اُلٜوً 225 ُِٝطَك٤ٖ إٔ ٣ظؼخهيح ػِ٠ أؿَ ٣ظـيى ًِٔخ هخّ حُطز٤ذ رٔؼخُـش حَُٔ٣ٞ. ًٔخ ٣ـُٞ إٔ ٣ظؼخهيح ػِ٠ حٓظلوخم حُطز٤ذ ٧ؿَٙ ػ٘ي حُ٘لخء. ٝ٫ ٣ٔظلن ٗ٤جخ إ ُْ ٣لَٜ حُزَء(1). 5. ح٧َٛ ك٢ حُٔٔئُٝ٤ش حُطز٤ش إٔ حُظِحّ حُطز٤ذ ٣٘لَٜ ك٢ رٌٍ حُؼ٘خ٣ش حُٔطخروش ُ٨ْٓ حُؼِٔ٤ش ك٢ حُٔـخٍ حُطز٢ ُٝٞ ُْ طظلون حُ٘ظ٤ـش حَُٔؿٞس. ٝٓغ ًُي ٣ِظِّ حُطز٤ذ رظلو٤ن ٌٛٙ حُ٘ظ٤ـش اًح حٓظوَ حُؼَف حُطز٢ ػِ٠ إٔ ًُي ك٢ ٓويٍٝ حُطز٤ذ. 6. ٫ ط٘ؼوي ٓٔئُٝ٤ش حُطز٤ذ حُظوٜ٤َ٣ش ا٫ اًح ٝؿي ٓ٘ٚ اه٬ٍ رٞحؿذ طَطذ ػِ٤ٚ ح٩َٟحٍ رخُـ٤َ. 7. ١ُٓؤٍ حُطز٤ذُ ٓيٗ٤خاً ػٖ حُوطؤ حُلخكٖ حٌُ١ طَطذ ػ٘ٚ ٍَٟ ٓخُ٢ َُِٔ٣ٞ، ٝ٣طخُذ رخُظؼٞ٣ٞ حُٔخُ٢ رويٍ حُ٠ٍَ حُ٬كن. ٝحُوٜي ٖٓ ٟٔخٕ حُطز٤ذ «حُـزَ ٫ حُِؿَ». 8. حُطز٤ذ ٓٔئٍٝ ؿِحث٤خ ػٖ ًَ ٍَٟ هٜي اُلخهٚ رخَُٔ٣ٞ. أٝ أهيّ ػِ٠ حُؼ٬ؽ ك٤ٔخ ٛٞ ؿخَٛ رٚ. ٝط٘ؼوي ٓٔئُٝ٤ش حُطز٤ذ ؿِحث٤خاً اًح أهَمَّ ٓظغٓيحاً رٞحؿذ أٝ حُظِحّ هخٗٞٗ٢ أٝ ٜٓ٘٢. 9 .٫ طٔو٢ حُٔٔئُٝ٤ش حُـِحث٤ش ػٖ َٓحًِ ح٧رلخع حُظ٢ طظٔظغ رخُ٘وٜ٤ش حُٔؼ٘ٞ٣ش، ٝٗيػٞ حُلٌٞٓخص اُ٠ ط٘ظ٤ْ ٌٛٙ حُٔٔئُٝ٤ش ٝطلي٣ي حُؼوٞرخص حُظ٢ ط٘خٓزٜخ. 10. حُلَ٣ن حُطز٢ حُٔظَحر٢ ٣ٔؤٍ ك٤ٚ ًَ كَى طَطذ ػٖ هطجٚ حُ٠ٍَ، ًٔخ ١ُ ٓؤٍ حُطز٤ذ ٍث٤ْ حُلَ٣ن. أٓخ حُلَ٣ن ؿ٤َ حُٔظَحر٢ كٌَ كَى ٓٔئٍٝ ػٖ ػِٔٚ . 11. صُٓؤٍ حُٔئٓٔش حُٜل٤ش ٓيٗ٤خاً ػٖ ح٧َٟحٍ حُظ٢ كِٜض َُِٔ٣ٞ رٔزذ هطؤ ٖٓ حُلَ٣ن حُٔؼخُؾ، أٝ رٔزذ ػيّ طٞك٤َ ح٧ؿِٜس ح٧ٓخٓ٤ش ُِطز٤ذ. 12. ػِ٠ حُلٌٞٓخص ح٩ٓ٬ٓ٤ش إٔ طؼَٔ ػِ٠ اٛيحٍ حُظَ٘٣غ حٌُ١ ٣ظخرغ حُلخ٫ص حُظ٢ ٣ٌٕٞ ك٤ٜخ حُطز٤ذ ٓٔئٝ٫اً ؿِحث٤خاً . 13. ٕىػٞ ٓ٘ظٔش حُٔئطَٔ ح٩ٓ٬ٓ٢ ُ٬ٟط٬ع رٌُي حُظَ٘٣غ حُٔٞكي ر٤ٖ أهطخٍ حُؼخُْ ح٩ٓ٬ٓ٢ ٓٔظِٜٔش ك٤ٚ ٖٓ حَُ٘٣ؼش (1) ح٧َٛ إٔ حُطز٤ذ ٓٔئٍٝ ػٖ رٌٍ ػ٘خ٣ش ُٝ٤ْ ر٤يٙ ٗلخء حَُٟٔ٠. ٝ٣ٔظلن ح٧ؿَ ػِ٠ رٌٍ حُؼ٘خ٣ش كٔذ ح٧ٍٛٞ حُطز٤ش حُٔظؼخٍف ػَ٣ٜخ.
عدد الصفحات ٢٢٥ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 226 ح٩ٓ٬ٓ٤ش ٖٝٓ أٍٛٞ حُٜٔ٘ش حُطز٤ش، ٝإٔ طؼْٔ َٗ٘ٙ ر٤ٖ ؿٔ٤غ أػ٠خثٜخ.
