اُلٜوً 129 ًٖ َٓزو٤ٔبً ٝطبكهبً ٫ صًؼَ حُلي٣غ ػٖ ٗلْى فصًًَ ٓلخٖٓ ػَٔى ٝىهش اٗـخُحصى!! حهظَٜ ػِ٠ ٓـخٍ طوٜٜي ٝ٫ طؼخُؾ حُلخ٫ص حُظ٢ ُ٤ٔض ىحهَ طوٜٜي . ٫ طٜق أىٝ٣ش ٫ ٣لظخؿٜخ حَُٔ٣ٞ ٝحهظَٜ ػِ٠ ٓخ طيػٞ اُ٤ٚ حُلخؿش. ٫ طؼ٢ اؿخُحص َٟٓ٤ش ا٫ كٔذ ٓخ طوظ٠٤ٚ كخؿش حَُٔ٣ٞ ٝحهظَٜ ػِ٠ حُٔيس حُٔلظخؿش كؼِ٤خاًّاً . ٣ـذ ػِ٠ حُطز٤ذ إ أىُ٠ دٜٗخىس أٝ ًظذ طوَ٣َحاً ١ز٤خاً إٔ ٣ٌٕٞ ٓطخروخاً ُِلو٤وش، ٝإٔ ٫ طيكؼٚ ٗٞحُع حُوَر٠ أٝ حُٜيحهش إٔ ٣يُ٢ رٜ٘خىس طوخُق حُٞحهغ، ٝإٔ ٫ ٣ٜ٘ي حٍُِٝ . ٝ٫ طٌظذ رٌلي ؿ٤ــَ ٗ٢ء ٣َّٔ ى ك٢ حُو٤خٓش إٔ طـــَحٙ ٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ إٔ ٣ٔظ٘غ ػٖ اػطخء حَُٔ٣ٞ طوَ٣َحاً ١ذ٣خاً ػ٘يٓخ ٣طِذ ٓ٘ٚ ًُي،ٝكن حَُ٘ٝ١ حُٔظؼخٍف ػِ٤ٜخ ٧ٕ حُظوَ٣َ ٖٓ أٗٞحع حُٜ٘خىس ٝالله طؼخُ٠ ٣وٍٞ: (ﭨ ﭩ ﭪﭫ ﭬ ﭭ ﭮ ﭯ ﭰ) [حُزوَس: 283] ٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ إٔ ٣ٔظ٘غ ػٖ ػ٬ؽ أ١ َٓ٣ٞ ا٫ رٔزٍَ َٗػ٢ أٝ ػِٔ٢ ٓوزٍٞ. ٝ٫ طظزَّ ٝطظ٠ـَ ٖٓ ١ِذ حَُٔ٣ٞ ٍأ٣خاً ػخٗ٤خاً . ٫ طَٜٔ حُلخ٫ص حُٔ٤ئّٝ ٖٓ ٗلخثٜخ أٝ حُظ٢ ٫ ٣َؿ٠ رَإٛخ، ًَٝ كخُش طؼخُؾ رويٍٛخ. طـ٘ذ ٓخ كَّ الله ك٢ حُؼ٬ؽ. كخٍَُٓٞ ػِ٤ٚ حُٔ٬س ٝحُٔ٬ّ ٣وٍٞ: «إ الله ُْ ٣ـؼَ ٗلخءًْ ك٤ٔخ كَّ ػِ٤ٌْ»(1) . ٍحع كَٓش حُٔ٤ض ًٔخ طَحػ٢ كَٓش حُل٢، فحٍَُٓٞ ٣وخ١ذ حٌُؼزش هخث٬: «ٝحُْإٖٓ أػظْ كَٓش ػ٘ي الله ٓ٘ي»(2) ٝهخٍٍٍٓٞ الله :«ًَٔ ػظْ حُٔ٤ض ًٌَٔٙ ك٤خ»(1). (1) ٍٝحٙ أكٔي ٝحرٖ كزخٕ . (2) ٍٝحٙ حُظٌَٓ١.
عدد الصفحات ١٢٩ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 130 ٝٝهق ػ٘يٓخ َٓص ؿ٘خُس ٣ٜٞى١، ٝػ٘يٓخ طؼـذ رؼٞ حُٜلخرش ٖٓ ًُي هخٍ: أُ٤ٔض ٗلٔخاً؟ (2). اشؾٖٓو٣غى ثبلإ٣ٔبٕ ٫ ٣ٌٖ ػ٬ؿي ٍَٟٓخى كٔ٤خاً كو٢، ٣ؼ٘٢ رخ٧ىٝ٣ش، ٝ اٗٔخ ػِ٤ي إٔ طط٤ذ هِٞرْٜ رخٌُ٬ّ حٌُ١ ٣َٔ ٝ٣وٞ١ أٍٝحكْٜ، ٝ٣٘٘٢ أريحْٜٗ، ٝ٣ِ٣َ ػْٜ٘ حُْٜ ٝحُـْ، هيٝطي ك٢ ًُي ١ز٤ذ حُزَ٘٣ش ٍٍٓٞ الله . ػِ٤ي إٔ طَٜ َٟٓخى رخ، ٝإٔ طوزَْٛ إٔ ٓخ أٛخرْٜ ٛٞ ٖٓ ػ٘ي الله، ْٝٛ ٓؤؿٍٕٞٝ ػِ٤ٚ. ٣وٍٞ حرٖ حُو٤ْ: «فحُوِذ اًح حطَٜ رَد حُؼخُٔ٤ٖ ٝهخُن حٍىحء ٝحُيٝحء، ًخٗض ُٚ أىٝ٣ش أهَٟ ؿ٤َ ح٧ىٝ٣ش حُظ٢ ٣ؼخٗ٤ٜخ حُوِذ حُزؼ٤ي ػٖ الله، ٝٓظ٠ هٞ٣ض ح٧ٍٝحف ٝهٞ٣ض حُ٘لْ طؼخٝٗخ ػِ٠ ىكغ حُيحء ٝهَٜٙ». ٝ٣وٍٞ: «٣ـذ ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ١ٗـغ حَُٔ٣ٞ ُٝٞ ًخٕ َٓ٘كخاً ػِ٠ حُٔٞص ٧ٕ هٞس ح٩ٗٔخٕ ٓٔظٔيس ٖٓ ٍٝكٚ حُٔؼ٘ٞ٣ش». ًٝخٕ حُ٘٤ن حٍٍث٤ْ حرٖ ٓ٤٘خ ٣وخ١ذ َٓ٣٠ٚ هخث٬اً : «حٗظَ أٗخ ٝأٗض ٝحَُٔٝ ػ٬ػش: كبًح ػخٝٗظ٘٢ ٝٝهلض رـخٗز٢ كٜ٘زق حػ٘٤ٖ ٝحَُٔٝ ٝكيٙ ك٘ظـِذ ػِ٤ٚ ٝٗوَٜٙ... أٓخ اًح ٝهلضَ ٓغ حَُٔٝ .. كؼ٘يثٌ طٜزلخٕ حػ٘٤ٖ ٝإًٔٞ ٝكي١ .. ٝطظـِزخٕ ػِ٢ ٝ٫ أٓظط٤غ ٗلخءى» ٣وٍٞ حُ٘خػَ: إ حٍـــ١ــدـ٣ذ دـ١زٚ ٝىٝحةـٙ ٫ ٣ٔظط٤غ ىكخع ٓويٍٝ أط٠ (1) ٛل٤ق حُـخٓغ4478. (2) ٍٝحٙ حُزوخٍ١.
