حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 1 حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ (حُو٠خ٣خ ح٧ه٬ه٤ش ٝحُلوٜ٤ش ك٢ حُٜٖٔ حُٜل٤ش) د. محمد علي البار د. حسان شمسي باشا حٓظ٘خٍ١ أَٓحٝ رخ١٘٤ش، هز٤َ رخُٔـخٓغ حُلوٜ٤ش، ٓي٣َ ًَِٓ أه٬ه٤خص حُطذ رخًَُِٔ حُطز٢ حُيُٝ٢ رـيس. حٓظ٘خٍ١ أَٓحٝ حُوِذ رخُٔٔظ٘ل٠ حُؼٌَٔ١ رـيس، هز٤َ رخُٔـٔغ حُلوٜ٢ حُيُٝ٢. د. عدنان أحمد البار حٓظخً ١ذ ح٧َٓس ٝحُٔـظٔغ رٌِ٤ش حُطذ ، ؿخٓؼش حُِٔي ػزي حُؼِ٣ِ ٝحُٔـَ٘ف ػِ٠ ًَٓ٢ ٓلٔي كٔ٤ٖ حُؼٔٞى١ ٧ه٬ه٤خص حُٔٔخٍٓش حُطز٤ش رـخٓؼش حُِٔي ػزي حُؼِ٣ِ رـيس. حُـِء حُؼخُغ
عدد الصفحات ١حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 2 حقوق الطبع محفوظة الطبعة الأولى 1433 هـ- 2012 م
عدد الصفحات ٢حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 3 حُلَٜحُلخى١ ٝحُؼَٕ٘ٝ أه٬ه٤خص حٍُٞحػش حُطز٤ش
عدد الصفحات ٣حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 4
عدد الصفحات ٤حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 5 أه٬ه٤خص حٍُٞحػش حُطز٤ش َٓ٘ٝع حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١(1) ٣زٌٍ حٍػِٔخء ؿٜٞىًح ٌٓؼلش ُٔؼَكش حُـ٤٘خص حُزَ٘٣ش، ٝحًظ٘خف حُِٔ٣ي ٖٓ أَٓحٍٛخ، ٝ٣ٔظؼ٤ٕ٘ٞ ُظلو٤ن ٌٛح حُٜيف حُؼظ٤ْ رخُٔوظزَحص حُلي٣ؼش حُِٔٝىس رؤكيع حُظو٘٤خص ٝحُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١ ٛٞ ًظخد حُل٤خس حٌُ١ ٖٓ ه٬ُٚ ٣ٌٖٔ إٔ ٣ظؼَف حُز٘ــــَ ػِ٠ ١ز٤ؼــش هِوْٜ حُٔخى٣ش، ٝحُظ٢ أٝىع الله َٓٛخ ك٢ ٌٛٙ حُظًَ٤زش حٌُ٤ٔ٤خث٤ش DNA. ٜٝٓطِق ؿ٤ّ٘ٞ genome ٛٞ ٜٓطِق ؿي٣ي ك٢ ػِْ حٍُٞحػش ٣ـٔغ ر٤ٖ ؿِث٢ ًِٔظ٤ٖ اٗـِ٤ِ٣ظ٤ٖ ٛٔخ gen ٝٛ٢ ح٧كَف حُؼ٬ػش ح٧ُٝ٠ ٌُِٔش gene حُظ٢ طؼ٘٢ رخُِـش حُؼَر٤ش حٍُٔٞع(حُـ٤ٖ)، ٝحُـِء حُؼخٗ٢ ٛٞ ح٧كَف حُؼ٬ػش ح٧ه٤َس ٖٓ ًِٔش chromosome ٝٛ٢ome ٝطؼ٘٢ رخُِـش حُؼَر٤ش حُٜزـ٤خص(حٌَُُٝٓٞٝٓخص)، أٓخ حُي٫ُش حُؼِٔ٤ش ٌُٜح حُٜٔطِق كٜ٢ ُ٪ٗٔخٕ: حُلو٤زش حٍُٞحػ٤ش حُزَ٘٣ش حُوخرؼش ىحهَ ٗٞحس حُوِ٤ش حُزَ٘٣ش ٝٛ٢ حُظ٢ طؼط٢ ؿٔ٤غ حُٜلخص ٝحُوٜخثٚ حُـٔٔ٤ش ٝحُ٘لٔ٤ش. َٓ٘ٝع (حُـ٤ّ٘ٞ): (1) ًِٔش ؿ٤ّ٘ٞ ًَٓذ ٖٓ ًِٔش ؿ٤ٖ ًَّٝٝٓٞٓٞ، ٝ٣ؼزَ رٜخ ػٖ ًظِش حُٔخىس حٍُٞحػ٤ش ؿٔ٤ؼٜخ، ٌُٜٝ٘خ ٓٔـِش طلٜ٤ِ٤خً رلَٝف ٛـخثٜخ ح٧ٓخٓ٤ش