عدد الصفحات ٢٢٦اُلٜوً 227 هَحٍ ٍهْ: 142(8/15) ر٘ؤٕ ٟٔخٕ حُطز٤ذ إ ٓـِْ ٓـٔغ حُلوٚ ح٩ٓ٬ٓ٢ حُيُٝ٢ حُٔ٘زؼن ػٖ ٓ٘ظٔش حُٔئطَٔ ح٩ٓ٬ٓ٢ حُٔ٘ؼوي ك٢ ىٍٝطٚ حُوخٓٔش ػَ٘س رٔٔو٢ (ِٓط٘ش ػُٔخٕ) ٖٓ 14 اُ٠19 حُٔلَّ1425ٛـ، حُٔٞحكن 6-11 آًحٍ(ٓخٍّ) 2004ّ. رؼي ح١٬ػٚ ػِ٠ حُزلٞع حُٞحٍىس اُ٠ حُٔـٔغ روٜٞٙ ٟٓٞٞع ٟٔخٕ حُطز٢د، ٝرؼي حٓظٔخػٚ اُ٠ حُٔ٘خه٘خص حُظ٢ ىحٍص كُٞٚ، هوه ٓب ٣ؤر٢: أٝلاً - ػٔبٕ اُطج٤ت: (1) حُطذ ػِْ ٝكٖ ٓظطٍٞ ُ٘لغ حُزَ٘٣ش، ٝػِ٠ حُطز٤ذ إٔ ٣ٔظ٘ؼَ َٓحهزش الله طؼخُ٠ ك٢ أىحء ػِٔٚ، ٝإٔ ٣ئى١ ٝحؿزٚ ربه٬ٙ كٔذ ح٧ٍٛٞ حُل٘٤ش ٝحُؼِٔ٤ش. (2) ٣ٌٕٞ حُطز٤ذ ٟخٓ٘خاً اًح طَطذ ٍَٟ رخَُٔ٣ٞ ك٢ حُلخ٫ص ح٥ط٤ش: أ - اًح طؼٔي اكيحع حُ٠ٍَ. ة - اًح ًخٕ ؿخٛ٬اً رخُطذ، أٝ رخُلَع حٌُ١ أهيّ ػِ٠ حُؼَٔ حُطز٢ ك٤ٚ. ط - اًح ًخٕ ؿ٤َ ٓؤًٕٝ ُٚ ٖٓ هزَ حُـٜش حَُٓٔ٤ش حُٔوظٜش. ك - اًح أهيّ ػِ٠ حُؼَٔ ىٕٝ إً حَُٔ٣ٞ أٝ َٖٓ ٣وّٞ ٓوخٓٚ «ًٔخ ٍٝى ك٢ هَحٍ حُٔـٔغ ٍهْ 67(5/7)» . ٛـ- اًح ؿَمَّ ٍ رخَُٔ٣ٞ. ٝ - اًح حٍطٌذ هطؤاً ٫ ٣وغ ك٤ٚ أٓؼخُٚ ٝ٫ طوَٙ أٍٛٞ حُٜٔ٘ش، أٝ ٝهغ ٓ٘ٚ اٛٔخٍ أٝ طوٜ٤َ. ى - اًح أك٘٠ َٓ حَُٔ٣ٞ ريٕٝ ٓوظ٠٠ ٓؼظزَ «كٔذ هَحٍ حُٔـٔغ» ٍهْ79(10/8) . ػ- اًح حٓظ٘غ ػٖ أىحء حُٞحؿذ حُطز٢ ك٢ حُلخ٫ص ح٩ٓؼخك٤ش (كخ٫ص حُ٠ٍَٝس).
عدد الصفحات ٢٢٧ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 228 (3) ٣ٌٕٞ حُطز٤ذ- َٖٝٓ ك٢ كٌٔٚ - ٓٔئٝ٫اً ؿِحث٤خاً ك٢ حُلخ٫ص حُٔخرن ًًَٛخ اًح طٞحكَص َٗٝ١ حُٔٔئُٝ٤ش حُـِحث٤ش ك٤ٔخ ػيح كخُش حُوطؤ (كوَس ٝ) ك٬ ٣ُٔؤٍ ؿِحث٤خاً ا٫ اًح ًخٕ حُوطؤ ؿٔ٤ٔخاً . (4) اًح هخّ رخُؼَٔ حُطز٢ حُٞحكي كَ٣ن ١ز٢ ٓظٌخَٓ، ك٤ُٔؤٍ ًَ ٝحكي ْٜٓ٘ ػٖ هطجٚ ططز٤وخاً ُِوخػيس «اًح حؿظٔؼض ٓزخَٗس حُ٠ٍَ ٓغ حُظٔزذ ك٤ٚ كخُٔٔئٍٝ ٛٞ حُٔزخِٕ ٍ، ٓخ ُْ ٣ٌٖ حُٔظٔزذ أُٝ٠ رخُٔٔئُٝ٤ش ٓ٘ٚ» .ٝ٣ٌٕٞ ٍث٤ْ حُلَ٣ن ٓٔئٝ٫اً ٓٔٞإُ٤ش ط٠خٓ٘٤ش ػٖ كؼَ ٓؼخٝٗ٤ٚ اًح أهطؤ ك٢ طٞؿ٤ْٜٜ أٝ هٚمَّ ٍ ك٢ حَُهخرش ػِ٤ْٜ. (5) طٌٕٞ حُٔئٓٔش حُٜل٤ش (ػخٓش أٝ هخٛش) ٓٔئُٝش ػٖ ح٧َٟحٍ اًح هَّٜص ك٢ حُظِحٓخطٜخ، أٝ ٛيٍص ػٜ٘خ طؼِ٤ٔخص طَطذ ػِ٤ٜخ ٍَٟ رخَُٟٔ٠ ىٕٝ ٓٔٞؽ. ٝ٣ٞط٢ ثٔب ٣ؤر٢: (1) اؿَحء ىٍحٓش هخٛش رٌٔ٘٬ص حُظطز٤ن حُٔؼخَٛ ُ٘ظخّ حُؼخهِش ٝحهظَحف حُزيحثَ حُٔوزُٞش َٗػخاً . (2) اؿَحء ىٍحٓش هخٛش رٔٔخثَ حٍٍُٞ حُٔؼ٘ٞ١ ٝحُظؼٞ٣ٞ ػ٘ٚ ك٢ ه٠خ٣خ حُ٠ٔخٕ رٞؿٚ ػخّ. (3) حُطِذ ٖٓ حُـخٓؼخص ك٢ حُيٍٝ ح٩ٓ٬ٓ٤ش ا٣ـخى ٓوٍَ هخٙ رؤه٬ه٤خص ٝكوٚ حُطز٤ذ ُطِزش حٌُِ٤خص حُطز٤ش ٝحُظَٔ٣ٞ. (4) حُطِذ ٖٓ حُلٌٞٓخص ك٢ حُيٍٝ ح٩ٓ٬ٓ٤ش ط٘ظ٤ْ ٓٔخٍٓخص حُطذ حُزي٣َ ٝحُطذ حُ٘ؼز٢ ٝح٩َٗحف ػِ٤ٜخ ٟٝٝغ حُ٠ٞحر٢ حُظ٢ طلٔ٢ حُٔـظٔغ ٖٓ ح٧َٟحٍ. (5) كغّ ٝٓخثَ ح٩ػ٬ّ ػِ٠ ٟز٢ حَُٓخُش ح٩ػ٬ٓ٤ش ك٢ حُٔـخٍ حُٜل٢ ٝحُطز٢. (6) ط٘ـ٤غ ح٧١زخء حُِٔٔٔ٤ٖ ػِ٠ اؿَحء حُزلٞع ٝحُظـخٍد حُؼِٔ٤ش ٝحَُ٘ػ٤ش. ٝالله أُٞكن
عدد الصفحات ٢٢٨اُلٜوً 229
عدد الصفحات ٢٢٩ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 230 اُـلــظــَ اُـَـبكً ؽـــلـع ٍــــو اُــٔــــٜـــ٘ـــخ
عدد الصفحات ٢٣٠اُلٜوً 231
عدد الصفحات ٢٣١ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 232 كلع َٓ حُٜٔ٘ش حَُٔ ك٢ حُِـش حْٓ ُٔخ ٣َُٔ رٚ ح٩ٗٔخٕ أ١: ٣ٌظٔٚ، ٝأَٛ حٌُِٔش ٣يٍ ػِ٠ اهلخء حُ٘٢ء ٝػيّ اظٜخٍٙ (1) ُٝؼَ ١ز٤ؼش ػَٔ حُطز٤ذ، ٝٓخ ك٤ٜخ ٖٓ ٓزخَٗس ُـْٔ حَُٔ٣ٞ ػخٓش، ٝٓٞحٟغ حُؼٍٞس أك٤خٗخ، طوظ٠٢ إٔ ٣طِّغ ػِ٠ أٗ٤خء ٣وظٚ رٜخ حَُٔ٣ٞ، ٝ٫ ٣لذ إٔ ٣طِّغ ػِ٤ٜخ أكي ؿ٤َٙ. ٖٝٓ كن حَُٔ٣ٞ ػِ٤ٚ إٔ ٫٣زٞف رؤ١ ٓؼِٞٓخص ػ٘ٚ ًُٝي إٔ ػوش حَُٔ٣ٞ ك٢ ١ز٤زٚ ٛ٢ أٓخّ حُظؼخَٓ ر٤ٜ٘ٔخ، ٝحَُٔ٣ٞ اٗٔخ أك٘٠ رؤَٓحٍٙ ٝٓخ ٣ؼخٗ٤ٚ ُِطز٤ذ ٧ؿَ حٍُٞٛٞ اُ٠ حُظ٘و٤ٚ حُٜل٤ق. (2) ُٝٞ٫ هٔٞس حَُٔٝ، ٝٗيس ٝ١ؤطٚ ػِ٠ حَُٔ٣ٞ، ُٔخ رخفر٘٢ء ٖٓ ٌٛٙ ح٧َٓحٍ ُِطز٤ذ. ًٝؼ٤َ ٖٓ حَُٟٔ٠ ٣ٜخرٕٞ رؼَِ ٣ٌظٜٔٞٗخ ػٖ آرخثْٜ ٝأِٛ٤ْٜ، ٝ٣ًٌَٜٝٗخ ُِطز٤ذ، ٓؼَ أَٓحٝ حَُكْ ٝحُزٞحٓ٤َ ٝؿ٤َٛخ. كبَُو: ٛٞ حٌُ١ ٣ل٠٢ رٚ اٗٔخٕ اُ٠ ؿ٤َٙ، أٝ ٣طَّ ع ػِ٤ٚ رلٌْ ٓؼخَٗطٚ أٝ ٜٓ٘ظٚ ٝ٣ٔظٌظْ ػِ٤ٚ، أٝ ىُّض حُوَحثٖ ػِ٠ ١ِذ حٌُظٔخٕ، أٝ ًخٕ ٖٓ ٗؤٗٚ ك٢ حُؼخىس إٔ ٣ٌُظْ، أٝ ط٠ْمَّ ٕ ٍَٟحاً، (1) ٓؼـْ ٓوخ٣٤ْ حُِـش(3/67)، ُٔخٕ حُؼَد ٓخىس[ٍَٓ] . (2) حٗظَ: ٍإ٣ش آ٬ٓ٤ش ُزؼٞ حُو٠خ٣خ حُطز٤ش، ى. ػزيالله كٔ٤ٖ رخٓ٬ٓٚ ، ٙ 95 .