عدد الصفحات ١٣٠اُلٜوً 131 ٓخ ُِطز٤ذ ٣ٔٞص رخُيحء حٌُ١ هي ًخٕ ٣زَ١ ٓؼِٚ ك٤ٔخ ٓ٠٠ ٓخص حُٔيحٝ١ ٝحُٔيحٟٝ ٝحٌُ١ ؿِذ حُيٝحء ٝرخػٚ ٖٝٓ حٗظَٟ ٝهي ٣٘زٚ حُطز٤ذ َٓ٣٠ٚ اُ٠ إٔ َٟٓٚ َٓٝ عُ ٝحٍ رؤِٓٞد ُط٤ق، ُ٤٘زٜٚ ػِ٠ ٍَٟٝس حؿظ٘خّ ٓخ طزو٠ ٖٓ ػَٔٙ ك٢ ٍى حُٔظخُْ ٝحُظٞرش ٖٓ حُٔؼخٛ٢ ٝحُظِٝى ٖٓ حُوَرخص.
عدد الصفحات ١٣١ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 132 اثزؼل ػٖ اُشجٜبد ك٬ صٗخٍى ك٢ أ١ ٗ٘خ١ ٫ ٣ظلن ٓغ َٗف حُٜٔ٘ش،كظ٠ ٫ صهق ٓٞهق ح٫ػظٌحٍ، ٝ٫ ٣ويف ك٢ ِٗحٛضى أكي، ٜٓيحهخاً ُوُٞٚ :«كٖٔ حطو٠ حُ٘زٜخص حٓظزَأ ُي٣٘ٚ ٝػَٟٚ»(1)،ٍٝكْ الله حُلخٍٝم ػَٔ رٖ حُوطخد > ك٤٘ٔخ هخٍ: «ً٘خ ٗيع طٔؼش أػ٘خٍ حُل٬ٍ ٓوخكش إٔ ٗوغ ك٢ حُلَحّ» . ٝٛ٘خىأَٓحٕ ٣ظؼِوخٕ رٔٔؤُش حُؼٍٞحص؛ أؽلٛٔب طيٍؽ ارخكش ح٩١٬ع ػِ٠ حُؼٍٞس ُِلخؿش أٝ حُ٠ٍَٝس رخُ٘ٔزش َُِٔ٣٠ش كظزيأ رخُطز٤زش حُِٔٔٔش، كبٕ ػيٓض كخُطز٤زش ؿ٤َ حُِٔٔٔش، كبٕ ػيٓض كخُطز٤ذ حُِْٔٔ، كبٕ ػيّ كخُطز٤ذ ؿ٤َ حُِْٔٔ، ٓخ ُْ ٣لٞص ٌٛح حُظيٍؽ ِٜٓلش ١ز٤ش ٓؼظزَس طؼٞى اُ٠ طلخٝص حُٜٔخٍس حُٜٔ٘٤ش(2)، ٝأٓخ أَُؤُخ اُضبٗ٤خ حُٔظؼِوش رٟٔٞٞع حُؼٍٞحص كٜ٢ َٓحػخس كَٓش ح٩١٬ع ػِ٠ حُؼٍٞحص حُٔـِمَّظش رـٞ حُ٘ظَ ػٖ طٞحكن حُـ٘ٔ٤ٖ أٝ حهظ٬كٜٔخ، كخٍَُٓٞ الله ٣وٍٞ: «٫ ٣٘ظَ حَُؿَ اُ٠ ػٍٞس حَُؿَ، ٝ٫ حَُٔأس اُ٠ ػٍٞس حَُٔأس، ٝ٫ ٣ل٠٢ حَُؿَ اُ٠ حَُؿَ ك٢ ػٞد ٝحكي، ٝ٫ طل٠٢ حَُٔأس اُ٠ حَُٔأس ك٢ حُؼٞد حُٞحكي» (3). ف٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ إٔ ٣ظٞٓغ ك٢ هخػيس «حُ٠ٍَٝحص طز٤ق حُٔلظٍٞحص»،كخُ٘ظَ اُ٠ ػٍٞس حَُٔ٣ٞ ُِ٠ٍَٝس ٓؼظزَ ك٢ ٍٕع الله،ٝ٣ـُٞ ًٌُي ْٓ حُؼٍٞس رويٍ حُلخؿش ٝىٕٝ طـخُٝ، كٔظ٠ حٗظٜ٠ حُطز٤ذ ٖٓ حُللٚ كَّ ػِ٤ٚ حُ٘ظَ أٝ حُِْٔ رؼيٙ (1) ٍٝحٙ حُزوخٍ١ . (2) أٓخ حُظيٍؽ رخُ٘ٔزش َُِٔ٣ٞ ٣ٌٕٞ ٖٓ حُطز٤ذ حُِْٔٔ اُ٠ حُطز٤ذ ؿ٤َ حُِْٔٔ اُ٠ حُطز٤زش حُِٔٔٔش اُ٠ حُطز٤زش ؿ٤َ حُِٔٔٔش ًَٝ ٌٛح ٓو٤ي ٝٓويٍ رخُلي حٌُ١ ط٘يكغ رٚ حُ٠ٍَٝس ٝحُلخؿش. (3) ٛل٤ق ِْٓٔ.
عدد الصفحات ١٣٢اُلٜوً 133 ا٫ ُ٠ٍَٝس أهَٟ ٫كوش، ططز٤وخاً ُِوخػيس حُلوٜ٤ش «ٓخ ؿخُ ُؼٌٍ رطَ رِٝحُٚ»، ُٝ٤ظًٌَ حُطز٤ذ هُٞٚ طؼخُ٠: (ﰆﰇ ﰈ ﰉ) [حُٜخكخص: 24] ٝإٔ ٣ظًٌَهُٞٚ طؼخُ٠: (ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮆ ﮇ ﮄﮅ ﮈ ﮉ ﮂﮃ ﭾ ﭿ ﮌ ﮍ ﮀ) [حٍُ٘ٞ: 30]. رؼِْ الأؽٌبّ اُشوػ٤خ ك٢ ٓٔبهٍزي ٧ٕ حُ٘خّ ٓٞف ٣ٔظلظٕٞى ك٢ أٍْٓٞٛ حُٜل٤ش ًحص حُِٜش رخُؼزخىحص، ٝ٣٘زـ٢ ػِ٤ي إٔ صُْ رزو٤ش ح٧كٌخّ حُٔظؼِوش رخُٜلش ٝحَُٔٝ اؿٔخ٫، فٌٛٙ حُٔؼَكش طلٔ٢ى ٝصكٔ٢ َٟٓخى ٖٓ حُٞهٞع ك٢ ٓلظٍٞ ٖٓ حُٔلظٍٞحص. كخُطز٤ذ حٌُ١ ٟٝغ حُوؼطَس حُزُٞ٤ش أٝ أؿَٟ حُؼِٔ٤ش حُـَحك٤ش ُلظق ٓوَؽ ُِل٠٬ص ٝٗلٞٙ ٓٔئٍٝ ػٖ ط٘ز٤ٚ ٝطٞؿ٤ٚ َٓ٣٠ٚ اُ٠ أكٌخّ ١ٜخٍطٚ. ٝأهَ ٓخ طزَأ رٚ حٌُٓش إٔ ٣٘زٚ حُطز٤ذُ َٓ٣٠ٚ اُ٠ ٍَٟٝس ٓئحٍ ٖٓ ٣ؼن ري٣٘ٚ ٖٓ أَٛ حُؼِْ ً٢ ٣لظ٤ٚ ٝ٣َٗيٙ اُ٠ ٓخ ٣لظخؽ اُ٤ٚ. ٍٟٝ ػَٔحٕ رٖ كٜ٤ٖ > هخٍ: «ًخٗض ر٢ رٞحٓ٤َ، كٔؤُض حُ٘ز٢ػٖ حُٜ٬س كوخٍ: َٛصِّ هخثٔخاً، كبٕ ُْ طٔظطغ كوخػيحاً، كبٕ ُْ طٔظطغ كؼِ٠ ؿ٘ذ»(1). ٖٝٓ أىم ٌٛٙ حُٔٔخثَ حُظ٢ طٔظٌَ٘ ػِ٠ ًؼ٤َ ٖٓ حُ٘خّ رَ ٝطل٤َ أَٛ حُؼِْ أك٤خٗخاً ٓخ ٣ظؼِن رخُيٓخء حُطز٤ؼ٤ش ػ٘ي حُ٘ٔخء، كلَ١ّ رخُطز٤زش حُظ٢ طٜيّ ص ٌُٜح حُظوٜٚ إٔ طٌٕٞ ه٤َ ىُ٤َ َُٔ٣٠خطٜخ. ٝٝحؿذ حُطز٤ذ حٌُ١ ٣٘وٚ حَُٔٝ ٝ٣ٜق حُيٝحء إٔ ٣٘زٚ حَُٔ٣ٞ اُ٠ ٓؼَ هُٞٚ طؼخُ٠: (٤ ﰀ ﰁ ﰂ) [ح٧ٗز٤خء: 35]، ٝاُ٠ هُٞٚ : «ٓخ ٣ِحٍ حُز٬ء رخُٔئٖٓ ٝحُٔئٓ٘ش، ك٢ ٗلٔٚ ٍٝٝىٙ ٝٓخُٚ، كظ٠ ٣ِو٠ الله ٝٓخ ػِ٤ٚ هط٤جش»(2) ٝهُٞٚ: «ػـزخاً ٧َٓ (1) ٍٝحٙ حُزوخٍ١ (2) ٛل٤ق حُـخٓغ 5815
عدد الصفحات ١٣٣ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 134 حُٔئٖٓ إ أَٓٙ ًِٚ ه٤َ، ُٝ٤ْ ًحى ٧كي ا٫ ُِٔئٖٓ، إ أٛخرظٚ َٓحء ٌَٗ كٌخٕ ه٤َحاً ُٚ، ٝإ أٛخرظٚ َٟحء ٛزَ كٌخٕ ه٤َحاً ُٚ»(1). أفلاه٤بد اُلو٣ن اُطج٢ ٫ط٘ظوٚ ٖٓ حٌُٔخٗش حُؼِٔ٤ش أٝ حُؼِٔ٤ش ُِٓ٤َ آمٍ، ٝ ٫ طل٢ ٖٓ هيٍٙ أٝ ط٘٤غ ػ٘ٚ ح٧هزخٍ حُٔ٤جش . طؼخٕٝ ٓغ ُٓ٬ثي ػِ٠ هيٓش حَُٟٔ٠ ٝطلٔ٤ٖ حَُػخ٣ش حُٜل٤ش . ٫ طظٞحٗ٠ ك٢ ح٫ٓظؼخٗش رِٓ٤َ ٍى ُؼ٬ؽ َٓ٣ٞ أٝ ُ٬ٓظ٘خٍس حُطز٤ش. ٣وٍٞ حُؼٔخٗ٢ حُطز٤ذ: «ٖٓ حٓظزي رٔؼخُـظٚ ك٢ كخُش َٟٓٚ ٝإ ًخٕ ١ز٤زخاً كخًهخاً كوي ٣ؼَٝ ٍُوطؤ رـٜيٙ». هيّّ ٍٓ٘ٞصى رٜيم ٝأٓخٗش ٝىٕٝ طَىى اًح ٓخ ١ِذ ٖٓى ًُي ٜٓيحهخاً ُوُٞٚ :«حُي٣ٖ حُٜ٘٤لش»(2). ػِّْ ُٓ٬ءى ح٧هَ هزَس، كخٍَُٓٞ ٣وٍٞ: «حُيحٍ ػِ٠ حُو٤َ ًلخػِٚ»(3 ) ٝ٣وٍٞ أ٣٠خ: «ٖٓ ٓجَ ػٖ ػِْ ػِٔٚ، ػْ ًظٔٚ، أُـْ ٣ّٞ حُو٤خٓش رِـخّ ٖٓ ٗخٍ»(4) . حَٗ٘ ًَ ٓخ طوَإٙ ٖٓ ؿي٣ي ح٧رلخع حُؼِٔ٤ش طؼٔ٤ٔخ ُِلخثيس. ػخَٓ ُٓ٬ءى ًٔخ صفد إٔ ٣ؼخِٓٞى حٓظؼخ٫ ُوُٞٚ : «٫ ٣ئٖٓ أكيًْ كظ٠ ٣لذ ٧ه٤ٚ ٓخ ٣لذ ُ٘لٔٚ»(1). (1) ٛل٤ق ِْٓٔ5318 (2) ٍٝحٙ ِْٓٔ. (3) ٛل٤ق حُـخٓغ3399 (4) ٛل٤ق حُظٌَٓ١2649