عدد الصفحات ٥حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 6 طلٞ١ ٗٞحس حُوِ٤ش حٍرَ٘٣ش ػِ٠ 46 ٛزـًخ(ًًَُٝٓٞٝٓخ) هي ؿٔؼٜخ الله ٓ٘خٛلش 23 ٛزـًخ ٖٓ ًَ ٖٓ ح٧د ٝح٧ّ(حُز٤٤٠ش ٝحُلٞ٣ٖ حُٔ٘ٞ١)، ٝ٣زِؾ ػيى حٍُٔٞػخص (حُـ٤٘خص) حُٔٞؿٞىس ك٢ ٗٞحس حُوِ٤ش حُٞحكيس ٓخ ٣وَد ٖٓ ػ٬ػ٤ٖ أُق ٍٓٞػش، طظَطذ ٌٛٙ حٍُٔٞػخص رطَ٣وش طظخرؼ٤ش ٝػِ٠ ٌَٗ ٛ٤ؾ ً٤ٔ٤خث٤ش ًحص طَِٔٔ ر٤ٖ أٍرغ هٞحػي ٗ٤ظَٝؿ٤٘٤ش ٛ٢ ح٧ىٗ٤ٖ (A )ٝحُؼ٤ٔ٤ٖ(T)، ٝحُٔ٤ظُٞ٣ٖ (C)، ٝحُـٞحٗ٤ٖ(G.) ٝهي هخٓض ٓئٓٔش ك٢ حُٞ٫٣خص حُٔظليس ح٧َٓ٣ٌ٤ش رٔظخرؼش ٌٛح حُؼَٔ أ١ِوض ػِ٠ ٗلٜٔخ (Hugo) ( Human Genome Organization) ٝهي هٜٜض ٌُُي ٓزِـًخ هيٍٙ(3.000 )ِٓ٤ٕٞ ىٝ٫ٍ دٛيف هَحءس حُوخٍ١ش حٍُٞحػ٤ش كو٢ Genetic Mapping ًُٝي ٣ؼ٘٢ رخُيٍؿش ح٧ُٝ٠ كظَ حٌَُُٝٓٞٝٓخص ٝكي طِي حُٜ٤ؾ حٌُ٤ٔ٤خث٤ش ُِـ٤٘خص ػِ٠ ًَ ًَُّٝٓٞٝ ٝٓؼَكش طَط٤ذ حُٔؼِٞٓخص حٍُٞحػ٤ش حٌُخِٓش ػ٘ي ح٩ٗٔخٕ ٖٓ ه٬ٍ طلي٣ي ٗٞع ٝطَِٔٔ حُـ٤٘خص حُٔٞؿٞىس ك٢ حُلو٤زش حٍُٞحػ٤ش genome. ريأ ط٘ل٤ٌ َٓ٘ٝع حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١ ػخّ1990ًّٝخٕ ٖٓ حُٔوٍَ إٔ ٣٘ظٜ٢ ه٬ٍ هٔٔش ػَ٘ ػخًٓخ (2005ّ)، ٌُٖ ىػْ حَُٔ٘ٝع ٓخُ٢ًّ ح ٝطو٘٢ًّ ح ٝحٗظَحى ػيى ٖٓ حُيٍٝ ك٤ٚ َّٓع ك٢ هطٞحص كي ٍُٓٞ حٍُٔٞػخص ٝح٫ٗظٜخء ٓ٘ٚ َٝٗ٘ٙ ًؤ١ِْ ٍٝحػ٢ ُِوٜخثٚ ٝحُٜلخص حُزَ٘٣ش، ك٢ ٓٔخء 26 ١ٝٗ٤ٞ ٖٓ ػخّ (2000ّ). أٛيحف حَُٔ٘ٝع: 1) حُظؼَف ػِ٠ حُؼ٬ػ٤ٖ أُق ٍٓٞع (ؿ٤ٖ) ك٢ DNA ح٩ٗٔخٕ. 2) طلي٣ي طَِٔٔ حُؼ٬ػش ر٬٣٤ٖ ٛ٤ـش ً٤ٔ٤خث٤ش ٌَُُِٝٓٞٝٓخص 3) طوِ٣ٖ طِي حُٔؼِٞٓخص ك٢ هخػيس ر٤خٗخص(ٓؼِٞٓخص). 4) ططٞ٣َ ًُي ٖٓ ه٬ٍ طقُ٤َ طِي حُٔؼِٞٓخص. 5) طلٞ٣َ طِي حُضه٘٤خص اُ٠ حُوطخع حُوخٙ ُ٬ٓظلخىس ٜٓ٘خ.
عدد الصفحات ٦حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 7 6) ٓظخرؼش ح٩ٛيحٍحص ح٧ه٬ه٤ش ٝحُظ٘ظ٤ٔ٤ش ٝح٫ؿظٔخػ٤ش ٍَُٔ٘ٝع(1). (1) حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١ حُزَ٘١... ًظخد حُل٤خس : ى. ٙحُق ػزي حُؼِ٣ِ حٌَُ٣ّْ ،ٓـِش ح٩ػـخُ حُؼِٔ٢ ك٢ حُوَإٓ ٝحُٔ٘ش ،حُؼيى حُٔخرغ، رظَٜف
عدد الصفحات ٧حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 8 ٝ٣ظٞهغ حُؼِٔخء إٔ٣ٜيف ٌٛح حَُٔ٘ٝع اُ٠ صكو٤ن حُـخ٣خص حُظخُ٤ش: (1- ) حُظؼَف ػِ٠ أٓزخد ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش. (2- ) حُظؼَف ػِ٠ حُظًَ٤ذ حٍُٞحػ٢ ٧١ اٗٔخٕ ٖٓ ك٤غ هَ٣طظٚ حُـ٤٘٤ش(1) ٖٝٓ ك٤غ حُوخرِ٤ش ُليٝع أَٓحٝ ٓؼ٤٘ش ً٠ـ٢ حُيّ ٝحُ٘ٞرخص حُوِز٤ش ٝحٌَُٔ ٝٗلٞٛخ. (3- ) حُؼ٬ؽ حُـ٤٘٢ ُ٨َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش. (4- ) اٗظخؽ ٓٞحى ر٤ُٞٞؿ٤ش َٝٛٓٞٗخص ٣لظخؿٜخ ح٩ٗٔخٕ ُِ٘ٔٞ ٝحُؼ٬ؽ. َٛ ك٢ حَُٔ٘ٝع ػٍٞس ١ز٤ش؟! ٛ٘خى طٜٞ٣َ ك٤ٔخ ٣وٚ حُ٘خك٤ش حُطز٤ش ٌُٜح حَُٔ٘ٝع، كوي ٍُّٛٞ ُِ٘خّ ػِ٠ أٗٚ ػٍٞس ١ز٤ش ٓٞف طو٠٢ ػِ٠ ؿٔ٤غ ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش، ٝأٗٚ ٓ٤ظلٌْ ك٢ حُليّ ٖٓ أ١ َٓٝ ً١ ػ٬هش رخُ٘خك٤ش حٍُٞحػ٤ش ًخَُٔ١خٕ ٝؿ٤َٙ، ٝهي ٣ٌٕٞ ٛٞ حُوطٞس ح٧ُٝ٠ ُزٞحرش حُؼ٬ؽ أٝ ٓ٘غ كيٝع ٌٛٙ ح٧َٓحٝ. ٝحُلو٤وش إٔ ح٫ٗظٜخء ّٕ حَُٔ٘ٝع ٗلٔٚ ٫ ٣ٔؼَ ػٍٞس ١ز٤ش ٓلَ٣ش ٓٞف طو٠٢ ػِ٠ ؿٔ٤غ ح٧َٓحٝ. ٝٓ٤زو٠ َٓٝ حُٔٞص ٓخ رو٤ض حُل٤خس ػِ٠ ح٧ٍٝ ٝ٫ هِٞى ا٫ ك٢ ح٥هَس. ُٝ٤ْ ٛل٤لًخ إٔ ٓؼَكش ٓٞحهغ حُـ٤٘خص ُ٨َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش ٓٞف ٣ٜ٘٢ طِي ح٧َٓحٝ، ريُ٤َ إٔ رؼٞ طِي ح٧َٓحٝ ٓؼَ َٓٝ ح٧ٗ٤ٔ٤خ حُٔ٘ـِ٤ش Sickle cell anemia حٌُ١ ٣ٔٞص رٔززٚ ػٔخٕٗٞ أُق ١لَ ًَ ػخّ ٝٛٞ ٖٓ أَٜٗ ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش حُٔظ٘ل٤ش، ًٌُٝي َٓٝ حُؼخُٔ٤ٔ٤خ Thalassemia ٝٛٞ ٖٓ أًؼَ ح٧َٓحٝ (1) ُوي حٗول٠ض حٌُِلش ُٔؼَكش حُوَ٣طش حُـ٤٘٤ش ُ٪ٗٔخٕ ٖٓ ػ٬ػش ر٬٣٤ٖ ىٝ٫ٍ اُ٠ ر٠ؼش ٓ٬٣٤ٖ ػْ هخٓض حُٜ٤ٖ رزَٓـش حَُٔ٘ٝع ٝأٛزق ك٢ ٓويٍٝ أ١ اٗٔخٕ ٓؼَكش هَ٣طظٚ حُـ٤٘٤ش رٔزِؾ أُق ىٝ٫ٍ ٝطظٞهغ حُٜ٤ٖ إٔ طٜيٍ رَٗخٓـخً ٣ٌٖٔ ك٤ٚ ُ٪ٗٔخٕ إٔ ٣ؼَف حُـ٤٘٤ش ك٢ كيٝى ٓخثش ىٝ٫ٍ كو٢!!.
عدد الصفحات ٨حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 9 حٍُٞحػ٤ش حٗظ٘خًٍح ك٢ حُؼخُْ، ًٝ٬ٛٔخ - حُٔ٘ـِ٤ش ٝحُؼخُٔ٤ٔ٤خ - هي أٌٖٓ حُظؼَف ػِ٠ حُـ٤ٖ حُٔٔزذ ٌَُ ٝحكي ٓ٘ٚٓخ ٌٓ٘ ٓخ ٣ِ٣ي ػِ٠ ػَ٘٣ٖ ػخًٓخ، أ١ هزَ ريء َٓ٘ٝع حُـ٤ّ٘ٞ رٞهض ١ٞ٣َ، ٝٓغ ًُي ُْ ٣ٌظ٘ق ُٜٔخ أ١ ػ٬ؽ كخْٓ َٝٓ٣غ كظ٠ ح٥ٕ. ٝ٫ ٣َٔ َٜٗ ٝحكي ىٕٝ إٔ ٣ظَٜ هزَ ك٢ ٝٓخثَ ح٩ػ٬ّ ػٖ ٝؿٞى ؿ٤ٖ أٝ ٓزذ ٍٝحػ٢ ٓلظَٔ ٧كي ح٧َٓحٝ. ٌٝٛح ٫ ٣وَِ رؤ١ ٌَٗ ٖٓ ح٧ٌٗخٍ ٖٓ أٛٔ٤ش ٌٛح حَُٔ٘ٝع حُؼٔ٬م (َٓ٘ٝع حُـ٤ّ٘ٞ)، رَ ٛٞ ٣ؼظزَ هطٞس، ُٜخ ٖٓ حُٔٔظوزَ ٓخ ُٜخ، ٝ٣ـذ إٔ طظزؼٜخ هطٞحص طَٞٛ اُ٠ ِٓ٣ي ٖٓ ح٫ًظ٘خكخص، ً٢ طظْ حُٔ٤طَس ػِ٠ ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش. (حُـ٤ّ٘ٞ) ٝح٧ه٬ه٤خص: ؿؼَ الله ك٢ حُ٘طلش ح٧ٓ٘خؽ - ٝػِ٠ ٓٔظٟٞ حٍُٔٞػخص (حُـ٤٘خص)- ًَ أؿُٚس حُـ٘٤ٖ ٌٗ٬ً ٝٝظ٤لش .