٠ - وآدا ا ا داب ا ا - د ا ت را ا ا " : صا - أ درا " ز - داب ا/ ٤٩٩١ . -هرا ا وآدا ا ا داب ا – ا ت را ا د " : ا نآ ا م ا- أ درا " ف ا و ا– داب ا / ٩٩١٧

ا ا آ ا ت را ا و  اﻟﻌﻠﻤﻴﺔ واﻟﻠﻘﺎءات واﻟﻨﺪوات اﳌﺆﲤﺮات ت و تا و توا كر نرد وا ن و د وا ن وأذر ن زوأو وو وأ ا ت را دبا وا وا ا ا و ا ت وا. واﻷﺑﺤﺎثاﻟﺪراﺳﺎت اﻟﻌﻠﻤﻲ واﻟﺘﺤﻜﻴﻢ اﳌﻨﺸﻮرة اﻟﻜﺘﺐ ﻣﻦ ١ - وا - آ ا ن ا ت ةءا . ٢ - آ ا ةر ا -ت وا ت ا . ٣ - ح ةر ا ترا - ةءا ) ة ز د ا ا ٢را٠١١ .( ٤ - ن ة ا . ٥ - ا ا ا سر ا . ٦ - ا . ٧ - ا ا ا ء ا - ذ ى ا ً . ٨ -درا ا ت . ٩ -ت ا ا ة ا -ت و ا ت درا ي ا ا . ١٠-م ا ا . • ا وا وا ا ثو ت ا ت را وا د د ت و ت ور ترا وا وا د وا.

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  • م ر ا ء وا ث ا ا ، د ناز و ى ا مأ و ، د و قا ، كر أ و ، و أ ا ا وا • ا و ا و ا ا ا م ل ا ةر ن وأذر و ا و وأ .

ا ا آ ا ت را ا و  اﻟﺒﺤﺚ ﻣﻠﺨﺺ ا ،م أ ا ء ؛اأو نا : " و ول ت" و ا م ا ا ا ؛ ة ا فا وا ، ور ا ق وآ آ ا سر ا ا ا ا ا ضو ر وا ا ت ا ز أ إ ر وأ ي وا ري ا ا ا و ، آ ا سر ا وا أ ا ا ار ضا تا ود تاء اد م ا أو ، آ ا ا ضا ا إ ة ا أو ، ز ا ا تدوا ود ا ندو و ندو ء ا إ ا و ، ا ا ا سر ا تا ! ا ءورا ق ا ا ا و و ، ا ب . ى ا ا و ا ا م ء و ، ا نآ ا لو ا سر ا ء و ا فا . أا ا ا ا ذ ا ا وا تدوا ا إ ا و در ا نآ ا ا ؛ ر ا ف ا أر آ ا ا ن و ، وا وا ا ر و ،لو ا ب أ ا ور ا ب و . ء وآ را ا م أ ا آ ا ا ار

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  ا ه ا ض ؛ وا ا تأدوا دا ا از تدوا نآ ا سر ا ط ار و ، ء ا وا ،نآ ا ت آ لو ا لو و ، ا ا إ لو ا ب ا ت ض وا ،ء ا وأو ؛ ا ا ا ى ر ق ا ا دا ا ا . ا ا ر ض و وا وا ا سر ا ه أ ي ا ر ا ا و ا ء ا وا اد ا و ى أ ا .

ا ا آ ا ت را ا و  ﺪﻣﺔاﳌﻘ " ا ا نأ ا ٌََُِِْْ ،ن ا َُِ ،ب ا ِ َُ ، ب ا ََُِْ ، ة ٌَََََُِْْْ ، ة ذوو وََِْْ ٍََ ، ِ ا قأر وِْ َََّ ََُ ،ِ ا ل وأََََُِْْ ،ِ ا وأَِِْ َُّْ ، وَََ َُ ؟ن ُ ! ا نآ ا ار أ ا وََََََُُُُِِِِِْْْ ، ز إ زا ِ اََُِِِِِْْ اِْ ، ا عأود اِِِْ ََُُِِّْ َُّ ، ا ا وِْ ََِ ، وَُ ََ ةو اََِ ،؛ةو ا رو وََِْ َِّ ََ َََُِِِ ا و ََِ ، و وََُُِ وَََِ ". ا ر ن ر وا سد ا ع ا نآ ا م ن ا ب :" أ ا و نآ ا " ج ن ٢ا ص ٣٤٢

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  )أ( ﻣﻨﻬﺞ وﻣﻌﺎﱂ ﺗﻨﺎول ََََُُُُِْْﻣﻨﻄﻠﻘﺎت ١ -ﻟ واﳊﻀﺎرﻳﺔ اﻟﺜﻘﺎﻓﻴﺔ ﻟﻠﻘﺮآنَََُِْﱢﱢَُُاﻷﺑﻌﺎد اﻟﻠﻐﻮي اﻟﺪرس َِِّْﱢُّﺘﻄﻮﻳﺮ ء أ روا و دوا ء ا ر رب ا ا ةد ور ، أ سر ا ت ، ا ب ةرِ ا ة ا ا وأُّ ، ا سر ا توأدوا ت ا و أ أ لء ا أ ز و ور وا ء وا ىو ا ،ت ا س ا ف ا ف وا و ا )١ ( ا ت ا ج - ا - ا مدوا إ ، ؛ سر وا ا ٍ إ ج و د ، وا ء ا ت د ار وّْ . ا ت ا ج ا ا ق ، ل ا ا إ أ آ ا ت را ا؛ ؛ل ا ا أ آ ا ت را ا ، وا ا أو ا وا ا إ ة ا آ ا م نو وا ا وا فر ا و ا وا فو ى وا ا .