عدد الصفحات ١٣٤اُلٜوً 135 ا٣خى ٝحُظلخٓي ٝحُظزخؿٞ ك٤ٔخ ر٤ٖ ح٧١زخء: فحُطز٤ذ أهٞ حُطز٤ذ ٣ٞهَ ك٠َطٚ ٝ٣للع ؿ٤ذطٚ، ٝ٣ظـ٘ذ آخءطٚ ٝ٣ويّ ُٚ حُؼٕٞ ٝحُٜ٘ق ٝحٍُٔ٘ٞس ًِٔخ ىػض حُلخؿش، ٝ٫ ٣ؤًَ ُلٔٚ،ٝ٫ ٣ٌ٤ي ُٚ ٝ٫ ٣لوي ػِ٤ٚ، ٝ٫ ٣ظزغ ػٍٞطٚ، كوي ٛق ػٖ ٍٍٓٞ الله أٗٚ هخٍ: «٫ طـظخرٞح حُِٔٔٔ٤ٖ ٝ٫ طظزؼٞح ػٍٞحطْٜ كبٗٚ ٖٓ حطزغ ػٍٞحطْٜ صطزغ الله ػٍٞطٚ ٖٝٓ صطزغ الله ػٍٞطٚ ٣ل٠قٙ ك٢ ر٤ظٚ»(2)،ًٔخ هخٍ :«٫ طزخؿ٠ٞح ٝ٫ طلخٓيٝح ٝ٫ طيحرَٝح ًٝٞٗٞح ػزخى الله اهٞحٗخاً »(3). ٝرَحءس حُٜيٍ ٖٓ حُـَ ٝحُزـٞ أهٌٗخٙ ٖٓ هُٞٚ طؼخُ٠: (ٝحٌُ٣ٖ ؿخءٝح ِٖٓ رؼيْٛ ٣وُٕٞٞ ٍر٘خ حؿلَ ُ٘خ ٝ٩هٞحٗ٘خ حٌُ٣ٖ ٓزوٞٗخ رخ٩٣ٔخٕ ٝ٫ طـؼَ ك٢ هِٞر٘خ ؿِ٬اً ٌُِ٣ٖ آٓ٘ٞح ٍر٘خ اٗي ٍإٝف ٍك٤ْ) [حُلَ٘: 10]. لا دؽؼٖ ٝلا دشٜو ثيٓلاةى ٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ، ٝطلض أ١ ظَف ًخٕ،إٔ ٣٘ظوي ُٓ٤ِٚ ٫رٞؿٞىٙ ٝ٫ رـ٤خرٚ، ٝ٫ أٓخّ حَُٔ٣ٞ ٝ٫ رٞؿٞى حُ٘خّ.. اًح ٫كع حُطز٤ذ إٔ حُظيهَ ٖٓ هزَ أكي ُٓ٬ثٚ أٝ ٍإٓخثٚ ٖٓ ٗؤٗٚ حُظؤػ٤َ ػِ٠ ٓ٬ٓش ٓٔخٍٓظٚ حُطز٤ش أٝ ه٘٢ إٔ ٣ئى١ ًُي حُظيهَ اُ٠ ح٩َٟحٍ رخَُٔ٣ٞ كؼِ٤ٚ ٓ٘خه٘ش حُٔٔؤُش ٓغ حُِٓ٤َ أٝ حَُث٤ْ حُٔؼ٘٢ (رطَ٣وش ك٠خٍ٣ش ٝك٢ ٌٓخٕ ٓ٘خٓذ، رؼ٤يحاً ػٖ حَُٔ٣ٞ) ٝك٢ كخُش ػيّ ح٫طلخم ٣َكغ ح٧َٓ ُِـٜش حُٔوظٜش ُِ٘ظَ ك٤ٚ . (1) ٍٝحٙ حُزوخٍ١ (2) ٛل٤ق حُظَؿ٤ذ2340 (3) ٛل٤ق حُزوخٍ١.
عدد الصفحات ١٣٥ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 136 حؿظ٘ذ حُـ٤زش ٝحُظـَ٣ق ٝحكظَّ حٌُز٤َ، كخٍَُٓٞ ٣وٍٞ: «٫ طزخؿ٠ٞح ٝ٫ طلخٓيٝح ٝ٫ طيحرَٝح ًٝٞٗٞح ػزخى الله حهٞحٗخاً »(1) ٫ طؼَ حٌُ٘ٞى كٍٞ حُظ٘و٤ٚ حُٟٔٞٞع أٝ حُؼ٬ؽ حُٔٞٛٞف ٖٓ هزَ ُٓ٤َ آهَ أٓخّ حَُٔ٣ٞ كظ٠ ُٝٞ ىٗض صػظوي ؿ٤َ ًُي ... فحُطذ ػِْ ٝحٓغ ٫٣ٌٖٔ ٩ٗٔخٕ إٔ ٣ل٤٢ رٚ ًِٚ كظ٠ ُٝٞ ًخٕ ًُي ك٢ ح٫هظٜخٛخص حُٔليٝىس ... ك٬ ٣ـُٞ ٧١ ١ز٤ذ إٔ ٣يمَّ ػ٢ (ٜٓٔخ ًخٗض ٜٗخىحطٚ ٝهزَحطٚ) أٗٚ ؿٔغ حُطذ ٖٓ أ١َحكٚ، ٝٝهق ػ٘ي ًَ ٓٔظـيحطٚ، كظ٠ أٛزق كٞم ًَ ُٓ٬ثٚ ٣ٔظؼِ٢ ػِ٠ ًَ أهَحٗٚ!!. أُْ طَ ٍّ٣ٞحاً ٣ؤط٤ي ٣لَٔ ٝٛلش ُٓ٤ِي، ُ٤وٍٞ ُي رٌَ ؿَأس أٗٚ ُْ ٣ٔظلي ٜٓ٘خ... ٫ رَ ٝٓخءص كخُٚ ... ٍٝٝ ٗظَصَ اُ٠ طخٍ٣ن ٝٛلٜخ ُٞؿيص أٗٚ ُْ ٣ٔٞ ػِ٠ آظؼٔخُٚ حُيٝحء ٣ّٞ أٝ ٣ّٞحٕ!... ٌُٖ ػيّ ػوظٚ رخُطز٤ذ ح٧ٍٝ ؽػِٚ ٣زلغ ػٖ ىٝحء أهٟٞ ٝأَٓع!... كبٕ ّٗٚ ٍصَ رِٓ٤ِي ُىص حُط٤٘ش رَس ٧ٗيَ أًيصَ ُٚ ػيّ حُؼوش حُظ٢ ًخٗض ك٢ ٍأٓٚ، ٍٝرٔخ هَؽ ٖٓ ػ٘يى ُ٢ًٛذ حُ٠ ُٓ٤َ آهَ ٣ْأٍ ػ٬ؿخاً أٗـغ ٝأهٟٞ! هي طوغ ٖٓ ُٓ٬ثي أهطخء ٣ٔ٤َس ٫ ط٠َ ك٢ حَُٔ٣ٞ ٗ٤جخاً ، كؼِ٠ حُطز٤ذ حٌُ١ ٣وغ ػِ٠ ٗ٢ء ٖٓ أهطخء ُٓ٬ثٚ حُظ٢ ٫ ط٠َ ك٢ ٗلٜٔخ إٔ ٣ٔظَ ػِ٠ أه٤ٚ رٔخ ٫ ؿٖ ك٤ٚ َُِٔ٣ٞ ٝ٫ ٍَٟ، رو٬ف ٓٔخٍٓش رؼٞ ح٧١زخء حٌُ٣ٖ ٫ ٣ِزؼٞح إٔ ٣ٌظ٘لٞح ُُش ٣ٔ٤َس ُطز٤ذ آهَ كظ٠ ٣زخىٍٝح اُ٠ طـَ٣لٚ ٝحطٜخٓٚ ك٢ ػِٔٚ، ٝ٣ظظخَٛ ٌٛح حُٔـَصِّف رؤٗٚ ٣َ٣ي ِٜٓلش حَُٔ٣ٞ رَ ٝٝؿٚ الله (1) ٍٝحٙ حُ٘٤وخٕ.