ٌٝٛح حُظوي٣َ ك٢ حُ٘طلش ُ٣ؼَف ك٢ ػِْ ح٧ؿ٘ش رـ «حُظلي٣ي حُٔٔزن ٝحُزَٓـش حُـ٤٘٤ش حُيحهِ٤ش»، ك٤غ طظليى هٜخثٚ حُو٬٣خ هزَ ظٍٜٞٛخ ٌٗ٬ً ٝٝظ٤لش، ٝحُٔئحٍ حُٔطَٝف: ُٔخًح ٣وظِق حُزَ٘ ػٖ رؼ٠ْٜ حُزؼٞ ٍؿْ إٔ حُـٔ٤غ ٖٓ آىّ ٝكٞحء؟! طـ٤ذ ػِ٠ ٌٛح حُٔئحٍ حُ٘ظَ٣ش حُلي٣ؼش ك٢ حُظٔخ٣ِ حُوِٞ١ ٝٛ٢ أٗٚ ك٢ كخُش طٔخ٣ِ هِ٤ش ٖٓ حُو٬٣خ، ٣ليع ط٘٘٤٢ ُزؼٞ حُـ٤٘خص، ك٢ ك٤ٖ ٣لـيع طؼز٤٢ ُزخه٢ حُـ٤٘خص،أ١ إٔ ؿٔ٤غ حُـ٤٘خص طٜزق ٓؼزطش ٝؿ٤َ ٗ٘طش Inactive genes ٓخ ػيح حُـِء حُٔٔئٍٝ ػٖ ٛلخص حُوِ٤ش حُٔظٔخ٣ِس . ٝرٔؼ٘٠ آهَ كبٕ ًَ هِ٤ش رَ٘٣ش رٜخ ؿٔ٤غ حُٜلخص حُزَ٘٣ش، ٌُٜ٘خ طظَٜ ػ٘ي أٗخّ ٝطوظل٢ ػ٘ي آهَ٣ٖ. ٝػِ٠ ٟٞء ٌٛح كبٕ الله ٓزلخٗٚ ٝطؼخُ٠ ؿؼَ حُ٘خّ ٗؼٞرًخ ٝهزخثَ ٓوظِل٤ٖ ك٢ حُِٕٞ ٝح٧ٌٗخٍ ٝحُٜلخص هخٍ طؼخُ٠: (ﮝ ﮞ ﮟ ﮠ ﮡ ﭨ ﭩ ﮤ ﮥ ﮦ ﮦ ﮨ ﮩٛ ٚ ٛ ٜ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ) [كخ١َ: 28- 27]. ٝ٣و٘٠ ٖٓ ح٫ٗلَحف ح٧ه٬ه٢ ك٢ حُظؼخَٓ ٓغ حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١ فهي طٖكَٜ ح٫ٓظلخىس ٓ٘ٚ ُِؼخُْ ح٧ٍٝ ٝاٛٔخٍ رو٤ش
عدد الصفحات ٩حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 10 حُ٘ؼٞد، هخٛش طِي حُ٘ؼٞد حُظ٢ طؼخٗ٢ ٖٓ ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش حٌُز٤َس. ًٔخ إٔ كي حُي٫٫ص حٍُٞحػ٤ش ُِٔـٔٞػخص حُزَ٘٣ش ٓٔظوز٬ً هي ٣ـؼَ حُظلٌ٤َ ٝحٍىًح ك٢ حُِؼذ رخٍُٔٞػخص حُزَ٘٣ش؛ ٌُُي ؿخء حُظلٌ٣َ ك٢ حُٔؼخٛيحص ٝحٓظليحع كوَس ك٢ حَُٔ٘ٝع أ٫ ٝٛ٢: «ٓظخرؼش ح٩ٛيحٍحص ح٧ه٬ه٤ش ٝحُظ٘ظ٤ٔ٤ش ٝح٫ؿظٔخػ٤ش َُِٔ٘ٝع كظ٠ ٫ ط٘ؼيّ ح٧ه٬م ك٤ٌٕٞ ٛ٘خى ٖٓ ٣لٌَ ك٢ اػخىس رَٓـش حُـْ٘ حُزَ٘١ أٝ ٣وِ٢ ر٤ٖ حٌُخث٘خص حُل٤ش(1) ٝ٣ٖ١زن ػِ٤ْٜ رخُظخُ٢ هٍٞ الله طؼخُ٠: (ﯤ ﯥ ﯢ ﯣ) [حُ٘ٔخء: 119]. ٝ٫ ٗي ك٢ إٔ اىٍحى أَٓحٍ حُـ٤٘خص ٣لون ٜٓخُق ًز٤َس ُِزَ٘٣ش، ٌُٖٝ اًح أُ١ِن ػ٘خٕ طِي ح٧رلخع ىٕٝ ٟٞحر٢ كٔٞف صٗ٘ؤ ٖٓحًَ ًؼ٤َس ٝهط٤َس. فُٞ حٗظَ١ض ؿٜخص حُؼَٔ –ٓؼ٬ً - اؿَحء حٌُ٘ق حُـ٤٘٢، ٧ىٟ ًُي اُ٠ ػيّ طؼ٤٤ٖ حُٜٔخر٤ٖ رخ٧َٓحٝ حٍٍٝحػ٤ش حُٔلظِٔش، ٝح٧َٓ أٗي ك٢ حُظؤٓ٤ٖ حُٜل٢، أٝ حُظؤٓ٤ٖ ػِ٠ حُل٤خس، ٜٝٓ٘خ ً٘ق أَٓحٍ ح٩ٗٔخٕ ٝؿ٤َ ًُي ٖٓ حُِٔز٤خص؛ ٌُُي ًخٕ ٫ ريَّ ٖٓ ٟٝغ ٟٞحر٢ ى٣٘٤ش ٝأه٬ه٤ش ك٢ ٌٛح حُٔـخٍ. (1) حَُٔؿغ حُٔخرن