عدد الصفحات ٢٣٢اُلٜوً 233 أٝ ػ٤زخاً ٣ٌَٙا١٬ع حُ٘خّ ػِ٤ٚ، أٝ ط٠ْمَّ ٕ اك٘خإٙ ح٩كٔخى ر٤٘ٚ ٝر٤ٖ ؿ٤َٙ(1) . ٝهي طٌٕٞ ح٧َٓحٍ حُظ٢ ٣طِغ ػِ٤ٜخ حُطز٤ذ ٓٔخ ٣ظؼِن رٌحص حَُٔٝ، ًخ٧َٓحٝ حُوخٛش رٔيٓ٘٢ حُٔويٍحص ٝٓيٓ٘٢ َٗد حُؤَ. أٝ ٣ٌظ٘لٜخ حٍ١ز٤ذ ٖٓ ه٬ٍ كلٜٚ ؿْٔ حَُٔ٣ٞ، ًزؼٞ ح٧َٓحٝ حُـ٘ٔ٤ش. ٝهي طٌٕٞ ٓٔخ ٫ ٣ظؼِن رخَُٔٝ، ٌُٖٝ ٣ٌظ٘لٜخ حُطز٤ذ ك٢ أػ٘خء كي٣ؼٚ ٓغ حَُٔ٣ٞ، ًخ٧َٓحٍ حُؼخثِ٤ش، أٝ ٣طِغ ػِ٤ٜخ أػ٘خء كلٜٚ ُٚ، ًزؼٞ حُؼ٤ٞد حُوِو٤ش حُظ٢ رـٔٔٚ. ٝٓخ ٣طِغ ػِ٤ٚ حُطز٤ذ ٖٓ أَٓحٍ حَُٔ٣ٞ ٗٞػخٕ: الأٍٝ: ٛٞ حُؼٍٞحص ٝحُٔٞآص حُظ٢ ٫ ٣لذ حَُٔ٣ٞ إٔ ٣طِّغ ػِ٤ٜخ أكي ؿ٤َٙ ُٝٞ٫ حُ٠ٍَٝس ُٔخ ٓٔق ُِطز٤ذ إٔ ٣طِّغ ػِ٤ٜخ. اُضبٗ٢: حُٔؼخٛ٢ ٝحٌُٗٞد ٝح٥ػخّ حُظ٢ ٣وظَكٜخ حَُٔ٣ٞ، ٝ٫ ٣طِغ ػِ٤ٜخ أكي ؿ٤َٙ، ػْ ٣ظَٜٛخ ُِطز٤ذ أػ٘خء ً٘لٚ ػِ٤ٚ أٝ كي٣ؼٚ ٓؼٚ. ٝك٢ ًٍَ ٖٓ ٌٛ٣ٖ حُ٘ٞػ٤ٖ كبٕ ٌُِ٘ق ػٖ حَُٔ كخُظ٤ٖ: الأُٝ٠: إٔ ٣ٌٕٞ حَُٔ ٓٔخ ٫ طيػٞ حُ٠ٍَٝس اُ٠ ً٘لٚ، ٝ٫ حُ٘ظَ اُ٤ٚ أٝ ح٩هزخٍ ػ٘ٚ. اُضبٗ٤خ: إٔ ٣ٌٕٞ حَُٔ ٓٔخ طيػٞ حُ٠ٍَٝس اُ٠ ً٘لٚ، أٝ اُ٠ حُ٘ظَ اُ٤ٚ أٝ ح٩هزخٍ ػ٘ٚ. ٓب لا رلػٞ اُؼوٝهح ٌُشلٚ ٖٓ اُؼٞهاد : هي ٣ٌٕٞ ٓخ ٣طِغ ػِ٤ٚ حٍ١ز٤ذ ٖٓ حَُٔ٣ٞ ػٍٞس، ٫ ٣لذ حَُٔ٣ٞ إٔ ٣َحٛخ أكي، ٝ٣ٌظٜٔخ ػٖ أرٞ٣ٚ ٝأِٛٚ، ٝ٣ًٌَٛخ ُِطز٤ذ ٍؿخء طٌٔ٤٘ٚ ٖٓ ٓؼَكش حُيحء ٝػ٬ؿٚ. ك٤٘زـ٢ ػِ٠ (1) حَُإ٣ش حَُ٘ػ٤ش ُو٠خ٣خ َٓ٣ش حَُٟٔ٠ ُِيًظٍٞ ٛخٗ٢ ػزي الله حُـز٤َ.
عدد الصفحات ٢٣٣ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 234 حُطز٤ذ كلع ح٧ٓخٗش حُظ٢ حٓظٞىػٚ ا٣خٛخ َٓ٣٠ٚ. ٝهي هخٍ الله طؼخُ٠ ك٢ ٝٛق ػزخىٙ حُٔئٓ٘٤ٖ: (ﭾ ﭿ ﮀ ﮁ ﮆ ) [أُئٕٓ٘ٞ: 8]. ٓب لا رلػٞ اُؼوٝهح ٌُشلٚ ٖٓ أُؼبط٢ : هي ٣َطٌذ اٗٔخٕ ٓؼٜ٤ش َٓس أٝ َٓحص ٓظؼيىس، ٓٔظظَحاً ػٖ أػ٤ٖ حُ٘خّ، ٗخىٓخاً ػِ٠ ٓخ ريٍ ٓ٘ٚ ٖٓ ٓوخُلش ٧ٝحَٓ الله طؼخُ٠، كبًح ح١ِّغ حُطز٤ذ ٖٓ َٓ٣٠ٚ ػِ٠ ٗ٢ء ٖٓ ًُي، ًٝخٕ ٓطٔج٘اًخ اُ٠ طٞرظٚ أٝ ٓظٞهؼاًخ ٓ٘ٚ ًُي، ك٤ـذ ػِ٤ٚ إٔ ٣ٔزَ عُ٤ٚ ػٞد حُٔظَ، كِؼَ ًُي ٣ٌٕٞ ىحكؼاًخ ُٚ ُؼيّ حُؼٞىس اُ٠ طِي حُٔؼٜ٤ش . هخٍ حُؼِ رٖ ػزي حُٔ٬ّ -660ٛـ-: «حُٔظَ ػِ٠ حُ٘خّ ٗ٤ٔش ح٧ُٝ٤خء، ٝ٣ـُٞ اك٘خء حَُٔ اًح ط٠ٖٔ ِٜٓلش أٝ ىكغ ٍَٟ، ٝهي ً٘ق ٣ٞٓق # َٓ حَُٔأس حُظ٢ ٍحٝىطٚ كوخٍ: (ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ) [٣ٍٞق: 26] ُ٤يكغ ػٖ ٗلْٙ ٓخ هي ٣ظؼَٝ ُٚ ٖٓ هظَ أٝ ػوٞرش»(1) ٝ٣َؿغ أٓخّ ح٫ُظِحّ رخَُٔ حُطز٢ هي٣ٔخاً اُ٠ ٓخ ٗٚ ػِ٤ٚ هْٔ أروَح١ اً ؿخء ك٤ٚ: (إ ًَ ٓخ ٣َٜ اُ٠ رَٜ١ أٝ ٓٔؼ٢ ٝهض ه٤خٓ٢ رٜٔٔظ٢ أٝ ك٢ ؿ٤َ ٝهظٜخ ٓٔخ ٣ْٔ ػ٬هظ٢ رخُ٘خّ ٝ٣ظطِذ ًظٔخٗٚ ٓؤًظٔٚ، ٝٓؤكظلع رٚ ك٢ ٗلٔ٢، ٓلخكظظ٢ ػِ٠ ح٧َٓحٍ). ٝ٣ٞؿٚ حُطز٤ذ أرٞ رٌَ حَُحُ١ ٜٗ٤لش ُظ٬ٓ٤ٌٙ ك٤وٍٞ: (حػِْ ٣خ ر٘٢ أٗٚ ٣٘زـ٢ ُِطز٤ذ إٔ ٣ٌٕٞ ٍك٤وخاً رخُ٘خّ كخكظخاً ُـ٤زْٜ ًظٞٓخاً ٧َٓحٍْٛ، ٓ٤ٔخ أَٓحٍ ٓويٝٓٚ كبٗٚ ٍرٔخ ٣ٌٕٞ رزؼٞ حُ٘خّ ٖٓ حَُٔٝ، ٓخ ٣ٌظٔٚ ٖٓ أهٚصِّ حُ٘خّ رٚ ٓؼَ أر٤ٚ ٝأٓٚ ُٝٝيٙ. ٝ اٗٔخ ٣ٌظٔٞٗٚ هٜٞٛ٤خطْٜ ك٤ـذ إٔ ٣للع ١َكٚ ٝ٫ ٣ـخُٝ ٟٓٞغ حُؼِش). ٝحَُٔ حُٜٔ٘٢ ٟٝٓٞٞػٚ ٣ؼيّ ٖٓ حُ٠ٔخٗخص ح٧ٓخٓ٤ش ُلوٞم ح٩ٗٔخٕ ك٤غ ط٠ٔ٘ض حُٔخىس (12) ٖٓ ح٩ػ٬ٕ حُؼخُٔ٢ ُلوٞم ح٩ٗٔخٕ أكٌخٓخاً طظ٠ٖٔ كٔخ٣ش حُوٜٞٛ٤ش حُ٘وٜ٤ش ُ٨كَحى، ٝ٣ؤط٢ ح٫ُظِحّ رخ٫كظلخظ رخَُٔ حُطز٢ ٟٖٔ هخثٔش ٖٓ أَٓحٍ حُٜٖٔ (1) ٗـَس حُٔؼخٍف ٝح٧كٞحٍ، ٙ389، رظَٜف ٝحهظٜخٍ.
عدد الصفحات ٢٣٤اُلٜوً 235 حُظ٢ ٣ظٞؿذ ػِ٠ أٛلخرٜخ ح٫ُظِحّ رٌٜٙ ح٧َٓحٍ ٓؼَ حُٔلخٓ٤ٖ ٝحًُٞ٬ء ٝؿ٤َْٛ ٖٓ أٛلخد حُٜٖٔ حٌُ٣ٖ ٣ظَٜ ػِْٜٔ رٌٜٙ ح٧َٓحٍ رلٌْ ػِْٜٔ. رَبإلاد ؽٍٞ ٓلٟ أؽو٤خ اُطج٤ت ثبكشبء أُؼِٞٓبد أُزؼِوخ ثبُٔو٣غ ثؼل ٝكبرٚ: َٗ٘ص اكيٟ حُٜلق حُلَٗٔ٤ش ٗزؤ ٝكخس حَُٓخّ حُلَٗٔ٢ حُٜ٘٤َ ٓ٤خٓظ٤خٕ ُٞرخؽ (1885) ٝػِص حُٔزذ ك٢ ٓٞطٚ اُ٠ ٓ٠خػلخص َٓٝ ٓوـَ. ُٝٔخ ًخٗض حُٜل٤لش ًخًرش ك٤ٔخ حىػض .. ِٓلوش رخَُؿَ أًٟ ًز٤َحاً ك٢ ٓٔؼظٚ ح٧ىر٤ش، كبٕ حُيًظٍٞ، «ٝحطِٚ»- ريحكغ ح٩ٜٗخف ٝحُيكخع ػٖ ٓٔؼش رَ١ء ٫ ٣ِٔي حُيكخع ػٖ ٗلٔٚ - َٕٗ ٓوخ٫اً ك٢ حُٜلق ٣ٌٌّد حُظ٘و٤ٚ حٌُ١ ُلوظٚ حُٜل٤لش ٝ٣ز٤ٖ ٝؿٚ حُٜيم ك٢ حَُٔٝ حٌُ١ طٞك٢ رٚ حَُٓخّ .. ٝ ك٢ حُؼَف حُؼخّ ٜٗخٓش ٝاكوخم ُِلن .. ٌُٜٝ٘خ ك٢ هٜٞٛ٤ش حُٜٔ٘ش حُطز٤ش ًَٔص حُ٘طخم حُوخٗٞٗ٢ حُٞػ٤ن حٌُ١ أهخٓٚ حُوخٕٗٞ كٍٞ هيٓ٤ش َٓ حُٜٔ٘ش حُطز٤ش، أه٤ٔض حُيعٟٝ ػِ٠ حُطز٤ذ ٝكٌْ ػِ٤ٚ رـَّ اك٘خء حَُٔ حُطز٢، ٍٝكغ حُلٌْ اُ٠ ٓلٌٔش حُ٘وٞ كٜخىهض ػِ٤ٚ. رؾو٣ْ ٗشو اَُو: أَٓ حَُ٘ع رللع حَُٔ ٜٝٗ٠ ػٖ اك٘خثٚ ٓٞحء ًخٕ ٖٓ ح١ِغ ػِ٤ٚ ١ز٤ذ أٝ ٓٞظق رخُٔـ٬ص حُطز٤ش أٝ ٖٓ أكَحى حُٜ٤جش حُظَٔ٣٠٤ش ٝؿ٤َْٛ، ٝ٣َطذ حُٔٔجُٞ٤ش ػِ٠ اك٘خء حٍُْ ػِ٠ أ١ ٝحكي ْٜٓ٘، اً إٔ كلع حَُٔ ٖٓ ح٧ٓخٗش حُٞحؿذ كلظٜخ ٝح٩ه٬ٍ رٜخ ٖٓ ػ٬ٓخص حُ٘لخم.