عدد الصفحات ١٣٦اُلٜوً 137 أك٤خٗخ!!، ٝٛٞ ك٢ كو٤وش ح٧َٓ ٫ ٣َ٣ي ا٫ آوخ١ ًحى حُطز٤ذ ٖٓ ػ٤ٖ حَُٔ٣ٞ . أٓخ اًح ًخٕ حُوطؤ ٓٔخ ٣٠َ رخَُٔ٣ٞ أٝ ٣ٔظِِّ ً٘لٚ ُٚ، كٔلَ حُٔظَ ٛ٘خ ٛٞ ػيّ ح٩فٍح١ ٝطـخُٝ حُلي ك٢ حطٜخّ حُطز٤ذ. ٟٝخر٢ حُٔظَ ٛٞ ك٤ٔخ ٫ ٣٠َ رخَُٔ٣ٞ، رل٤غ ٣ٔظَ ػِ٠ حُِ٫ص حُ٤ٔ٤َس ُِٓ٬ثٚ ح٧١زخء حُظ٢ ٫ ٣ظَطذ ػِ٤ٜخ ٍَٟ، ٝاٗٔخ طٌٕٞ طلٞ٣ظخاً ُ٨ًَٔ ٝح٧ك٠َ. كبًح أػط٠ ١ز٤ذ َٓ٣٠َٚ ٓ٠خىحاً ك٤ٞ٣خاً ُؼ٬ؽ حُظٜخد ٓخ، ٌُٖٝ ٛ٘خى ٓ٠خى ك٤ٞ١ أك٠َ ٓ٘ٚ، كبًح ًخٕ حُٔ٠خى حُل٤ٞ١ ح٧ٍٝ ًخك٤خاً ٝ٫ صط٠ٍَ كخُش حَُٔ٣ٞ، ك٬ ٣٘زـ٢ حُظٜ٘٤َ رٌٜح حُطز٤ذ أٓخّ حَُٔ٣ٞ. ػلامري ٓغ ٛ٤ئخ اُزٔو٣غ: حكظَّ أػ٠خء حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش ٝ حػَٝ ٓ٬كظخصى حُٜٔ٘٤ش رطَ٣وش ك٠خٍ٣ش. حؿؼَ طؼِ٤ٔخصى حُوخٛش رخَُػخ٣ش حُطز٤ش َُِٔ٣ٞ ًظخرش ٝ رٍٜٞس ٝحٟلش . اًح ٍأص حَُٟٔٔش إٔ أٝحَٓ حُطز٤ذ ٫ طظلن ٓغ ٓظطِزخص حُلخُش حُٜل٤ش َُِٔ٣ٞ ك٤٘زـ٢ ػِ٤ٜخ اريحء ٍأ٣ٜخ ٝٓ٬كظخطٜخ ُِطز٤ذ رؤىد ٝحكظَحّ . حٓظٔغ رـي٣ش ٝحكظَحّ اُ٠ ٓ٬كظخص ٝ آٍحء حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش ر٘ؤٕ أٝحَٓى حُؼ٬ؿ٤ش، كظ٠ ُٝٞطؼخٍٟض ٓغ ٍأ١ى. ٓخػي حُٜ٤جش حٍطَٔ٣٠٤ش ػِ٠ ططٞ٣َ ٓؼخٍكٜخ حُؼِٔ٤ش ٜٝٓخٍحطٜخ حُٜٔ٘٤ش. ػِّْٜٔ ٝ ىٍّرْٜ كٔ٤ؼٞى ًُي حُ٘لغ ػِ٠ حَُٟٔ٠.
عدد الصفحات ١٣٧ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 138 ػلامري ٓغ آٍٜٖ اُظؾ٤خ أَُبػلح: حكظَّ ُٓ٬ء حُٜٔ٘ش ٖٓ ؿ٤َ ح٧١زخء، ٝ هيّ ٍ ىٍْٝٛ ك٢ ػ٬ؽ حَُٟٔ٠ ٝحُؼ٘خ٣ش رْٜ، ٝحرِٖ ػ٬هضى رْٜ ػِ٠ حُظؼخٕٝ حُزّ٘خء ٍهيّس ِٜٓلش حَُٟٔ٠. حؿؼَ طٞؿ٤ٜخصى ٝحٟلش ٝٓليىس ُِٜ٤جخص حُٜل٤ش حُٔٔخػيس (أٗؼش – ٓوظزَ – ػ٬ؽ ١ز٤ؼ٢ – طوي٣َ... حُن)، ٝ طؤًي ٖٓ ط٘ل٤ٌٛخ . حرٌٍ ؽٛيى ك٢ طؼِ٤ْٜٔ ٝطيٍ٣زْٜ، ٝطؤًي ٖٓ حُظِحْٜٓ رٔزخىة أه٬ه٤خص حُٜٔ٘ش . ؽبكع ػِ٠ أُئٍَخ اُز٢ رؼَٔ ثٜب: كخكع ػِ٠ ٓٔؼظٜخ ٝ ْٓطٌِخطٜخ ٝحٓظويٜٓخ حٓظويحٓخاً ٍٗ٤يحاً كٜ٢ أٓخٗش ر٤ٖ ٣ي٣ي. ٝأْٜٓ ك٢ ططٞ٣َٛخ ٝ ح٫ٍطوخء رٜخ . ًٖ هيٝس ك٢ ح٫ُظِحّ رخُوٞحٗ٤ٖ ٝ ح٧ٗظٔش ٝ حُظؼِ٤ٔخص حُٔخٍ٣ش ك٤ٜخ رَ٘١ ػيّ طؼخٍٟٜخ ٓغ حُٔزخىة ح٧ٓخٓ٤ش ٧ه٬ه٤خص حُٜٔ٘ش .