عدد الصفحات ١٠حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 11 حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش (Genetic Engineering) * ٓخ ٛ٢ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ؟ ٝٓخ آػخٍ ططز٤وٜخ ػِ٠ ح٩ٗٔخٕ؟ * َٝٛ ٣ـُٞ َٗػخً حُؼ٬ؽ رخٓظويحّ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ؟ * ٓخ ٛ٢ حُوَ٣طش حُـ٤٘٤ش (حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١) ؟ * َٝٛ ٣ـُٞ اؿَحء كلٚ حُـ٤ّ٘ٞ ػِ٠ أ١ ٗوٚ ىٕٝ إٔ ٣طِذ ًُي ؟ * َٛ ٣ـُٞ اؿَحء ًُي ػِ٠ حُِٝؽ ٝحُِٝؿش رطِذ أكيٛٔخ أٝ ًِ٤ٜٔخ ؟ * ٝٓخ ٛ٢ حٗؼٌخٓخص حُوَ٣طش حُـ٤٘٤ش ػِ٠ أٝ٫ىٛٔخ ؟ * ٓخ ٛ٢ ٍَٟٝس ٝٓلخً٣َح٩ٍٗخى حٍُٞحػ٢ ؟ ٝك٠ أ١ ح٧َٓحٝ ٣ٌٖٔ إٔ ٣ٌٕٞ ح٩ٍٗخى حٍُٞحػ٢ ٝحؿزخً ؟ * َٝٛ ٣ـُٞ اك٘خء َٓ حُظلخُ٤َ حٍُٞحػ٤ش حُوخٛش ٧كي حُِٝؿ٤ٖ ٓ٘لَى٣ٖ ؟ * ٖٓ حٌُ١ ُٚ كن طيحٍٝ ٓغُٞٓخص حُـ٤ّ٘ٞ حُزَ٘١ ؟ َٝٛ ٣ـُٞ ٓؼخِٓش حُ٘وٚ ر٘خء ػِ٠ حُوَ٣طش حُـ٤٘٤ش ٖٓ طؼ٤٤ٖ ك٢ حُٞظخثق أٝ حُلَٜ ٜٓ٘خ ؟ أٓجِش ًؼ٤َس ططَف ك٢ ًَ ك٤ٖ ٝطلظخؽ اُ٠ ؿٞحد!!
عدد الصفحات ١١حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 12 ٝحُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش حُزَ٘٣ش ٛ٢ اكيٟ حُلَٝع حُظطز٤و٤ش ُؼِْ حٍُٞحػش، ٝطؼظزَ ػٍٞس طو٘٢ّ س ؿزخٍس طٜيف اُ٠ اٟخفس ؿ٤٘خص ؿي٣يس طلَٔ اُ٠ حٌُخثٖ حُل٢ ٛلخص ُْ طٌٖ ٓٞؿٞىس ٖٓ هزَ، ٝصصؿخُٝ حُظَحً٤ذ حٍُٞحػ٤ش حُٔٞؿٞىس اُ٠ طَحً٤ذ ؿ٤٘٤ش أك٠َ، روٜي اٛ٬ف ػ٤ذ أٝ هَِ ك٢ حُٔخىس حٍُٞحػ٤ش أٝ طلٔ٤ٖ حُٜلخص حُؼخٓش ُ٨كَحى ػٖ ١َ٣ن اػخىس ٛ٤خؿش حُوَ٣طش حُـ٤٘٤ش. ٝهي أُ١ِن ػِ٠ ػِٔ٤ش ٗٔن ٝطغى٣َ ٍُٝع حُـ٤٘خص حْٓ «حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش» ٝٛٞ حْٓ ػخّ ٫ ٣ليى كٌَس ٓؼ٤٘ش أٝ طو٘٤ٚ ٓليىس، ٌُٝ٘ٚ ٣ؼ٘٢ (ًَ ٓخ ٣وخّ رٚ ك٢ طـ٤٤َ أٝ طؼي٣َ حُٔخىس حٍُٞحػ٤ش). ٝ ٣ظلَع ٖٓ ٌٛح حُؼِْ حٌُؼ٤َ ٖٓ حُظو٘٤خص ٝٛ٢ ٓظ٘خػَس ُٝٓٞػش ػِ٠ حٌُؼ٤َ ٖٓ كَٝع حُطذ ٝحُؼِّٞ.ٝ ٖٓ ٌٛٙ حٍطو٘٤خص : (1 )هٚ ٝهطغ حُلٔٞ حُ٘ٞٝ١ (Cleavage of DNA) رٔوٚ هخٙ ١ٓٔ٠ (Restriction Nucleases )ٝهي ٓخػي حًظ٘خف ٌٛٙ حُٔوّٚ ك٢ ٓيٟ حُظلٌْ ك٢ حُي١ إ أ١. (2 )كَٜ هطغ«حُي١ إ أ١» ػِ٠ ُٞف ٖٓ حُـَ(حُٜ٬ّ) رخٌَُٜرخء (Gel Electrophoresis). (3 )ٓؼَكش حُظَِٔٔ حُ٘ٞٝ١(DNA sequencing) ٌَُ هطغ«حُي١ إ أ١» حُظ٢ ٣ظْ ػُِٜخ رٌَ٘ َٓ٣غ ٝىه٤ن. ٝحُظ٢ طٔٔق ُِؼِٔخء ٓؼَكش حُظًَ٤ذ ح٩ٗ٘خث٢ ُِـ٤٘خص ٝٓؼَكش ٗٞع حُزَٝط٤ٖ حٌُ١ ٣٘ظؾ ٓ٘ٚ. (4 )طو٘٤ش طٜـ٤ٖ حُلٔٞ حُ٘ٞٝ١ (Nucleic acid hybridization)، ٝحُظ٢ ٓيّٗظ٘خ ٖٓ حٌُ٘ق ػٖ حُوطغ حُٔليّ ىس ٖٓ حُلٔٞ حُ٘ٞٝ١ ك٢ هِ٤٢ ٓؼوي ٖٓ حُوطغ حُٔظ٘خرٜش. (5 )حٓظ٘ٔخم حُي١ إ أ١(DNA cloning)، ٝحُظ٢ طٔٔق ربٗ٘خء ٗٔن ػي٣يس ٝٓظطخروش ٖٓ هطغ حُي١ إ أ١.