عدد الصفحات ٢٣٥ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 236 ػٖ أر٢ َٛ٣َس> هخٍ: هخٍ ٍٍٓٞ الله :«آ٣ش حُٔ٘خكن ػ٬ع اًح كيع ًٌد ٝاًح ٝػي أهِق ٝاًح حٝطٖٔ هخٕ»(1) ٝحٍَُٓٞ ٣وٍٞ: «ٖٓ ٓظَ ِٓٔٔخاً ّصٍٙ الله ٣ّٞ حُو٤خٓش»(2). ٝػٖ ػخثٖس < هخُض: ًخٕ حُ٘ز٢ اًح رِـٚ ػٖ حَُؿَ حُ٘٢ء ُْ ٣وَ ٓخ رخٍ ك٬ٕ ٣وٍٞ، ٌُٖٝ ًخٕ ٣وٍٞ: «ٓخ رخٍ أهٞحّ ٣وُٕٞٞ ًٌح ًٌٝح»(3) . هخٍ حرٖ حُلخؽّ(737ٛـ): ٣٘زـ٢ إٔ ٣ٌٕٞ – حُطز٤ذ – أٓ٤٘خاً ػِ٠ أَٓحٍ حَُٔ٣ٞ، ك٬ ١ُ ١ِغُ أكيحاً ػِ٠ ٓخ ًًَٙ حَُٔ٣ٞ؛ اً اٗٚ ُْ ٣ؤًٕ ُٚ ك٢ ا١٫ع ؿ٤َٙ ػِ٠ ًُي(4) . ٝػٖ ػخث٘ش< هخُض: هخٍ ٍٍٓٞ الله : «ٖٓ ؿَٔ ٓ٤ظخاً كؤىٟ ك٤ٚ ح٧ٓخٗش، ُْٝ ٣ُلٖ ػِ٤ٚ ٓخ ٣ٌٕٞ ٓ٘ٚ ػ٘ي ًُي هَؽ ٖٓ ًٗٞرٚ ً٤ّٞ ُٝيطٚ أٓٚ»(5). ٝحُِٔق حُطز٢ َُِٔ٣ٞ ٛٞ ٓٔظٞىع ح٧َٓحٍ حُظ٢ أثظٖٔ حَُٔ٣ٞ رٜخ حُطز٤ذ ٝأ١ ح١٬ع ػِ٤ٚ ىٕٝ إً حَُٔ٣ٞ أٝ ىٕٝ طٞكَ حُٔٔٞؿخص حَُ٘ػ٤ش ٖٓ هِزَ ٓلٌٔش َٗػ٤ش ٝإً حُوخٟ٢ رٜظي ٌٛح حُلن، ٛٞ ؿَ٣ٔش ك٢ كن حَُٔ٣ٞ ٝحُلَى ٝحُٔـظٔغ. ٝ٣ظٞؿذ ػِ٠ حُؼخِٓ٤ٖ ك٢ حُٔـخٍ حُٜل٢ ٖٓ حُٔئحهٌس أًؼَ ٖٓ ؿ٤َْٛ .. اً أَٛ ػِْٜٔ ٛٞ طول٤ق ٓؼخٗخس حَُٔ٣ٞ، ٝحُٔؼ٢ َُحكظٚ. ٝأ١ ػَٔ ٣وخُق ٌٛح حُٔوٜي ٣٠خػق حُٔئحهٌس، اً ٖٓ هٞحػي حَُ٘ع إٔمَّ َّ ْٕ ػعُ ٓضْ حُ٘ؼٔش ػِ٤ٚ ُحىص حُٔئحهٌس ًٌُي ػِ٤ٚ. (1) ٍٝحٙ حُزوخٍ١ ِْٝٓٔ. (2) ٍٝحٙ حُزوخٍ١. (3) ٍٝحٙأرٞ ىحٝى ٝٛللٚ ح٧ُزخٗ٢ ك٢ حُِِٔٔش حُٜل٤لش ٍهْ 2064. (4)حُٔيهَ اُ٠ ط٘ٔ٤ش ح٧ػٔخٍ رظلٔ٤ٖ حُ٘٤خص ٫رٖ حُلخؽ. (5) ٍٝحٙ أكٔي.
عدد الصفحات ٢٣٦اُلٜوً 237 ٓز٠ ٗوٍٞ إ اُطج٤ت أكش٠ ٍوّ أُٜ٘خ؟ ٫ ٣زخف اك٘خء َٓ حَُٔ٣ٞ كظ٠ ُٝٞ ًخٕ ٖٓ ١ز٤ذ اُ٠ ١ز٤ذ، ٧ٕ حَُٔ٣ٞ ك٤ٖ ٣ؤطٖٔ ١ز٤زخاً ػِ٠ َٓٙ ٫ ٣ؼ٘٢ أٗٚ ٣ؤطٖٔ ؿ٤َٙ أ٣٠خاً . كَُّٔ حُٔٚٗش ٫ ٣وظَٜ ػِ٠ ٓخ ٣ؼٜي رٚ حُطز٤ذ، رَ ٣ظؼيحٙ اُ٠ ًَ ٓخ ٣٘خٛيٙ حُطز٤ذ، أٝ ٣ٔٔغ رٚ، ٓٔخ ٣٠َ اك٘خإٙ رٔٔؼش حَُٔ٣ٞ أٝ ًَحٓظٚ، ًَٝ ٓخ ٣ٔؼَ َّٓ حاً ٣ِِّ حُطز٤ذ رٌظٔخٗٚ كظ٠ ُٝٞ ُْ ٣طِذ حَُٔ٣ٞ ٓ٘ٚ ًُي. ًٝؼ٤َحاً ٓخ ٣لٜق ح٧١زخء ـ رخٓظٜظخٍ ؿَ٣ذ ـ ػٖ أَٓحٍ أَٓحٝ رؼٞ َٟٓخْٛ ُِٓ٬ثْٜ.. ُ٤ْ ٖٓ أؿَ حُلٍٜٞ ػِ٠ حٓظلٔخٍ كٍٞ حَُٔٝ أٝػٖ أِٓٞد ػ٬ؿ٢ ؿي٣ي أٝ ؿ٤َٙ ٖٓ ح٧ٍٓٞ حُٔزخكش ١ز٤خاً ، ٌُٖٝ ٖٓ أؿَ حُظزخٛ٢ أٝ حرَحُ حُويٍحص حُؼِٔ٤ش، ٝٛٞ أَٓ أٛزق ٓ٘ظَ٘حاً كظ٠ ر٤ٖ أٓخ١٤ٖ حُطذ ُٝ٤ْ ر٤ٖ ٛـخٍ ح٧١زخء كو٢. أٍواه أُو٣غ اُوبطو ػ٘يٓخ ٣طِذ حَُٟٔ٠ حُوَّٜ ٖٓ حُطز٤ذ حُٔؼخُؾ طِو٢ حُؼ٬ؽ َٓحاً ىٕٝ اهزخٍ أُٝ٤خء أٍْٓٞٛ، ٣ـذ ػِ٠ حُطز٤ذ ط٘ـ٤ؼْٜ ػِ٠ اَٗحى ح٧َٛ، ٝ٣ظ٠ٖٔ ًُي ٓلخُٝش حُظؼَّ ف ػِ٠ ٓزذ ٍؿزش حَُٔ٣ٞ ك٢ ػيّ ا١٬ع أِٛٚ ػِ٠ كخُظٚ ٝٓلخُٝش طٜل٤ق أ١ ٓلخٛ٤ْ هخ١جش . ٖٝٓ كن حُطز٤ذ إٔ ٣ٔٔق َُِٔ٣ٞ حُوخَٛ ح٧ِٛ٤ش رؤٕ ٣و٠غ ُِؼ٬ؽ، ٝ٣لـْ حُطز٤ذ ػٖ حُظَٜ٣ق رؤ١ ٓؼِٞٓخص ُ٨َٛ ىٕٝ ٓٞحكوظٚ، ا٫ اًح ًخٗض حُوٞحٗ٤ٖ حُ٘خكٌس طو٠٢ رـ٤َ ًُي، ٝطليّ ى ٓيٟ أِٛ٤ش حَُٔ٣ٞ ٖٓ هزَ حُطز٤ذ حُٔؼخُؾ ك٢ أؿِذ ح٧ك٤خٕ.
عدد الصفحات ٢٣٧ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 238 ًٔخ ٣ـُٞ حٓظ٘خٍس رؼٞ حُٔظوٜٜ٤ٖ ك٢ ػِْ ٗلْ ح٧١لخٍ أٝ رؼٞ حُٔوظٜ٤ٖ ك٢ حُظؼخَٓ ٓغ حَُٔحٛو٤ٖ اًح ُِّ ح٧َٓ. َٛ ًَ الأٓواع رؼزجو ٖٓ الأٍواه اُطج٤خ؟ ٛ٘خى أَٓحٝ طؼظزَ رطز٤ؼظٜخ ٖٓ أَٓحٍ حَُٔ٣ٞ ٓؼَ ح٧َٓحٝ حُـ٘ٔ٤ش ٝحٍُٞحػ٤ش. ًٌُٝي حُؼوْ ػ٘ي حَُؿخٍ ٝحُ٘ٔخء ٣ؼظزَ ٖٓ ح٧َٓحٝ حُظ٢ ٫ ٣ـُٞ اك٘خء َٓٛخ . َٝٓ حٍُْ٣ٞ ١ػظْى أ٣٠خاً ػِ٠ حُظَٝف حُظ٢ ٣ليع ك٤ٜخ حَُٔٝ، كِ٤ٌ ٖٓ ًزٔبٕ اَُو – ٓضلاً – إٔ ٣قل٢ اُطج٤ت ؽبُخ أُو٣غ اُظؾ٤خ اُـؽوح ٝاُؾوعخ ػٖ أَٛ أُو٣غ، ثَ ٓطِٞة ٓ٘ٚ إٔ ٣ُؼِْْ أَٛ أُو٣غ ثؾبُخ ٓو٣ؼْٜ، ٝهثٔب ٣وٟ اُطج٤ت ٓظِؾخ ك٢ اػلاّ أُو٣غ ٗلَٚ ثبلأٓو. ٝك٢ رؼٞ ح٧ك٤خٕ ٣ٌٕٞ ًظٔخٕ حَُٔ ك٢ كخُش حَُٔ٣ٞ حُوخٛش ػٖ أِٛٚ ًٝٝ٣ٚ ٓطِٞرخاً ٝح٧َٓ ٍحؿغ اُ٠ حُ٠ٍَ ح٧هَ ٝحُ٠ٍَ ح٧ًزَ، ٝٗلٖ ٗظلَٔ حُ٠ٍَ ح٧هَ ُ٘يكغ ح٧ًزَ. ٝٓبما ػٖ اكشبء اَُو لأؽل اُيٝع٤ٖ؟ ٫ رؤّ ربك٘خء حَُٔ ٧كي حُِٝؿ٤ٖ اًح ًخٕ ًُي ك٢ ح٧ٍٓٞ حُٔ٘ظًَش حُظ٢ طؤٜٜخ ٓؼخاً ، ُٝ٤ْ ُٚ إٔ ٣ز٤ق رؤٗ٤خء حَُٔ٣ٞ حُوخٛش ا٫ ربًٗٚ ًخ٧َٓحٝ حُـ٘ٔ٤ش، أٝ حُلَٔ ك٢ كخٍ ػيّ هيٍس حُِٝؽ ػِ٠ ح٩ٗـخد(1). ٝاًح طز٤ٖ ُِطز٤ذ إٔ ٍد ح٧َٓس هي أٛ٤ذ رَٔٝ ؿ٘ٔ٢؛ كَٜ ٣زَصِّ ؽ حٍُٝؿش؟ إ ًخٕ حَُٔٝ ٓؼي٣خاً، ٝ٣و٘٠ إٔ ٣٘ظوَ اُ٠ حُِٝؿش أٝ أكَحى ح٧َٓس، كبٕ حُ٠ٍَ حُٔظٞهغ ربٛخرظٚ ُ٨رَ١حء أػظْ ٖٓ حُ٠ٍَ (1) كٌْ اك٘خء حَُٔ ك٢ ح٩ٓ٬ّ ُِيًظٍٞ طٞك٤ن حُٞحػ٢.