عدد الصفحات ١٣٨اُلٜوً 139 رؼبهة أُظبُؼ: ٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ طلض أ١ ظَف إٔ٣ويصِّ ّ ِٜٓلظٚ حُ٘وٜ٤ش، ٓخُ٤ش ًخٗض أّ حؿظٔخػ٤ش ػِ٠ ِٜٓلش حَُٔ٣ٞ حٌُ١ ٣ؼخُـٚ . ٫ ٣ـُٞ ُِطز٤ذ إٔ ٣ز٘٢ هَحٍحطٚ حُٔظؼِوش ربىهخٍ حَُٔ٣ٞ حُٔٔظ٘ل٠ أٝ حُو٤خّ رؤ١ اؿَحءحص ١ز٤ش، ٖٓ ٝٛق ح٧ىٝ٣ش أٝ ح٩ؿَحءحص حُظ٘و٤ٜ٤ش أٝ حُؼ٬ؿ٤ش، رـَٝ حَُرق حُٔخى١ ىٕٝ حُ٘ظَ اُ٠ كخؿش حَُٔ٣ٞ حُلؼِ٤ش. ُ٨١زخء حُلن ك٢ حُيهٍٞ ك٢ ػ٬هخص طؼخهي٣ش هخٗٞٗ٤ش رٔخ ك٢ ًُي حُلٍٜٞ ػِ٠ أْٜٓ ٌِٓ٤ش ك٢ حُٔ٘٘آص حُٜل٤ش أٝ حُٔ٘ظـخص حُٜل٤ش أٝ ح٧ؿِٜس (ٝكوب لأؽٌبّ اُوٞاٗ٤ٖ اُ٘بكنح ك٢ اُجِل أُؼ٘٢). ٝك٢ كخُش طلٞ٣َ حَُٔ٣ٞ اُ٠ أ١ ٖٓ حُٔئٓٔخص حُظ٢ ٣٘خٍى ك٤ٜخ حُطز٢د ػِ٤ٚ َٓحػخس ٓخ ٣ِ٢: إٔ طٌٕٞ ٌٛٙ حُٔ٘٘ؤس ٓظٔ٤ِس ػٖ ؿ٤َٛخ. اًح ُْ طٌٖ ًٌُي كؼِ٤ٚ اػطخء حَُٔ٣ٞ كَ٣ش ح٫هظ٤خٍ. إٔ ٣ٌٕٞ حُظلٞ٣َ اُ٠ طِي حُٔ٘٘ؤس ٍَٟٝ٣خاً ُلخُش حَُٔ٣ٞ ٝأ٫ ٣ٌٔغ حَُٔ٣ٞ ك٢ حُٔ٘٘ؤس ٝهظخاً أًؼَ ٖٓ حُٔطِٞد (1). أفلاه٤بد رؼِ٤ْؽلاة اُطت: ُ٨ٓظخً كوٞم ٝػِ٤ٚ ٝحؿزخص ... كٖٔ ٝحؿزخص ح٧ٓظخً ُظ٬ٓ٤ٌٙ إٔ ٣َأف رْٜ ٝ٣ل٘ٞ ػِ٤ْٜ ٝأ٫ ٣ٌظْ ػْٜ٘ ػِٔخاً ْٛ ك٢ كخؿش اُ٤ٚ ٝإٔ ٣ؼخِْٜٓ ًؤر٘خثٚ (1) حُٞػ٤وشح٩ٓ٬ٓ٤ش ٧ه٬ه٤خص حُطذ ٝحُٜلش (www.emro.who.int)
عدد الصفحات ١٣٩ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 140 ٣وٍٞ: «ٖٓ ٓجَ ػٖ ػِْ ػْ ًظٔٚ أُـْ ٣ّٞ حُو٤خٓش رِـخّ ٖٓ ٗخٍ»(1). ٝ٣وٍٞ: «٣ؤط٤ٌْ ٍؿخٍ ٖٓ هزَ حَُٔ٘م ٣ظؼِٕٔٞ كخًح ؿخإًْٝ كخٓظٞٛٞح رْٜ ه٤َحاً »(2). ٝػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣لظَّ ١٬د حُطذ ٝ٣ويّ ٍ ىٍْٝٛ ك٢ ػ٬ؽ حَُٟٔ٠ ٝحُؼ٘خ٣ش رْٜ ، ٝإٔ ٣زٌٍ حُـٜي ك٢ طؼِ٤ْٜٔ ٝطيٍ٣زْٜ، ٝ١طؤًي ٖٓ حُظِحْٜٓ رٔزخىة أه٬ه٤خص حُٜٔ٘ش . ٝ٫ ٣٘ظوٚ ٖٓ حُويٍس حُؼِٔ٤ش أٝ حُؼِٔ٤ش ُطخُذ، ٝ٫ ٣ل٢ ٖٓ هيٍٙ أٝ ٣٘٤غ ػ٘ٚ ح٧هزخٍ حُٔ٤جش. ٝػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣ظٞه٠ حُيهش ٝح٧ٓخٗش ك٢ طوٞ٣ٔٚ أىحء ٖٓ ٣ؼِٕٔٞ أٝ ٣ظيٍرٕٞ طلض اَٗحكٚ ك٬ ٣زوْ أكيحاً كوٚ، ًٔخ ٫ ٣ٔخٝ١ ر٤ٖ حُٔـظٜي ٝحُٔوَٜ ك٢ حُظو٤٤ْ . ٝػِ٠ حُطِزش أٝ ٖٓ ٣ظظٌِٕٔٝ ػِ٠ ح٧ٓظخً – ٝإ ًخٗٞح هي كخُٝح حُيٍؿخص حُؼِٔ٤ش – إٔ ٣ظَٜٝح حكظَحْٜٓ ٝٓٞىطْٜ ٝطوي٣َْٛ ٧ٓظخًْٛ ٌَْٝٗٛ ُٚ ك٢ حَُٔ ٝحُؼِٖ. اُطج٤ت ٝػلاط الأهٝاػ أػزظض ح٧رلخع حُؼِٔ٤ش حُؼخُٔ٤ش ىٍٝ حُي٣ٖ ٝحُـٞحٗذ حَُٝك٤ش ك٢ طوزَ حَُٔ٣ٞ ُِؼ٬ؽ ٝحٓظلخىطٚ ٓ٘ٚ، ٝطؼخُض حُٜ٤لخص حُؼخُٔ٤ش ُظز٘٢ حُؼ٬ؽ حَُٝك٢ ٓغ حَُٟٔ٠ ٝح٫ٛظٔخّ رخُو٠خ٣خ حُي٣٘٤ش، ٝأُلض ك٢ ًُي حٌُظذ َٝٗ٘ص حُٔـ٬ص حُؼِٔ٤ش حُؼخُٔ٤ش حُظ٢ طؼ٘٠ رٌٜح ح٧َٓ ٓؼَ ٓـِش «اُل٣ٖ ٝاُظؾخ» Journal of Religion and Health ٍؿْ ٟ٬ٍ ٓؼظْ طِي حُؼوخثي ٝح٧ى٣خٕ(3). (1) ٍٝحٙ حُظٌَٓ١. (2) ٍٝحٙ حُظٌَٓ١. (3) Hall DE Measuring Religiousness and Health Research، Journal of Religion and health 2008; 47:134-163