عدد الصفحات ١٢حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 13 (6 )طو٘٤ش ٛ٘يٓش أٝ طؼي٣َ حُي١ إ أ١(DNA engineering)، ٝحُظ٢ طٔٔق ربٗظخؽ ٗٔوش ٓؼيُش ٖٓ ؿ٤ٖ ٓخ ػْ اػخىطٚ َٓس أهَٟ اُ٠ حُوِ٤ش(1) . ٝطؼظزَ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش أىحس هٞ٣ش طلَٔ ك٠ ١٤خطٜخ آٓخ٫ً ًز٤َس ُِطذ ٝحٍُِحػش ٝحُٜ٘خػش ٝح٧ٖٓ حُـٌحث٠ ٝحُز٤جش، ك٤غ طويٓض ح٧رلخع طويٓخً ًز٤َحً ًز٤َس كظ٠ حٗظَ٘ حُلي٣غ ػٖ «ػٍٞس حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش»، ٝٓغ ًُي كٜ٠ طؼ٤َ حٌُؼ٤َ ٖٓ حُٔٔخثَ حُلٔخٓش أه٬ه٤خً ٝهخٗٞٗ٢حً ٝحؿظٔخػ٤خً . حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٝحُطذ حُزَٟ٘: ُوي حٓظيّ ص ططز٤وخص حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٝحُظٌُ٘ٞٞؿ٤خ حُل٤ٞ٣ش اُ٠ ؿٔ٤غ أٝؿٚ ك٤خط٘خ حُ٤ٞٓ٤ش؛ ٝحُزلغ ك٢ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٓزخف َٗػخً اًح ًخٕ ٣ٔظٜيف ً٘قَ َُِٖٓ٘ الله ك٢ حُوِن ٝكٜٜٔخ ٝطٔو٤َٛخ ك٤ٔخ ٣٘لغ حُؼزخى، ٗؤٗٚ ك٢ ٌٛح ٗؤٕ رو٤ش حُزلٞع حُظ٢ ٣ـَ٣ٜخ حُؼِٔخء ُلْٜ حُظٞحَٛ حٌُٞٗ٤ش حُٔوظِلش، ٝحُوخػيس حُؼخٓش ك٢ ٌٛح هٍٞ حُلن طزخٍى ٝطؼخُ٠: (ﮂ ﮃ ﭾ ﭿ ﮌ ﮍ) [٣ْٞٗ: 101]، رَ إ حُزلغ ك٢ كوَ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٓ٘يٝد َٗػخً ُٔخ ػزض ٖٓ كخثيس حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ك٢ ٓؼخُـش رؼٞ حٌُٔ٘٬ص حَُٟٔ٤َّش ك٢ ح٩ٗٔخٕ ٝحُل٤ٞحٕ ٝحُ٘زخص. (1) حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش: ى.ػزي حَُكٖٔ حُٔٞ٣ي. (ٓٞهغ حٍُٞحػش حُطز٤ش ػِ٠ ح٫ٗظَٗض).
عدد الصفحات ١٣حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 14 ٓوخ١َ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش: ٣ـذ إٔ طٔظويّ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ُٜخُق حُزَ٘٣ش، ٝ٫ ط٘لَف ُويٓش ٜٓخُق رؼٞ ح٧كَحى أٝ حُٔـظٔؼخص حُٔظطَّ كش؛ اً إ ح٩ٓظويحّ ؿ٤َ حُلٌ٤ْ ُِظو٘٤خص حُز٤ُٞٞؿ٤ش حُـي٣يس ٣ٌٖٔ إٔ ٣لَُ ٗظخثؾ ٓلِػش. ُٝوي كيع ؿ٘ٞف رخُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ػٖ ٓٔخٍٛخ حُٜل٤ق ٖٓ ؿخٗذ أٛلخد حٌُٔحٛذ ٝحُلِٔلخص حُظ٢ طوَّ ص ػٖ ح٩٣ٔخٕ ٝحُٔٔٞ حَُٝك٢، ٝرخُـٞح ك٢ طوي٣ٜٔخ ٝطٔـ٤يٛخ؛ ٓٔخ أىٟ اُ٠ ظٍٜٞ أٛلخد «حُِ٘ػش حُؼِٔ٤ش حُٔظطَّفس» حٌُ٣ٖ ٣َىّٕٝ ًَ ٗ٢ء اُ٠ حُؼِْ حُزَٟ٘، ٝ٫ ٣َّٔ ٕٓٞ ا٫ رٜٔ٘ـٚ ٝحُلنحثن حُظ٢ ٣ظَٞٛ اُ٤ٜخ؛ ٓٞحء