عدد الصفحات ٢٣٨اُلٜوً 239 حٌُ١ ٣٘خٍ حَُٔ٣ٞ ٗلٔٚ رز٤خٕ كخُٚ. ٍٝرٔخ ٣ٌٕٞ ػِ٠ حُطز٤ذ حُز٤خٕ إ ُٓجَ ػٖ ًُي أٝ حهظ٠ظٚ حُلخٍ. كل٢ كخُش ح٧َٓحٝ حُـ٘ٔ٤ش، ٝٛ٢ ٓؼي٣ش، كبٕ ًخٕ ُٜخ ػ٬ؽ، أٌٖٓ اػطخء حُؼ٬ؽ، ٌُٖٝ ٫ ري أ٣٠خاً ٖٓ كلٚ حُِٝؽ ح٥هَ، كظ٠ ٫ ٣ظٌٍَ حَُٔٝ. ٌُٜٝح كبٕ ١َ١هش ح٩ك٘خء ُِِٝؽ ح٥هَ طٌٕٞ ٜٓٔش، ٝرطَ٣وش ٌٜٓرش ًًٝ٤ش ٝرل٠ٍٞ حَُٔ٣ٞ ٗلٔٚ. ٝأٓخ اًح ًخٕ حَُٔٝ ٓؼَ ح٩٣يُ ُ٤ْ ُٚ ػ٬ؽ ٗخف، ك٬ ري ٖٓ اهزخٍ ح٥هَ كظ٠ ٣ظْ كلٜٚ ٝ٣ظـ٘ذ حُؼيٟٝ، ٝك٢ ًُي طلٜ٤َ ًًَٙ حُٔـٔغ حُلوٜ٢ ػٖ ٟٓٞٞع ح٩٣يُ(1). ؽٌْ اكشبء ٍو الأٓواع أُؼل٣خ ٝاُز٢ رزظَ ثبُغٜبى اُز٘بٍِ٢ (الإ٣لى ٓضلاً ): ٫ ٣ـُٞ ُ٪ٗٔخٕ إٔ ٣٠َ ٗوٜخاً آهَ ك٢ ٗلٔٚ ٝٓخُٚ، كوي ٜٗ٠ حُ٘خٍع ػٖ ح٩َٟحٍ رخُـ٤َ، ٖٝٓ ػْ ٣ـُٞ اػ٬ّ أكي حُِٝؿ٤ٖ رلو٤وش َٓٝ ح٥هَ كظ٠ ٣ؤهٌ ًخكش حُطَم ُِٞهخ٣ش ٖٓ ٌٛح حَُٔٝ. ٝ٣ٌٕٞ ٌٛح ح٩ػ٬ّ رطَ٣وش ٛخىثش ؿ٤َ َٓٝػش. ٝار٬ؽ أكي حُِٝؿ٤ٖ رلو٤وش َٓٝ ح٥هَ، إ ًخٕ ٜٓخرخاً رَٔٝ ُّ ػيٍ أَٓ صهظ٠٤ٚ ٝهخ٣ش حُِٝؽ حُٜل٤ق ٖٓ إٔ ٣٘ظوَ اُ٤ٚ ك٤َّٝ ٌٛح حَُٔٝ. ٓز٠ ٣غٞى اكشبء اَُو ؟ ٫ ٣ـُٞ ٧١ِ ١ز٤ذ إٔ ٣ل٘٢ َٓحاً هخٛخاً َٝٛ اُ٠ ػِٔٚ رٔزذ ِٓحُٝظٚ حُٜٔ٘ش ٓٞحء ًخٕ حَُٔ٣ٞ هي ػٜي اُ٤ٚ رٌٜح حَُٔ ٝ حثظٔ٘ٚ ػِ٤ٚ أٝ ًخٕ حُطز٤ذ هي ح١ِغ ػِ٤ٚ رلٌْ ػِٔٚ، ًُٝي ك٤ٔخ ػيح حُلخ٫ص حُظخُ٤ش: اًح ًخٕ اك٘خء حَُٔ ر٘خء ػِ٠ ١ِذ ٛخكزٚ. اًح ًخٕ اك٘خء حَُٔ ُِٜٔلش حُِٝؽ أٝ حُِٝؿش ٝأُ رِؾ ٗوٜ٤خاً ٧١ ٜٓ٘ٔخ. (1) ٍحؿغ كٜذ«كوٞم َٟٓ٠ ح٩٣يُ».
عدد الصفحات ٢٣٩ٍٓٞٞػخ أفلاه٤بد ٜٓ٘خ اُطت 240 اًح ًخٕ اك٘خء حَُٔ ُٔ٘غ ٝهٞع ؿَ٣ٔش، ك٤ٌٕٞ ح٩ك٘خء ك٢ ٌٛٙ حٍكخُش ُِِٔطش حَُٓٔ٤ش حُٔوظٜش كو٢. اًح ًخٕ حُـَٝ ٖٓ اك٘خء حَُٔ ٛٞ ىكخع حُطز٤ذ ػٖ ٗلٔٚ أٓخّ ؿٜش ه٠خث٤ش ٝ ر٘خء ػِ٠ ١ِزٜخ، أٝأىحء حُٜ٘خىس أٓخّ حُٔلخًْ. اًح ًخٕ حُـَٝ ٖٓ اك٘خء حُْـٍ ٓ٘غ طقـٗ٢ َٓٝ ٓؼي ١ـَٟ أكَحى حُٔـظٔغ، ٝ٣ٌٕٞ اك٘خء حَُٔ ك٢ ٌٛٙ حُلخُش ُِِٔطش حُٜل٤ش حُٔوظٜش كو٢ . ح٩ر٬ؽ ػٖ حُٔٞحُ٤ي ٝحُٞك٤خص. ًَ ٌٛٙ حُلخ٫ص ٖٓ ح٧ٓزخد حُظ٢ طـؼَ اك٘خء حَُٔ ٓزخكخاً ك٢ حُليٝى حُ٬ُٓش ٝرخُويٍ حٌُ١ ٣ظلن ٓغ حُلٌٔش ٖٓ ح٩رخكش، أٓخ ؿ٤َ ًُي ك٤َٔ١ ػِ٤ٚ حُلظَ.
عدد الصفحات ٢٤٠