ا ا آ ا ت را ا و  ا ه و - ا ا ا ا - ر آ ا سر ا ل ذاإ إً و اً؛ اْ ِّ أو ل ا أ ه ؤأ ى ي ا ا ل ا ا د - آ ا ت را ا ل - ي ا ُ د و ُ ا . ً وا وا و ا وا اً و ً وا د ا د ا ، ا ا ا م ا ا ق، ق ، و ن ا ، ا ت وا وا ت ا ز أ و و ا ا م ا ا ا ، أ وا و ، د ح إو ةأ م ا و . تء إ وا نآ ا ص نأ ء د ا ذ أ و ص ا ه ل إ إ و ا و ت ا ا . و ه أ آ ا ا نأ أو ها و ، ذ أي ندو. و - ا - فر وو ا و – م ا أ ن ا و َ س إو نآ ا د ، ا ا ر حو ، و ، ا و ، ضر ا ا ر و آ ا ا . " ة ا ا تاء د ا ا ا د ،

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  ة وا س ور ى و و أ وا ، ا و– - ق ، ءا ا ا ء ؛ َ ر و ر وأ و و ا ن َِّ و ")١( . سر ا ل ا ر ا ا ا ا وا ا ا ،؛ر ا ا ة ت تد أ و ا ت ا ةد ا ل ت ؤ ض ؛ آ ا ت را ا ل سر ا ذ ر ؛ ا ا ا ه . )٢ ( ي ا ط ا ا ب ن ا ً ا ة ر ا ا ؛ واً، و - ا ت ا ف ا - مأ ا ى أ ءا ا م ا نأ ا ى ار وا تأدوا تر ا ب . ءورا نإ ا ا ا ا ا" " و ا، ا ف وا، و ذ ت ح ا ا ا ترا ا . )١ (ا آن :ن قد ا - ط٣ - د ا ار ا ز وا -٩١٧٩ص٨٨ .

ا ا آ ا ت را ا و  ا أو ا نآ ا نأ و ه وأ ت نآ ا ؛ و ا ا ةر ا ي ب أ ، درا ا ه سر نآ ا ، ا ا ور نأ ح و ا . سر ا أي وا ي ا ، ووا ا؟ وا ا ذ ود نإ وا وأي ة و، م ا ار ، ؛ت ا ا د و اد أ ، م ا نو ر ا و و ذ نآ ا وأ أر وأي ءأدا ؟ وا ا ا سر ا ء ا ن د نأ ح ت ا ه ءورا نوأ ا ب ا ا ي وا وا ي ا ا نآ ا ة وا سر ا تأدوا ن ى أ . ء ا ر رب ا ا ةد ور ء أ روا و دوا ، أ ت و ا ب ةرِ ا ة ا ا أُّ سر ا، سر ا توأدوا ت ا و ىو ا ز و ور أ أ لء ا أ ا وا ء وا، ا س ا ف و ت ا ا و ا ا ف وا . ء ا ا و ب نأ را ا و وا وا ا ن ا ، ن ا ه و

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  ا ب ر ا ا ود نأ و ا ب ار ا وا ت زو و ا ض ا . ا د أ أ ا ه ن وً ا نأ ندو آ ا ت را ا ل ر ا ة ا ةد نأ لو ا و ؛ثرو اّ ت ا ا ا، ء ا ه أ -زا - ا ل ا، ي ا سر ا إ ا دوا أ . ٢ -اﻟﺘﻜﺮار وﺗﻮﻫﻢ اﳌﻌﺮﻓﻴﺔ َﱢَُُْﱡَﱢاﻟﻘﻄﻴﻌﺔ أو ا نآ ا وا سر ا ل ن ذا لا ا كدر ا ا ن د ً :؟ ي ا ا !ةدر عر و ل لو ا ك :ء ا ر !! )١ ( آ ا سر ا د ، ه د قِ و ّ" ا " ا را ؛ ا ى ب ا م ا ا ، ا أ و ار وا ا ص . ب ا د ا " ر ا " ر ت أ نو ا د نآ ا ء لو م دي ا ا ر ةً سر وا ، ذ إ و -ن ا - وُ "ل "؟ ا ا ت ا ء ا ؛ نأ ر إ - ا ة ا- ه ؟ !