أًخٗض ٗظَ٣ش أّ ػِٔ٤ش. ًٔخ ظَٜ أٛلخد «حُِ٘ػش حُظو٘٤ش حُٔظطَكش» حٌُ٣ٖ ٣لٔزٕٞ أٗلْٜٔ ح٧هيٍك٢ حُظلٌْ ك٢ ٛ٘يٓش حُٔؼَكش ٝاىٍحس حُٔـظٔغ حُزَٟ٘ ٝحُٔ٤طَس ػِ٤ٚ. ٝاًح ٓخ ؿَم حُؼِْ ٝحُظو٘٤ش ك٢ ًحط٤ش ح٩ٗٔخٕ ػِ٠ ٌٛح حُ٘لٞ - رؼ٤يحً ػٖ حُو٤ْ ح٩ٗٔخٗ٤ش ٝح٩ٓ٬ٓ٤ش حُٜخى٣ش- كبّٕ ً٬ً ٜٓ٘ٔخ ٓٞف ٣ولن ٫ ٓلخُش ك٢ ٜٓٔظٚ ٝ٣٘لَف رخُ٘خّ ػٖ ؿخىس حُطَ٣ن حُٔٔظو٤ْ(1). ٝحُٔئحٍ حٌُ١ ٣طَف ٗلٔٚ ٛٞ: ً٤ق ٣ٌٖٔ ُِؼخُْ ح٩ٓ٬ٓ٢ إٔ ٣ِلن رًَذ ػٍٞس حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ىٕٝ إٔ ٣ئػَ ًُي ك٢ ػٞحرظ٘خ؟ ًٝ٤ق ٣ٌٖٔ حُوَٝؽ ٖٓ حُظوَّ ف حُؼِٔ٢ ٝحُظوّٖ ١ حٌُ١ ٣ؼخٕ١ ٓ٘ٚ حُِٕٔٔٔٞ، ٝٓٞحؿٜش ٍٝف حُؼَٜ رِـش آ٬ٓ٤ش طٔظ٘ي ك٢ ٓ٠ٜٔٞٗخ اُ٠ حُوَإٓ ٝحُٔ٘ش؟ (1) طلي٣خص حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش- ٍإ٣ش آ٬ٓ٤ش : ى.ٝؿي١ ػزي حُلظخف ٓٞحكَ (www.onislam.net) رظَٜف.
عدد الصفحات ١٤حُٜٔلٞكش حُؼَ٘٣ش 15 ٌٝٛح ٓخ ٣لَٝ ػِ٠ حُؼخُْ ح٩ٓ٬ٓ٢ إٔ طٌٕٞ ُي٣ٚ ٍإ٣ش ٓٔظوزِ٤ش ك٢ ٓـخٍ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٝحُظو٘٤ش حُل٤ٞ٣ش طَطٌِ ػِ٠ ح٧ْٓ ح٥ط٤ش: (1) ٟٝغ ٜٓ٘ـ٤ش آ٬ٓ٤ش ٍٗ٤يس ُ٨ه٬ه٤خص، رل٤غ طِظِّ طؼخُ٤ْ ح٩ٓ٬ّ، ٝطٔؼَ ٓوخٛيٙ ٝه٤ٔٚ ٝؿخ٣خطٚ ىٕٝ إٔ طؼ٢ّ ٍ حُؼوَ أٝ طؼٞم كَ٣ش حُزلغ ٝحُظلٌ٤َ؛ ٧ٕ ٓخىس حُزلغ حُظ٢ طظؼَٝ ُٜخ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ٛ٢ ًَ حٌُخث٘خص حُل٢ّ س حُظ٢ هِوٜخ الله ٓزلخٗٚ ٝطؼخُ٠، ٝ٧ٕ ٝحؿذ حُزلغ ك٤ٜخ كَ٣٠ش آ٬ّ٣ش ٖٓ أؿَ اػٔخٍ حُل٤خس ػِ٠ ح٧ٍٝ ٝطَه٤ظٜخ. (2) طٟٞ٤ق ٓٞهق حَُ٘٣ؼش ح٩ٓ٬ٓ٤ش ٖٓ ٓوظِق ه٠خ٣خ حُٜ٘يٓش حٍُٞحػ٤ش ُلٔخ٣ش حُٔـظٔؼخص حُِٔٔٔش ٖٓ أهطخٍٛخ ٝٓخ طـِزٚ ٖٓ ٓلخٓي ٍَٝٗٝ، ٝارَحُ حُزؼي ح٩ٓ٬ٓ٢ ك٢ هيٓش ح٩ٗٔخٕ ٝحُٔـظٔغ، ٝٝهخ٣ظٚ ٝطلٜ٤٘ٚ ٟي حٗيكخػخص حُـَد حُٔضّٛٞ ٍس، حُظ٢ ط٠َرُّ رخ٩ٗٔخٕ ٝكطَطٚ حُِٔ٤ٔش ٝطظ٘خك٠ ٓغ طؼخُ٤ْ ح٩ٓ٬ّ(1). كَد حُـ٤٘خص: ُْ ٣ٌظق ح٩ٗٔخٕ رخٌُخث٘خص حُظ٠ طظلّٞ ٍ ٝطظلّٞ ٍ اُ٠ ًخث٘خص َٟٓٔش، رَ أهٌ ٣زلغ ػٖ ١َم ٛ٘خػ٤ش ُظوِ٤ن ًخث٘خص َٟٓٔش ؿي٣يس. كٜ٘يٓش حُـ٤٘خص ًؼِْ كي٣غ ٓ٬ف ًٝ كي٣ٖ: كٌٔخ أٌٖٓ حٓظويحٓٚ ك٠ حُؼي٣ي ٖٓ حُٔـخ٫ص حُٔل٤يس ُ٪ٗٔخٕ ٣ٌٖٔ حٓظويحٓٚ ُظيٓ٤َ حُل٤خس ػِ٠ ٓطق ٌٛح حًٌُٞذ. ح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش : ٣وّْ ّ ح٧١زخء أٓزخد حُؼ٤ٞد حُوِو٤ش ٝح٧َٓحٝ حٍُٞحػ٤ش اُ٠ أٍرغس أهٔخّ ٍث٤ٔش: حُؤْ ح٧ٍٝ: ح٧َٓحٝ حُٔظؼِوش رخٌَُٓٞٓٞٓخص (حُٜزـ٤خص): (1) حَُٔؿغ حُٔخرن.