عدد الصفحات ١٤٠اُلٜوً 141 ٝاًح ًخٕ ٍٟخ حَُٔ٣ٞ ٖٓ أْٛ أٛيحف حُٔ٘٘جخص حُٜل٤ش، كبٕ كٖٔ حُٔؼخِٓش ٛ٢ حُٔز٤َ ح٧هَد ٌُُي، كخٌُِٔش حُط٤زش ٝح٫رظٔخٓش ٝكٖٔ حُوِن ٛ٢ ٖٓ ىػخثْ كٖٔ حُٔؼخِٓش حَُث٤ٔ٤ش، ٝهي أٗخٍ حُلز٤ذ حُٜٔطل٠ اُ٠ ًُي روُٞٚ: «اٌْٗ ُٖ طٔؼٞح حُ٘خّ رؤٓٞحٌُْ، ٌُٖٝ ٣ٔؼْٜ ٌْٓ٘ رٔ٢ حُٞؿٚ ٝكٖٔ حُوِن»(1). رو٤٤ْ أُوػ٠ لاٛزٔبّ اُلو٣ن اُطج٢ ثبُغٞاٗت اُلوٜ٤خ ٝالأفلاه٤خ: هخّ ح٧ٓظخً حٍىًظٍٞ ٓلٔي رٖ ػؼٔخٕ حًَُزخٕ ربؿَحء ىٍحٓش ٓٔل٤ش ٓوطؼ٤ش Cross Sectional Study ػِ٠ ػ٤٘ش ػ٘ٞحث٤ش ٖٓ حَُٟٔ٠ ك٢ ػيى ٖٓ ٓ٘خك٢ حَُ٣خٝ ك٢ ػخّ 2006 ّ، ُٔؼَكش أٛٔ٤ش حُوُِن حُلٖٔ ٓغ حَُٟٔ٠ ٖٓ ٝؿٜش ٗظَٙ، ٝحُٞهٞف ػِ٠ ٓيٟ ٍٟخ حَُٟٔ٠ ػٖ ٓؼخِٓش حُؼخِٓ٤ٖ رخُٔٔظ٘ل٠ ُْٜ، ٝطقى٣ي ٓيٟ حٛظٔخّ حُلَ٣ن حُطز٢ رخُـٞحٗذ حُلوٜ٤ش حُظ٢ طْٜ حَُٔ٣ٞ. ٝهي ٗخٍى ك٢ حُيٍحٓش 408 َٓ٣ٞ طَحٝكض أػٔخٍْٛ ر٤ٖ 7 – 100 ٓ٘ش، ٝطز٤ٖ إٔ70 %ٖٓ حَُٟٔ٠ ٍحٟٕٞ ػٖ َٓحػخس حُلَ٣ن حُطز٢ ُ٘لٔ٤خطْٜ، ٝإٔ 54 %ٍحٟٕٞ ػٖ ٓؼخِٓش حُلَ٣ن حُطز٢ ُْٜ. ٝأظَٜص حُيٍحٓش إٔ ح٫دطٔخٓش (68.4%) ٝحٌُِٔش حُطز٤ش (65.9%) ٝاػطخء حَُٔ٣ٞ طلخٛ٤َ ػٖ كخُظٚ حُٜل٤ش(62.7%) ٝكٖٔ حُوِن(65.7%) ٛ٢ أْٛ ح٧ٍٓٞ حُٔلززش َُِٟٔ٠ ػ٘ي طؼخَٓ حُلَ٣ن حُطز٢ ٓؼْٜ. ُْٝ ٣َٝ 43.4 %ٖٓ حَُٟٔ٠ ػٖ حٛظٔخّ حُلَ٣ن حُطز٢ رخُـٞحٗذ حَُ٘ػ٤ش ًخُظًٌ٤َ رخُٜ٬س ٝحُطٜخٍس، ٍؿْ إٔ 93.7 % ْٜٓ٘ ٣َٕٝ أٛٔ٤ش ه٤خّ حُلَ٣ن حُطز٢ رٌُي(1 ) (1) ٍٝحٙ أرٞ ٣ؼِ٠ ٝحُزِحٍ.
عدد الصفحات ١٤١ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 142 ٝأًيص ٌٛٙ حُيٍحٓش ٝؿ٤َٛخ ٟؼق حٛظٔخّ حُلَ٣ن حُطز٢ رخُظًٌ٤َ رخُو٠خ٣خ حَُ٘ػ٤ش حُظ٢ طْٜ حَُٔ٣ٞ. ٣وٍٞ حرٖ حُو٤ْ ك٢ ٝٛلٚ ُِطز٤ذ حُلخًم : (إٔ ٣ٌٕٞ ُٚ هزَس رخػظ٬ٍ حُوِٞد ٝح٧ٍٝحف ٝأىٝ٣ظٜخ، ًُٝي أَٛ ػظ٤ْ ك٢ ػ٬ؽ ح٧ريحٕ.. ٝحُطز٤ذ اًح ًخٕ ػخٍكخاً رؤَٓحٝ حُوِذ ٝحَُٝف ٝػ٬ؿٜٔخ ًخٕ ٛٞ حُطز٤ذ حٌُخَٓ.. ًَٝ ١ز٤ذ ٫ ٣يحٝ١ حُؼِ٤َ، رظلوي هِزٚ ٝٛ٬كٚ، ٝطوٞ٣ش ٍٝكٚ ٝهٞحٙ رخُٜيهش، ٝكؼَ حُو٤َ ٝح٫كٔخٕ ٝح٫هزخٍ ػِ٠ الله ٝحُيحٍ ح٥هَس، كِ٤ْ رطز٤ذ رَ ٛٞ ٓظطزذ)(2). لا دٌٗ اُلػٞح اُ٠ الله ٫ٗي إٔ ػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣يػٞ اُ٠ الله ػِ ٝؿَ، ٌُٖٝ دآِٞد آهَ، كبٕ اطوخٗي ُطزي ٝٓيحٝحطي َُٔ٣٠ي ٛٞ ىػٞس اُ٠ الله… ٝإ ٓؼخُـش كٌ٤ٔش َُٔ٣ٞ ٣٘ل٠ رٜخ ربًٕ الله، أٝ طو٘٤ش ؿَحك٤ش ٣ِٜٔي الله ا٣خٛخ ؿِحء طلٌ٤َى ٝؿٜيى ٛ٢ ىػٞس حُ٠ الله ... ٝإ طؼِ٤ٔي ُط٬ري دطلخٍٕ ٝاه٬ٙ ُظوَ٣ؾ حُؼِٔخء ٝحُٔزيػ٤ٖ ٛ٢ ىػٞس اُ٠ الله ... ٝإ ًظخدحاً طٌظزٚ أٝ ٓوخ٫اً طَ٘٘ٙ أٝ رلؼخاً صهّٞ رٚ، ك٤ٔظلخى ٓ٘ٚ ك٢ حُٞهخ٣ش ٖٓ ح٧َٓحٝ أٝ ٓؼخُـش ح٧ىٝحء ٛٞ ىػٞس اُ٠ الله . ح١ِذ حُؼٕٞ ٖٓ الله ٝحريأ كلٜي َُِٔ٣ٞ أٝ ًظخرش حُٞٛلش رًٌَ حْٓ الله كبٕ ًُي: حىػ٠ ُِظٞك٤ن ك٢ حُؼَٔ. (1) طو٤٤ْ حَُٟٔ٠ ٫ٛظٔخّ حُلَ٣ن حُطز٢ رخُـٞحٗذ حُلوٜ٤ش ٝح٫ه٬ه٤ش: ُِيًظٍٞ ٓلٔي رٖ ػؼٔخٕ حًَُزخٕ. أرلخع ٓئطَٔ حُلوٚ ح٫ٓ٬ٓ٢ حُؼخٗ٢ رخَُ٣خٝ 1431ٛـ (2) ُحى حُٔؼخى ك٢ ٛي١ ه٤َ حُؼزخى ٫رٖ حُو٤ْ4\132