ا ا آ ا ت را ا و  ن و : ا نآ نإ " " ا ث نأ " ت " ء ا ل ا ر ى أ . و نآ ا نأ لا ا اد ا ه و ل ، ا نوأ و، ي أ از إ نوأ ا ت ، ل ا نوأ - ً ودر ً و ً - واٌضو ، وٌةد ةاد ر ا سر ا م أ . را ا تر ا و و ا ؛ : ي ا جذ ا هر آ ا ا ب ا إ ي ا سر ا ق ر ا ،ى وا :تا ا ا ا ةور ا ا سر ا، إ ا ا ضا ا ندو ل ا وا ا ا، ا ا ا ا إو ف ا وا ا ت ا ، و -ءا ءا - نودو و ثا ا ا ا ا ه أ ، ثا ة و وا ي ا ر ا ا إ . ا ه و ا نآ ا سودر ا م ا ر ب ا، ت دزوا م ا و ا، ري ر ا وّ ُْ ا ترا ّ . ج نأ ط ة آ ت درا إ ا نإ

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  وا ي ا لا ا ، نآ ا ن ذاإ ا ، ء ا و، م ذ و د ا ا اسل ي ا : " ر ا أراد وا و ا ن نآ ا")١(. ذ ن د ا ء و ا ت ا ع ي ا ا ي ا ا تدوا ا ا سر ا ود ، ا م ا آ و وا ا ، و ص ا ت ا ه ا ى و . ص أو أو ل أ ت و درا ، ا ا ذ ً ، سر ن ا ا ا إ نو و ةو ا ار وا ع ا ا وا ا ت و د ، ا ا ف وا ، ا ن إ م و د ا ه ّ ً ، إ و . ا أو ا نآ ا وا سر ا ل ن ذاإ ن د لا ا كدر اً : ي ا ا ؟ ل لو ا ك ةدر عر و : ر ء ا !! )١( ا: آن ا م ن ا : ر ا ،ط٢ ، ا إ ا أ ، تو ، وا ا ٩١دار٧٢-١/٨ .

ا ا آ ا ت را ا و  ا ك نأ أ ذا َْ در ر ا ًً إ ا " " ل ةور ة :نأ ا و ندو ل ذا سر ً"ة ا" ؟ ا وأ و وا نآ ا ن ؟سر ا مد ا هدورً را نأ وا، ت وأ ب نآ ا وا وا ا ص ا– وا وا – ن ا ا ا نأ ح ا ! أو ا ا نأ غا أ ء ت و إ ى " " ة ، ا " ة ا " ا ب ار إ نأ"ة " ةور ، ت د إ أو ؟ء ا ا نآ ا ار ل ا نإ، و ةد وا ؛ر ا وا ا م أ ضو وا م ا تأدوا ه و ذا نآ ا ن ا ا ا ر واً ، وأ د ا ة ، ء ا و. ا ت را ا ي ا ا نأ ا ا سر ا ا و ا و. )٢ ( ا ا و" ا ا" ا ءورا، و" " ا ا ا ا تر .

ا نآ وا ي ا سر ا وا ر ا  نأ ردأرد ت ا ه ن ا ضا ا إ ا ا ا ب ار ، وا ا أ ، إ ا ذ وا ع وا ةءا ا ا ، ا ر ً ً ى سر ا أ ةد ا ً د ا ، أدوا ت ورُ ا َة ى أ ً . نأ ذ" ةءا " ود ه ف وا ر ا، ذ و."ئر وا " إ ل ا أ ا، أّ" اسار " أو" ا ئر ا -" ا ز نإ- ، ذ ، ف ا" " ا و ا . إ ةور د ا ه وا ر ا ا ، و سدر ىءا .ء ا ا وا سر وا ا ذ ا ح ا ا ٣ -وﺗ اﻟﺘﻐﺮﻳﺐَُُّْاﻷﺳﻠﻮﺑﻴﺔ ُّﱠْﻮﻫﻢ أ إ نأ ر وا ا وا وا ي وا ر ا وا وا ا وا يا يوان وأ... وً أ ؟ ا ا ا م غ ! )١ ( نأ ا ا ا ا ا ، هر و ا اً وا ً ل ت ؤ نا نا أ ا

ا ا آ ا ت را ا و  ا ا ةار ي ا أدوا نأ سدر نآ ا ا . ا نأ نأ ا و ا نآ ا ز إ ا ت ، ر و ز ب أ و ة ، ه ك ا ا و نآ ا و ب ا ق ا ب ا ه ) ١( . ا ت ةد ا إ ة وا ا ت را ا ب آ ا؛أ ا ر و ر ذإي ؛ إ م ا ا ا ت ا ه ن نأ و ي ا وا ي ا ا نآ ا نأ د هز إ ن و . ا تاءا ا نأ و ا ا ا و وا ثا ا ا ؛ ا ا أ هر إ ا ، د ثا ي نآ ا وا ، ا ء و ، وا د وا ، ثا وء وا ا ا ءا ا ا ا ، م ا ء ا أ ا ه و - )١( ا ل ا ه ل ر م ، نأ ا ر ا و و ا إ نآ ا م ت ا ه ا وا ا ور تاءا وا لو ا ب وأ ا ا ل ا ا ذ إ ونآ ا م م .