عدد الصفحات ١٥حَُٔؿغ ك٢ أه٬ه٤خص ٜٓ٘ش حُطذ 16 ٌٝٛح حُ٘ٞع ك٢حُؼخىس ُ٤ْ ُٚ ػ٬هش رخُوَحرش، ٝأٓزخد كيٝػٜخ ك٢ حُـخُذ ؿ٤َ ٓؼَٝكٚ. ٖٝٓ أَٜٗ أَٓحٝ ٌٛح حُؤْ ٓظ٬ُٓش ىحٕٝ (أٝ ًٔخ ٣ؼَف ػ٘ي حُؼخٓش رخُطلَ حُٔ٘ـُٞ٢). ٝٓظ٬ُٓش ىحٕٝ ٗخطـش ػٖ ُ٣خىس ك٢ ػيى حٌَُٝٓٞٓٞٓخص اُ٠ 47 دىٍ ٖٓ حُؼيى حُطز٤ؼ٢ 46. ٝطِىحى ٗٔزش كيٝػٜخ ًِٔخ ُحى ػَٔ حَُٔأس حُلخَٓ كل٢ ٖٓ حُؼَ٘٣ٖ ٣ٜخد ٝحكي ٖٓ ًَ أُل٤ٖ ٖٓ حُٔٞحُ٤ي. ٝك٢ ٖٓ حُوخٓٔش ٝح٧ٍرؼ٤ٖ ٣ٜخد ٝحكي ٖٓ ًَ هٔٔ٤ٖ. حُؤْ حُؼخٗ٢: ح٧َٓحٝ حُ٘خطـش ػٖ هَِ ك٢ حُـ٤٘خص: ٝ٣ظلَع ٖٓ ٌٛح حُؤْ أٍرغس أٗٞحع ٖٓ ح٧َٓحٝ :ح٧َٓحٝ حُٔظ٘ل٤ش، ح٧َٓحٝ حُٔخثيس، ٝح٧َٓحٝ حَُٔطزطش رخُـْ٘ حُٔظ٘ل٤ش ٝح٧َٓحٝ حَُٔطزطش رخُـْ٘ حُٔخثيس . (1 )ح٧َٓحٝ حُٔظ٘ل٤ش ٛ٢ أَٓحٝ طٜ٤ذ حًٌٍُٞ ٝح٩ٗخع رخُظٔخٝ١ ٝ٣ٌٕٞ ً٬ ح٧رٞ٣ٖ كخّ٫ً َُِٔٝ ٓغ أّٗٚح ٫ ٣ؼخٗ٤خٕ ٖٓ أ١ ٓ٘خًَ ٛل٤ش ُٜخ ػ٬هش رخَُٔٝ. ٝػخىس ٓخ ٣ٌٕٞ ر٤ٖ حُِٝؿ٤ٖ َٛس هَحرش.ٌُُٝي ط٘ظَ٘ ٌٛٙ ح٧َٓحٝ ك٢ حُٔ٘خ١ن حُظ٢ ٣ٌؼَ ك٢ٛخ ُٝحؽ ح٧هخٍد ًزؼٞ حُٔ٘خ١ن ك٢ حُؼخُْ حُؼَر٢. ٖٝٓ أَٜٗ ٌٛٙ ح٧َٓحٝ أَٓحٝ حُيّ حٍُٞحػ٤ش، هخٛش َٓٝ كوَ حُيّ حُٔ٘ـِ٢ (ح٧ٗ٤ٔ٤خ حُٔ٘ـِ٤ش) ٝكوَ ىّ حُزلَ حُٔظٞٓ٢ (حُؼ٬ٓ٤ٔ٤خ) ٝأَٓحٝ حُظٔؼ٤َ حُـٌحث٢ رؤٗٞحػٜخ. (2) ح٧َٓحٝ حُٔخثيس: (ُ٤ْ ُٜخ ػ٬هش دُٝحؽ ح٧هخٍد)، ٝطظٔ٤ِ ربٛخرش أكي حُٞحُي٣ٖ ر٘لْ حَُٔٝ. ٝأَٜٗ أَٓحٝ ٌٛح حُ٘ٞع «ٓظ٬ُٓش ٓخٍكخٕ». ٝٓغ إٔ ٌٛح حُ٘ٞع ٖٓ ح٧َٓحٝ ُ٤ْ ُٚ ػ٬هش دُٝحؽ ح٧هخٍد، ٌُٖ ػ٘ي ُٝحؽ حػ٘٤ٖ ٜٓخر٤ٖ ر٘لْ حَُٔٝ (ٝهي ٣ٌٕٞ ر٤ٜ٘ٔخ ِٛٚ ٗٔذ) كوي طٌٕٞ ح٩ٛخرش ك٢ أ١لخُْٜ أٗي أٝ أهطَ، ًُٝي ُلٍٜٞ حُطلَ ػِ٠ ؿَػظ٤ٖ ٖٓ حَُٔٝ ٖٓ ً٬ ٝحُي٣ٚ.
عدد الصفحات ١٦