عدد الصفحات ١٤٢اُلٜوً 143 كخٍَُٓٞ ػِ٤ٚ حُٜ٬س ٝحُٔ٬ّ ٣وٍٞ: «ًَ ػَٔ ً١ رخٍ ُْ ٣زيأ ك٤ٚ رلٔي الله كٜٞ أرظَ»(1) ٣ـؼِيطٔظ٘ؼَ ىٍٝى ًٞٓ٤٢، ٝإٔ حُ٘خك٢ ٛٞ الله . ٝ٣ـؼِي طٞؽّ ٙ ػِٔي لله فطؼخد ػِ٤ٚ. ٝ١ٓ٘ق حَُٔ٣ٞ ىكؼش ٍٝك٤ش. حٓظؼٖ رخلله ك٢ ٓٞحؿٜش حُٜؼخد ٝ٫ صًٍٖ اُ٠ هٞطي ٝػِٔي. ًخٕ ٗ٤ن ح٩ٓ٬ّ حرٖ ط٤ٔ٤ش ~ ًؼ٤َح ٓخ ٣وٍٞ ك٢ ىػخثٚ اًح حٓظؼٜ٠ ػِ٤ٚ طلٔ٤َ آ٣ش ٖٓ ًضحد الله طؼخُ٠: «حُِْٜ ٣خ ٓؼَّ آىّ ٝارَحٛ٢ّ ػَصِّ ٓ٘٢ ٝ٣خ ٓلّٚ ّ ِٓ٤ٔخٕ كّٚ ٓ٘٢» . طو٤َ حٌُٔخٕٝحُٞهض حُٔ٘خٓذ ُٔٞػظضى، كِ٤ْ ؿٔ٤٬اً إٔ طٌٕٞ رـٞحٍ ٜٓ٘غ ً١ ٟـ٤ؾ أٝ ٌٓخٕ ٣٘ن ػِ٠ حُل٠ٍٞ. أعوح اُطج٤ت ٣ٔظلن حُطز٤ذ - ًَٝ ٛخكذ ٜٓ٘ش - أؿَس ػِ٠ ػِٔٚ ٝهيٓخطٚ. ٝهي كَ ح٩ٓ٬ّ ٓٔؤُش أؿَس حُطز٤ذ ك٬اً ػخى٫اً ػظ٤ٔخاً . هخٍ طؼخُ٠: (ﯰ ﯱ ﯲ ﯳ ) [حُ٘ؼَحء: 80]. كخُ٘لخء ر٤ي الله ٫ ر٤ي حُطز٤ذ، ٌُُٝي كبٕ أؿَس حُطز٤ذ ػِ٠ أٓخّ ٓخ ٣زٌٍ ٖٓ ؿٜي ٫ ػِ٠ حُ٘لخء، ٧ٕ حُ٘لخء هخٍؽ ػٖ هيٍطٚ. ُٝٞ ؿؼَ الله حُ٘لخء ر٤ي حُطز٤ذ، ُٔخ حٓظطخع ح٩ٗٔخٕ إٔ ٣ٞك٢ ُِطز٤ذ أؿَٙ، رَ ُٔخ حٓظطخػض حُلٌٞٓخص ًُي، ٧ٕ ح٩ٗٔخٕ ٫ ٣ويّ ٍ رؼٖٔ. ٝ٫ ٣لن ُِطز٤ذ إٔ ٣ٖٔمَّ ػِ٠ حَُٔ٣ٞ رخُ٘لخء، ٝك٢ ًُي ٍكغ ٌَُحٓش حَُٔ٣ٞ. ٣وٍٞ ػِ٢ رٖ ٍٟٞحٕ ك٢ «أه٬ه٤خص حُطز٤ذ» : (1) ٍٝحٙحُ٘ٔخث٢.
عدد الصفحات ١٤٣ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 144 «إٔ طٌٕٞ ٍؿزظٚ ك٢ ارَحء حَُٟٔ٠ أًؼَ ٖٓ ٍؿزظٚ ك٤ٔخ ٣ِظٔٔٚ ٖٓ ح٧ؿَس .. ٍٝؿزظٚ ك٢ ػ٬ؽ حُلوَحء أًؼَ ٖٓ ػ٬ؽ ح٧ؿ٘٤خء». هَْ اُطج٤ت أَُِْ : ٓخ ُحٍ ح٧١زخء ك٢ حُؼخُْ ح٩ٓ٬ٓ٢ ٣ؤٕٔٞ هْٔ أروَح١.. ٝحٌُ١ ٣٘ٚ ػِ٠ أٍٓٞ ريحث٤ش ٝري٣ٜ٤ش، ُٝي٣٘خ ٖٓ طؼخُ٤ْ ح٩ٓ٬ّ ٓخ ٛٞ أًؼَ ا٣ـخر٤ش ٝأػِ٠ ٓٔظٟٞ ٖٓ ًُي. هَْ اثوواؽ «أهْٔ رخ٩ُٚ حُطز٤ذ، ٝحٛذ حُٜلش ٝحُ٘لخء، ػِ٠ أٗٚ ػِ٠ هيٍ حٓظطخػظ٢ ٝطوي٣َ١ ٓؤطٔٔي رٌٜح حُؤْ ٌٝٛح حُٔ٤ؼخم . رؤٕ أٍٟ حُٔؼِْ ك٢ ٌٛٙ حُٜ٘خػش رُِٔ٘ش آرخث٢ ٝإٔ أهخٓٔٚ ٓخ أٓضُي ك٤٘ٔخ ٣ٌٕٞ ك٢ كخؿش اُ٠ ًُي، ٝإٔ أٍٟ أر٘خءٙ رُِٔ٘ش اهٞط٢، ٝإٔ أػِْٜٔ ٌٛٙ حُٜ٘خػش إ ْٛ أٍحىٝح ًُي، ر٬ أؿَ أٝ ٓٔخٝٓش. ٝاٗٚ رخُظؼِ٤ْ ٝحُٔلخَٟس ًَٝ ٝٓ٤ِش ٖٓ ٝٓخثَ حُظؼو٤ق، ٓؤك٠٢ رظِي حُٜ٘خػش ٧ر٘خث٢ ٝأر٘خء ٖٓ ػَّ ٓٞٗ٢، ُٝظ٬ٌٓط٢، ُٝ٤ْ ٧كي ؿ٤َٙ، َٓطزطخاً رخُٔ٤ؼخم ٝحُؤْ ػِ٠ ا١خػش هخٕٗٞ حُطذ، ٝحهٜي رويٍ ١خهظ٢ ٓ٘لؼش حَُٟٔ٠ ػٔخ ٣٠َْٛ أٝ ٣ٔ٢ء اُ٤ْٜ، ٝأ٫ أػط٢ ىٝحءاً هظّخ٫ أٝ أٗ٤َ رٚ، أٝ ُزٞٓخاً ٓٔوطخاً ُِـ٘٤ٖ. ٝأكلع ٗلٔ٢ ػِ٠ حُِ٘حٛش ٝحُطٜخٍس، ٝأكخكع ػِ٠ حَُٔ حُطز٢، ٝأ٫ أؿَ١ ػِٔ٤خص ُِٜٔخر٤ٖ رخُلٜ٠، ٝإٔ أطَى ًُي ُِٔظَٔٗ٤ٖ ك٤ٚ، ٝإٔ أىهَ حُز٤ٞص ُٔ٘لؼش حَُٟٔ٠، ٓظـ٘زخاً ًَ ٓخ ٣ٔ٢ء اُ٤ْٜ، ٝأ٫ أهخىع أٝ أٛظي ػَٟخاً ُِ٘ٔخء أٝ حَُؿخٍ أكَحٍحاً ًخٗٞح أٝ ػز٤يحاً ، ٝ٫ أك٘٢ ٓخ ٣ـذ إٔ ٣زو٠ َٓحاً رخُ٘ٔزش ُٔخ أٍٟ ٝأٓٔغ ٖٓ حُ٘خّ، ٓٞحءاً ًُي ٓخ ٣ظَٜ رٜٔ٘ظ٢ أٝ ٓخ
عدد الصفحات ١٤٤